Ik vind het zelf een afschuwelijk woord en steeds herhalen ervan door de
dialectsprekers komt op mij dom over. Toch wordt het woord juist gebruikt
door Amsterdammers die voor het overige met een vrij mooi Amsterdams accent
spreken (okee, subjectief), dat weinig fouten bevat in verhouding tot ABN -
behalve deze dus.
Wie kan er meer vertellen over herkomst en gebruik van het woord 'enkelt'?
Rik
> ...'enkelt'...
> Wie kan er meer vertellen over herkomst en gebruik van het woord 'enkelt'?
Herkomst en gebruik heb je zelf al aangegeven. Het gaat je om die -t: waar
komt i vandaan? Het spijt me, daar heb ik geen antwoord op, maar zo te
zien is het wel besmettelijk:
> ...het woordt...
Gebbetje.
Overigens bedenk ik me nu dat een enkele reis een enkeltje heet. Als het
al regiolect is of was, heeft het zich behoorlijk over het gehele
taalgebied verspreid, geloof ik. Maar of de t in enkelt dezelfde is als de
t in enkeltje, weet ik niet.
--
Pak enorme pot
Ik ken het uit West-Friesland.
Jan
Hihi, dus volgens jou is dat kaartje geen enkel-tje maar een enkelt-je.
Ik ben nog niet helemaal tevreden over de herkomst. Het feit dat het nu
Amsterdams is zegt mij niet zoveel, maar ik bedoel daarmee niet dat ik
precies het dorp of de straat wil weten waar het oorspronkelijk vandaan
komt. Wélk Amsterdams dialect, als iemand dat weet, zou ik wel leuk vinden.
Is de t hier toegevoegd aan het woord enkel, gebeurde dat ook met andere
woorden in het Amsterdams of alleen met dit woord, of bestond het woord
enkelt altijd al en hebben taalbeslissers in hun wijsheid besloten dat ABN
zonder die t moest?
Het is wel een praktisch woord, als je enkel enkel(t) van een t voorziet kun
je enkel enkel voor je enkel gebruiken. Of duidelijker: als je enkelt enkelt
van een t voorziet kun je enkel enkelt voor je enkel gebruiken (okee, beetje
melig).
Amsterdammers passen dit consequent toe. Het lichaamsdeel enkel wordt niet
met enkelt aangeduid (althans heb ik niet gehoord). Het klinkt alsof iemand
hier ooit over heeft nagedacht.
Rik
> Ik ben nog niet helemaal tevreden over de herkomst. Het feit dat het nu
> Amsterdams is zegt mij niet zoveel, maar ik bedoel daarmee niet dat ik
> precies het dorp of de straat wil weten waar het oorspronkelijk vandaan
> komt. Wélk Amsterdams dialect, als iemand dat weet, zou ik wel leuk
> vinden.
Toevallig hebben we net bezoek dat van origine uit Haarlem komt. Woont als
twintig jaar in het zuiden des lands maar heeft het ook steeds over enkelt.
Onder dwang gaf ze het zojuist nog toe. Dus geen typisch Amsterdams als je
mij en mijn bezoek mag geloven.
> Is de t hier toegevoegd aan het woord enkel, gebeurde dat ook met andere
> woorden in het Amsterdams of alleen met dit woord, of bestond het woord
> enkelt altijd al en hebben taalbeslissers in hun wijsheid besloten dat ABN
> zonder die t moest?
Volgens mij is die t er op sommige plaatsen aangeslibt. Enkel komt van
Middelnederlandse enech waarbij de l het latere achtervoegsel is.
> Het is wel een praktisch woord, als je enkel enkel(t) van een t voorziet
> kun
> je enkel enkel voor je enkel gebruiken.
Als je van pan ook pant maakt, heb je er eentje om in te koken en eentje om
op het dak te leggen.
--
Mies
> > Maar of de t in enkelt dezelfde is als de
> > t in enkeltje, weet ik niet.
>
> Hihi, dus volgens jou is dat kaartje geen enkel-tje maar een enkelt-je.
Nee. Dat zeg ik nou net NIET.
(...)
> hebben taalbeslissers in hun wijsheid besloten dat ABN
> zonder die t moest?
Waarschijnlijker is dat enkelt regiolect is. Ware het algemeen, dan maakte
het immers deel uit van het A(B)N, nietwaar.
> Het is wel een praktisch woord, als je enkel enkel(t) van een t voorziet kun
> je enkel enkel voor je enkel gebruiken. Of duidelijker: als je enkelt enkelt
> van een t voorziet kun je enkel enkelt voor je enkel gebruiken (okee, beetje
> melig).
De laatste "enkelt" moet "enkel" zijn.
Sja. Wat moet ik ervan zeggen. Voor het lichaamsdeel gebruik ik alleen
"enkel", voor het bijwoord zowel "enkel" als "enkelt".
> Amsterdammers passen dit consequent toe. Het lichaamsdeel enkel wordt niet
> met enkelt aangeduid (althans heb ik niet gehoord). Het klinkt alsof iemand
> hier ooit over heeft nagedacht.
Of er achter het gebruik van enkeld een plan of opzet zit, betwijfel ik,
maar in elk geval was het woord enkelt/enkeld al meer dan veertig jaar
geleden bekend genoeg om in de Vandaal te worden gezet. Ik heb een ouwe
Vandaal naast me liggen. 8e druk 1961. Die vermeldt bij "enkel" onder
meer:
II. en'kel (volkst. en gew. /enkeld/)
volkst. = volkstaal
gew. = gewestelijk
De Vandaal spelt enkeld met een d, jij en ik enkelt met een t. Blijkbaar
is het woord in elk geval al heel lang gewone (spreek)taal, in elk geval
bij een bepaalde groep mensen in een bepaald gebied. Maar welk gebied en
welke mensen _precies_ zeggen ze d'r niet bij.
Je zou eens in ouwere Vandalen kunnen nagaan wanneer het er voor het eerst
inkwam, en je zou in nieuwere kunnen nagaan of (en zo ja, wanneer) het er
ook weer is uitgegaan.
--
Kom een trap op
> [Amsgterdams?]
> Wie kan er meer vertellen over herkomst en gebruik van het woord
> 'enkelt'?
Is West-Fries. Dubbelt bestaat ook. En zo nog wel meer.
google: enkelt.en.alleen
google: dubbelt.heeft
Zoek op enkelt, en op dubbelt:
http://www.dbnl.org/cgi-bin/htsearch
En misschien ook op enigst, of eigenlijk enigste:
http://dbnl.new.info.nl/tekst/six_001mede01/six_001mede01_009.htm
--
Affijn, Ruud
> Als je van pan ook pant maakt, heb je er eentje om in te koken en eentje
om
> op het dak te leggen.
Nee schat, dat is geen pan. (mag je huisbezoek vertalen).
Dan kun je van die dakpan beter een deksel maken, een pand op het dak
leggen is de wereld op zijn kop. :-)
Rik
>
> --
> Mies
>
>
>> Als je van pan ook pant maakt, heb je er eentje om in te koken en eentje
>> om op het dak te leggen.
> Nee schat,
Samen een keer een filmpje pikken? Dan leer je me echt kennen.
--
Mies
> VD2 geeft enkel enkel, evenals Calisch & Calisch (Nee Mies, ik bedoel
> de e-versie bij de dbnl) <g>
Ik kreeg al hartkloppingen voordat ik bij het eerste haakje was.
--
Mies
Uhhh... uhhh...
Ik geloof dat ik even moet vertalen. :-)
'Schat' zeggen dialectsprekende Amsterdammers tegen alle mensen van het
andere geslacht, homo's en lesbiennes ook tegen het eigen geslacht, het
betekent verder niets behalve dat het een soort vriendelijke aanspreektitel
is.
'Geen pan' betekent in deze context 'geen gezicht'. 'Schat, dat is geen pan'
betekent dus zoiets als 'Mevrouw, dat is geen gezicht'.
