Gecici Vergi 1.Bölüm
gamzebah...@gmail.com
geçici vergiye deginecegim, çalismamin ilk bölümü olan bu
yazimda geçici vergiye yönelik sadece vergi kanunlarindaki
düzenlemeleri topluca yansitmaya çalisacagim.
Saygilarimla,
VEDAT AKGÜL
1. KAPSAMI
1.1 Mükellefleri
Geçici vergi basit usul mükellefleri hariç; ticari kazanç
sahibi, serbest meslek erbabi ve kurumlar vergisi mükellefleri
geçici vergi ödemek zorundadirlar.Ülkemizde subesi veya
temsilcilikleri bulunan dar mükellefiyete tabi kurumlar,
faaliyetlerinden dolayi geçici vergi ödeme ile yükümlüdürler.
Zirai ve ücret kazançlari elde eden gelir vergisi
mükellefleri geçici vergi ödeme ile yükümlü degildirler.
1.2 Geçici vergi kapsamina girmeyen gelirler
Yillara sari insaat ve onarim isi yapan mükellefler,
geçici noter yardimcisi olarak görevlendirilenler geçici vergi
kapsamina girmezler.
1.3 Geçici vergide dönemler
Geçici vergi, yilda 4 ayri kez beyan edilen ve hesap dönemi
takvim yili olanlar ile kendilerine özel hesap dönemi tayin
edilenler bakimindan farklilik göstermektedir.
1.3.1 Takvim yili olanlar
1.Dönem : Ocak, Subat, Mart
2.Dönem : Nisan, Mayis, Haziran
3.Dönem : Temmuz, Agustos,Eylül
4.Dönem : Ekim, Kasim, Aralik
1.3.2 Özel hesap dönemi
Bu guruba ait geçici vergi dönemleri ise, özel hesap
döneminin baslangiç tarihinden itibaren 3 üçer aylik dönemler
halinde beyan edeceklerdir.
Bu dönemler üçer aylik olmasina ragmen, beyan edilecek
kazancin tespitinde 3,6,9,12 aylik mali tablolar dikkate
alinacaktir. Örnegin (takvim yilina göre) 2.döneme ait
kazancini beyan edecek bir kurumlar vergisi mükellefi,
Ocak...Haziran dönemine ait 6 aylik mali tablolara göre hesaplanan
vergiden bir önceki dönem (Ocak..Mart) ödenmesi gereken vergi
düsürülerek ilgili döneme ait geçici vergi ödemesine
ulasacaktir.
Ilgili geçici vergi ödendiginde ise muhasebe kaydi su
sekilde olacaktir.
__________________ ilgili tarih
________________________________
193 Pesin Ödenen Vergi ve Fonlar XXX
100 Kasa*
XXX
ödenen geçici vergi mahsubu
__________________
_________________________________
*ödeme sekline göre degisebilir.
Dönem sonu muhasebe kaydi
____________________ 31/12/.......
___________________________________
371 Dönem Karinin Pesin XXX
Ödenen Vergi ve Diger Y.
193 Pesin Ödenen Vergi ve Fonlar XXX
pesin ödenen geçici verginin ilgili hesaba devir mahsubu
____________________
__________________________________
2. KAZANCIN TESPITI
Geçici vergide dönemsellik ilkesine mutlaka dikkat
edilmelidir, Örnegin:(takvim yilina göre) isyerimize ait pesin
ödedigimiz yillik kira bedelinin tamamini birinci dönem geçici
vergi beyaninda gösteremeyiz, sadece ilgili döneme ait üç aylik
kira bedeline isabet eden kismi dikkate alacagiz.
2.1 Amortisman Uygulamasi
Vergi mükellefleri ilgili döneme ait gelirlerinden, ilgili
döneme isabet eden amortisman tutarini dikkate almalidirlar ve bu
amortismani vergiye iliskin gelirlerinde indirim konusu
yapabilirler. Örnegin ikinci döneme isabet eden ve isletmenin
aktifinde kayitli olan bir demirbas için 6 aylik amortisman
ayrilacaktir.
Burada dikkat edilmesi gereken VUK 320. mad. II. Fikrasinda
yer alan binek otomobillerin amortismana tabi tutulmasi ile ilgili
kanun hükmünün, geçici vergiye iliskin kazancin tespitinde de
dikkate alinmalidir.
Uygulanan amortisman yönteminde, geçici vergi dönemlerinde
degisiklik yapilamaz.
mükellefler VUK' da belirlenen, normal amortisman yöntemi veya
azalan bakiyeler yönteminden birini uygulamak zorundadirlar; ancak
azalan bakiyeler yönteminden normal amortisman yöntemine
geçilebilir; fakat normal amortisman yönteminden azalan bakiyeler
yöntemine geçemezler.*
*VUK 320.maddesi
2.2 Yeniden Degerleme Uygulamasi*
Geçici verginin hesaplanmasinda esas alinacak kazançlarin
tespiti ile ilgili olarak mükellefler, amortismana tabi iktisadi
kiymetlerini yeniden degerlemeye tabi tutabilecekler ve degerlenmis
bedelleri üzerinden amortisman ayirabileceklerdir. Degerlenen
iktisadi kiymet uygulamasinda istenilen geçici vergi döneminde
baslanabilecek ancak bu tercih hesap dönemi sonuna kadar
degistirilmeyecektir.
*5024 sayili kanunla VUK' un degismeden önceki, 298.
madde hükmü
2.3 Maliyet Yönteminin Seçimi
Maliyet yöntemi yillik olarak yapilacak tercih geçici
vergi dönemlerinde de dikkate alinacaktir. Örnegin ilgili yilda
LIFO* (son giren ilk çikar) yöntemini kullanan bir vergi mükellefi
yil boyunca bu yöntemi kullanmak zorundadir, zaten ilgili VUK' da
seçilen maliyet yönteminin degistirilemeyecegi açikça
belirtilmistir.
*01/01/2004 mali tablolarda enflasyon düzeltmesinin
yürürlüge girmesiyle uygulamadan kalkmistir.
2.4 Süpheli Ticari Alacaklar
Süpheli duruma gelen ticari alacak için; alacagin içinde
bulundugu dönemi asmamak üzere ilgili dönemlerde karsilik
ayirilmasina izin verilmistir.
2.5 Senetlerde Reeskont
Ilgili VUK'da* vadesi gelmemis borç ve alacak senetleri**
degerleme*** günü kiymetine icra edebilmektedir.
* 280,281,285. maddeleri
** döviz cinsinden olanlar dahil
*** T.C. Merkez Bankasi'nca yayimlanan döviz
kurlari dikkate alinacaktir.
2.6 Dönem Sonu Mal Mevcudunun Tespit Edilmesi
VUK' da belirtilen degerleme yöntemlerine göre tespit
edilen dönem sonu mal mevcudu geçici vergi de kaydi* veya fiziki
olarak tespit edilebilir; ancak yillik beyanda vergi mükellefleri
dönem sonu mal mevcutlarini fiilen saymak, ölçmek,tartmak
suretiyle tespit etmeleri gerekir.
* VUK 120. maddesi
3. DIGER DURUMLAR
3.1 Geçmis Yillar Zarari
Geçici vergi mükellefleri, vergiye isabet eden
matrahlarinin tespitinde indirimi mümkün olan önceki yil
zararlarini indirim söz konusu yapabilirler.
3.2 Sigorta Primleri, Yardim ve Bagislarin Indirimi
Geçici vergi mükellefleri sigorta primleri,bagis ve
yardim indirimden geçici vergiye tabi esas kazançlarini tespit
ederken söz konusu kalemlerden faydalanabilecekler.*
* GVK 89. maddesi ve KVK 14. maddesi
3.3 Yenileme Fonu
Amortismana tabi iktisadi varliklarin satilmasi ve bu
satistan kar edilmisse bu karin yenileme fonuna alinmasi
suretiyle geçici vergi matrahina eklenmemesine izin verilmistir*;
Yenileme fonuna alinan kar, eger yeni bir iktisadi kiymet
alinmissa ilgili kiymetin amortismanindan mahsup edilecektir.
*VUK 328. maddesi
YARARLANILAN KAYNAKLAR
Vergi Usul Kanunu
Kurumlar Vergisi Kanunu
Gelir Vergisi Kanunu