Veto
Hugo Maes
> Bovendien is er ook een mooi Nederlands woord: "citaten", dat in jullie
> spelling "sitaten" kan geschreven worden. Als je zo'n alternatieve spelling
> gebruikt om het Nederlands te verdedigen, moet je daar ook consequent in
> zijn.
Waarom niet gewoon "aanhaling" ipv "quote" ?
"aangehaald" ipv "gequoted" of "gekwoot" ?
"antwoord" ipv "reply" ?
"boodschap" ipv "message" ?
en last but not least "rechtlijnig" ipv "consequent" ?
mvg, Hugo Maes
Axel
If you get my drift.
Hehe,
A
Axel
De Vetospelling is een gekonkretiseerde versie van de voorstellen van de
spellingkommissie-Geerts. Deze spelling laat met
andere woorden zien hoe onze nieuwe officiële spelling er had kunnen uitzien, als
de ministers van de Nederlandse Taalunie in
januari 1994 konsekwentie hadden laten primeren op konservatisme.
De redaktie van Veto (het studentenblad van de Leuvense Overkoepelende
KringOrganisatie) vond het voorstel van de kommissie heel interessant, omdat een
spelling volgens haar zo eenvoudig
mogelijk moet zijn. Etimologische overwegingen kreëren maar nodeloze
spellingdrempels. Het grote voordeel van de
spelling-Geerts is de algoritmische opbouw. Als je de juiste volgorde van
denkstappen volgt, kan er dus in principe niets
mislopen.
Hieronder volgt een korte, stapsgewijze beschrijving van de spelling zoals Veto ze
toepast. Bij sommige regels staan
uitzonderingen; dat zijn de weinige woorden waarvoor de regel niet van toepassing
is, en die je dus van buiten moet leren. Als je
dit regelstelsel bestudeert, lijkt het in het begin misschien moeilijk. Maar om de
officiële spelling helemaal te leren heb je meer tijd
nodig.
Stap 0: vooraf
- Je luistert naar de uitspraak van het te spellen woord. Geen enkele oude
spellingsgewoonte heeft belang.
- Je splitst het te spellen woord op in de kleinste woorddelen met een
afzonderlijke betekenis (morfemen in de taalkunde): bij
journalistenpraktijken kijk je naar journalist, praktijk en -en, bij centraal kijk
je naar centrum en -aal.
Stap 1: vreemd blijft vreemd
Vreemde woorden blijven onveranderd vreemd.
Een vreemd woord kan je herkennen aan:
een vreemd meervoud: cakes (cf. weken, eenlettergrepige woorden hebben in het
Nederlands normaliter alleen een
meervoud op -en), criterium (criteria), compromis (er komt in de uitspraak
-sen bij, niet -en)
een vreemde klank: college, journalist (deze stemhebbende medeklinker komt
niet voor in Nederlandse woorden),
beige, scène, carrière (deze klinker komt niet voor in Nederlandse woorden),
bouillon (j tussen twee klinkers in één
morfeem), analyse (ie is langer dan normaal)
een medeklinkerkombinatie die in geen enkel Nederlands morfeem voorkomt
(zeldzaam)
alle Italiaanse en Engelse woorden die nog duidelijk herkenbaar zijn en die
vaak een kulturele betekenis hebben:
spaghetti, sticker, rock
plantnamen en dierenrassen: yucca, hyacint, collie
Stap 2: niet-vreemde woord(del)en worden aangepast
Klank per klank:
t: alles met t, enkel -pathie, -thium, thuis, thans, thee en ether
k: is altijd k
ks: x in komplex, paradox, klimax, index, xeno-(begin en einde van
meerlettergrepige morfemen), ex- (enkel in
ex-vrouw e.d., niet in eksamen) en extra, fax, luxe, luxueus, anders altijd ks
s: t blijft in politie, reflektie e.d.. Voor de rest overal s, tenzij er een
klinker (niet doffe e) onmiddellijk voor komt, en erna
e, ee, eu, ei, ij, i, ie volgt: officieel, speciaal. Als je daar s schreef,
zou je z uitspreken. Ook geen s in de uitzonderingen
financie, provincie, principe, anciënniteit, cent(imeter)
z: duidelijker onderscheid z/s: als je -ze op het einde van een woord door
-tisch kan vervangen, dan schrijf je -se:
analyse, genese, ook osmose; zoniet -ze: faze, poze, muze. Voor andere
klinkers blijft de situatie: amuseer, poseer.