Erg hč? :-)
Rik
> "rataplan"schreef
>> Ik ben nog niet helemaal tevreden over de herkomst. Het feit dat het
>> nu Amsterdams is zegt mij niet zoveel, maar ik bedoel daarmee niet
>> dat ik precies het dorp of de straat wil weten waar het
>> oorspronkelijk vandaan komt. Wélk Amsterdams dialect, als iemand dat
>> weet, zou ik wel leuk vinden.
>> [...]
>
> Toevallig hebben we net bezoek dat van origine uit Haarlem komt.
> Woont als twintig jaar in het zuiden des lands maar heeft het ook
> steeds over enkelt. Onder dwang gaf ze het zojuist nog toe. Dus geen
> typisch Amsterdams als je mij en mijn bezoek mag geloven.
> [...]
Ook in Den Haag heel normaal.
--
¨°º°¨Peter Alaca¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨°º°¨
>> > Nee schat,
>> Samen een keer een filmpje pikken? Dan leer je me echt kennen.
> Uhhh... uhhh...
>
> Ik geloof dat ik even moet vertalen. :-)
> 'Schat' zeggen dialectsprekende Amsterdammers tegen alle mensen van het
> andere geslacht, homo's en lesbiennes ook tegen het eigen geslacht, het
> betekent verder niets behalve dat het een soort vriendelijke
> aanspreektitel
> is.
Een dialectisch misverstand als het ware. Maar ik sta er als zuideling toch
even behoorlijk van te kijken. Zeggen - om het even tot één categorie te
beperken - mannelijke hetero's in Amsterdam écht schat tegen elkaar?
Ik neem het direct van je aan, maar het is best even wennen, schat.
> 'Geen pan' betekent in deze context 'geen gezicht'. 'Schat, dat is geen
> pan'
> betekent dus zoiets als 'Mevrouw, dat is geen gezicht'.
En opnieuw weer wat opgestoken.
> Erg hè? :-)
Het was even een schok, maar ik ben er alweer overheen.
--
Mies
En zit er ook verschil tussen enkel als enkelvoudig (enkele rogge) en enkel
als uitsluitend (dat geeft enkel narigheid)?
>> Amsterdammers passen dit consequent toe. Het lichaamsdeel enkel wordt niet
>> met enkelt aangeduid (althans heb ik niet gehoord). Het klinkt alsof iemand
>> hier ooit over heeft nagedacht.
>
[...]
> De Vandaal spelt enkeld met een d, jij en ik enkelt met een t. Blijkbaar
> is het woord in elk geval al heel lang gewone (spreek)taal, in elk geval
> bij een bepaalde groep mensen in een bepaald gebied. Maar welk gebied en
> welke mensen _precies_ zeggen ze d'r niet bij.
Het zou een Fries overblijfsel kunnen zijn. Daar kom ik op, doordat
'inkeld' ook eeh zelfstandig wordt gebruikt: hiel inkeld (uiterst zelden).
Mijn Nederlands ptg zou daar op zijn minst nog een 'eens' achter willen:
heel enkel eens, maar eigenlijk nog meer: een heel enkel keertje. Als het
een neerlandisme/hollandisme zou zijn, zou dat 'eens' er ook achter hebben
gemoeten.
> Je zou eens in ouwere Vandalen kunnen nagaan wanneer het er voor het eerst
> inkwam, en je zou in nieuwere kunnen nagaan of (en zo ja, wanneer) het er
> ook weer is uitgegaan.
Vondel gebruikt het al, (met een t weliswaar) dus mijn gok zou zijn dat het
al in de eerste VD staat
Joke
>Als in Amsterdam woonachtige niet-Amsterdammer valt mij vaak het gebruik van
>het dialectwoord 'enkelt' op. Dit woord betekent alleen of enkel.
>Amsterdamse dialectsprekers gebruiken het woordt vaak, veel vaker dan andere
>Nederlandssprekenden de woorden enkel of alleen gebruiken. Het lijkt wel een
>stopwoordje, waarbij het woord vooral opvallend vaak twee keer in één zin
>voorkomt.
