Sheriati Islam Pdf

[Queila Neubecker]

Sheriatisht pr myslimant udhrrfyesi i detyrueshm, pr t uar njeriun tek burimi i tij zoti dhe (trsia e rregullave t allahut q kan t bjn me veprimet e njeriut.)[1] (N kulturn islamike sheriati cilson ligjin n kuptimin m t gjer, dmth. t gjitha normat fetare, morale, shoqrore dhe ligjore, t cilat prfshihen n kuran dhe n traditn profetike.)[2]

Si instruksion i pagabueshm detyrimesh, ai prfshin t tr jetn fetare, politike, shoqrore, shtpiake dhe individuale si t myslimanve ashtu edhe t atyre me besim tjetr (dhimmi) n at mas q mnyra e jets s tyre publike mos t'i bhet n asnj mnyr penges as fes islame dhe as myslimanve. Unifikimi i fes me jurisprudencn n nj sistem shtetror sjell me vete edhe unfikimin e fes me shtetin, i cili vihet re n mnyr t ndryshme n shtetet arabo-islamike t sotme (n t cilat feja shtetrore sht ajo islame).

Prve ktyre klasifikimeve ka edhe ndryshime brenda nj grupi; kshtu, n t drejtn e trashgimis dhe at familjare, femrat nuk kan t njtat t drejta si meshkujt. N t drejtn trashgimuese psh. ato jan t disfavorizuara por nga ana tjetr nuk kan as detyrime pr mjete jetese kundrejt pjestarve t familjes. E drejta ndrkombtare islamike (sijeri) prcakton pozitn juridike t femrave jo-myslimane madje n mnyr m t favorshme se at t meshkujve jo-mysliman.

Sheriati prbhet nga burimet e ndryshme t prmendura m lart. Kjo sjell q sipas vendeve t aplikohen versione me ndryshime t vogla nga njri-tjetri. Regullat pr zbatimin konkret dalin vetm duke interpretuar kto burime.[5] Traditat lokale q jan t integruara tek sheriati nuk shkojn deri aty sa t bien n kontradikt t hapur me rregullat e njohura t sheriatit. Prandaj edhe n Afganistan nn talibant e drejta tradicionale fisnore pashtune ka ndikuar tek sheriati, gj q psh. nuk ngjet n Arabin Saudite, Iran ose Jordani.

Veprimet e ndaluara ndshkohen n botn e ktejme me an t dnimeve q parashikohen nga kurani (hudud ose hadd): konsumimi i alkoolit, imoraliteti, akuzimi i rrem pr imoralitet, vjedhja, marrdhniet seksuale mes meshkujve dhe apostazia (ndrrimi i fes); kjo e fundit ndshkohet sidomos nprmjet sunna-s s profetit Muhamet dhe jo nprmjet prcaktimeve dnuese t kuranit.

N kryerjen e nj veprimi sipas t drejts islamike bjn pjes elemente t ndryshm, ku ndr t tjera bjn pjes shtyllat baz (اركان arkān), n munges t t cilave anulohet i gjith veprimi. Nj nga kto shtylla sht qllimi (نية nīya): nj veprim, t cilit i mungon qllimi, sht i pavlefshm. Gjithashtu veprimet vlersohen gjithmon sipas qllimit q sht i lidhur me to kshtu q njerzit duhet t heqin dor nga gjykimi i njerzve t tjer pasi, sipas botkuptimit islamik, vetm zoti sht n gjendje pr kt.

Pr shum mysliman dhe teolog islamik sheriati ka nj vlefshmri universale. N disa vende islamike ai sht baza pr legjislativn (ligjvnsin). Rregullat relativisht t pakta n lidhje me kultin vlejn vetm pr myslimant; antar t feve t tjera (shih dhimmi dhe harbi) nuk preken nga to, megjithat n disa vende ku sheriati formon trsisht ose pjesrisht bazn pr legjislativn, pr ta vlejn rregulla t veanta q kufizojn lirin e fes.

N vitin 1990 n konferencn e 19-t ministrave t jashtm t Organizats s Konferencs Islamike (OIC) u ratifikua Deklarata e Kairos pr t drejtat e njeriut n islam, e cila ka pr qllim t bhet si linj udhzuese pr ndrkoh 57 shtetet islamike antare t saj n fushn e t drejtave t njeriut. N nenet e fundit 24 dhe 25 t saj prcaktohet e drejta islamike e legjitimuar fetarisht, sheriati, si e vetmja baz pr interpretimin e ksaj deklarate.

