piano pianoforte
Patrick Pieters
Is er iemand die het verschil kan uitleggen tussen een pianoforte en
een piano ? Ik was vorige maand in Gent in De Bijloke waar heel wat
instrumenten stonden tentoon gesteld. Het begon bij clavecimbels en
het ging door naar de tot op heden bekende piano. De gids die ons
rondleidde gaf als enige uitleg op mijn vraag (zie hoger) dat ze door
de uivinding van een nieuw instrument naast het klavecimbel, nu ook
piano en forte konden spelen. Op een klavecimbel kon je niet zacht
(piano) en hard (forte) spelen. Met het nieuwe instrument kon dat wel.
Volgens die mijnheer is er dus geen verschil tussen een pianoforte en
een piano. Nochtans zijn er musici die stukken spelen op een
pianoforte en blijkbaar gemaakt voor een pianoforte. Is er een
verschil of is er geen verschil ? Zit het verschil hem in de bouwdatum
van het instrument, in de materie waaruit het gemaakt is, in de
spanning van de snaren, in .... Is er iemand die mij een duidelijk
antwoord kan geven ?
Franneke
"Patrick Pieters" <p.pi...@skynet.be> wrote in message
news:2c0406d5.02051...@posting.google.com...
> Hallo melomanen,
Ik haat muziek!
Het is inderdaad een beetje verwarrend. Maar die gids had in grote lijnen
gelijk. In 1711 schreef een krant over Cristofori, die wordt beschouwd als
uitvinder van de piano (niet helemaal terecht, maar dit terzijde) als de
maker van een "gravecembalo col piano, e forte", zeg maar een klavecimbel
dat hard en zacht kon. Het instrument werd al vrij snel "pianoforte"
genoemd, waaruit blijkt dat de mogelijkheid om dynamiek aan te brengen werd
beschouwd als een wezenlijk element van dit nieuwe instrument.
Dit woord pianoforte is volgens mij in Nederland nog een jaar of 150
gebruikt, voordat men het ging afkorten tot "piano". In o.a. Italië echter
noemt men het nog steeds een pianoforte, en voor zover ik weet heeft niemand
daar problemen mee.
Toen de oude-muziekbeweging tot opbloei kwam in de jaren 60 van de vorige
eeuw, ging men het woord "pianoforte" weer gebruiken om onderscheid te maken
met de moderne piano. Aanvankelijk werden de oude, historische en vaak
krakkemikkige instrumenten gebruikt, maar steeds beter slaagde men erin om
deze opnieuw te bouwen met als voorbeeld een oud instrument. De term
"pianoforte" bleef nuttig; de luisteraar wist dat Mozart of Beethoven werd
gespeeld op het soort instrument waarvoor deze muziek ook geschreven was.
Dit gold voor alle instrumenten met een houten frame.
De laatste jaren echter is men gaan inzien dat ook de vroege instrumenten
met een stalen frame, dat als ik het goed heb zo rond 1870 werd ingevoerd,
anders klinken dan de instrumenten die men de laatste decennia bouwt.
Inderdaad klinkt Brahms op een Bösendorfer uit 1884 anders (beter) dan op
een moderne piano. Hetzelfde geldt voor Debussy, gespeeld op een Erard uit
hetzelfde tijdperk.
Hier begint de aarzeling: moet je zo'n ding nog pianoforte noemen of piano?
Mijn eigen opvatting is dat je het hele woord "pianoforte" maar beter
overboord kan gooien, en voor alle instrumenten die volgens het
principe-Cristofori zijn gemaakt (1711-2002) het woord "piano" gebruiken,
desgewenst met de specificaties zoals bouwjaar of replica van wat. Maar
mogelijk zijn er goede argumenten om dit niet te doen.
Frank
Jan Winter
wrote:
>Hallo melomanen,
(etc)
Yo Patrick!
Volgens mij is het in het huidige taalgebruik zo dat het woord
pianoforte (of fortepiano, who cares) gebruikt wordt voor een antieke
piano. Antiek betekent volgens mij in het huidige taalgebruik meer dan
honderd jaar oud. Of daaromtrent.
Aan de andere kant, mijn eigen piano is meer dan honderd jaar oud,
maar zou ik toch niet een pianoforte (of fortepiano, who cares) willen
noemen. Hoewel, hij is niet kruisbesnaard, en dat scheelt wel in de
klank.
--
Jan Winter, Amsterdam
(j.wi...@xs4all.nl)
"Real jazz is classical music now" (Kenny Clarke)
Ferd Op de Coul
Deze vraag in enkele simpele regels beantwoorden is
onmogelijk. Je kunt of gewoon in de bibliotheek de
over dit onderwerp geschreven handboeken raadplegen
of het verschil aan een luisterproef onderwerpen. Dan
zul je merken dat tussen de uit de pianoforte en deszelfs
varianten ontwikkelde piano, dus huiskamer-"upright"
huiskamer-vleugel en concertvleugel, grote klank-
verschillen bestaan. De pianoforte heeft, ondanks de
onderlinge afwijkingen en variaties van timbres, een
intiemere, soms enigszins nasale klank, terwijl de
moderne piano's veel minder eigen "karakter" hebben,
maar wel een veel groter bereik. En dan heb ik het nog
niet eens over de voorlopers van piano en pianoforti,
de cembalo, ook weer ee instrument met alle mogelijke
variaties van bouw en klank, maar altijd het cither-
achtige "tokkelen" als kenmerkend, omdat de snaren hier
niet zoals bij piano's of pianoforti (eigenlijk is
fortepiano beter) met hamertjes worden aageslagen,
doch met nokjes worden getokkeld.
Tegenwoordig geven veel pianisten, zoals Ronald
Brautigam en Stanle
Ferd Op de Coul
Een verontschuldiging. Mochten enkelen uwer
in de veronderstelling verkeren, dat ondergetekende
tijdens zijn uitvoerige reply aan Patrick over de
pianoforte, plotsklaps fysiek dan wel psychisch
in het ongerede moest zijn geraakt, dan kan ik
die bezorgdheid onder erkentelijkheid dezerzijds,
elimineren. Want het was slechts mijn schrijfklavier
dat het liet afweten tijdens het "tijpen" van de naam
Stanley Hoogland. Als vanouds dit stukje derhalve niet
als onvoltooid eindigend, met vr. groet,
Ferd Op de Coul
""De onderlaag van de Bourgondische grond is grijs
van de melancholie"" (Kees Fens)
Franneke
pianoforte
pi.a.no.for.te
/pijanof'crtf/
de; -s
It. (lett. zacht-hard)
1 Y (muziek, oorspronkelijk) piano (zo genoemd, omdat men bij dat
instrument de sterkte der tonen kan regelen)
............................................................................
...........
Woordenboek der Nederlandsche Taal (incl. enkele feitelijke onjuistheden):
PIANOFORTE, znw. vr., mv. -s. Uit ital. pianoforte, eertijds piano e forte
(pian e forte), "zacht en luid", dat in 1598 voorkomt als benaming van een
muziekinstrument van niet meer bekende samenstelling, terwijl omstreeks 1710
CRISTOFORI te Florence een door hem uitgevonden hamerklavier, waarmede de
speler de tonen in verschillende schakeeringen kon voortbrengen,
gravecembalo col (of di) piano e forte noemde. SILBERMANN te Leipzig gaf aan
een in 1726 door hem vervaardigd klavier den naam van fortepiano. Dit
instrument werd later door BROADWOOD en anderen in Engeland verbeterd en
daar in 1767 onder den naam van pianoforte bekend.
) Een groot muziekinstrument, dat tonen voortbrengt door middel van
hamertjes, die tegen metalen snaren slaan en die door toetsen, welke door de
vingers van den speler worden neergedrukt, in beweging worden gebracht; het
is gewoonlijk voorzien van pedalen, waarmede de toonkleur gewijzigd kan
worden. Thans wordt pianoforte gewoonlijk afgekort tot piano; verg. PIANO
(I), II). || De gedaante eener pianoforte kan eene tafelvormige, eene
vleugelvormige en eene opstaande wezen. De eerste is die der oude klavieren
en vereischt weinig plaats, WINKLER PRINS, Encyclop.1 11, 732 b. - Een
breede, veel-octavige pianoforte stond opengeslagen, BEETS, C. O. 141. Zelf
Piano Stemmen. Korte en duidelijke, op vaste regelen der Acustiek en
Harmonie gegronde aanwijzing, om zelf de Piano Forte te leeren stemmen,
Titel v. e. werk v. C. MONTAL (omstr. 1855). De pedalen ... aan de
piano-fortes dienen ... ter modificatie der toonkleur, Muz. Wdb. 99 b. Tot
de eerste stukken voor pianoforte behooren de drie sonates (op. 2) van Muzio
Clementi, VIOTTA, Lexic. d. Toonk. 3, 138. Schmidt te Salzburg bouwde de
eerste opstaande pianoforte in piramidevorm en voorzag haar van een pedaal,
Ald.
- De Duitsche benaming fortepiano is bij ons weinig in gebruik. || Onder de
gereedschappen van een woonvertrek behooren commode, secretaire, klavier of
forte-piano, waar men muzijkaal is, sofa, stoelen, enz., WENZEL, De Man, die
zijne wereld verstaat, 123.
Grootvizier Arend
wrote:
>De laatste jaren echter is men gaan inzien dat ook de vroege instrumenten
>met een stalen frame, dat als ik het goed heb zo rond 1870 werd ingevoerd,
>anders klinken dan de instrumenten die men de laatste decennia bouwt.
>Inderdaad klinkt Brahms op een Bösendorfer uit 1884 anders (beter) dan op
>een moderne piano. Hetzelfde geldt voor Debussy, gespeeld op een Erard uit
>hetzelfde tijdperk.
>Hier begint de aarzeling: moet je zo'n ding nog pianoforte noemen of piano?
Een Erard noem ik meestal een 'Erard'. Wel zo duidelijk! ;-)