Spreekwoorden en gezegdes
DirkJan
Onderstaande melding las ik op het Meldpunt Taal:
"Verhaspeling van spreekwoorden en zegswijzen is al vaak genoemd. Wat mij
daarna opvalt is hoeveel spreekwoorden ed gebruikt worden, zodra mensen
'in het openbaar', maar niet zeer voorbereid, spreken; bij radio en tv interviews,
maar niet bij spreekbeurten. Het lijkt soms wel of de sprekers niet in staat zijn
om zaken zelf onder woorden te brengen. Is het verwant aan de trend om zaken
vaag aan te duiden (dan heb ik zoiets van, zeg maar, etc)? Tijd voor een wedstrijd!
Zeg het zonder spreekwoorden! Spreken zonder zegswijzen!"
Ik ben het hier niet mee eens. Ik heb het idee dat het gebruik van
spreekwoorden en gezegdes juist minder wordt. Ik vind het wel aardig
om spreekwoorden te gebruiken. Wie kent ze ook nog?
Wellicht aardig om de komende tijd eens op te letten hoe spreekwoorden worden
gebruikt in de media. Maakt niet uit hoe, wat en waar.
DJ
Peter Elderson
Vandaag op rtl7: " ... moet zijn woorden op een gouden schaaltje wegen ..."
DirkJan
Peter Elderson schreef:
> DirkJan:
[...]
>> Wellicht aardig om de komende tijd eens op te letten hoe spreekwoorden
>> worden gebruikt in de media. Maakt niet uit hoe, wat en waar.
>> http://www.taalmeldpunt.nl/browse.php?pageID=1
> Vandaag op rtl7: " ... moet zijn woorden op een gouden schaaltje wegen ..."
Ja, dat bedoel. En ik heb nu zelf geen voorbeeld voorhanden, maar ik heb
er wel diverse gesignaleerd de afgelopen maanden. Kijken of het nog iets
oplevert.
DJ
iMark
Luister ook eens naar de podcast van Klare Taal van de Wereldomroep. Die
hebben wekelijks een voorbeeld uit de media.
http://www.radiocast.nl/?sct=podcast&id=210
Abonneren via iTunes mogelijk.
DirkJan
iMark schreef:
> DirkJan <xinv...@xinvalid.nl> wrote:
[...]
>> Ja, dat bedoel. En ik heb nu zelf geen voorbeeld voorhanden, maar ik heb
>> er wel diverse gesignaleerd de afgelopen maanden. Kijken of het nog iets
>> oplevert.
> Luister ook eens naar de podcast van Klare Taal van de Wereldomroep. Die
> hebben wekelijks een voorbeeld uit de media.
> http://www.radiocast.nl/?sct=podcast&id=210
Ik heb het een paar maal gehoord en herinner me ook die rubriek.
Maar wat is de context dat ze het brengen? Fout gebruik van
spreekwoorden, of het verschijnsel op zich? Ik ga binnenkort nog
wel een keer luisteren.
DJ
DirkJan
DirkJan schreef:
[...]
> iMark schreef:
>> Luister ook eens naar de podcast van Klare Taal van de Wereldomroep. Die
>> hebben wekelijks een voorbeeld uit de media.
>> http://www.radiocast.nl/?sct=podcast&id=210
> Ik heb het een paar maal gehoord en herinner me ook die rubriek.
> Maar wat is de context dat ze het brengen? Fout gebruik van
> spreekwoorden, of het verschijnsel op zich? Ik ga binnenkort nog
> wel een keer luisteren.
Ik heb geluisterd.
"Klare Taal is een programma over de Nederlandse taal. Wekelijks spreekt presentator
Arie Bras met taalvirtuozen over taalontwikkelingen, taalgebruik en spelling. Hij attendeert
luisteraars bovendien op blunders van openbare sprekers en op de betekenis van
(bijna vergeten) spreekwoorden of gezegden."
Een spreekwoord kwam niet aan bod. Het programma was niet veel
veranderd. Aardig, maar ergens ook wat oubollig. En ik hou niet zo
van podcasts. Ik luister wel graag naar live-radio.