Kjo deklarat konsiderohet nga apologjett (komentues, shpjegues t fes) si kundrprgjigje e Deklarats s Prgjithshme t t Drejtave t Njeriut t OKB-s, nga e cila ajo devijon konsiderueshm duke br sheriatin si baz pr t drejtat e njeriut.

Zbatimi n praktik i t drejts islamike sht shum i ndryshm mes vendeve islamike. N disa shtete ekziston nj identifikim (barazim) teokratik i drejtsis zyrtare shtetrore dhe sheriatit, n t tjera ai sht abroguar (hequr), n disa t tjera ai sht (n frymn e pluralizmit ligjor) i vlefshm vetm pr nj pjes t popullsis.

N Turqi sheriati sht hequr nn Mustafa Kemal Atatrk-un me kushtetutn e 20 prillit 1924. Megjithat n Anadollin lindor poliginia (martesa e shumfisht) (e ndaluar sipas kushtetuts turke) sht pjesrisht e prhapur.

N Malezi ekziston nj sistem ligjor dual, ku gjyqet islamike punojn paralelisht me institucionet shtetrore civile. Tre prej 13 shteteve prbrse federale lejojn psh. rrahjen me kamxhik (fshikullimin) e femrave t dnuara sipas rregullave t sheriatit, megjithse kt e ndalon kodi penal kriminal n shkall vendi.[8].

N prgjithsi i prhapur sht zbatimi i saj n fushn ligjore civile psh. n Algjeri, Indonezi dhe Egjipt.[9] N disa vende sheriati vlen trsisht, si psh. n Arabin Saudite dhe Mauritani. Gjithashtu sheriati sht n fuqi vetm brenda zonave ku mbizotron feja islame n (Nigeri, Sudan ose Indonezi. Shih edhe Konflikti me sheriatin n Nigeri).

Rndsia e sheriatit n vendet islamike sht duke u rritur vazhdimisht prsri q prej mesit t viteve 1970. Edhe n Turqi, megjithse shtet laicist, sa vijn e shtohen zrat me influenc politike q krkojn rikthimin e t drejts islamike, t sheriatit. Kshtu shkruante gazeta ditore islamiste-nacionaliste Milli Gazete m 16 tetor 2006:

Nga ana tjetr, n botn islamike dgjohen gjithmon e m tepr ide interpretuese alternative pr sheriatin, si Fazlur Rahman n Pakistan, Muhammad Shahrur n Siri, Abdulkarim Soroush n Iran, Muhammad Abed al-Jabri n Algjeri, Hassan Hanafi n Egjipt dhe jo s fundi edhe shum teolog n Turqi.[11]

Sot sheriati sht baza e jurisprudencs n Nigeri (n disa shtete federale), n Maledive, n Iran, n Arabin Saudite, Bangladesh, Mauretani, Afganistan, Sudan (jo n Sudanin jugor), in Gambia, Senegal, Katar, Kuvajt, Bahrain, n Provincn Autonome Indoneziane Aeh, Jemen (ktu paralel me praktikimin e ligjeve t fiseve) dhe n zona t pjesshme t Pakistanit[12]. N Somali morrn komitt Bashkimi i Gjyqeve Islamike n qershor 2006 pushtetin n dor n kryeqytetin Mogadishu pas viteve lufte civile, nj grup q ka pr qllim kryesor t instaloj nj rend ligjor t bazuar mbi sheriatin (psh. ndalimin e ndjekjes n televizion t kampionatit botror t futbollit 2006). Ky grup u rrzua ve srish n fund t vitit 2006.

N shtetet e industrializuara perndimore si dhe n vendet e tjera me karakter jo-islamik n bot, e ndrmjetsuar nprmjet t s Drejts Ndrkombtare Private t vendit, sheriati mund t gjej zbatim juridik. Megjithat vlefshmria e tij, psh. n Gjermani, has n kufijt e saj n ordre public: kshtu psh. nuk zbatohen normat q nuk prputhen me idet themeltare ligjore. N Britanin e Madhe sheriati nuk vihet n zbatim nga gjykatat shtetrore, megjithat ka gjyqe fetare arbitrazhi q mund t krkohen n baz vullnetare nga palt kundrshtare. N kto raste zbatohet sheriati deri aty ku ky nuk bie ndesh me Common Law-in.[13]

N Greqi sheriati vlen pr pakicn myslimane (pomakt dhe turqit e Trakis perndimore) n rastet q prekin statusin individual dhe t drejtn familjare, prderisa pjestart e pakics dshirojn t'i ndreqin shtjet e tyre sipas sheriatit n vend t ligjit grek. Kjo gj e ka burimin tek kontrata e Svress.

