საქართველოს პრეზიდენტის სტატუსი და უფლებამოსილება

[mev...@gmail.com]

საქართველოს პრეზიდენტის სტატუსი და უფლებამოსილება

საქართველოს კონსტიტუციის (საქართველოს კონსტიტუცია) თანახმად,
საქართველოს პრეზიდენტი არის საქართველოს სახელმწიფოს მეთაური, რომელიც
წარმართავს და ახორციელებს სახელმწიფოს საშინაო და საგარეო პოლიტიკას,
უზრუნველყოფს ქვეყნის ერთიანობას და მთლიანობას, სახელმწიფო ორგანოთა
საქმიანობას კონსტიტუციის შესაბამისად. საქართველოს პრეზიდენტი
საქართველოს უმაღლესი წარმომადგენელია საგარეო ურთიერთობებში.

საქართველოს კონსტიტუცია საქართველოს პრეზიდენტს მთელი რიგი უფლება-
მოვალეობებით აღჭურავს. კერძოდ, კონსტიტუციის თანახმად, საქართველოს
პრეზიდენტი:

ა)
დებს საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და შეთანხმებებს, აწარმოებს
მოლაპარაკებას უცხოეთის სახელმწიფოებთან: პარლამენტის თანხმობით ნიშნავს
და ათავისუფლებს საქართველოს ელჩებსა და სხვა დიპლომატიურ
წარმომადგენლებს: იღებს უცხოეთის სახელმწიფოთა და და სხვა დიპლომატიური
წარმომადგენლების აკრედიტაციას ("საქართველოს საერთაშორისო
ხელშეკრულებების შესახებ", "დიპლომატიური სამსახურის შესახებ"
საქართველოს კანონები);

ბ)
საქართველოს სახელმწიფოს სახელით დებს კონსტიტუციურ შეთანხმებას
(კონსტიტუციური შეთანხმება) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ
მართლმადიდებელ ეკლესიასთან:

გ)
ნიშნავს პრემიერ-მინისტრს, თანხმობას აძლევს პრემიერ-მინისტრს მთავრობის
წევრის - მინისტრის დანიშვნაზე:

დ)
უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივით ან კონსტიტუციით გათვალისწინებულ
სხვა შემთხვევებში გადააყენოს მთავრობა, თანამდებობიდან გაათავისუფლოს
საქართველოს შინაგან საქმეთა, თავდაცვისა და სახელმწიფო უშიშროების
მინისტრები:

ე)
იღებს მთავრობის, მთავრობის წევრისა და კანონით განსაზღვრულ სხვა
თანამდებობის პირთა გადადგომას, უფლებამოსილია მთავრობას, მთავრობის
წევრს დააკისროს მოვალეობათა შესრულება მთავრობის ახალი შემადგენლობის ან
მთავრობის ახალი წევრის დანიშვნამდე:

ვ)
თანხმობას აძლევს მთავრობას პარლამენტში საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის
პროექტის წარდგენაზე („საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის შესახებ"
საქართველოს კანონი) ;

ზ)
უფლებამოსილია განსაკუთრებით მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ საკითხებთან
დაკავშირებით მოიწვიოს მთავრობის სხდომა და უხელმძღვანელოს მას. ამ
შემთხვევაში მთავრობის სხდომის დღის წესრიგს განსაზღვრავს საქართველოს
პრეზიდენტი და სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილება ფორმდება პრეზიდენტის
აქტით.

