Koningrijk
Fe
Nederlanden, uit 1873. Wanneer en waarom is koningrijk koninkrijk geworden?
'n Leng afkeren
Rob Bishoff
de Nederlandse regering als officiële spelling ingevoerd. Tot dat jaar
gold de spelling van Siegenbeek (uit 1804).
Het Woordenboek voor de Nederduitsche Spelling van Matthijs Siegenbeek
schrijft koningdom, koningrijk en koningschap, naast koninklijk.
In De Grondbeginselen der Nederlandsche Spelling, ontwerp der spelling
voor het aanstaande Nederlandsch woordenboek (1863) wordt de spelling
van koninkrijk verdedigd op grond van de uitspraak:
"Het algemeen gebruik wil, op grond der uitspraak, sedert lang
koninklijk, aanvankelijk, afhankelijk, jonkheer, jonkvrouw. Dezelfde
reden geldt voor de spelling koninkrijk, jonkheid, koninkje, woninkje,
kettinkje en lankmoedig. Daarenboven zou de schrijfwijze koningrijk,
koningje, jongheid enz. bij voortduring aanleiding geven tot eene
uitspraak, die met ons taaleigen in strijd is. De Redactie aarzelt
daarom niet in de genoemde woorden de g door de k te vervangen."
De redactie van het WNT en een aanzwellende stroom onderwijzers schreef
dus vanaf 1863 koninkrijk. De regering aarzelde nog tot 1883 en
misschien nog iets langer, want ze zullen de voorraad blanco paspoorten
na de spellingswijziging wel gewoon opgebruikt hebben...
groeten, rob
Peter Smulders
> On Tue, 17 Aug 2004 14:07:14 +0200, "Fe"
> <fa...@tofake.abcdefghijklmnopqrstuvwxyz> wrote:
>
>>Ik heb hier voor mij lliggen een kopie van: Paspoort Koningrijk der
>>Nederlanden, uit 1873. Wanneer en waarom is koningrijk koninkrijk
>>geworden?
>
> Kort antwoord: in 1863.
>
> Uitgebreid antwoord: toen men besloot om met het WNT te beginnen,
> ontwierpen De Vries en Te Winkel, speciaal voor het woordenboek, een
> totaal nieuwe spelling omdat de toen bestaande spelling van Siegenbeek
> (die "koningrijk" schreef) niet meer voldeed en hevige kritiek
> ondervond van o.a. Bilderdijk. Die nieuwe spelling (met "koninkrijk")
> legde men vast in wat men nu als het allereerste "Groene Boekje"
> beschouwt (dat een zwarte kaft heeft trouwens) en waarvan de eerste
> druk in 1866 verscheen. Deze spelling werd in 1864 al officieel
> aangenomen in Belgiė, in Nederland pas in 1883. Dat verklaart waarom
> er op die kopie die je hebt nog koningrijk staat.
Je antwoord is nog niet lang genoeg. De spelling van De Vries en Te Winkel
werd in Nederland in 1883 slechts officieus ingevoerd en bijvoorbeeld in
wetteksten en ook op munten bleef men de spelling van Siegenbeek
aanhouden. G.C. Molewijk schrijft hierover in "Spellingverandering van zin
naar onzin": Op vooroorlogse munten kwam echter, sedert 1816, ook de naar
Siegenbeek gespelde tekst Munt van het Koningrijk der Nederlanden voor. Op
sommige munten staat overigens Koningryk. In 1901 zijn voor het eerst
centen geslagen waar het woord met Te Winkel in overeenstemming was
gebracht: Koninkrijk. Deze ingreep kreeg in de pers veel lof In 1902
echter verzocht de minister van financiėn aan de muntmeester de spelling
in overeenstemming te brengen met de laatste muntwet van 1901, waar de
spelling-Siegenbeek was gebruikt, Aan dit verzoek werd gehoor gegeven en
daardoor zijn tot in de Tweede Wereldoorlog munten met de spelling
Koningrijk uitgegeven.