DJ
Dan hoorde ik nog een spellingskwestie die ik niet precies wist.
Schrijf je nu, Annie's tas, of Annies tas? Het is Annies, want je
schrijft altijd een s eraan vast als de uitspraak van de laatste
letter niet verandert.
h@wig
Bij Annie hoor ik nou net geen geen verschil. Wel bij een naam als
Ella. Ellas tas kun je anders uitspreken, dus dat wordt Ella's tas.
Dat is een uitzondering want de s zit in het bv nw altijd vast. En
bij woorden die al op een -s eindigen komt de apostrof na die -s.
Frits' fiets.
Annie, hou jij me tassie even vast.
Ah! Je hoorde op de radio zeker niet dat ze Anny heet:)
DirkJan
De eindzin van een cd-recensie op nu.nl:
"Maar misschien is dat slechts zout voor de slakken."
Een wat verbasterde versie van op alle slakken zout leggen.
Volgens Stoett is het al een oud spreekwoord dat teruggaat
op het volksgeloof dat slakken smelten als je er zout op
strooit. Ik vond dat als kind al een beeldend gezegde.
En dat doet me dan ook denken toen ik hoorde van de
uitdrukking: als je een vogel wilt vangen moet je zout
op zijn staart strooien. Ik heb me dat al jong voorgesteld,
maar hoe moest je dat doen? Had je de vogel dan niet
al gevangen als je zout op zijn staart kan leggen?
DJ
En het gaat me niet om verhaspelde spreekwoorden, maar
alle soorten gezegdes die opduiken. Misschien wat te
mager.
van hichtum
wrote:
>En dat doet me dan ook denken toen ik hoorde van de
>uitdrukking: als je een vogel wilt vangen moet je zout
>op zijn staart strooien. Ik heb me dat al jong voorgesteld,
>maar hoe moest je dat doen? Had je de vogel dan niet
>al gevangen als je zout op zijn staart kan leggen?
Dat is volgens mij de clou.
--
Baukje
Sietse Vliegen
>De eindzin van een cd-recensie op nu.nl:
>
>"Maar misschien is dat slechts zout voor de slakken."
>
>Een wat verbasterde versie van op alle slakken zout leggen.
>Volgens Stoett is het al een oud spreekwoord dat teruggaat
>op het volksgeloof dat slakken smelten als je er zout op
>strooit. Ik vond dat als kind al een beeldend gezegde.
Maar de strekking van de uitdrukking is, dat als je de meeste slakken
op die manier behandelt, het niet zo erg is dat je er een paar mist.
In de genoemde verhaspeling sneuvelt nou net die boodschap: daar lijkt
het of het zout leggen op slakken an sich al laag water is met
spijkers erop. Met die plank slaat de recensent volledig de mist in.
>En dat doet me dan ook denken toen ik hoorde van de
>uitdrukking: als je een vogel wilt vangen moet je zout
>op zijn staart strooien. Ik heb me dat al jong voorgesteld,
>maar hoe moest je dat doen? Had je de vogel dan niet
>al gevangen als je zout op zijn staart kan leggen?
Volgens mij snap je de clou. Nu de grap nog ;-)
--
Sietse
BartV
> DirkJan <xinv...@xinvalid.nl> wrote:
>
>> De eindzin van een cd-recensie op nu.nl:
>>
>> "Maar misschien is dat slechts zout voor de slakken."
>>
>> Een wat verbasterde versie van op alle slakken zout leggen.
>> Volgens Stoett is het al een oud spreekwoord dat teruggaat
>> op het volksgeloof dat slakken smelten als je er zout op
>> strooit. Ik vond dat als kind al een beeldend gezegde.
>
> Maar de strekking van de uitdrukking is, dat als je de meeste slakken
> op die manier behandelt, het niet zo erg is dat je er een paar mist.
> In de genoemde verhaspeling sneuvelt nou net die boodschap: daar lijkt
> het of het zout leggen op slakken an sich al laag water is met
> spijkers erop. Met die plank slaat de recensent volledig de mist in.
Klopt dit nou, wat je hier zegt? Je brengt me in verwarring met deze
verklaring.