sj: aan het woordbegin sj. Als de klank op andere plaatsen voorkomt, is het
een vreemd woord: sjouwen, sjampion,
sjapiter, sjampo, sjokolade, douche... Uitzonderingen: champagne, chirurg,
chauffeur, sherry, shantoeng, choquant
j: altijd j, behalve yoghurt
nj: blijft gn waar dat nu zo is, behalve voor een doffe eind-e: signaal,
kampanje
ee: é wordt ee, ae wordt e, de rest blijft: neon, beest, kafee, atelier,
preses
i: (gesloten lettergreep) blijft volledig hetzelfde: mysterie, kind
ie: regel blijft, maar is konsekwenter: i in open lettergreep (ook y in open
lettergreep wordt i), ie in gesloten lettergreep en
op woordeinde: kiviet, piama, rite, mite, kietelen, knie. Sommige woordstukjes
blijven: -isch, hyper-, fys-, syn-,
psych-, sym-, syl-, hypo-
oo: o in open lettergreep, oo in gesloten: kano, viool, radio, nivo, buro,
depo, obade. Opgelet: oo met twee uitspraken
(au blijft): restaurant, auto
oe: altijd oe, ook in goeverneur, doeane, troebadoer, roete
eu: altijd eu, ook in ameube, feutus, eudeem, eukumene
aparte gevallen: aggressief, kommitee; meervoud bij woorden op -ie altijd
-ieën, nooit -iën; verdubbeling medeklinkers in
gevallen als monnikken, frunnikken, notarissen, budgetteren
Stap 3: Tussenklanken en tekens
a) Verbinding van twee woorden
e(n):
Als de kortste vorm van het eerste deel van de samenstelling niet zelf op een doffe
-e eindigt, dan wordt de verbindingsklank
weergegeven als -en- als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is met een
mogelijk meervoud op -en. In alle andere
gevallen wordt -e- geschreven. vb. paddenstoel, manenschijn, zonnenstraal,
klerezooi.
s:
Een s wordt alleen verplicht toegevoegd wanneer het woord verkeerd gelezen zou
worden (kapperszaak, want kapperzaak
klinkt als oorzaak; stadsdeel en niet staddeel): vb. onderzoekcentrum,
gezondheidzorg, ontwikkelingsamenwerking.
-ss- moet als het niet vermeden kan worden: het eerste deel eindigt in de kortste
vorm op -s, het tweede deel begint met s-:
muisstil. We kiezen ook voor dubbele ss, wanneer het eerste deel een persoonsnaam
of verkleinwoord met meervoud-s is:
meisjesschool.
b) Tekens
liggend streepje: het gebruik wordt uitgebreid tot alle samenstellingen waarbij
klinkers botsen: niet alleen auto-ongeval, maar
ook mee-eten, zo-even, lila-achtig, televisie-uitzending, thee-ei. Oppassen met
Oost-Vlaams e.d. Onduidelijke samenstellingen
mogen met een liggend streepje verbonden worden: bom-melding, bruids-taart.
Driedelige samenstellingen worden zo veel
mogelijk aan elkaar geschreven: kleineboerenpartij, heteluchtmotor
genitief eigennamen overal 's: Karel's, Parijs's, Filips's, Venlo's
genitief, meervoud en verkleinwoord: weglatingsteken als het woord eindigt op een
lange klinker a, e, i, o, u, é, y: auto's,
auto'tje, baby's, baby'tje, cliché's. Let op: tantetje, tantes, koetje, vakanties,
zeetje, partijtje veranderen niet.
trema: het gebruik verschilt niet van het gebruik in de officiële spelling:
geëvenaard, gekoördineerd.
Stap 4: Ten einde raad raadpleeg je voor uitgebreidere uitleg en verantwoording van
de regels het rode boekje (het rapport van
de kommissie-Geerts, alias Voorzetten 44. Spellingdossier. Deel I. Spellingrapport.
SDU, Den Haag, 1994).
klik hier - http://hagar.arts.kuleuven.ac.be/projects/veto - om teksten in deze
spelling te bekijken.
Hugo Maes
>
> Dat vind ik nu een boodschap met een rechtlijnig antwoord!
