Patrick McGrath: "Martha Peake"

0 views
Skip to first unread message

Frank Lekens

unread,
Oct 15, 2000, 3:00:00 AM10/15/00
to
Date: Sun, 15 Oct 2000 12:32:37 +0200
Message-ID: <MPG.1453a62ce...@news.xs4all.nl>
Organization: Coconino County
Reply-To: kraz...@xs4all.nl
X-Newsreader: MicroPlanet Gravity v2.30
Content-Type: text/plain; charset=iso-8859-1
Content-Transfer-Encoding: 8bit
X-No-Productlinks: yes

Met een stuk over Roth wil het niet vlotten, dus dan dit maar.

Patrick McGrath is een van die auteurs over wie ik al veel goeds had
gehoord - ook van Nederlandse critici, meen ik - maar van wie ik nog
nooit eens iets had gelezen. Een tijdje gelezen ben ik eindelijk eens
begonnen aan zijn bekendste roman "Asylum". Die roman beviel me zo goed,
dat toen ik kort daarna een gloednieuwe roman van hem in de winkel zag
liggen, ik die ook maar eens meteen heb uitgeprobeerd. Over "Asylum" een
andere keer meer, eerst die nieuwe roman, "Martha Peake".

De omslagtekst is weer zo'n typische ronkende uitgeverstekst die je
bijna doet besluiten om dit boek maar te laten liggen. "Martha Peake is
a gripping, beautifully written and haunting masterwork." Als ze zoveel
poeha maken, denk ik meestal: wat is er mis met het boek dat ze zichzelf
zo overschreeuwen?

En dan verraden ze ook nog eens een deel van het spannende verhaal van
de roman:

The distance between father and daughter is too short, their bond
too strong.When Harry [=father] commits a final unspeakable act,
Martha [=daughter] is forced to seek a more distant place of
refuge and sets sail for America.

A final unspeakable act? Tussen vader en dochter? Tjonge, wat zou dat
kunnen zijn...

Maar hoewel die ene "verrassing" dus wordt bedorven, en de flaptekst wat
dik aangezet is, is de roman toch zeker geen teleurstelling. Integendeel
- de roman is zelf ook nogal dik aangezet, en is een fijn leesavontuur
op een ongekend ouderwetse manier.

Wat heet ouderwets – de roman leest af en toe als een versmelting van
Wuthering Heights, Jane Eyre, Treasure Island en De Klokkenluider van de
Notre Dame; een flinke teug Brontė, een vleugje Thomas Hardy en een
snufje Dickens. Een twintigste-eeuwse auteur die zijn best doet om een
boek te schrijven dat leest als een aarts-negentiende-eeuwse gothic
novel. Geen van de bijbehorende elementen ontbreken: een somber
herenhuis te midden van een mistig moeras, een bochelaar die daar door
de gangen sluipt, fakkels die doven en personages in het donker
achterlaten, geweld, verminkingen, krankzinnigheid, harten die worden
verscheurd tussen twee liefdes, "unspeakable acts", lijkopgravers,
kerkhoven bij nacht... noem maar op, het zit er allemaal in.
Ik moest vaak gniffelen om de manier waarop McGrath het ene na
het andere oude cliché uit zijn hoed toverde en met speels gemak in zijn
verhaal paste, met zoveel stijl en zo smaakvol dat hij het cliché
ontstijgt. Het leek af en toe wel of hij de hele roman slechts schreef
om zich in de positie te manoeuvreren dat hij uiteindelijk een hoofdstuk
als volgt kan afsluiten:

And so I shuffled out of the Museum of Anatomy, and pulled the
door behind me, so all could rest in peace within. It creaked and
screamed on its ancient hinges as it scraped across the
flagstones, it resisted my force, and I paused, the better to
seize hold of the iron ring. And then, in the silence, with a
last flare in the shivering gloom, one wall sconce in the ante-
chamber gave out with a sputtering sigh - and then, a second
later, the other - and in the sudden darkness, _a hand fell on my
shoulder._

Waar lees je zoiets tegenwoordig nog?

