IJzeren Hein
Ruud Harmsen
Was er een historische IJzeren Hein misschien?
WNT geeft niet thuis. Op het web ook nog niets gevonden.
Michel Martens
nieuwsgroep nl.taal
>Weet iemand iets over de herkomst van de uitdrukking "ijzerenheinig"?
>Was er een historische IJzeren Hein misschien?
>WNT geeft niet thuis. Op het web ook nog niets gevonden.
Een 'hein' is in het Middelnederlands een afscheiding van landerijen.
Dit kan een omheining zijn maar ook een sloot of een greppel. Een
ijzeren hein is dan ook een ijzeren omheining, leid ik daaruit af.
Het werkwoord 'heinden' betekende een muur of omheining plaatsen. De
uitdrukking 'van heinde en verre' zal er misschien ook wel iets mee te
maken hebben.
Hoe men van ijzeren hein ooit een bijvoeglijk naamwoord heeft gemaakt
kan ik niet vinden.
Verschueren verwijst voor 'hein' in 'ijzerenheinig' wel naar de
eigennaam 'Hein'. Stoere of harde Hein. Maar misschien komt de
eigennaam dan weer van die omheining. Of was Magere Hein er eerst?:-)
--
Groeten,
Michel.
Ruud Harmsen
<metrisc...@yahoo.com>: in nl.taal:
>Een 'hein' is in het Middelnederlands een afscheiding van landerijen.
>Dit kan een omheining zijn maar ook een sloot of een greppel. Een
>ijzeren hein is dan ook een ijzeren omheining, leid ik daaruit af.
>
>Het werkwoord 'heinden' betekende een muur of omheining plaatsen. De
>uitdrukking 'van heinde en verre' zal er misschien ook wel iets mee te
>maken hebben.
>
>Hoe men van ijzeren hein ooit een bijvoeglijk naamwoord heeft gemaakt
>kan ik niet vinden.
>
>Verschueren verwijst voor 'hein' in 'ijzerenheinig' wel naar de
>eigennaam 'Hein'. Stoere of harde Hein. Maar misschien komt de
>eigennaam dan weer van die omheining. Of was Magere Hein er eerst?:-)
Zeer interessant, bedankt. Ik geef het door aan de vraagsteller.
--
http://rudhar.com/index/whatsnew.htm
Koos Stadhouders
"Ruud Harmsen" <ar-ai...@rudhar.com> schreef in bericht
news:eqa0nv49b1b1meam5...@4ax.com...
> Weet iemand iets over de herkomst van de uitdrukking "ijzerenheinig"?
> Was er een historische IJzeren Hein misschien?
> WNT geeft niet thuis. Op het web ook nog niets gevonden.
Het zou mij niet verbazen als het een verwijzing naar Piet Hein zou zijn.
Michel Martens
>Misschien was de Ijzeren Hein een Nederlandse versie was van dat
>gruwelijke middeleeuwse marteltuig de Iron Maiden? En aangezien
>ijzerenheinig "zeer gehard" betekent, zou er misschien wel een verband
>kunnen zijn. Maar 't is maar een gok.
>
Dat klinkt inderdaad heel aannemelijk.
Maar anderzijds betekent 'ijzerenheinig' zoals je zegt stoer of
gehard. Ik kan me voorstellen dat een ijzeren omheining in de
Middelnederlandse tijd een uitzondering moet zijn geweest. Als er dan
al een omheining was dan was die misschien gemaakt van riet of houten
paaltjes. Een ijzeren omheining was dan erg sterk in vergelijking
daarmee. Erg ijzerenheinig dus. Ik denk ook zomaar wat hoor.
Maar die ijzeren maagd van jou, tja, hoe meer ik er over denk hoe meer
kans het schatje maakt.
--
Groeten,
Michel.
Johannes
> Was er een historische IJzeren Hein misschien?
> WNT geeft niet thuis. Op het web ook nog niets gevonden.
Het WNT geeft wél antwoord. Zie deel VI, kolom 478. Daar staat onder meer:
"2) IJzeren Hein, sterke kerel? ....".
Gewoon een uitdrukking voor iemand die sterk is.