> If you get my drift.
>
> Hehe,
> A
Ja ik denk dat ik je drift bevat :-)
(Ik heb je aanhaling geknipt <g>)
H.M.
Herman Elderson
> De redaktie van Veto (het studentenblad van de Leuvense Overkoepelende
> KringOrganisatie) vond het voorstel van komm-Geerts heel interessant, omdat een
> spelling volgens haar zo eenvoudig mogelijk moet zijn.
Eens!
> Etimologische overwegingen kreëren maar nodeloze
> spellingdrempels.
Eens!
[..]
EVDHN:
ety·mo·lo´gie
de etymologie (vrouwelijk); de etymologieën; afleiding: etymologisch;
etymoloog
1 wetenschap die de oorsprong en de geschiedenis van de woorden opspoort
2 afleiding van een bepaald woord
> Stap 1: vreemd blijft vreemd
Dit vind ik een vreemde eerste stap. Het hedendaags Nederlands kend
allerlei woorden die van oorsprong vreemd zijn, maar allang zijn
ingeburgerd: het zijn GEEN vreemde woorden.
De spelling in de brontaal vald volgens mij dan ook onder de noemer
'etimologies', en kreeerd dus een nodeloze spellingdrempel..
Waarmee ik niet beweer dat we alle van oorsprong vreemde woorden
nederlands moeten transkriberen (zie verderop).
> Een vreemd woord kan je herkennen aan:
> een vreemd meervoud: cakes (cf. weken, eenlettergrepige woorden hebben in
> het Nederlands normaliter alleen een meervoud op -en), criterium (criteria),
> compromis (er komt in de uitspraak -sen bij, niet -en)
Alle voorbeelden zijn gangbare nederlandse woorden, inklusief meervoud.
Ik vind deze eigenschap niet pleiten voor handhaving van de vreemde
spelling: De meervoudvorm leverd toch geen spellingprobleem op?
> een vreemde klank: college, journalist (deze stemhebbende medeklinker komt
> niet voor in Nederlandse woorden),
> beige, scčne, carričre (deze klinker komt niet voor in Nederlandse woorden),
Dit vind ik een goede reden om de vreemde spelling te handhaven. Als een
aanvaardbare nederlandse transkriptie niet mogelijk is kun je niet
anders.
> bouillon (j tussen twee klinkers in één
> morfeem), analyse (ie is langer dan normaal)
> een medeklinkerkombinatie die in geen enkel Nederlands morfeem voorkomt
> (zeldzaam)
> alle Italiaanse en Engelse woorden die nog duidelijk herkenbaar zijn en die
> vaak een kulturele betekenis hebben:
> spaghetti, sticker, rock
> plantnamen en dierenrassen: yucca, hyacint, collie
In deze gevallen is nederlandse transkriptie naar mijn mening wel
mogelijk.
> [de rest heb ik even geknipt voor latere reaktie]
--
'n Romanheld rees
Helmi
Axel <axel....@iname.com> schreef in berichtnieuws
3743D611...@iname.com...
[inleiding voorgestelde spelling gewist]
> ks: x in komplex, paradox, klimax, index, xeno-(begin en einde van
> meerlettergrepige morfemen), ex- (enkel in
> ex-vrouw e.d., niet in eksamen) en extra, fax, luxe, luxueus, anders
altijd ks
Deze voorgestelde regel vind ik erg onduidelijk; woorden als 'box' en en
'examen' zijn bijvoorbeeld zo 'eigen', dat ik niet begrijp waarom die hun
'x' verliezen en 'fax' en 'extra' hun 'x' mogen behouden.
> s: t blijft in politie, reflektie e.d.. Voor de rest overal s,
tenzij er een
> klinker (niet doffe e) onmiddellijk voor komt, en erna
We kennen de woorden 'reflectief' (bespiegelend o.a.) en 'reflexief' (door
reflectie o.a., dus ook bespiegelend...!).
Reflectief zou 'reflektief' worden en reflexief? 'Refleksief'?
> sj: aan het woordbegin sj. Als de klank op andere plaatsen voorkomt,
is het
> een vreemd woord: sjouwen, sjampion,
> sjapiter, sjampo, sjokolade, douche... Uitzonderingen: champagne,
chirurg,
> chauffeur, sherry, shantoeng, choquant
Een champignon is toch een 'vreemd' woord? Zoals 'champagne' en....