Arbitration Act-i kanadez (1991)[15] u ka lejuar kristianve, ifutve dhe myslimanve n provincn Ontario t procedojn mbi grindjet familjare (si padi divorci, kujdestarie dhe trashgimie) pran nj gjyqi fetar arbitrazhi, n rast se t gjitha palt jan dakord me kt. Vendimet e ktyre gjyqeve arbitrazhi kan qen t vlefshme juridikisht, derisa nuk kan rn n kundrshtim me ligjet kanadeze n fuqi duke br kshtu q nga gjyqet myslimane n Ontario t zbatohet n raste t veanta sheriati. N shtator 2005 Arbitration Act-i u ndryshua (edhe si pasoj e protestave ndrkombtare nga ana e organizatave pr t drejtat e grave) n at mnyr q nuk jan m t mundura vendime n baz ligjesh fetare.[16]

Sheriati sht baz e jurispundencs n Arabin Saudite, Iran, Kuvajt, Katar, Bahrein etj. Por n secilin prej ktyre vendeve prvese aplikohen doktrina t ndryshme, ka edhe ndryshime q rrjedhin nga kultura apo tradita lokale e popujve q jetojn n kto vende.

Traditat lokale integrohen te sistemi i sheriatit dhe n rastin e Afganistanit, ky sistem ndrlidhet me traditat pashtune q bazohen m s shumti te e drejta fisnore. Kjo e bn Sheriatin n Afganistan t ndryshm nga vendet e tjera.

Prdorimi i shkrimeve, fotografive si dhe materialeve t ksaj platforme mund t bhet vetm duke e prmendur burimin albinfo.ch. Cdo shfrytzim dhe riprodhim i tyre pa lejen e albinfo.ch sht i ndaluar dhe prbn shkelje e t drejtave autoriale. Redaksia e mban t drejtn pr mosbotimin dhe moskthminin e dorshkrimeve, fotografive apo materialeve t tjera t drguara.

Ne kt simpozium qen ftuar mbi tridhjet dijetar dhe hulumtues autoritative t fikhut e Sheriatit islam t shtrojn disa studime krahasuese juridike ne lidhje me nj numr t caktuar t shtjeve m t rndsishme. E gjith kjo me qllim t afrimit t ndihms per komisionet t formuara per rishikimin dhe ndrrimin e ligjeve pozitive libiane dhe harmonizimin e tyre me parimet e Sheriatit islam.

Ne kapitullin e dyt trajtohet domosdoshmria e ixhtihadit n zgjidhjen e situatave zhvillimore dhe problemeve bashkkohore nn dritn e Sheriati. Po ktu do t qendet edhe shpjegimi i qndrimit tone per ixhtihadin, pikpamja jone per trashgimin e fikhut, qndrimi yn mbi perceptimin e nassit, t citateve burimore, por edhe qndrimi yn ne raport me shtjet bashkkohere.

Shpresoj q prmes ktij studimi t kemi dhn pergjigjen e duhur ne dyshimet per kt shtje. E gjith perpjekja ime ka qen q t jem sa m dobishm ne kt drejtim, por suksesi varet vetm nga Allahu; tek Ai mbshtetem dhe vetm Atij i drejtohem.

Denigrimet dhe fyerjet ndaj lufttarve t UK-s dhe udhheqsve t saj nuk kan t mbaruar. Dikur kto denigrime vinin nga pushtuesi serb, n Kosovn e paslufts, n vitet e para kso denigrimesh bheshin nga miqt e vjetr t Serbis, pas tyre morn forcn e guximin t shkruajn edhe shqipfolsit q dikur shrbenin n sigurimin shtetror serbt instaluar n vendin ton, e s fundmi akuza n drejtim t UK-s dhe akterve t saj ngritn edhe njerzit q vetn e quajn teolog apo ushtar n rrugn e Allahut t Madhrueshm.

3a8082e126