Uşaqlar üçün Proqramlaşdırma
Amy Sumler
Uşaqlar üçün GW100 ağıllı saatın digər modellərdən əsas fərqi Touchscreen sensorlu ekranının olmasıdır. GPS trekerli yeni nəsil SMART saatlar uşağın hal hazırda harda olmasını dəqiq bilməyə icazə verir. Uşağın bütün hərəkət xətti haqqında məlumatı siz telefonunuza gələn bildirişlər vasitəsilə, hətta 1000km aralıda olsanız belə, ala biləcəksiniz.
2020-ci ilin hesabatına görə, qeydiyyatda olan autizmli uşaqların sayı 1383, atipik autizmli uşaqların sayı isə 46 nəfər təşkil edib. Bu barədə 1 aprel tarixində Report Səhiyyə Nazirliyi Psixi Sağlamlıq Mərkəzinin rəhbəri, professor Fuad İsmayılova istinadən məlumat verib.
Məlumata əsasən, hesabat dövründə 0-13 yaş aralığında həyatında ilk dəfə müraciət edən autizmli uşaqların sayı 367, ilin sonunda isə atipik autizmli uşaqların sayı 10 nəfər olub.
Imkanlari mahdud olan uaqlarin talim va tahsili problemlari. Tarixi ekskurs etsak, mahdud imkanlari olan uçaqlann talim va tahsil prosesinin üç tarixi marhaladan keçdiyinin çahidi olariq: birinci marhala XX asrin avvallari va 60-ci illarin ortalarini ahata edan "tibbi model" adlanan aslinda seqreqasiya ila müsahida edilan dövr. XX asrin 60-ci illarinin ortalarindan 80-ci illarin ortalarina qadar dövrü ahata edan "normallaçdirma modeli"adlanan mahiyyat etibari ila inteqrasiya saciyyali ikinci marhala va nahayat, XX asrin 80-ci illarinin ortalarindan hazirki dövra qadar davam edan inkluziya, qoçulma prosesini özünda ehtiva edan "sosial model". Xatirlatmaq yerina düsar ki, inklusiv tahsila dogru real dayiçikliklar 1960-ci ilin ortalannda psixiatrik xastaxanalari himayaya alan dövlat müassisalarinin lagv edilmasi ila baçlamiçdir. Bu müassisalarin sakinlarinin dünyadan tacrid edilmalari, inkiçafi stimullaçdiran çartlarin olmamasinda, sevginin, qayginin olmamasi, çox vaxt qaddar raftarin mövcudlugunda, insan hüquqlarinin kobud suratda pozulmasinda sübut olunmuç, malum oldu ki, bagli çaraitda insanin qabiliyyatlari zaiflayir, ünsiyyat dairasi daralir, özünü qiymatlandirmasi açagi düsür, tam dayarli hayata olan yollar hamiçalik baglanir. Mahz bu vaxtlarda tibbi modelin qanunauygunlugunda sübhalar yaranmaga baçladi.
2006-ci il dekabrin 13-da Birlajmij Millatlar Tajkilatinin Baj Maclisi tarafindan qabul edilmij "Olillarin huquqlari haqqinda" Konvensiya alilliyi olan jaxslarin tahsil huquqlannin bir gox taraflarini ahata edir va inkluziv tahsilin har kas ugun an yaxji tahsil muhiti oldugunu tajviq edir. inkluziv tahsil ujaqlann fiziki, psixi, intellektual va digar xususiyyatlarindan asili olmayaraq, onlarin oz hamyajidlan ila maktabda eyni sinifda tahsila calb edilmasidir. Saglamliq imkanlari mahdud ujaqlar dars prosesinda digar hamyajidlan ila birga ijtirak etdikda, onlarin arasinda bir-birina qarji anlajma va hormat hissi inkijaf edir. Butun bunlar inkluziv tahsilin ajagdaki prinsiplarinin realizasi naticasinda gergaklajir:
Mujahidalar onu gostarir ki, inkluziv tahsil sayasinda saglamliq imkanlari mahdud xususi qaygiya ehtiyaci olan ujaqlar kollektiva uygunlajir, camiyyata inteqrasiya edir, onlarda ozuna inam hissi formalajir,onlar camiyyatin digar uzvlari kimi barabar huquqlu jaxsiyyat kimi formalajir va galacakda onlarin majgulluq kimi problemi da aradan qaldirilmis olur. inkluziv tahsil xususi maktablarin onlarin
inklüziv tahsilin maktab hayatina gatirdiyi dayiikliklarin naticasinda yalniz saglamliq imkanlan mahdud uaqlar deyil, bütün uaqlar qazanacaqlar. Saglamliq imkanlan mahdud uaqlann ümumtahsil maktablarinda tahsili bir gox ölkalarin, elaca da Azarbaycanin calb olundugu inklüziv tahsil sisteminin qanunauygun inkiaf marhalasidir. Camiyyatin iqtisadi, hüquqi, sosial inkiaf göstaricilarindan asili olaraq inklusiv tahsil saviyyasina qadar müxtalif mar-halalardan kegmidir.Bildiyimiz kimi saglamliq imkanlan mahdud uaqlar ümumiyyatla tahsildan kanarda qalmaqla diskriminasiya maruz qalmilar. Bir qadar sonra SiM uaqlar xüsusi maktablarda oxumaq va ya evda tahsila calb olunmaqla an yaxi halda seqreqasiyaya halinini yaamilar.