> nj: blijft gn waar dat nu zo is, behalve voor een doffe eind-e:
signaal,
> kampanje
... campagne?
Ik citeer:
"Stap 1: vreemd blijft vreemd
Vreemde woorden blijven onveranderd vreemd.
Een vreemd woord kan je herkennen aan:
een vreemd meervoud: cakes (cf. weken, eenlettergrepige woorden hebben in
het
Nederlands normaliter alleen een meervoud op -en)"
> ee: é wordt ee, ae wordt e, de rest blijft: neon, beest, kafee,
atelier,
> preses
'Kafee'?? Het meervoud hiervan is zeker kafeeën? Vreemd. Het woord trouwens
ook.
> i: (gesloten lettergreep) blijft volledig hetzelfde: mysterie, kind
> ie: regel blijft, maar is konsekwenter: i in open lettergreep (ook y
in open
> lettergreep wordt i), ie in gesloten lettergreep en
> op woordeinde: kiviet, piama,/
Even hiervoor staat dat de 'i' in gesloten lettergreep hetzelfde blijft...
In pyJama is dat dus het geval. Bovendien is het een vreemd woord.
> oo: o in open lettergreep, oo in gesloten: kano, viool, radio, nivo,
buro,
> depo, obade.
Zijn bureau/bureaus, depot/depots en aubade/aubades dan geen vreemde
woorden? De meervouden zijn nu wel leuk: buro-en, depo-en en obaden. Die
laatste gaat nog wel. ;-)
> oe: altijd oe, ook in goeverneur, doeane, troebadoer, roete
Vreemd...
Of gooi ik nu roet in het eten? Gelukkig kun je dan nog altijd naar een
restaurant gaan, want stel je voor dat dat plaats had moeten maken voor
'restorant'! =)
Dag hoor!
Helmi,
is blij dat deze spelling gevetood is.
Herman Elderson
<axel....@iname.com>:
>Stap 2: niet-vreemde woord(del)en worden aangepast
Wat betekend 'aangepast'? Aangepast tov wat?
Moet je om vetospelling te kunnen schrijven eerst de officiele
spelling weten, zodat je deze aanpassingregels kund toepassen?
>Klank per klank:
>
> t: alles met t, enkel -pathie, -thium, thuis, thans, thee en ether
Overal weg die h. Waarom laat veto deze staan?
> k: is altijd k
> ks: x in komplex, paradox, klimax, index, xeno-(begin en einde van
>meerlettergrepige morfemen), ex- (enkel in
> ex-vrouw e.d., niet in eksamen) en extra, fax, luxe, luxueus, anders altijd ks
Wat word 'exact' dan? Ik realiseer die als 'ekzakt' (of liever egzakt,
met de g van 'goal').
Voorstel: noojt een 'x', altijd 'ks' of 'kz' (met een heldere regel
voor kz/ks).
> s: t blijft in politie, reflektie e.d..
Wat is 'e.d.'? Ik vind dit te vaag, vooral als je op 'klank' afgaad:
de 't' verdwijnd in uitspraak vaak. Is het 'repetisie' of 'repetitie'?
Is het 'farmasie', 'farmatie' of 'farmacie'?
>Voor de rest overal s, tenzij er een
>klinker (niet doffe e) onmiddellijk voor komt, en erna
> e, ee, eu, ei, ij, i, ie volgt: officieel, speciaal. Als je daar s schreef,
>zou je z uitspreken.
In 'offisieel'? Dat denk ik niet. Dit woord klinkt meestal als
'offisjeel', er volgd dus geen i- maar een j-klank. Offisieel of
offisjeel moet volgens mij de veto-spelling worden.
>Ook geen s in de uitzonderingen
> financie, provincie, principe, anciënniteit, cent(imeter)
Ik vind de uitzonderingen nogal overbodig. Waarom?
> z: duidelijker onderscheid z/s: als je -ze op het einde van een woord door
>-tisch kan vervangen, dan schrijf je -se:
> analyse, genese, ook osmose; zoniet -ze: faze, poze, muze. Voor andere
>klinkers blijft de situatie: amuseer, poseer.
Ik vind het niet overtuigend. Maar s en z zijn lastige jongens.
> sj: aan het woordbegin sj. Als de klank op andere plaatsen voorkomt, is het
>een vreemd woord: sjouwen, sjampion,
> sjapiter, sjampo, sjokolade, douche... Uitzonderingen: champagne, chirurg,
>chauffeur, sherry, shantoeng, choquant
Helmi postte het al: dit is onzin. Vreemd bleef toch vreemd?
Voorstel: altijd sj.
> j: altijd j, behalve yoghurt
Offisjeel? En 'royeren' dan? Waarom geen joggurt? Voorstel: altijd j.
> nj: blijft gn waar dat nu zo is, behalve voor een doffe eind-e: signaal,
>kampanje
Waarom? Overal nj.
> ee: é wordt ee, ae wordt e, de rest blijft: neon, beest, kafee, atelier,
>preses
Ateljee. O nee, meers\voud op -s, dus vreemd. Maar wat doed ie hier
dan? En kafee? Moet dat geen kaffee zijn, meervoud 'kaffeeen'?
> i: (gesloten lettergreep) blijft volledig hetzelfde: mysterie, kind
't Is echt waar: je moet de huidige spelling kennen om 'veto' toe te
passen... Waarom geen 'misterie'?
> ie: regel blijft, maar is konsekwenter: i in open lettergreep (ook y in open
>lettergreep wordt i), ie in gesloten lettergreep en
> op woordeinde: kiviet, piama, rite, mite, kietelen, knie. Sommige woordstukjes
>blijven: -isch, hyper-, fys-, syn-,
> psych-, sym-, syl-, hypo-
sistemen? systemen? mythe, mite?
Ik begrijp van alles niet. Vooral het waarom van allerlei dingen. Ik
ben groot voorstander van vereenvoudiging, maar 'veto' laat zoveel
vaagheden en uitzonderingen en inkonsekwenties toe.
De 'vreemd blijfd vreemd'-regel veroorzaakt erg veel ellende. Ik zou
zeggen: gooj die regel eruit, en je komd veel verder.
> oo: o in open lettergreep, oo in gesloten: kano, viool, radio, nivo, buro,
>depo, obade.
radieau, niveau, bureau, depot, aubades. (mv op -s=vreemd) Vreemde
voorbeelden.
Gooj die vreemdregel weg, en 't word beter.
>Opgelet: oo met twee uitspraken
> (au blijft): restaurant, auto
> oe: altijd oe, ook in goeverneur, doeane, troebadoer, roete
En 'aubade' dan?
Veto gaad hier toch wel verschrikkelijk de fout in. Het bestaad niet
dat hier konsekwent dezelfde spelling mee word bereikt. Allemaal
vreemde woorden, want mv op -s.
> eu: altijd eu, ook in ameube, feutus, eudeem, eukumene
Wat doed veto met 'ui'? (eu of ui?)
> aparte gevallen: aggressief, kommitee;
Arbitraire spelling. Achtergrond?
>meervoud bij woorden op -ie altijd
>-ieën, nooit -iën; verdubbeling medeklinkers in
> gevallen als monnikken, frunnikken, notarissen, budgetteren
Kan ik niet in meegaan. Een stomme eind-lettergreep blijfd in meervoud
een stomme eindlettergreep. De mk-verdubbeling haalt het stomme ervan
af, en is dan in tegenspraak met de uitspraak.
[word vervolgd..]
'n modernere Hals
Verbuigspel uw vervoegingen! En spreek Qluum uit als Gluum.
Herman Elderson
<axel....@iname.com>:
>Stap 3: Tussenklanken en tekens
>
>a) Verbinding van twee woorden
>
>e(n):
>[ik herformuleer:] schrijf uitsluitend -en als het 't eerste lid:
>- niet op doffe -e eindigd
>- en mv met -en mogelijk is
Op zich behoorlijk simpel. Maar toch problematisch, vooral dankzij de
tweede voorwaarde. Voor veel woorden is het niet zo duidelijk of het
mv wel met -en gevormd kan/mag worden.
Voorstel: nooit een n schrijven na een verbindings-e.
Verder is de verbindings-e vergeten.
Voorstel: noojt na een klinker, tenzij de halfvokaal-i, verder vrij.