Komt ook in Zuid-Hollandse dialecten veel voor, dacht ik.
Doet me denken aan Duits dialect "ebent" voor standaard "eben".
Doet me (volkomen onterecht) denken aan "enkeltje" vs. "retourje".
--
Ruud Harmsen - http://rudhar.com
>Als in Amsterdam woonachtige niet-Amsterdammer valt mij vaak het gebruik van
>het dialectwoord 'enkelt' op. Dit woord betekent alleen of enkel.
>Amsterdamse dialectsprekers gebruiken het woordt vaak, veel vaker dan andere
>Nederlandssprekenden de woorden enkel of alleen gebruiken. Het lijkt wel een
>stopwoordje, waarbij het woord vooral opvallend vaak twee keer in één zin
>voorkomt.
Het woord "enkel" (ook zonder t) in de betekenis "alleen, alleen maar,
uitsluitend" voel ik ook al als Hollands dialect aan, heb ik in mijn
jeugd leren vermijden, hoewel VD13 het ongemarkeerd vermeldt (2,
enkel, enkeld, II, 2). Tegenwoordig tref ik het vooral in teksten van
Belgische herkomst aan. Is het Hollands, Vlaams, of standaardtaal?
Opvallend is dat VD13 de variant "enkeld" geeft, zonder enige
vermelding dat die vorm geen Standaardtaal zou zijn.
Dus het is helemaal geen dialect of spreektaal? Ik zou het echter in
schrijftaal nooit van m'n leven gebruiken.
Het WNT geeft in het lemma alleen "enkel", geen "enkelt" of "enkeld",
maar beide komen wel voor in de voorbeelden. Opvallend is deze:
===
8) In N.-Holland in den zin van: dun, mager, schraal. || Een enkeld
man. Hij is zoo enkeld. 't Is zoo'n enkeld kind. Wat is die melk
enkeld, BOEKENOOGEN.
===
>Toevallig hebben we net bezoek dat van origine uit Haarlem komt. Woont als
>twintig jaar in het zuiden des lands maar heeft het ook steeds over enkelt.
>Onder dwang gaf ze het zojuist nog toe. Dus geen typisch Amsterdams als je
>mij en mijn bezoek mag geloven.
Mijn Oma zei het als ik me goed herinner altijd zo. Herkomst: geboren
Rotterdam, familie eeuwenlang uit Ouderkerk a/d/ IJssel, ook een tak
uit omgeving Gouda. Dus ook Zuid-Holland, niet enkelt Amsterdam.
>Ik geloof dat ik even moet vertalen. :-)
>'Schat' zeggen dialectsprekende Amsterdammers tegen alle mensen van het
>andere geslacht, homo's en lesbiennes ook tegen het eigen geslacht, het
>betekent verder niets behalve dat het een soort vriendelijke aanspreektitel
>is.
Zoiets als dat Portuguezen de uitdrukking "sim senhor(a)" gebruiken in
de betekenis "o ja, zeker wel, dan kun je wel stellen", waarbij de a
(vrouwelijke uitgang) weggelaten of gebruikt kan worden, volkomen los
van het geslacht van de toegesprokene. Het betekent echt helemaal niks
(heb ik me laten vertellen).
>rataplan:
>
>> [Amsgterdams?]
>> Wie kan er meer vertellen over herkomst en gebruik van het woord
>> 'enkelt'?
>
>Is West-Fries. Dubbelt bestaat ook. En zo nog wel meer.
Ja! Ook Zuid-Hollands. Komt zelfs voor in de naam van een museum in
Rotterdam: http://www.hmr.rotterdam.nl/ddp/ De Dubbelde Palmboom.
Weer zo'n geval van "exclusief" (West)-Fries dialect, wat algemeen
Holland blijkt te zijn.
>>> [Amsgterdams?]
>>> Wie kan er meer vertellen over herkomst en gebruik van het woord
>>> 'enkelt'?
>>
>> Is West-Fries. Dubbelt bestaat ook. En zo nog wel meer.
>
> Ja! Ook Zuid-Hollands.