Bir qadar sonra Saglamliq imkanlan mahdud uaqlar ümumtahsil maktablarinda tipik uaqlarla birlikda, lakin ayn siniflarda xüsusi proqram asasinda oxumaqla inteqrasiya prosesina calb olunmu va an nahayat, Saglamliq imkanlan mahdud uaqlar ümumtahsil müassisalarinda digar uaqlarla eyni siniflarda tahsil almaqla inklüziya prosesina daxil oldular. inklüziv tahsil uaqyönümlü metodologiyani inkiaf etdirmayi hadaf götürür va bütün uaqlann -fardlarin tahsilda müxtalif ehtiyclara malik olduqlarini qabul edir. inklüziv tahsil uaqlann fanlar üzra müxtalif talim ehtiyaclannin tamin edilmasi ügün daha samarali olan yanamalan ilayib hazirlamaga cahd edir. inklüziv tahsilin asasinda aagidaki istiqamatlari asas götüran Ideologiya durur:-Bütün insanlara eyni münasibati tamin edarak har cür diskriminasiyadan uzaq durmaq;-Xüsusi talim ehtiyaclan olan uaqlar ügün ümumtahsil müassisalarinda arait yaratmaq.
Hamin qaydalara asasan, inteqrasiyali tahsil saglamliq imkanlan mahdud uaqlann ümumi tahsil müassisalarinda xüsusi tahsil proqramlari ila xüsusi siniflarda tahsilinin takili ila bagli masalalari ahata edir.inklüziya isa maktabin istisnasiz bütün uaqlann ehtiyaclanna cavab veracak reformasiyasini va yenidan planladinlmasini nazarda tutur. Saglamliq imkanlan mahdud axslarin tahsili (xüsusi tahsil) haqqinda" Azarbaycan Respublikasinin Qanununda xüsusi tahsil, evda tahsil va inteqrasiyali tahsilin takil olunmasi ila bagli normalann nazarda tutulmasina baxmayaraq, inklüziv tahsila dair müddaalar yer almamidir.
Heydэr ôliyev Fondu tэrэfindэn saglamliq imkanlari mэhdud, kimsэsiz, valideyn himayэsindэn mэhrum olan, cэmiyyэtin diqqэtindэn kэnarda qalan uçaqlarin tэhsilinin tэçkili, onlarin tэhsil aldigi müэssisэlэrin maddi-texniki vэ tэdris bazasinin möhkэmlэndirilmэsi istiqamэtindэ mэqsэdyönlü içlэr görülmüç, saglamliq imkanlari mэhdud uçaqlar üçün internat mэktэblэri vэ xüsusi mэktэblэr эsasll tэmir edilmiç vэ ya yenidэn qurulmuç, hэmin müэssisэlэr müasir tэlэblэrэ cavab verэn inventar vэ avadanliqlarla tэchiz edilmiçdir.
2015-2016-ci tэdris ilindэn эШИу1 olan uçaqlarin ümumi tэhsil müэssisэsindэ digэr uçaqlarla Ы^э tэhsilэ cэlb olunmasi mэqsэdilэ Azэrbaycan Respublikasinda "ibtidai tэhsil sэviyyэsi üzre inklüziv tэhsilin tэtbiqi" layihэsinin icrasina baçlanllmlçdlr.Azэrbaycan Respublikasi Prezidentinin 2015-ci il 19 yanvar tarixli 995 nömreli Sэrэncaml йэ tэsdiq edilmiç "Azэrbaycan Respublikasinda tэhsilin inkiçafi üzrs Dövbt Strategiyasi"nin hэyata keçirilmэsi йэ bagli Fэaliyyэt Plani"nin 1.4-cü bэndindэ saglamliq imkanlari mэhdud çэxslэrin inkiçafi vэ inklüziv tэhsili üzrs dövlэt proqraminin hazirlanmasi, tэsdiqi vэ hэyata keçirilmэsi nэzэrdэ tutulmuçdur [2].
Saglamliq imkanlari mэhdud uçaqlarin digэr uçaqlarla Ьп^э tэhsilэ (inklüziv tэhsilэ) cэlb olunmasi ^ün "2018-2024-cü illэrdэ Azэrbaycan Respublikasinda saglamliq imkanlari mэhdud çэxslэr üçün inklüziv tэhsilin inkiçafi üzre Dövlэt Proqrami"nin mэqsэdi saglamliq imkanlari mэhdud çэxslэrin tэhsil hüququnu tэhsilin bütün pillэlэri üzrэ digэr çэxslэrlэ bэrabэr sэviyyэdэ tэmin etmэkdэn vэ onlarin tэhsili üçün maneэsiz mühit yaratmaqdan ibarэtdir.
Dövlэt Proqraminin эsas vэzifэlэri saglamliq imkanlari mэhdud çэxslэrin tэhsilin bütün pillэlэri üzrэ inklüziv tэhsil hüququnu tэmin etmэk mэqsэdi ib normativ hüquqi aktlarin tэkmillэçdirilmэsi,tэhsil müэssisэlэrinin vэ tэdris proqramlarinin saglamliq imkanlari mэhdud çэxslэrin ehtiyaclarina uygunlaçdirilmasi üçün tэdbirlэrin görülmэsi,saglamllq imkanlari mэhdud çэxslэrin tэhsilinin tэçkili ib bagli pedaqoji kadrlarin hazirlanmasi,saglamliq imkanlari mahdud çэxslэrin tэhsilэ cэlb olunmasi vэ sosial inteqrasiyasinin vacibliyi barэdэ aidiyyэti dövlэt qurumlari ib birlik^ tэbligat vэ ictimai maariflэndirmэ içinin aparilmasindan ibarэtdir.
bir sira halli vacib masalalar vardir. Bu ilk növbada tahsil müassisalarinin inkluziya ûçûn maddi-texniki baza, kadr potensiali, sosial-psixoloji iqlqim baximindan zaruri talablara cavab vermamasi ila baglidir. Qeyd olunan maqamlar takca dövlat müassisalarinda deyil, özal müassisalarda da problem olaraq qalir. Bela ki, bir neça dövlat va özal uçaq bagçalari (76, 141, 158, 159, 177 va s. sayli dövlat taminatli körpalar evi, "Nur", "Kids Era", "Tabassüm", "Kosmo Lend" özal körpalar evi) ila apardigimiz telefon sorgusu asasinda malum oldu ki, xüsusi qaygiya ehtiyaci olan uçaqlar ûçûn bu müssisalarda qeyd olunan çarait yoxdur. Hatta bir sira hallarda saglam körpa valideyinlarinin xüsusi qaygiya ehtiyaci olan uçaqlarin onlarin övladlari ila bir müassisada tahsil almasina sart tapkilari da vardir. Bu isa maktablarda va sosial - psixoloji içi güclandirmayi, maktablarin zamanin çagnçlarina cavab vermasini zaruri va labüd edir.
Uşaqların asudə vaxtlarını səmərəli təşkil etmək, əylənərkən öyrənmələri üçün istifadə edə biləcəyiniz 10 saytı sizə təqdim edirik. Saytlarda riyaziyyat, təbiət elmlərinə, ingilis dilinə aid maraqlı oyunlar, videolar yerləşdirilmişdir.
Şagirdlərə klaviaturadan istifadəni öyrətmək üçün müxtəlif oyunlardan istifadə olunur. Belə oyunlardan istifadə uşaqlarda erkən yaşlardan surətli və düzgün yazmaq bacarığının formalaşmasında əhəmiyyətlidir. Bu yazıda təqdim etdiyim Typetastic saytı həm oyunlarının dizaynı, asan istifadə oluna bilməsinə görə digərlərindən fərqlənir. Saytdan həm kompüterdə, həm də tabletdə istifadə etmək mümkündür. Saytada müxtəlif çətinlik səviyyəsində 13 oyun- tapşırıq mövcüddur.
df19127ead