Dezelfde Stoett die door DJ geciteerd werd, citeert zelf "Harreb. II,
272":
‘Men moet op alle slakken geen zout leggen, dat is men moet niet alles
aan de proef onderwerpen of naauw onderzoeken’
Dat is toch een andere interpretatie dan die jij hierboven geeft (niet
erg als je er een paar mist). Deze interpretatie ligt wel dicht aan
tegen spijkers op laag water zoeken. De zin uit de cd-recensie sluit
daar ook beter op aan.
--
Bart
Consensus wordt doorgaans zwaar overgewaardeerd.
DirkJan
Sietse Vliegen schreef:
> DirkJan <xinv...@xinvalid.nl> wrote:
>> De eindzin van een cd-recensie op nu.nl:
>> "Maar misschien is dat slechts zout voor de slakken."
>> Een wat verbasterde versie van op alle slakken zout leggen.
>> Volgens Stoett is het al een oud spreekwoord dat teruggaat
>> op het volksgeloof dat slakken smelten als je er zout op
>> strooit. Ik vond dat als kind al een beeldend gezegde.
> Maar de strekking van de uitdrukking is, dat als je de meeste slakken
> op die manier behandelt, het niet zo erg is dat je er een paar mist.
> In de genoemde verhaspeling sneuvelt nou net die boodschap: daar lijkt
> het of het zout leggen op slakken an sich al laag water is met
> spijkers erop. Met die plank slaat de recensent volledig de mist in.
Ik kan de eerste zin niet helemaal volgen en ik verwijs naar de reactie
van BartV. En het ging me niet zozeer om de al dan niet correcte
verhaspeling, maar om het spreekwoord zelf. Ik blijf er passief op
letten. Ik hoorde er nog een op de radio vanmorgen, maar helaas
ben ik hem al weer vergeten.
>> En dat doet me dan ook denken toen ik hoorde van de
>> uitdrukking: als je een vogel wilt vangen moet je zout
>> op zijn staart strooien. Ik heb me dat al jong voorgesteld,
>> maar hoe moest je dat doen? Had je de vogel dan niet
>> al gevangen als je zout op zijn staart kan leggen?
> Volgens mij snap je de clou. Nu de grap nog ;-)
Beide uitdrukkingen -met zout- kende ik al toen ik heel klein was.
Ik heb altijd belangstelling gehad voor spreekwoorden. Doorgegeven
via mijn moeder en ook weer van haar moeder. Mijn oma gebruikte
veel tegeltjeswijsheden en Bijbelse uitdrukkingen. Het gebruik van
spreekwoorden lijkt mij een manier om ingewikkelde wijsheden
kort en beeldend samen te vatten.
Het zout in de pap.
Zout in de wonde wrijven.
Zo zout heb ik het nog niet gegeten.
Niet op alle slakken zout leggen.
Even googelen. Op een pagina van kennislink staat een sectie
over zout en met een pagina over spreekwoorden met zout:
Zout en brood maakt de wagen rond. - Eenvoudige maar voedzame kost is gezond.
Zo zout heeft hij het nog nooit gegeten. - Zoiets dwaas heeft hij nog nooit meegemaakt.
Ze hebben samen een zak zout gegeten. - Zij kennen elkaar al heel lang.
Veel koks verzouten (bederven) de brij. - Als zich te veel mensen met ��n zaak bemoeien, dan loopt
het verkeerd af.
Om iemand te kennen, moet men eerst een schepel zout met hem gegeten hebben. - Het duurt
doorgaans erg lang, voor men iemand werkelijk kent.
Men moet niet op alle slakken zout leggen. - Men moet niet op allerlei kleinigheden aanmerkingen
hebben.
Iemand ongezouten (vierkant) de waarheid zeggen. - Iemand precies zeggen waar het op staat.
Iemand afzouten. - Iemand met een kleinigheidje wegsturen.
Hij zit erbij als een zoutzak. - Hij heeft geen fut.
Hij verdient het zout in de pap niet. - Hij verdient nauwelijks genoeg om van te kunnen leven.
Hij staat als een zoutpilaar. - Hij staat stokstijf.
Hij komt met het zout als het ei op is. - Hij komt helpen als het te laat is.
Hij is het zout in de pap niet waard. - Hij is een mislukkeling
Hij houdt het vlees onder de pekel. - Hij drinkt een stevige borrel.
Hij heeft nog iets voor hem in het zout. - Hij heeft nog iets met hem te vereffenen.
Er behoort meer tot het huishouden dan het zoutvat. - Als men trouwt, moet men ook geld hebben
om zijn huis te kunnen inrichten.
Een kus zonder baard is een ei zonder zout. - Om een vrijerij goed te laten verlopen dient de man
ouder te zijn dan de vrouw.
Dat moet men met een korreltje zout nemen. - Dat moet men niet helemaal geloven.
http://mediatheek.thinkquest.nl/~jrb508/spreekwoorden.htm
Ik kende ze niet allemaal, wel mis ik het zout in de pap, de smaakmaker.
En als kind vond ik de (Bijbelse) verandering van de vrouw van Lot in een zoutpilaar
bijzonder intrigerend. Nooit religieus geweest.
DJ
Sietse Vliegen
Hmm, nu je het zegt... ik denk erover na, want ik vind het verschil
tussen Stoett's en mijn uitleg nogal klein. Volgens mij is een goed
voorbeeld een leraar die een opstel teruggeeft, met alleen correcties
op relevante fouten, maar zonder de kleine spelfoutjes aan te geven.
Volgens mij is dat een verschil met wat die CD-recensent suggereert:
dat het leggen van zout op slakken gelijk zou staan aan overdreven
kritisch, perfectionistisch o.i.d zijn, terwijl het in de uitdrukking
toch specifiek gaat om het leggen van zout op _alle_ slakken, althans
het streven daarnaar. Dat was eigenlijk mijn hele punt.
Wellicht vat jij het op als (ook) kunnende betekenen, dat je in
sommige gevallen een hele slakkenplaag moet laten voor wat die is?
Dan zou ik eerder verwachten: men moet niet altijd op slakken zout
leggen. Maar nu steekt mijn neiging om aan te sluiten bij de
letterlijke betekenis van de beeldspraak weer de kop op.
--
Sietse
BartV
Ik denk dat het bij de beeldspaak niet gaat over een hele slakkenplaag,
maar gewoon over zo nu en dan een slak waarbij het niet altijd gelijk
noodzakelijk is daar de zoutpot bij te halen. Dus niet uit angst voor
een slakkenplaag op elke slak zout leggen. Het kan geen kwaad als je
niet op elke slak zout legt: het kan geen kwaad zo nu en dan een
onvolmaaktheidje te laten passeren.
Sietse Vliegen
Wellicht is het ooit zo geweest. I.i.g. een troostrijke gedachte.
--
Sietse
Woorddanser
De/een voice-over in "Vrolijk Vlaanderen":
"Dat viel niet in dovenmansoren".
DirkJan
Woorddanser schreef:
> De/een voice-over in "Vrolijk Vlaanderen":
> "Dat viel niet in dovenmansoren".
Ja, die dingen gebeuren in spreektaal. Je zegt 'dat is aan
dovemansoren gericht'. Moeilijke constructie. En voor deze
'rubriek' hoeft het niet alleen om verhaspelingen te gaan.
Spreekwoorden lijken hoe dan ook schaars.
Nog over doof gesproken. Ik ken nog zo doof als een kwartel
en Oost-Indisch doof. De herkomst van doof als een kwartel
is niet duidelijk. Mogelijk omdat kwartels zich helemaal stil
houden als ze worden bedreigd. Oost-Indisch doof komt
waarschijnlijk van Oost-Indische vorsten die zich van de
domme hielden voor de westerse kolonialisten.
En dan nog Oost-Indisch. Dat is goed volgens het het Groene
Boekje, maar niet correct voor de Witte Spelling. Die adviseert
oostindisch doof. Daar is veel voor te zeggen.
DJ
En je schrijft ik ga naar de Chinees. Maar schrijf je, we
gaan chinezen of Chinezen?
Nieckq
...
> En je schrijft ik ga naar de Chinees. Maar schrijf je, we
> gaan chinezen of Chinezen?
Sinds wanneer kunnen Nederlandse werkwoorden met een hoofdletter
worden geschreven?
Nieckq
van hichtum
wrote:
>En je schrijft ik ga naar de Chinees. Maar schrijf je, we
>gaan chinezen of Chinezen?
Dat hangt ervanaf of je Chinees eten bedoelt of opium schuiven. :-)
--
Baukje
DirkJan
van hichtum schreef:
In de laatste betekenis ken ik als het roken van hero�ne. Ik geloof dat
het woord al weer verdwenen is. Maar het maakt voor het schrijven
niet uit. Ik zou het met een kleine letter schrijven, maar ik weet
beslist niet of het goed is.
En het is er vanaf. ;-)
DJ
Nog van het Meldpunt Taal. Ik had hier al eens eerder geschreven
over de irritante stoplap klopt. Lees ik net:
"Ik wordt helemaal gek van het antwoord dat bijna iedereen geeft op wat voor vraag dan ook! "Dat
klopt". Op radio en TV, het gaat maar door. Vraag: wat is uw naam? Antw. Mevrouw Jansen. Vr. Ik
spreek dus met mevrouw Jansen? Antw. Dat klopt! Iedereen doet het. Ook in De Wereld draait door.
Let maar op. Als je er op gaat letten, hoor je het honderden keren per dag op de radio. Ik ben al
een tijdje niet meer op deze site geweest, dus wellicht is het hier al uitgebreid besproken. Dan
heb ik niets gezegd."
van hichtum
wrote:
>> Dat hangt ervanaf
>
>En het is er vanaf. ;-)
Hoe weet je dat?
resp.
Wie zegt dat?
--
Baukje
van hichtum
<bjvanh...@homeditweghalen.nl> wrote:
>Hoe weet je dat?
>resp.
Ik bedoelde: 'ofwel'.
DirkJan
van hichtum schreef:
>>> Dat hangt ervanaf
Mij speller en wat googelen.
DJ
van hichtum
wrote:
Dat is niet bepaald een concreet en zeker geen overtuigend antwoord,
DJ.
--
Baukje
DirkJan
van hichtum schreef:
> On Sat, 23 Oct 2010 18:35:30 +0200, DirkJan <xinv...@xinvalid.nl>
> wrote:
>> van hichtum schreef:
>>> On Sat, 23 Oct 2010 18:08:11 +0200, DirkJan <xinv...@xinvalid.nl>
>>> wrote:
>>>>> Dat hangt ervanaf
>>>> En het is er vanaf. ;-)
>>> Hoe weet je dat?
>>> resp.
>>> Wie zegt dat?
>> Mij speller en wat googelen.
> Dat is niet bepaald een concreet en zeker geen overtuigend antwoord,
> DJ.
Dat moet je wat verder googelen.
http://www.onzetaal.nl/advies/ervanuit.php
Je schrijft kennelijk alleen ervanaf aan elkaar als iets ervanaf vliegt.
De speller had het hoe dan ook goed moeten keuren. Dan is het
waarschijnlijk ervan af hangt. Het is ervan af hangen.
De waarheid ligt in het midden.
DJ
Nieckq
[...]
> http://www.onzetaal.nl/advies/ervanuit.php
> Je schrijft kennelijk alleen ervanaf aan elkaar als iets ervanaf vliegt.
> De speller had het hoe dan ook goed moeten keuren. Dan is het
> waarschijnlijk ervan af hangt. Het is ervan af hangen.
Het is "afhangen van". Dus ook "ervan afhangen".
"Mijn vrijheid hangt af van de NATO. Mijn vrijheid hangt ervan af.
Ik weet dat ze ervan afhangt."
....
Nieckq
Nieckq
...
> Sinds wanneer kunnen Nederlandse werkwoorden met een hoofdletter
> worden geschreven?
Cfr.
"Romaans maken" -> "romaniseren"
"Latijns maken" -> "latiniseren".
Nieckq
--
"Wie niet boren wil,
moet woelen."
(Chileens spreekwoord).
Woorddanser
> lijk van Oost-Indische vorsten die zich van de
> domme hiel
Ooit werd in de VPRO-gids het nieuws voor doven en
slechthorenden aangekondigd als 'het nieuws voor kwartels'.
DirkJan
Woorddanser schreef:
;-)
Kwam ik toch net wat tegen in het nieuws dat een gezegde is.
Een kop op nu.nl:
Orthodontisten luiden de noodklok
Het is geen spreekwoord, meer een gezegde. Het zit eerder
tegen een metafoor aan. Ik vind het een bruikbaar clich�.
Vroeger luidden ze de noodklok in kerken en nu hoor je de
sirenes. Het gezegde blijft bestaan. Wat er tegenaan zit is
het gezegde: toen ging er een alarm af. In de zin van toen
ging er een belletje rinkelen.
Een aardige metafoor is ook welkom.
DJ
In opkomst: een linkse hobby
van hichtum
wrote:
>
>van hichtum schreef:
>
>> On Sat, 23 Oct 2010 18:35:30 +0200, DirkJan <xinv...@xinvalid.nl>
>> wrote:
>
>>> van hichtum schreef:
>
>>>> On Sat, 23 Oct 2010 18:08:11 +0200, DirkJan <xinv...@xinvalid.nl>
>>>> wrote:
>
>>>>>> Dat hangt ervanaf
>
>>>>> En het is er vanaf. ;-)
>
>>>> Hoe weet je dat?
>>>> resp.
>>>> Wie zegt dat?
>
>>> Mij speller en wat googelen.
>
>> Dat is niet bepaald een concreet en zeker geen overtuigend antwoord,
>> DJ.
>
>Dat moet je wat verder googelen.
Tja, als ik vraag hoe jij dat weet of wie dat zegt, is 'Mij speller en
wat googelen' natuurlijk geen antwoord.
Maar de link hieronder wel, bedankt.
B/
>http://www.onzetaal.nl/advies/ervanuit.php
>
>Je schrijft kennelijk alleen ervanaf aan elkaar als iets ervanaf vliegt.
>De speller had het hoe dan ook goed moeten keuren. Dan is het
>waarschijnlijk ervan af hangt. Het is ervan af hangen.
>
>De waarheid ligt in het midden.
>
>DJ
>
>
--
Baukje
Ruud Harmsen
<bjvanh...@homeditweghalen.nl>: in nl.taal:
Ervan af, denk ik, want het werkwoord is "ervan afhangen". Zie verder
Renkema, die wijdt er een bladzijde of 5 aan.
--
Ruud Harmsen, http://rudhar.com
van hichtum
wrote:
Ik zou eerder zeggen dat het werkwoord is: 'afhangen van'. Dan kom je
trouwens ook uit op 'ervan af'.
--
Baukje
DirkJan
DirkJan schreef:
> Een aardige metafoor is ook welkom.
Tja, je kan de lat niet laag genoeg leggen. In nieuwsberichten kom je nu
eenmaal zelden bloemrijke taal tegen. Soms in columns, recensies en
verslagen van sportwedstrijden. Ik las er drie in de kop en aanhef van een
bericht van het ANP:
PSV slaat Feyenoord murw: 10-0
"Eindhoven, 24 okt. Als aangeslagen boksers stapten de spelers van Feyenoord vandaag
van het veld in Eindhoven. De ploeg van trainer Mario Been heeft dit seizoen al heel wat
te verduren gehad, maar de mokerslag die Feyenoord van PSV kreeg uitgedeeld, overtrof alles."
Murw slaan, aangeslagen boksers en een mokerslag. Aardige combinatie.
http://www.nrc.nl/sport/article2635309.ece/PSV_slaat_Feyenoord_murw_10-0
DJ
Dan staat er murw in de kop. Mm. Even kijken in de VD14:
(1201-1250) ~ Du. m�rbe, Lat. mortarium (vijzel, poeder)
Nieckq
...
> Dan staat er murw in de kop. Mm. Even kijken in de VD14:
>
> (1201-1250) ~ Du. m�rbe, Lat. mortarium (vijzel, poeder)
De dj laat zich niet snel vermurwen.