Wimjan
Groet,
Wimjan
--
Wil je je website gratis, snel en eenvoudig opgeven bij ~25 zoekmachines?
Probeer dan eens <http://inventio.nl/wjsubmit>
Peter Smulders
Dus gewoon in de categorie "Houten Klaas" en "Nieuwsgierig Aagje".
Lijkt me eigenlijk ook wel aannemelijker dan het verband met ijzeren
omheiningen dat ook werd voorgesteld. Blijft natuurlijk de vraag wie er
mee begonnen is. Ik vermoed dat het stamt uit de begintijd van de
mechanisering. Uit die tijd stamt ook "ijzeren man" voor een
graafmachine. Dan is het nog maar een kleine stap naar "IJzeren Hein".
Marcel Deurzen
news:Xns9401983F074...@130.133.1.4
> Johannes schreef in news:bkqmq3$9nd$1...@news.hccnet.nl:
[knip]
> > Het WNT geeft wél antwoord. Zie deel VI, kolom 478. Daar staat
> > onder meer: "2) IJzeren Hein, sterke kerel? ....".
> > Gewoon een uitdrukking voor iemand die sterk is.
>
> Dus gewoon in de categorie "Houten Klaas" en "Nieuwsgierig Aagje".
Nou, dat vind ik dan weer twee uitdrukkingen waarvan de afkomst
gemakkelijker te verklaren is.
"Klaas" is de naam van het hoofdpersonage in een heleboel oude
poppenspelen, ouder zelfs dan "Jan Klaasen", dacht ik. De link tussen
de houterige bewegingen van een houten speelpop en het epitheton
ornans "Houten Klaas" lijkt me duidelijk.
"Nieuwsgierig Aagje" zou komen van het blijspel "kluchtigh Avontuurtje
van 't Nieuwsgierigh Aeghje van Enkhuysen". De eerste opgetekende versie
ervan staat in een kluchtboek uit 1654, maar toen zou het toneelstuk
al zo populair zijn geweest dat de uitdrukking al deel uitmaakte van
het dagelijks taalgebruik. Huygens baseerde er zijn "Trijntje Cornelis"
op.
De oorsprong van "ijzeren Hein" blijft in de nevelen der tijd
gehuld. Dat van die onheining mag dan leuk verzonnen zijn, een citaat
van de Vooys uit 'een principiële opmerking bij het etymologiseren van
spreekwoordelijke uitdrukkingen - De Taalgids, 1915' lijkt me hier
op z'n plaats:
"Hier (nl. waar men naar de oorsprong van spreekwoordelijke
uitdrukkingen zoekt) ligt een gebied waar dilettantiese taalwijsheid
sinds eeuwen heeft gewoekerd en nog lang zal tieren."
Wat niet betekent dat er geen creatieve verklaringen mogen geformuleerd
worden, natuurlijk. Zolang maar niet verwacht wordt dat iedereen die
gelooft.
Zeer progressieve schrijfwijze voor 'dilettantiese', trouwens, voor
1915.
Marcel D.
--
Posted via Mailgate.ORG Server - http://www.Mailgate.ORG
Johannes
"Peter Smulders" <de...@home.nl> schreef in bericht
news:Xns9401983F074...@130.133.1.4...
Dat IJzeren Man (is de naam van een gegraven ven, zowel in Weert als in
Geldrop als in Eindhoven als in Vught en misschien ook nog wel elders) is
afgeleid van de graafmachine, is bekend. Maar dat neemt niet weg dat de
associatie ijzeren>sterk veel ouder is en niets te maken heeft met de
mechanisatie in de 19de en het begin van de 20ste eeuw. IJzer kende men al
en paste men al toe in de prehistorie!
meTaal
> Weet iemand iets over de herkomst van de uitdrukking "ijzerenheinig"?
> Was er een historische IJzeren Hein misschien?
> WNT geeft niet thuis. Op het web ook nog niets gevonden.
Naast jandoedel en Pietje Precies een vaste verbinding.
Misschien wordt mede gezinspeeld op 'Magere Hein" (de dood)?
meTaal