>s:
>Een s wordt alleen verplicht toegevoegd wanneer het woord verkeerd gelezen zou
>worden (kapperszaak, want kapperzaak
>klinkt als oorzaak; stadsdeel en niet staddeel): vb. onderzoekcentrum,
>gezondheidzorg, ontwikkelingsamenwerking.
'Klinkt als oorzaak' vind ik een onbruikbare hint.
Voorstel: Noojt verbinding-s indien geflankeerd door een s of z-klank.
In overige gevallen vrijlaten.
>-ss- moet als het niet vermeden kan worden: het eerste deel eindigt in de kortste
>vorm op -s, het tweede deel begint met s-:
>muisstil.
Eens.
>We kiezen ook voor dubbele ss, wanneer het eerste deel een persoonsnaam
>of verkleinwoord met meervoud-s is: meisjesschool.
Onnodige uitzondering.
>b) Tekens
>
>liggend streepje: het gebruik wordt uitgebreid tot alle samenstellingen waarbij
>klinkers botsen: niet alleen auto-ongeval, maar
>ook mee-eten, zo-even, lila-achtig, televisie-uitzending, thee-ei. Oppassen met
>Oost-Vlaams e.d. Onduidelijke samenstellingen
>mogen met een liggend streepje verbonden worden: bom-melding, bruids-taart.
Ga ik in mee, ik prefereer nog uitgebreider gebruik.
Streepjes breken het woord en verhogen de leesbaarheid.
Leesbaarheidstreepjes moeten overal mogen.
Persoonlijk voel ik overigens veel voor het gebruik van apostrof ter
voorkoming van leesfouten. Ik zou het streepje willen reserveren voor
afbreking en het gebruik als hieronder bedoeld.
>Driedelige samenstellingen worden zo veel
>mogelijk aan elkaar geschreven: kleineboerenpartij, heteluchtmotor
Volstrekt oneens. In samenstellingen met meer dan twee leden is
intelligent streepgebruik noodzakelijk: hetelucht-motor. Het is een
belangrijke leesaanwijzing, met invloed op de uitspraak. Minimaal 1
streepje, anders word het woord onleesbaar.
>genitief eigennamen overal 's: Karel's, Parijs's, Filips's, Venlo's
Tja. 'k Vind de apostrof na een medeklinker (niet-s) en sjwa heftig
overbodig. En een genitief-s na een s eveneens.
Voorstel: alleen apostrof om leesfouten te voorkomen, dus als
subjektief eindigd op lange klinker.
>genitief, meervoud en verkleinwoord: weglatingsteken als het woord eindigt op een
>lange klinker a, e, i, o, u, é, y: auto's,
>auto'tje, baby's, baby'tje, cliché's. Let op: tantetje, tantes, koetje, vakanties,
>zeetje, partijtje veranderen niet.
Gebruik baby'tje vind ik tegenstrijdig met partijtje.
Voorstel: voor verkleinwoorden uitsluitend apostrof om leesfouten te
voorkomen.
>trema: het gebruik verschilt niet van het gebruik in de officiële spelling:
>geëvenaard, gekoördineerd.
't Valt gewoon onder voorkomen van leesfouten. Streepje of apostrof
(mijn voorkeur) gebruiken, dit gebruik van trema afschaffen.
>Stap 4: Ten einde raad raadpleeg je voor uitgebreidere uitleg en verantwoording van
>de regels het rode boekje (het rapport van
>de kommissie-Geerts, alias Voorzetten 44. Spellingdossier. Deel I. Spellingrapport.
>SDU, Den Haag, 1994).
Hebbie daar een leuke URL voor? Of gewoon de tekst.
[konklusie volgd nog]
Ruud Harmsen
(Herman Elderson) in nl.taal:
>Voorstel: nooit een n schrijven na een verbindings-e.
--
Ruud Harmsen - http://utopia.knoware.nl/~rharmsen/
Helmi
374c73e2...@news.xs4all.nl...
> Verbuigspel uw vervoegingen! En spreek Qluum uit als Gluum.
> 't Valt gewoon onder voorkomen van leesfouten. Streepje of apostrof
> (mijn voorkeur) gebruiken, dit gebruik van trema afschaffen.
't *Valt* ook niet mee, die verbuigspelvervoegingen! =)
Dag!
Helmi,
kan nog steeds niet wennen aan Qluums spelvoorstel. =(