En ook België, google: enkelt site:*.be
> Komt zelfs voor in de naam van een museum in
> Rotterdam: http://www.hmr.rotterdam.nl/ddp/ De Dubbelde Palmboom.
Die 'd' is me te zacht.
http://www.dbnl.org/tekst/mont011spre01/mont011spre01_0053.htm
> Weer zo'n geval van "exclusief" (West)-Fries dialect, wat algemeen
> Holland blijkt te zijn.
Mwah.
--
Affijn, Ruud
>>Het woord "enkel" (ook zonder t) in de betekenis "alleen, alleen maar,
>>uitsluitend" voel ik ook al als Hollands dialect aan, heb ik in mijn
>>jeugd leren vermijden, hoewel VD13 het ongemarkeerd vermeldt (2,
>>enkel, enkeld, II, 2). Tegenwoordig tref ik het vooral in teksten van
>>Belgische herkomst aan. Is het Hollands, Vlaams, of standaardtaal?
>
>Hier zit ik dus weer op te gapen als een uil op een kluit. Enkel in de
>betekenis van "alleen maar" is toch je meest doodgewone Nederlands??
Kennelijk. Maar ik zo het nooit in schrijftaal (behalve uit Belgiė),
en mijd het vanaf mijn vroegste jeugd al. Kennelijk toen zo geleerd:
ken het wel, wordt algemeen gebruikt, maar vlaggetje "niet gebruiken"
>Ik doe het niet enkel voor de centen;
Die wel.
>Hij heeft enkel een enkel gebroken;
Die ook, andere betekenis.
> ze nam enkel melk in haar koffie etc.
Vlaggetje.
>En de versterkende verbinding "enkel en alleen", is dat ook niet
>bekend in NL? Vb: hij werkte enkel en alleen voor de centen.
Ja, bekend en AN.
Het is weer flink ingewikkeld.
>>>Hij heeft enkel een enkel gebroken;
>>
>>Die ook, andere betekenis.
>
>Hoezo andere betekenis?
Die tweede, het lichaamsdeel, daar heb ik geen enkel (sic! dat dan
weer wel) vlaggetje bij.
On Thu, 30 Jun 2005 12:34:35 +0200, "rataplan"
<rikrataplan...@hotmail.com> wrote:
>Als in Amsterdam woonachtige niet-Amsterdammer valt mij vaak het gebruik van
>het dialectwoord 'enkelt' op. Dit woord betekent alleen of enkel.
>Amsterdamse dialectsprekers gebruiken het woordt vaak, veel vaker dan andere
>Nederlandssprekenden de woorden enkel of alleen gebruiken. Het lijkt wel een
>stopwoordje, waarbij het woord vooral opvallend vaak twee keer in één zin
>voorkomt.
Ik kom uit Twente en daar hoor je het ook met enige regelmaat, vooral
door mensen die half-dialect spreken.
:Aazhyd
>Doet me denken aan Duits dialect "ebent" voor standaard "eben".
>
>Doet me (volkomen onterecht) denken aan "enkeltje" vs. "retourje".
Doet me denken aan "goede morgend", ergens in Vlaanderen.
Mvg,
Didier
Ik heb hier in Brussel ooit eens een 'overstapje' gevraagd aan de
tramconducteur. De goede man moest me eerst even grondig aangapen
voordat hij me een "transit" aanreikte.
> Doet me denken aan "goede morgend", ergens in Vlaanderen.
Zo'n beetje overal, dacht ik.
Weer eens wat anders dan "goeié morrégé" of "môchuh".
S.
>Ik heb hier in Brussel ooit eens een 'overstapje' gevraagd aan de
>tramconducteur. De goede man moest me eerst even grondig aangapen
>voordat hij me een "transit" aanreikte.
Ik ken het woord overstapje inderdaad uit mijn jeugd, maar na 1970
nooit meer in levenden lijve aangetroffen: verschijnsel is met
verdwenen met de (toen nog niet ingevoerde) strippenkaart, denk ik.
--
Ruud Harmsen - http://rudhar.com
Note changed e-mail address
Het verschijnsel 'transit' (= 'overstapje') is ook in Brussel al
heel lang niet meer aan de orde. Aan OV heb ik net zo'n hekel
als aan spruitjes, maar van die enkele keer dat ik spoor met de metro
weet ik: elk kaartje geeft recht op overstappen, maar je moet wel
"(af-)stempelen bij elke in- en overstap". Aldus luidt het motto.
S.
<helemaal foute mode>
Wij zeiden niet enkel in die betekenis.
Dat was niet netjes.
En "enkelt" dat zei de werkster. Wij niet.
<\helemaal foute mode>
Frits
heel netjes.
Frits
>> Ik ken het woord overstapje inderdaad uit mijn jeugd, maar na 1970
>> nooit meer in levenden lijve aangetroffen: verschijnsel is met
>> verdwenen met de (toen nog niet ingevoerde) strippenkaart, denk ik.
>
> Het verschijnsel 'transit' (= 'overstapje') is ook in Brussel al
> heel lang niet meer aan de orde. Aan OV heb ik net zo'n hekel
> als aan spruitjes, maar van die enkele keer dat ik spoor met de metro
> weet ik: elk kaartje geeft recht op overstappen, maar je moet wel
> "(af-)stempelen bij elke in- en overstap". Aldus luidt het motto.
>
Met 1 uitbreiding: je mag ook overstappen richting bus/tram en 1
beperking: na 1 uur is het gedaan met overstappen. Geldt ook voor de
het openbaar vervoer in Antwerpen.
--
mvg, Valère
"Spelfouten zijn niet gecorrigeert. Dit voor JEy die het verbeteren
hiervan tot levenstaak ziet". (Vrij naar een anonieme Nederlander).
><helemaal foute mode>
>Wij zeiden niet enkel in die betekenis.
>Dat was niet netjes.
>En "enkelt" dat zei de werkster. Wij niet.
><\helemaal foute mode>
Zie je? Ik ben niet de enige (niet: enigste). Dat mocht niet, dat zei
je niet. Zo ben ik ook opgegroeid (hoewel iets jonger dan Frits).
--
Ruud Harmsen - http://rudhar.com
Note changed e-mail address
>Ik heb hier in Brussel ooit eens een 'overstapje' gevraagd aan de
>tramconducteur. De goede man moest me eerst even grondig aangapen
>voordat hij me een "transit" aanreikte.
Er was destijds een nuance.
In het Frans dan maar: "correspondance" betekende een biljet dat een
overstap toeliet van één tram naar een andere die de eerste kruiste,
met toeslag. Een "transit" of zelfs "scindé" liet je toe van een tram
op een afgebroken spoor naar de tram op het verlengde spoor over te
gaan, zonder toeslag.
Dat was o.a. het geval met lijn 9 die het spoor van de spoorwegen niet
kon kruisen, in Ukkel Calevoet op de Alsembergse steenweg. Dat bestond
in de jaren 1950.
Mvg,
Didier
Of is het verdwenen met je autobezit?
--
P.A.
Frits
>> Ik ken het woord overstapje inderdaad uit mijn jeugd, maar na 1970
>> nooit meer in levenden lijve aangetroffen: verschijnsel is met
>> verdwenen met de (toen nog niet ingevoerde) strippenkaart, denk ik.
>
>Of is het verdwenen met je autobezit?
Nee, want ik gebruik beide, al naar gelang, soms in combinatie.
Bovendien plaatsgebonden en decenniumgebonden!
Er zijn worden die al een keer of wat van "upstairs"naar "downstairs" zijn
verhuisd en weer terug. Kweet zo gauw het voorbeeld niet meer.
Frits
Ikke wel. Ook in hartje Jordaan.
> Wel Porum, maar dat zal wel weer jiddisch zijn.
Ja, van ponem (of ponum, ik weet niet of er een geprefereerde schrijwijze
bestaat).
--
Pope at 'n moker
Frits
Vandaar dat ze bij ons meestal zeggen "Het is géén ponum!"