De 'ik' in dit fragment, de verteller, heeft wel wat weg van Lockwood in
Wuthering Heights: hij is een wat saaier, kleurlozer personage dan de
personages waarover hij vertelt. En net als Lockwood vertelt hij ook
niet over zaken die hij zelf heeft meegemaakt, maar over wat hem is
verteld door iemand die de gebeurtenissen vanaf de zijlijn heeft
gadegeslagen - zijn oom.
Ik ga het verhaal hier niet samenvatten. (Niks zo saai als
recensies die voor 90% bestaan uit een samenvatting van het besproken
boek.) Het gaat over een smokkelaar annex počte maudit avant la lettre
(18de eeuw immers) en zijn dochter. De eerste helft van het verhaal
speelt in Engeland, het tweede in het Amerika in de eerste dagen van de
Amerikaanse revolutie, waarheen de dochter dan geėmigreerd is.

Afgezien van de spectaculaire inhoud van het dramatische verhaal, is het
vooral ook de *manier* waarop het verteld wordt die het spannend houdt.
Het begint met de verteller die ons vertelt wat hem verteld is door zijn
oom, bij de open haard onder het genot van een glaasje jenever. Maar de
verteller heeft zo zijn eigen ideeėn over de gebeurtenissen die zijn oom
vertelt, en hij vertrouwt zijn oom niet altijd. Al gauw trekt hij het
verhaal dan ook naar zich toe, en begint hij het zélf te vertellen. Dat
doet hij deels op basis van een bundel oude brieven, maar het blijft
toch enigszins vaag op welke harde feiten hij zich nou precies kan
baseren. Wat hij ons vertelt, is duidelijk half feit en half
verbeelding.
De roman wordt zo niet alleen het verhaal van de
wederwaardigheden van Harry en Martha Peake, maar ook een verhaal *over*
het verhaal - over hoe we verhalen vertellen, wat we van verhalen
verwachten en welke functie ze voor ons hebben, de troost die ze ons
kunnen geven en de manier waarop we er onze eigen verlangens en angsten
in projecteren. Dit aspect van de roman vond ik uiteindelijk misschien
nog wel nog interessanter dan het dramatische verhaal over de Peakes
zelf.

Uiteindelijk vind ik "Martha Peake" wel een vreemde exercitie. Het is
niet zo'n postmoderne roman die begint als historische roman en
vervolgens al de conventies daarvan onderuithaalt en het genre van de
historische roman binnenste-buiten keert. Integendeel, McGrath houdt
zich netjes aan de conventies. Hij maakt geen gebruik van wrange
anachronismen om grapjes te maken over de hoofden van zijn personages
heen (vgl. Pynchon die zijn 18de-eeuwse dominee Cherrycoke noemt). Wel
schemert er hier en daar natuurlijk een moderne sensibiliteit door het
verhaal heen (in de aandacht voor het lot der armen, de vrije manier
waarop over seks wordt gesproken; in de hieronder genoemde recensie
stipt Philip Hensher nog een aantal andere modernere aspecten aan).
Maar uiteindelijk is dit eerst en vooral een perfecte pastiche, en een
roman die druipt van de leesbaarheid. Het heeft wat dat betreft meer weg
van Thomas Rosenboom dan van John Barth, zeg maar.
Wat McGrath daar precies mee wil bereiken, is niet duidelijk. De
paniek slaat toe: heeft hij dan geen boodschap?
Ach, misschien niet. Of misschien *is* het medium de boodschap.
Of stelt hij zichzelf net als Thomas Rosenboom geen ander doel dan de
lezer een paar aangename uurtjes leesplezier te bieden. Ik maak me er in
laatste instantie niet zo druk om, want ik kan niet anders zeggen dan
dat ik van dit boek enorm *genoten* heb.


Ik heb nog maar twee recensies van McGrath's nieuwe boek online gevonden
- allebei op de site van The Guardian. Die van Justine Jordan staat op
http://www.booksunlimited.co.uk/reviews/generalfiction/0,6121,366015,00.
html. En die van Philip Hensher op
http://www.booksunlimited.co.uk/reviews/generalfiction/0,6121,356276,00.
html

Wees wel gewaarschuwd dat vooral Hensher naar mijn smaak wat te veel van
het verhaal verraadt, zonder goede reden. Daar komt nog bij dat hij dat
doet omdat hij zich iets afvraagt over een schijnbare tegenstrijdigheid
in het verhaal - maar het rare feit dat hij noemt, kan afdoende
verklaard worden door te wijzen op de dubieuze status van het verhaal:
is wat ons verteld wordt wel de werkelijkheid, en niet slechts de
fantasie van de verteller?
--
Frank Lekens
operamail.com is where it's really @

Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages