Hep Beraber/Hep BirlikteCebren ve hile ile aziz vatanin, bütün kaleleri zaptedilmis, bütün tersanelerine girilmis,
bütün ordulari dagitilmis ve memleketin her kösesi bilfiil isgal edilmis olabilir.
Bütün bu seraitten daha Elim ve daha Vahim olmak üzere, memleketin dahilinde,
iKTiDARA SAHiP OLANLAR GAFLET ve DALALET ve hattâ HIYANET içinde bulunabilirler.
Hatta bu iktidar sahipleri sahsi menfaatlerini, müstevlilerin siyasi emelleriyle tevhit edebilirler.
Millet, fakr ü zaruret içinde harap ve bîtap düsmüs olabilir.
Ey Türk istikbalinin evladi!Iste, bu ahval ve serait içinde dahi,
VAZiFEN; TÜRK iSTiKLAL ve CUMHURiYETiNi KURTARMAKTIR.
MUHTAÇ OLDUGUN KUDRET, DAMARLARINDAKi ASiL KANDA, MEVCUTTUR... ..
GAZI M.K. ATATÜRK - 20 Ekim 1927.
Hep Beraber/Hep BirlikteCebren ve hile ile aziz vatanin, b�t�n kaleleri zaptedilmis, b�t�n tersanelerine girilmis,
b�t�n ordulari dagitilmis ve memleketin her k�sesi bilfiil isgal edilmis olabilir.
B�t�n bu seraitten daha Elim ve daha Vahim olmak �zere, memleketin dahilinde,
iKTiDARA SAHiP OLANLAR GAFLET ve DALALET ve hatt� HIYANET i�inde bulunabilirler.
Hatta bu iktidar sahipleri sahsi menfaatlerini, m�stevlilerin siyasi emelleriyle tevhit edebilirler.
Millet, fakr � zaruret i�inde harap ve b�tap d�sm�s olabilir.
Ey T�rk istikbalinin evladi!Iste, bu ahval ve serait i�inde dahi,
VAZiFEN; T�RK iSTiKLAL ve CUMHURiYETiNi KURTARMAKTIR.
MUHTA� OLDUGUN KUDRET, DAMARLARINDAKi ASiL KANDA, MEVCUTTUR... ..
GAZI M.K. ATAT�RK - 20 Ekim 1927.
Kurtulu� Savas�, d�nyadaki en me�ru, en hakl� ve en kutsal sava�lardan biri. Kazan�lan zafer �zerine bug�ne kadar �ok s�z edildi.
Kurtulu� Sava�� eskilerde mi kald�?.. bu �lkenin verdi�i ba��ms�zl�k kavgas�n� konu alan bir eser y�zlerce bask� yap�yor ve 400.000'den fazla insan taraf�ndan g�zya�lar� aras�nda okunuyorsa sorunun cevab� �ok net: "Hay�r!" Kad�n�yla erke�iyle, genciyle ya�l�s�yla; g�c�n� Anadolu topraklar�ndan alan bir ulusun "�simsiz kahramanlar" alb�m�nden insan manzaralar�.. . Kurtulu� Sava��n�n ilk g�nlerinde do�ru d�r�st ne k�l��lar�, ne de m�zraklar� vard�. Eksiklikleri giderildi�inde Yunanl�lar i�in en korkulan g�� oldular. B�y�k Taarruz'da, S�vari Kolordusu sel gibi akarak d��man�n ka��� yollar�n� kesecekti... Anadolu yanan g�zleriyle duruyordu bu d�nyan�n �zerinde. �zmir, Manisa, Menemen, Ayd�n, Akhisar; 1919'un May�s ortalar�ndan Haziran ortalar�na kadar d��m��t�. Adana, Antep, Urfa, Mara� d�v���yordu... Murat Nehri, Canik Da�lar� ve F�rat, Ye�il�rmak, K�z�l�rmak, G�ltepe, Tilbe�ar Ovas� �ngilizlerle bo�u�uyordu. Aksu ile K�psu, Karag�l ile S���t G�l�, belki de ilk kez g�r�yordu �talyan'�. �ukurova, Seyhan ve Ceyhan Frans�zlara bak�yordu.
Naz�m Hikmet, Kurtulu� Sava�� �zerine yaz�lm�� en g�zel esere, "Kuvva-i Milliye" destan�na
"Ate�i ve ihaneti g�rd�k"
diye ba�lar,
"Dayand�k"
diye s�rd�r�r:
"Dayand�k her yanda,
dayand�k �zmir'de, Ayd�n'da,
Adana'da dayand�k.
Dayand�k, Urfa'da, Mara�'ta, Antep'te..."
20. y�zy�l�n ilk y�llar�ndan beri bir kavgadan �tekine s�r�klenen �lke, m�ttefikleriyle birlikte B�y�k Sava�'tan yenik ��km��t�. Bu topraklarda ya�ayan hemen her ailede ya bir gazi vard� ya da bir �ehit. Umutlar t�kenmi�, bezginlik ve �aresizlik artm��, teslimiyet�ilik dalga dalga yay�lm��t�.
��te b�yle bir ortamda, bir "��lg�n T�rk"�n �nderli�inde, "��lg�n T�rkler" ortaya ��kt� ve yedi d�vele kar�� kavgay� ba�latt�. Bu kavga, Anadolu'nun tek v�cut, tek y�rek olan insanlar�n hayranl�k duyulacak destanlar�yla kazan�ld�.
Kad�nlar, bizim kad�nlar�m�z...
Kurtulu� Sava��'ndaki "��lg�n T�rkler"in birbirlerinden fark� yok. Ancak; anam�z, avrad�m�z, bac�m�z ve de y�rimiz olan kad�nlar�n o ak�l almaz, o ��lg�nca fedak�rl�klar� olmasayd�, bu sava� nas�l kazan�l�rd�? Bu, g�n�m�zde bile kimsenin kolayca cevaplayamayaca�� bir soru. Sava� galipleri aras�nda ��kar �at��mas� ba�lam��, gelece�e d�n�k planlar m�ttefikleri yol ayr�m�na getirmi�ti. �ukurova, Antep, Urfa ve Mara�'ta "��lg�n T�rkler"den umulmayan bir direni� g�ren Fransa, Ankara h�k�meti ile anla�ma yollar� aramaya girmi�, Frans�z temsilcisi Franklin Bouillon, Ankara yollar�na d��m��t�. O g�nlerde, T�rk ordusunun silah ve cephane ihtiyac� �nebolu �zerinden kar��lan�yordu. �zellikle �stanbul'da, i�gal g��lerinin denetimindeki depolardan �e�itli yollarla ka��r�lan silahlar ve cephaneler, k���kl� b�y�kl� teknelerle �nebolu'ya getiriliyor, buradan da "�stiklal Yolu" �zerinden cepheye g�t�r�l�yordu. Hangi ara�la m�? Ka�n�larla tabii. Ba�ka ara� yoktu ki!
"... Gen� adam 'u�urlar olsun anam' diye seslendi. Kolba�� 'Sa� ol o�ul' dedi, elindeki sopayla �k�zleri d�rtt�. Ka�n�lar, tekerlekleri inleyerek k�m�lday�p y�r�d�ler. Ka�n�c�lar�n hepsi kad�nd�. Yaln�z ���nc� ka�n�y� 12 ya��nda bir erkek �ocu�u g�t�r�yordu. Kad�nlardan biri hamileydi. Yedinci ka�n�n�n yan�nda y�r�yen s�r�m gibi gen� kad�n�n ayaklar� ��plakt�. Baz� kad�nlar, bebelerini torbalay�p s�rtlar�na ba�lam��lard�. Konvoyu u�urlayan gen� subaylardan birisi 'Ne m�barek kad�nlar bunlar' dedi."
�yleydiler...
Ka�n� kamyonu yener mi?
Onlar, Franklin Bouillon'un Ankara yollar�nda g�rd��� konvoylardan yaln�zca birisiydi ve Frans�z temsilcisi m�thi� etkilenmi�ti. �erefine verilen ak�am yeme�inde, "ka�n�c� kad�nlar"� anlata anlata bitiremiyordu. Sofrada gelece�e dair konu�uluyordu. Mustafa Kemal, girdikleri kavgay� k�saca �zetledi F. Bouillon'a:
"M�sy� Bouillon, milli yeminimizin �z� tam ba��ms�zl�kt�r. Yani; siyasi, mali, iktisadi, adli, askeri, k�saca her hususta ba��ms�zl�k! T�rk milleti kan�n� tam ba��ms�zl��� sa�lamak i�in ak�t�yor."
Yemek bitip Mustafa Kemal odadan ��kt���nda, Bouillon, Birinci Meclis'in Hariciye vekili Yusuf Kemal Bey'e (Tengir�enk) hayretle sordu:
"Yoksa siz akl�n�zdan kapit�lasyonlar� kald�rmay� m� ge�iriyorsunuz? "
"Evet M�sy�. Milli M�cadele toprak i�in yap�lm�yor. Biz �stiklal i�in m�cadele ediyoruz.
B�y�k Millet Meclisi kapit�lasyonlar� n kalkt���n� g�rmeden k�l�c�n� k�n�na koymaz..."
Frans�z diplomat g�lmeye ba�lam��t�:
"Ah dostum! Azminizi ve sabr�n�z� temsil eden ka�n� kollar�n� b�y�k bir hayranl�kla izledim. Ama ger�ek�i olun ve bizimle uzla�maya bak�n. ��nk� ka�n� kamyonu yenemez!"
Franklin Bouillon,
30 A�ustos 1922'de Dumlup�nar Meydan Sava��'n�n bu ka�n�lar�n ta��d��� silah ve cephanelerle kazan�laca��n� nereden bilebilirdi ki...
"�u bir liram� al k�z�m!"
Halide Edip (Ad�var), cepheyi g�rmek �zere trene bindi. Kompart�manda �stanbul'dan ka��p gelen, �stanbul'un tan�nm�� ailelerinden birisinin k�z� ile gen� bir subay vard�. Sohbet s�rerken, Halide Edip, gen� subay�n dizindeki yamay� eliyle �rtmeye �al��t���n� fark edince g�l�msedi;
"L�tfen dizinizi �rtmeye �al��may�n. Utanmay�n da. O yama, bizim i�in �ngilizlerin dizba�� ni�an�ndan �ok daha de�erli. Ordumuz, heybetini yoksullu�undan al�yor..."
K�tahya Eski�ehir Cephesi'nde �l�m�ne sava��ld��� g�nlerde, Ankara ��retmen Okulu'nun konferans salonunda, kad�nlar Halide Edip�i dinlemek i�in toplanm��lard�. �n s�ralarda s�kma ba�l�, uzun mantolu, iskarpinli �stanbullular. Arkalarda reng�renk �ar�afl�, potinli, mest lastik giymi�, y�zleri a��k Ankaral�lar. Halide Edip, �ok tutumlu olduklar�n� duydu�u Ankaral� kad�nlar�n orduya yard�m etmelerini sa�lamak i�in bir konu�ma yapacakt�;
"Bir hafta �nce Eski�ehir'deydim. U�aklar� g�rd�m. Kanatlar ve g�vde, �zel keten kuma�la kaplan�rm��. Bizimkiler kaput beziyle kapl�yorlar. �zel yap��t�r�c� olmad���ndan kaput bezi, nal m�h� veya zamkla tutturuluyor. Bezin gerginli�ini sa�lamak i�in emayit kullan�l�rm��.
Bizimkiler, bezi kaynat�lm�� patates kabu�u ve pa�a suyuna tutkal, kola kar��t�rarak yapt�klar� pelteyle kapl�yorlar. Ve pilotlar, g�zlerini bile k�rpmadan bu u�aklara binip havalan�yorlar. Karde�lerim! Sizleri, milletin �erefini ve namusunu can�ndan aziz bilen bu gen� ve yoksul orduya yard�ma �a��r�yorum!"
Salonda ��t ��km�yordu. Sonra, Ankaral� kad�nlar hareketlendiler, s�raya girdiler. Masan�n �st� k�sa s�rede para, alt�n bilezik ve y�z�klerle dolmu�tu. Tam bu s�rada, beyaz ba��rt�l�, g�zleri g�rmedi�i anla��lan ya�l� bir kad�n�n seslendi�i duyuldu:
"Ne olur bana Halide Han�m'� bulun!"
Ya�l� han�m, hemen yan�na ko�an Halide Edip'in y�z�n� ok�amaya ba�lad�:
"�ama��rc�l�k yaparak ge�iniyorum k�z�m. Bunu zor g�n�m i�in saklam��t�m. Ama s�zlerinden anlad�m ki, ordumuz benden daha zordaym��. Al bunu k�z�m!"
G�rmeyen g�zleriyle Halide Edip'e gururla bakan kad�n�n derisi �atlam�� avucunda 1 lira vard�.
Halide Onba��, g�zlerinden ya� f��k�r�rken sar�ld� ya�l� han�ma;
"Ah anam ah! Bir kere daha iman ettim. Kurtulaca��z.. ."
��te onlar d�nyan�n hi�bir yerinde g�r�lmemi� fedak�rl�klar�yla bizim kad�nlar�m�zd�.
"Bir hilal u�runa ya Rab, ne g�ne�ler bat�yor!"
Mehmet Akif in �anakkale �ehitleri i�in yazd��� �iirdeki bu m�sra, asl�nda bu vatan i�in g�z�n� k�rpmadan �l�me giden t�m "Mehmetler" i�in yaz�lm��t�... En acemisinden yedek subay�na, te�meninden albay�na �ehit olan t�m Mehmetlerin amac�; Anadolu topraklar�n� ars�zca i�gal eden, kad�n erkek, �oluk �ocuk g�zetmeksizin hoyrat�a davranan d��man� geldi�i yere g�ndermekti. 15 May�s 1919... �zmir liman�na demirleyen Yunan sava� gemilerinden karaya asker ��kmaya ba�lam��t�. �zmir Askerlik �ubesi ba�kan� Miralay S�leyman Fethi, geli�meleri makam�nda endi�eyle izliyordu. Sabah evinden ayr�l�rken, e�i Edibe Han�m, k�t� bir �ey olaca��n� hissetmi� gibi, o g�n i�e gitmemesini s�ylemi�, ancak Miralay S�leyman Fethi�nin cevab� k�sa olmu�tu;
"Ben askerim! ��ime b�yle bir g�nde gitmezsem, ba�ka ne zaman gidece�im!"
Edibe Han�m'�n korktu�u ba��na gelecekti. �zmir'i i�gal eden Yunanl�lar, Fethi Bey'i sava� esiri olarak tutuklay�p, Pasaport'ta, r�ht�m boyunda esir diye getirdikleri ba�ka T�rk subaylar�n�n da bulundu�u s�raya katt�lar. �zel k�yafetli efzun askerlerinin ba��ndaki Yunan subay� s�radakilere seslendi:
"Kimin �n�nde durursam, o kollar�n� iki yanda kald�r�p indirecek ve 'Zito Venizelos!' diye ba��racak.
Kar�� gelen s�ng�lenecek."
Venizelos, o tarihteki Yunan ba�bakan� idi. Subay, T�rk askerlerinden ba�bakan� kutsamalar�n� istiyordu. Bir tek Miralay S�leyman Fethi direndi. Ba��r�p duran Yunan subay�n�n kar��s�nda kayadan oyulmu� bir heykel gibi duruyordu. Subay, ummad��� bu direni� kar��s�nda �yle k�zm��t� ki, birden elini uzat�p Fethi Bey'in omuzlar�ndaki apoletlerini s�kmek istedi. Fethi Bey, Yunan subay�n�n elini �iddetle itti.
"Onlar� sen takmad�n ki sen s�kesin!"
diye ba��rd� ve ilk s�ng� yaras�n� ald�. Efzun eri, s�ng�y� onun g��s�ne sokmu�tu... Yirmi iki kez �n�nde durdu, iste�ini yineledi Yunanl� subay ve yirmi iki kez s�ng�lendi Miralay S�leyman Fethi. Art�k ayakta durmaya direnci kalmayan, kendi kan�ndan olu�an g�lc��e y���l�p kalan kahraman asker, �zmir'deki Frans�z Konsoloslu�u arac�l���yla kald�r�ld��� hastanede, sabaha kar�� �ehit oldu. ��galciler, ertesi g�n, t�m �zmir'in kat�ld��� cenaze t�renine m�dahale etme cesaretini g�steremediler. �zmir'deki Mevlevi tekkesinin mezarl���na g�m�ld�. Bu kahraman subay, bug�n �ok yal�n yap�lan mezar�nda, �zerinde kabartma bir k�l�� ile bir kalpak resmi yontulu ta��n alt�nda, huzur i�inde yat�yor.
"B�l�kten geri Kalan budur komutan�m!"
Porsuk �ay�'n�n kuzey k�y�s�ndaki bir patikada 40 ki�i y�r�yordu. �o�unun aya�� ��plak, baz�lar�n�n ayaklar� �uvalla, �aputlarla sar�l�yd�. Aralar�ndaki yaral�lara arkada�lar� destek olmaya �al���yorlard�. Bunlar,10-25 Temmuz 1921 aras�ndaki K�tahya-Eski�ehir sava�lar�nda yar�lan cepheden kopan askerlerdi. D��e kalka, d�v��e d�v��e birliklerini bulmak i�in cephe gerisine ula�maya �al���yorlard�. Aniden ortaya ��kan bir s�vari birli�i, grubu �evirdi. Asker ka�aklar�n�n pe�inde olan s�vari y�zba��s�n�n sesi �ok sertti:
"Hangi birliktensiniz? "
"4. t�men, 55. Alay, 3. Tabur 1. B�l�k'teniz komutan�m."
"B�l���n geri kalan� nerede?"
"Geri kalan biziz komutan�m!"
"Nereye gidiyorsunuz? "
"Duyduk ki ordu Sakarya �tesine �ekiliyormu�. Alay�m�z� aramaya gidiyoruz."
Y�zba�� sevindi. Bunlar, silahlar�n�n �erefini sonuna kadar korumaya kararl� sahici askerlerdi:
"�u tepenin ard�nda suyu bol k���k bir k�y var. Orada dinlenin. Sonra do�uya y�r�y�p Sakarya'y� a��n.
Ama birli�i k�ye bu haliyle sokmayin. Halk� �zmeyin. Anlad�n m� asker?"
"Evet komutan�m. K�ye belimiz k�r�lmam��" gibi girece�iz. Ba� �st�ne!"
S�variler d�rtnala uzakla��rken �avu� birli�e d�nd�:
"Duydunuz. Halka tefti� verece�iz. Ona g�re. S�raya girin, �abuk olun, �abuuuk. Haz�r ol! Ar�!"
Peri�an Mehmet�ikler ayaklar�n� s�r�yerek y�r�meye koyuldular. �avu� birden dellendi;
"Bu ne bi�im y�r�y��? Ba��n�z� kald�r�n, canl� y�r�y�n. Haydi hep beraber...
Annem beni yeti�tirdi, bu ellere yollad�
Al sanca�� teslim etti, Allaha �smarlad�..."
�avu�un ba�latt���, yava� yava� t�m Mehmet�iklerin kat�ld��� bir mar� y�kselmeye ba�lad� bozk�r�n ortas�nda. Sanki ��plak ayakl�, yaral� ve bir muharebeyi kaybetmi� olanlar onlar de�ildi. ��narl� k�y�ne sefil ve bitkin g�r�n��lerine hi� uymayan bir �al�mla girdiler. S�vari y�zba��s�n�n g�z� arkada kalmayacakt�. ..
Cepheyi tuttular de�il mi?
Kurtulu� Sava��'n�n k�r�lma noktalar�ndan biri, K�tahya-Eski�ehir muharebeleriydi. 14 Temmuz 1921 g�n� Yunanl�lar 180 top ve 40.000 ki�iyle y�klendiler T�rk hatlar�na. Kar�� koymaya �al��an kuvvet ise, 113 top ve par�a par�a cepheye ula�t�r�lmaya �al���lan 30.000 askerdi. T�rk ordusu zamanla yar���yordu. Her iki ordu da kazanmak i�in t�m g�c�yle sava��yordu. S�ng� h�cumlar� arka arkaya tazeleniyordu. �yle ki, bir tepe bir saat i�inde tam 11 kez el de�i�tirmi�ti. 4. T�men komutan� Yarbay Naz�m, ba�ta Mustafa Kemal olmak �zere hem t�m komutanlar�n, hem de emrindeki askerlerin g�zbebe�iydi. Mehmet�ik, onun bir emriyle g�z�n� bile k�rpmadan ��k�yordu siperlerden. 4. T�men, Yunanl�lar� durdurmak i�in en g�venilen birlikti ve komutanlar Yarbay Naz�m'dan �ok �ey bekliyorlard� .
15 Temmuz sabah� g�n do�arken, Yarbay Naz�m ve kararg�h subaylar� atlan�p Yumur�al mevzilerini denetlemeye ��kt�lar. Az ileride bir tepe vard� ve tepede T�rk ordusundan kimse yoktu. Yunanl�lar bu tepeyi ele ge�irirlerse cephenin yar�lmas� ka��n�lmazd�. At inildi, komutan ve kararg�h� tepeye do�ru y�r�rken Yarbay Naz�m, s�vari tak�m komutan�na emir veriyordu:
"Tak�m�nla hemen tepeyi tut. D��man taarruz ederse, alaydan birlik yeti�ene kadar ne pahas�na olursa olsun tepeyi tut. �imdi ben..."
Bitiremedi c�mlesini. Sabaha kar�� gelip tepeye mevzilenen Yunanl�lar�n a�t��� makineli t�fek ate�i bi�ti bu �ok sevilen komutan� ve kararg�h subaylar�n�. Emir �avu�u Ey�p, g��s�n�n sol taraf�ndaki kan lekesi giderek artan komutan�n� kucaklay�p at bindi ve cephe gerisine g�t�rmeye ba�lad�. Yarbay Naz�m'�n �nl� beyaz at� d�rtnala pe�lerinden geliyordu.
Eski�ehir hastanesi... �ok hafif soluk alan komutan�n ba��nda Ey�p �avu� ve subaylar bekle�iyordu �mitle. Yarbay Naz�m f�s�ldad�:
"Tepeyi tuttular de�il mi?"
"Tuttular komutan�m..."
"Arkada�lar iyi mi?"
''Hepsi iyi. �ok iyiler komutan�m."
"As�l siz iyi olun, iyi dayan�n �ocu�um..."
Ba�� Ey�p �avu�'un dizine dayal� yatan Naz�m Bey'in son s�zleriydi bunlar...
�ankaya'daki �al��ma odas�n�n kap�s� usulca araland�, Fikriye Han�m bir hayalet gibi i�eri s�z�ld�. Masadaki haritan�n �zerinden ba��n� kald�ran Mustafa Kemal, gen� kad�na sorgulayan g�zlerle bakt�.
K�t� haber tez ula�m��t�. Salih Bey (Bozok) s�ylemeye cesaret edemiyordu. Ba�� �ne e�ikti. Mustafa Kemal
"Ne var? Ne oldu?"
diye sordu. Y�lg�n bir sesle
"Fevzi Pa�a telefon etti. 4. T�men kararg�h kadrosu felakete u�ram��!" diye cevaplad�.
"Ne demek o?"
"Kurmay ba�kan� Binba�� �erafettin yaral� olarak esir d��m��. �o�u da �ehit olmu� efendim!"
"Naz�m?"
Salih Bozok a�lamaya ba�lad�. Mustafa Kemal donup kalm��t�. Yarbay Naz�m, �ok sevdi�i, �ok k�ymetli bir komutan�yd�.
"Gel biraz y�r�yelim Salih!"
dedi... �l�m� �ok yak�ndan tan�yan iki subay, a�a�lar�n alt�nda y�r�meye ba�lad�lar. �kisinin de a�z�n� b��ak a�m�yordu...
![]()
�T�rk mill� hareketi d��man� kesin yenecektir!"
20. y�zy�la girerken Fransa'n�n en etkili gazetelerinden "Le Temps"in �nl� bir �al��an� vard�: Georges Gaulis.
1896'da e�i Berthe ile birlikte �stanbul'a gelmi�ti. Osmanl� �mparatorlu�u konusunda en iyi, en tarafs�z haberleri yapan gazeteci olarak tan�n�yordu.
1912'deki Balkan Sava��'n� da izleyen Gaulis, yakaland��� hastal�ktan kurtulamay�p �ld� ve Ferik�y'deki Katolik Mezarl���'na g�m�ld�.
N�beti, T�rk dostlar�n�n Berta diye �a��rd�klar�, kar�s� Berthe devrald�.
Berthe Georges Gaulis, Birinci D�nya Sava��'nda zorunlu olarak �stanbul'dan ayr�lm��t�. Berthe, Kurtulu� Sava��'n�n ba�lad��� g�nlerde, 21 Eyl�l 1919'da, �ok sevdi�i �stanbul'a tekrar geldi. Fransa'ya d�ner d�nmez yazd��� kitapta, o g�nlerin T�rkiye'sini ve Kurtulu� Sava��'n� anlatt�:
"1921 Nisan�, T�rklerin geri ald�klar� Bilecik, bir felaket ve ac�lar diyar�. Koku dayan�lmayacak kadar fazla. Hen�z duman� t�ten bu ta� y���nlar� alt�nda, kim bilir ne kadar insan cesedi g�m�l�. Buradaki tahribat�n b�y�kl��� korkun�. Bilecik ve K�pl�'de b�y�k facialar olmu�. Buralar�n ahalisinden sa� kalanlar, b�y�k bir bunal�m ve heyecan i�inde. Tecav�ze u�ramam�� gen� bir k�z veya kad�n kalmam��. Bilecik d�nden kalma bir Pompei adeta. Her yer k�l, is ve kurum i�inde... S�k s�k dinamitin tahribat�n� g�steren ta� y���nlar�na rastl�yoruz. Biraz �tede, k�z�n� kurtarmak isterken, kafas�na ta�la vurularak �ld�r�lm�� bir ihtiyar�n mezar�. Yap�lan toptan imha i�leminden her �ehir ve kasaba pay�na d��eni alm��. Bazen bir bah�e, �i�ek a�m�� birka� a�a�, bir meydan, bir �e�me, yap�lanlar� hat�rlatmaya yetiyor. Saatlerce bu harabeleri gezdik.
Her Yunan taarruzu, Anadolu halk�na �ok ac� bir ders olmu�. D��man�n yapt�klar� kar��s�nda vatanseverlik duygular� uyanarak �ahlanm��, '�l�rsem hi� olmazsa ailem ve vatanda�lar�m ��in �leyim' diyerek m�cadeleye kat�lm��lar. Bu g�nlerde, �neg�l'deki T�rkler kasabalar�na gelen Yunan askerlerine baltalarla kar�� koymu�lar ve onlar da �areyi ka�makta bulmu�lar..."
Berthe Gaulis, kitab�n�n �ns�z�nde de �unlar� yazm��t�;
"Ankara'dan 10 May�s 1921 'de, T�rk milliyet�ili�i konusundaki bu k�sa incelememin bas�mevini boylad��� s�ralarda ayr�ld�m. 1921 y�l�n�n A�ustos ay� sonlar�nda, Anadolu'daki sava� en sert ve ac�mas�z bir bi�imde s�r�yordu...
T�rk mill� hareketi d��man� kesin yenecektir. ��nk� o hareket y�ksek bir ideale dayan�yor;
��nk� bu hareketi y�netenler kendi �ahs� ��karlar�n� unutmu�lard�r; ��nk� onlarda b�y�k bir ruh ve iman var..."
�Hadi bre �orbac�, karavanaya yeti�elim!"
��galcilerden �nsanl�k d���, askerlik d��� bu kadar bask� g�ren Anadolu �ocu�u, yine efendili�ini bozmam��, bir "��lg�n T�rk" olarak onurlu davranmay� elden b�rakmam��t�. Halide Edip, Ru�en E�ref Onayd�n ve Binba�� Kemal, Adala'ya (Manisa'da bir il�e) yeti�meye �al���yorlard�. Alt� ayda bile ge�ilemez denilen Yunan hatlar� yar�lm��t�. 30 A�ustos Ba�komutanl�k Meydan Sava�� kazan�lm��, Yunan ordusunun b�y�k b�l�m� imha edilmi�, ba�ta Trikopis, �ok say�da komutan, subay ve asker esir al�nm��t�. Binba�� Kemal �of�re ba��rd�:
"Dur!"
Binba��n�n dikkatini, esir bir Yunan subay�n� cephe gerisine g�t�ren asker �ekmi�ti. Mehmet�ik yayan, esir subay e�ek �zerinde gidiyorlard�. Mehmet�ik Binba�� Kemal'i selamlarken, Yunanl� subay e�ekten inmi�ti.
"Kim bu?"
"Esir komutan�m!"
"Nereye g�t�r�yorsun?"
"Geriye. Alay kararg�h�na!"
"Ulan sen bunun seyisi misin, hizmet eri misin? Hayvana sen bin, o y�r�s�n!"
"Hi� olur mu komutan�m? O �imdi oca��ndan kopmu� bir gurbet adam�. Misafir ve bana emanet."
Binba��, titreyen sesine h�kim olmaya �al��arak �of�re ba��r�rken g�zlerinden ya�lar ak�yordu:
"Y�r� o�lum, gidelim."
Araba uzakla�ana kadar selam duran Mehmet�ik, Yunan subay�na e�e�e binmesi i�in i�aret ederken s�yleniyordu:
"Hadi bre �orbac�. Ak�am karavanas�na yeti�elim. A� kalma."
�l�m�n, gencecik insanlar� hi� duraksamadan verdi�i bir emirle �l�me g�ndermenin ne oldu�unu, onun gibi hi� kimse bilemezdi.
Y�llar �nce, bir a�ustos sabah� g�n do�mak �zereydi.
"O", siperler boyunca y�r�rken, son emrini verdi:
"Elimdeki k�rbaca bak�n. K�rbac� kald�rd���mda haz�r olun.
K�rbac� a�a�� indirdi�imde h�cuma kalk�lacak. Asker...! Sana �lmeyi emrediyorum! "
K�rba� kalkt�, k�rba� indi... Mehmet�ik s�ng� h�cumuna kalkt�.
Art�k sadece tek bir ses duyuluyordu. ..
Allah, Allah,,.Allah, Allah,,.
9-10 A�ustos 1915 sabah�nda g�n atmadan s�ng� h�cumuna kalkan Mehmet�ik, Anafartalar' da d��man� bitirmi�ti.
Mehmet�ik'ten �lmesini isteyen komutan, Anafartalar Grup Komutanl���'na 67 saat �nce atanan Yarbay Mustafa Kemal'di.
Arkada�lar�yla birlikte 19 May�s 1919'da Samsun'a ��kt���nda, generaldi Mustafa Kemal. Sonra �niformas�n� ��kard�.
Y�llard�r sava�an, gencecik evlatlar�n� �ehit veren; yorgun, bitkin, y�lg�n ve �mitsiz, ama sonsuz diren�li insanlar�n ya�ad��� topraklarda, Anadolu topraklar�nda, kimsenin kolay kolay g�ze alamayaca�� bir kalk��may� ba�latt�. Tek g�vencesi, ��ken imparatorlu�un t�m kahr�n� �ekmesine kar��l�k, pek de k�ymeti bilinmeyen Anadolu insan�yd�. Askere yolcu etti�i son o�lunu birli�ine teslim ederken;
"Bizim k�y�n mezarl���na elli y�ld�r delikanl� g�m�lmedi o�ul. Vatan sa� olsun da hepimiz �lelim ne ��kar?"
diyen S���t'�n Akg�nl� k�y�nden Mehmet o�lu H�seyin'in anas� gibi insanlard� g�vendi�i.
Band�rma Vapuru'ndan Samsun'a ayak basan ilk 18 ki�iyle ba�layan "Tam Ba��ms�z Anadolu" hareketine, zaman i�inde t�m Anadolu halk� kat�ld�. Genciyle, ya�l�s�yla, kad�n�yla erke�iyle ve yorgunluklar� m, y�lg�nl�klar�n�, b�kk�nl�klar�n�, �mitsizlerini artlar�nda b�rakarak kavgaya girdiler.
"As�rda onlar yendi, onlar yenildi.
�ok s�zler edildi onlara dair ve
onlar i�in, zincirlerinden ba�ka kaybedecek �eyleri yoktur, denildi.�
Mustafa Kemal, Samsun'a gitmeden �nce, Bekir A�a B�l���'nde tutuklu bulunan Fethi Bey'i g�rmeye gitti�inde,
'"Ne biz bu durumda kalaca��z, ne de �lkeyi bu durumda b�rakaca��z." derken,
i�te bu "zincirlerinden ba�ka kaybedecek �eyleri olmayanlara� g�venmi�ti.
Anadolu'nun ba��ms�zl��� kavgas�na girenlerden baz�lar�n�n yollar�, sonraki y�llarda Mustafa Kemal'le ayr�lm�� bile olsa, onlar "��lg�n T�rkler"di. ��lg�n olmasalar, boyunlar�nda idam ferman� varken, hangi akla hizmet bir ulusun kurtulu� kavgas�n� ba�latabilirlerdi?
"Kuvva-i Mill�ye ad� alt�nda ��kartt�klar� kar���kl�k"
24 May�s 1920 tarihinde, Padi�ah Vahdett�n'in onaylad���, Sadrazam Damat Ferit Pa�a'n�n imzalad��� bir �radei Seniyye (Padi�ah Buyru�u) yay�nland�:
"Kuvva-i Milliye ad� alt�nda ��kartt�klar� kar���kl�k ve Anayasa'ya ayk�n olarak halktan para toplamak, askere almak, bunun aksine hareket edenlere i�kence ve eziyet ederek kentleri y�kmaya kalk��mak suretiyle i� g�venli�i bozanlar�n d�zenleyicisi ve k��k�rt�c�s� olduklar� iddias�yla haklar�nda dava a��lan, ���nc� Ordu M�fetti�ili�i'nden uzakla�t�r�l�p askerlik mesle�inden ��kart�lm�� bulunan Selanikli Mustafa Kemal Efendi, eski 27. F�rka komutan� emekli Miralay Kara Vas�f Bey, eski 20. Kolordu komutan� Mirliva Salacakl� Fuat Pa�a ile eski Washington el�isi ve Ankara milletvekili Salacakt� Alfred R�stem ve eski sa�l�k m�d�r� �stanbullu Dr. Adnan Bey ile �niversite Bat� Edebiyat� eski ��retmeni �stanbullu Halide Edip Han�m'�n; a��klamas� 11 May�s 1920 tarih ve 20 say�l� h�k�m tutana��nda yaz�l� oldu�u �zere; M�lkiye Ceza Yasas�'n�n 45. maddesinin 1. f�kras�n�n yollamas�yla, 55. maddenin 4. f�kras� ve 56. maddesi uyar�nca sahip olduklar� askeri ve sivil r�tbe ve ni�anlarla her t�rl� resmi unvanlar�n�n kald�r�lmas�na ve idamlar�na, bu durumda ka�ak bulunmalar� nedeniyle mallar�na el konulmas�na dair �stanbul Birinci S�k�y�netim Sava� Divan�'nca arkas�nda verilen h�k�m ve karar ele ge�irildiklerinde yeniden yarg�lanmak ko�uluyla onaylanm��t�r. Bu buyru�u y�r�tmeye Sava� Bakan� g�revlidir."
Ve bir �afak vakti...
Kimisinin boynunda idam ferman� vard�, kimisinin aya�� ��plakt�.
Kimisi yorgan� bebesinin de�il top mermilerinin �zerine �rtm��t�, kimisi son nefesinde "�lene kadar cepheyi tutun" emri vermi�ti.
Anadolu'nun baht� Onlar,
�bir �afak vakti karanl���n kenar�ndan a��r ellerini topra�a bas�p do�rulduklar� zaman..."
de�i�ti. "O" ve bize bug�nleri veren t�m "��lg�n T�rkler"i y�re�imizden gelen sayg� ve sevgiyle an�yoruz.
�yi ki ��lg�nd�lar...
Kurtulu� Sava��'na giden dikenli yollarda
G�zl���n�n arkas�ndan g�len g�zlerle bak�yordu.
Ancak, i� "��lg�n T�rkler"e geldi�inde de�i�iyordu bak��lar� Turgut �zakman'�n.
Bir ba�ka parl�yordu o g�zler ve bir ba�ka tonla cevapl�yordu sorular�m�z�.
Tutkuluydu "��lg�n T�rkler"e, heyecanlan�yordu anlat�rken ve nas�l bir hayranl�k duydu�u sesine yan��yordu.
Biz Focus ekibi i�in, �ok g�zel bir sohbetti.
-1919'da Samsun'dan yola ��kanlar, ba��ms�zl�k yolunda ilerlerken �ok engelle kar��la�t�lar.
Neydi bu engeller?
"Vatan kavgas� g�rmemi� ki Anadolu halk�, hele hele Ege! ��gal nedir bilmiyor ki...
Fazla bir k�t�l�k g�rm�yorsa, bir dostluk dahi kurabiliyor. �ster istemez ka��n�lmaz bir birliktelik olabiliyor.
Korkutucu olan o de�il. Yunan ordusuyla i�birli�i yapan var. Yunan ordusu �ekilirken milliyet�ilerle birlikte olmamak i�in onlar�n pe�ine tak�l�p Yunanistan'a ka�an bir�ok insan�m�z var. Yunanl�lara k�lavuzluk yapan M�sl�man T�rkler var. Bunun oran� o zamana g�re korkutucu de�il, ama mide buland�r�yor tabii...
Adam millet, vatan e�itimi almam��. Bilin�li de�il. 600 y�l kulu oldu�u padi�ah var sava�mas�n� istemeyen. Ankaral� Mustafa Kemal'in askerlerine kar�� durman�z� �stiyorsa ve �eyh�lislam bunlar�n �ld�r�lmeleri i�in fetva veriyorsa...
Bu u�urda �lenlerin �ehit, yaralananlar� n gazi olaca�� s�yleniyorsa, �ngiliz alt�n� da��t�l�yorsa, yani cahillik s�m�r�l�yorsa, bu insanlar isyan ederler. Bolu, Yozgat, Konya isyanlar�... Bir avu� insan. Ama, o zaman biz o kadar g��s�z�z, askerimiz o kadar az ki! G�nler, aylar s�r�yor baz�lar�n� ortadan kald�rmak. Olay o!"
Bir ger�e�e daha dikkat �ekiyor �zakman:
"Zaman i�inde de olsa, kad�n� erke�i, genci ihtiyar� el vermeseydi, 150 bin ki�ilik bir ordu nas�l kazan�rd� sava��? 150 bin ki�ilik orduyu, en az 150 binlik ikmal ordusu destekler. 300 bin ki�i eder. Bu sadece Bat� Cephesi'nde. Bunun do�usu, kuzeyi, g�neyi var. Bu da 400 bin ki�i demek. Halk desteklemiyorsa, 400 bin ki�ilik bir ordu kurulamaz. Bu y�zden, halk ba�lang��ta kar��s�nda olmasa bile, yan�nda da de�ildi. Do�al bu. Korku! Erkek kalmam��! Askerleri �ehit olmu� orada kalm��; sa� kalan� ya e�k�ya olmu� da�a ��km��, ya da hen�z esir, geri d�nmemi�... Ne beklenebilir ki?"
Anadolu insan�na dil uzatanlara, bilmeden konu�anlara �ok k�zg�n Turgut �zakman:
"Yunan gelmi� �zmir'e ��km��, binlerce insan� �ld�rm��. Sakarya'n�n kenar�ndaki �aresiz, elektriksiz, yolsuz, ��retmensiz k�y bunu duymam��t�r bile. Onun i�in T�rk halk�na y�neltilen benzer birtak�m iddialar� okudu�um zaman i�im c�z ediyor. Yan� Yunanl� �zmir'e ��kt��� g�n Anadolu ayaklanacak, herkes silahlanacak. .. Yahu zaten o g�n biterdi i�. Yani b�yle bir millet var m�? Frans�zlar �kinci D�nya Sava��'nda Paris elden gittikten sonra, yava� yava� d���nmeye ba�lad�lar kar�� koymak i�in. Yunan �zmir'e ��kt�ktan sonra, Denizli m�ft�s�, 'Size fetva veriyorum. Silah� olmayan hi� olmazsa yerden �� ta� al�p d��mana ats�n!' diyor"
Ulusal bilincin bir ba�ka fikir adam�, sair, edebiyat��, gazeteci ve senarist Attila �lhan��n cenaze t�reninin ard�ndan oturmu�tuk Turgut �zakman ile sohbete. Atilla �lhan 'dan esinlendik ve sorduk "Hangi bat�?" diye:
"Bat�n�n bize d�n�k, t�m d�nyaya d�n�k bilim ve sanatla ilgili temiz bir y�z� var. Bir de s�m�rgeci, emperyalist, kand�r�c�, pis bir y�z� var. Yaln�z g�zel y�z�ne ma�lup olup da, pis y�z�n� hazmetmemize imk�n yok. T�rkiye, bat�n�n bu pis y�z�n� �ok yak�ndan g�rd�. Ya kendi yapt� bu pisli�i ya da birilerini paral� asker olarak tuttu, onlara yapt�rd�. Onun i�in biz, emperyalizmin ne oldu�unu bilmeyenlere ders verebilecek bir �lkeyiz. Ama T�rkiye'de de ne yaz�k ki emperyalizm, bir sol terimdir diye s�ylenmez oldu."
Kaynak : Focus Aral�k 2005 say�s�ndan al�nm��t�r. Baz� resimler yaz�ya eklenmi�tir.
L�tfen bu k�sm� silmeyiniz, kaynak g�stererek payla��n�z.
Saatlerce u�ra�arak verdi�imiz eme�i bir "Delete" tu�uyla yok etmeyin