თ)
პარლამენტს წარუდგენს, ნიშნავს და ათავისუფლებს თანამდებობის პირებს
კონსტიტუციითა და კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით:

ი)
საქართველოზე შეიარაღებული თავდასხმის შემთხვევაში აცხადებს საომარ
მდგომარეობას („საომარი მდგომარეობის შესახებ" საქართველოს კანონი),
სათანადო პირობების არსებობისას დებს ზავს და არა უგვიანეს 48 საათისა
შეაქვს ეს გადაწყვეტილებები პარლამენტში დასამტკიცებლად;

კ)
ომიანობის თუ მასობრივი არეულობის, ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის
ხელყოფის, სამხედრო გადატრიალებისა და შეიარაღებული ამბოხების,
ეკოლოგიური კატასტროფების და ეპიდემიების დროს, ან სხვა შემთხვევებში,
როცა სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები მოკლებული არიან კონსტიტუციურ
უფლებამოსილებათა ნორმალური განხორციელების შესაძლებლობას, აცხადებს
საგანგებო მდგომარეობას („საგანგებო მდგომარეობის შესახებ" საქართველოს
კანონი) ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე ან მის რომელიმე ნაწილში და ეს
გადაწყვეტილება არა უგვიანეს 48 საათისა შეაქვს პარლამენტში
დასამტკიცებლად. საგანგებო მდგომარეობის დროს გამოსცემს კანონის ძალის
მქონე დეკრეტებს, რომლებიც მოქმედებს საგანგებო მდგომარეობის
დამთავრებამდე, ახორციელებს საგანგებო ღონისძიებებს. დეკრეტები
წარედგინება პარლამენტს, როცა იგი შეიკრიბება. საგანგებო
უფლებამოსილებანი ვრცელდება მხოლოდ იმ ტერიტორიაზე, სადაც ამ პუნქტში
აღნიშნულ მიზეზთა გამო გამოცხადებულია საგანგებო მდგომარეობა;

ლ)
საგანგებო ან საომარი მდგომარეობის დროს უფლებამოსილია ქვეყანაში ან მის
რომელიმე ნაწილში შეზღუდოს კონსტიტუციის მე-18, მე-20, 21-ე, 22-ე, 24-ე,
25-ე, 30-ე, 33-ე და 41-ე მუხლებში ჩამოთვლილი უფლებანი და
თავისუფლებანი. საქართველოს პრეზიდენტი ვალდებულია არა უგვიანეს 48
საათისა ეს გადაწყვეტილება შეიტანოს პარლამენტში დასამტკიცებლად.

მ)
პარლამენტის თანხმობით უფლებამოსილია შეაჩეროს თვითმმართველობის ან
ტერიტორიული ერთეულების სხვა წარმომადგენლობითი ორგანოების საქმიანობა,
ან დაითხოვოს ისინი, თუ მათი მოქმედებით საფრთხე შეექმნა ქვეყნის
სუვერენიტეტს, ტერიტორიულ მთლიანობას, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოთა
კონსტიტუციურ უფლებამოსილებათა განხორციელებას:

ნ)
კონსტიტუციისა და კანონის საფუძველზე გამოსცემს ბრძანებულებებს
(„ნორმატიული აქტების შესახებ" საქართველოს კანონი) და განკარგულებებს:

ო)
ხელს აწერს და აქვეყნებს კანონებს კონსტიტუციით განსაზღვრული წესით:

პ)
წყვეტს მოქალაქეობის („საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ" საქართველოს
ორგანული კანონი, „საქართველოს მოქალაქეობის საკითხთა განხილვა-
გადაწყვეტის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე" საქართველოს
პრეზიდენტის 1998 წლის 9 ნოემბრის N637 ბრძანებულება, „უცხო ქვეყნის
მოქალაქისათვის საქართველოს მოქალაქეობის მინიჭების წესის შესახებ"
საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 9 სექტემბრის N 380 ბრძანებულება),
თავშესაფრის მიცემის საკითხებს („უცხოელთა სამართლებრივი მდგომარეობის
შესახებ" საქართველოს კანონი);

ჟ)
ანიჭებს სახელმწიფო ჯილდოებს („საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოების
დაწესების შესახებ" საქართველოს კანონი, „საქართველოს პრეზიდენტთან
არსებული საქართველოს საპატიო მოქალაქეობის, სახელმწიფო ჯილდოების,
პრემიების, საპატიო წოდებების მინიჭებისა და იარაღით დაჯილდოვების
საკითხთა განმხილველი კომისიის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 1996
წლის 14 დეკემბრის N 810 ბრძანებულება), („სამხედრო ვალდებულებისა და
სამხედრო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონი, „სახელმწიფო
სპეციალური წოდებების შესახებ" საქართველოს კანონი), უმაღლეს დიპლომატიურ
რანგებს („სპეციალური წოდებებისა და დიპლომატიური რანგების შესახებ"
საქართველოს კანონი) ;

რ)
შეიწყალებს მსჯავრდებულთ („შეწყალების გამოყენების წესის შესახებ"
საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 19 ივლისის N 277 ბრძანებულება,
„შეწყალების საკითხთა კომისიის შექმნის შესახებ" 2004 წლის 10 ივნისის N
212 ბრძანებულება) .

ს)
დაითხოვს პარლამენტს კონსტიტუციით დადგენილ შემთხვევებში და წესით:

ტ)
თავმჯდომარეობს საქართველოს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, კონსტიტუციით,
აგრეთვე ორგანული კანონით გათვალისწინებული წესით თანამდებობაზე ნიშნავს
და თანამდებობიდან ათავისუფლებს მოსამართლეებს („საერთო სასამართლოების
შესახებ" საქართველოს ორგანული კანონი);

უ)
პარლამენტის დათხოვნიდან ახლადარჩეული პარლამენტის პირველ შეკრებამდე,
განსაკუთრებულ შემთხვევებში, უფლებამოსილია საგადასახადო და საბიუჯეტო
საკითხებზე გამოსცეს კანონის ძალის მქონე აქტი - დეკრეტი, რომელიც ძალას
კარგავს, თუ ახლადარჩეული პარლამენტი პირველი შეკრებიდან ერთი თვის
განმავლობაში არ დაამტკიცებს მას:

ფ)
საქართველოს კონსტიტუციის 511 მუხლის „ა“ – „დ“ ქვეპუნქტებით
გათვალიწინებული გარემოებების არსებობისას პარლამენტის მიერ კონსტიტუციით
დადგენილ ვადაში მთავრობის შემადგენლობისათვის ნდობის გამოუცხადებლობის
შემთხვევაში უფლებამოსილია დანიშნოს პრემიერ-მინისტრი და თანხმობა მისცეს
მას მინისტრების დანიშვნაზე. ზემოაღნიშნული გარემოებების ამოწურვიდან
ერთი თვის განმავლობაში პრეზიდენტი ხელახლა წარუდგენს პარლამენტს
მთავრობის შემადგენლობას ნდობის მისაღებად.

ქ)
ნიშნავს პარლამენტისა და წარმომადგენლობითი ორგანოების არჩევნებს კანონით
დადგენილი წესით.

ღ)
უფლებამოსილია შეაჩეროს ან გააუქმოს მთავრობისა და აღმასრულებელი
ხელისუფლების დაწესებულებათა აქტები, თუ ისინი ეწინააღმდეგებიან
საქართველოს კონსტიტუციას, საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და
შეთანხმებებს, კანონებსა და პრეზიდენტის ნორმატიულ აქტებს.

ყ)
პარლამენტს დასანიშნად წარუდგენს საქართველოს გენერალური პროკურორის
კანდიდატურას.

საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტი არის
საქართველოს სამხედრო ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი („თავდაცვის
შესახებ" საქართველოს კანონი). იგი ნიშნავს ეროვნული უშიშროების საბჭოს
წევრებს, თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან გადააყენებს
საქართველოს სამხედრო ძალების გენერალური შტაბის უფროსს, სხვა
მხედართმთავრებს.

ზემოაღნიშნული კონსტიტუციური ნორმის გათვალისწინებით, „საქართველოს
მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ"
საქართველოს კანონმა დაადგინა საქართველოს პრეზიდენტის მთელი რიგი
უფლებამოსილებანი. კერძოდ, კანონის თანახმად,

საქართველოს პრეზიდენტი:

ა)
თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს
შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარის, სახმელეთო ჯარების,
სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და სამხედრო-საზღვაო ძალების სარდლებს;

ბ)
ამტკიცებს საქართველოს სამხედრო ძალების სტრუქტურას და საჯარისო
წესდებებს, საქართველოს პარლამენტს დასამტკიცებლად წარუდგენს საქართველოს
სამხედრო დოქტრინისა და სამხედრო ძალების აღმშენებლობის კონცეფციის
პროექტებს;

გ)
ამტკიცებს საქართველოს სამხედრო ძალების აღმშენებლობის, გამოყენებისა და
მობილიზაციის გეგმებს, აგრეთვე ქვეყნის ეკონომიკის სამობილიზაციო
გეგმებს;

დ)
ამტკიცებს ქვეყნის ტერიტორიის სამხედრო-ოპერატიულ და საქართველოს
სამოქალაქო თავდაცვის გეგმებს;

კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტი უფლებამოსილია მიმართოს ხალხს და
პარლამენტს. წელიწადში ერთხელ იგი პარლამენტს წარუდგენს მოხსენებას
ქვეყნის მდგომარეობის უმნიშვნელოვანეს საკითხებზე.

ამასთან, საქართველოს პარლამენტის, არანაკლებ 200000 ამომრჩევლის
მოთხოვნით ან საკუთარი ინიციატივით საქართველოს პრეზიდენტი კონსტიტუციითა
და ორგანული კანონით განსაზღვრულ საკითხებზე ნიშნავს რეფერენდუმს
„რეფერენდუმის შესახებ" (საქართველოს ორგანული კანონი) მისი ჩატარების
მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, პრეზიდენტი ახორციელებს კონსტიტუციითა და კანონით
განსაზღვრულ სხვა უფლებამოსილებებს.

საქართველოს კონსტიტუცია ადგენს პრეზიდენტის ვალდებულებასაც, კერძოდ,
საქართველოს პრეზიდენტს უფლება არა აქვს ეკავოს სხვა თანამდებობა, გარდა
პარტიულისა, ეწეოდეს სამეწარმეო საქმიანობას, იღებდეს ხელფასს ან
სხვაგვარ მუდმივ ანაზღაურებას რაიმე სხვა საქმიანობისათვის.

კონსტიტუციითვეა დადგენილი საქართველოს პრეზიდენტის საქმიანობის
სამართლებრივი გარანტიები, აგრეთვე მისი თანამდებობიდან გადაყენების
განსაკუთრებული პროცედურა („იმპიჩმენტის შესახებ" საქართველოს ორგანული
კანონი). საქართველოს უზენაესი კანონის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტი
ხელშეუვალია. თანამდებობაზე ყოფნის დროს არ შეიძლება მისი დაპატიმრება ან
სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა.

>პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის, სახელმწიფო ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში პარლამენტს კონსტიტუციის 63-ე მუხლითა და ორგანული კანონით დადგენილი წესით შეუძლია თანამდებობიდან გადააყენოს პრეზიდენტი, თუ:

ა)
კონსტიტუციის დარღვევა დადასტურებულია საკონსტიტუციო სასამართლოს
გადაწყვეტილებით:

ბ)
სახელმწიფოს ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის
შემადგენლობის ნიშნები დადასტურებულია უზენაესი სასამართლოს დასკვნით.

საქართველოს პრეზიდენტის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელების
შეუძლებლობის ან საქართველოს პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადამდე
შეწყვეტის შემთხვევაში საქართველოს პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებს
პარლამენტის თავმჯდომარე, ხოლო პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ
საქართველოს პრეზიდენტის მოვალეობის განხორციელების შეუძლებლობის
შემთხვევაში, აგრეთვე თუ პარლამენტი დათხოვნილია, საქართველოს
პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებს პრემიერ-მინისტრი.

[mev...@gmail.com]