[Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
nagi
Ийм гарчиган доор эргэлзээтэй байгаа болон мэдэхгүй дүрмээ хэлэлцэж
нэг доор овоолъё гэж бодлоо.
И орсон дүрмэн дээр эргэлзээ тайлж өгнө үү?
- эр эм үгэнд хэрхэн нөлөөлж байна вэ энэ этгээд?
- үгийн эхэн үед орсон бол араас нь орох эгшиг эм байх ёстой гэж зөв
үү?
- Фабрик гэдэг үгэнд жишээ нь И ороод төгсгөлд орох Г нь эм үгийн Г юу
эр үгийн Г юу?
Техник шаардсан асуулт бус учраас ухаант хүмүүний удаахгүй ирэх
захидлыг хүлээн сууя!
Нацаг
nagi
шинжлэлийн хүн юмуу багш хүн байвал нэр нь тодорвол их зүгээр байна
даа. Тийм хүмүүсгүй байж хувьсгал гаргая гээд завинд суучихсан тал тал
тийшээ сэлүүрдээд байгаа юм биш биз?
Шаардлагатай үед эргэлзээ тайлж, баттай эх сурвалжаар хангаж байх
эрдэмтэй оюунлаг хүн хэрэгтэй байна.
Badral Sanligiin
Та бүхэнд танилцуулалгүй урьсан тул мэдээгүй байх.
Бадрал
Almas
Цахим Өртөөнд бас нэг Өвөр Монгол залуу байсан. Уриад оруулаад ирвэл ямар ч байсан дуугүй суухгүй байх. Киотод байдаг гэж байсан санагдана. Тэгвэл нэтэд байнга ордог, хурдан хариу бичээд байх боломжтой байх гэж бодож байна...
Uchral Enkh
From: nagi <natsa...@googlemail.com>
To: Монгол бичгээ сэргээе <mongol-bich...@googlegroups.com>
Sent: Tue, September 7, 2010 12:52:40 PM
Subject: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Танд хасагдах болон бусад тусламж хэрэгтэй бол http://groups.google.com/group/mongol-bichgee-sergeeye/ хаягаар бүлгэмийн хуудас руу орж Хуудас хэсгээс Шинэ гишүүдэд зориулсан бичлэг рүү орж авна уу.
nagi
Баярлалаа Учралаа
Uchral Enkh
з, ж, я - ᠵᠠᠮгэвэл өвөрлөгчдийн аялгуугаар ж-ээр "жам", халх аялгуугаар "зам", баруун монгол тийшээ бол "ям" гэж уншиж болно. оросын ямщик гэдэг үгийн "ям" нь монголоос орос руу орсон хийгээд орохдоо баруун талын замаар дамжсан гэдгийг илтгэнэ.
ө, ү-ᠥᠨᠳᠥᠷгэж бичсэн байхад өндөр, өндүр, буриад бол "үндүр" гэх мэт
х, к, ө, ү ᠬᠦᠮᠦᠨ гэдгийг "хүн, хүмүүн, хөмүүн, көмүүн, көмөн" гэх мэтээр бичгээ хараад өөр өөрийнхө? нутгийн аялгуугаар дуудаж чадна гэсэн үг юм.
Энэ нь бичиг гэдэг зүйл тухайн үндэстнийг нэгтгэж байгаагийн нэг и лрэл.
From: nagi <natsa...@googlemail.com>
To: Монгол бичгээ сэргээе <mongol-bich...@googlegroups.com>
Sent: Tue, September 7, 2010 12:52:40 PM
Subject: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Олхонууд Д.Лхагвасүрэн
zuruud irne gej bi tusuulj baina. Ene asuudliig yaah uu. Mun Halh ni
hun gej heleed hu'n gej bichne uur haanah ni ch yum ho'n geed
bichiheer mongol bichigtee unshihad bol yalgaagui durs ni ijil uchir
saihan bolj baina aa gevch medeej ard ni baigaa kod ni yalgaatai
bolood irne. Ene ni yavaandaa yamar ur dund hurgej yaah yum bol (...)
shinjleh uhaanii undestei saihan nyatsaagaad esvel shiidel baival
yumnii turuund eserguutselgui shiidel oloh heregtei bna tiim uu?
Ene bichgeer chini zuvhun bid Halhuud bichihgui shuu dee. Bid bugd
uuniig yaaj tusgah vee, ter humuunleg chanariig ni yaaj hadhalan
uldeeh ve.
Utasnaas bichij baigaa bolohooroo kirilleer bichij chadsangui oilgooroi.
On Tuesday, September 7, 2010, Uchral Enkh <enkhu...@yahoo.com> wrote:
> Монгол бичгийн урт удаан оршин тогтносных нь нэг шалтгаан бол "хүний эрхийг дээдэлсэн" гэж орчин үеийнхээр хэлж болно.
> Учир нь нэг ижил үсгээр олон авиа тэмдэглээд байгаа нь нутгийн олон аялгуунд сэлгэдэг авиануудыг тэмдэглэсэн байгаа юм.
> д, т - ᠲᠠᠰᠢᠭᠤᠷ гэж бичсэн байхад зарим нутгийнхан "дашуур" зарим нь "ташуур" гэж
> з, ж, я - ᠵᠠᠮгэвэл өвөрлөгчдийн аялгуугаар ж-ээр "жам", халх аялгуугаар "зам", баруун монгол тийшээ бол "ям" гэж уншиж болно. оросын ямщик гэдэг үгийн "ям" нь монголоос орос руу орсон хийгээд орохдоо баруун талын замаар дамжсан гэдгийг илтгэнэ.
> ө, ү-ᠥᠨᠳᠥᠷгэж бичсэн байхад өндөр, өндүр, буриад бол "үндүр" гэх мэт
> х, к, ө, ү ᠬᠦᠮᠦᠨ гэдгийг "хүн, хүмүүн, хөмүүн, көмүүн, көмөн" гэх мэтээр бичгээ хараад өөр өөрийнхө? нутгийн аялгуугаар дуудаж чадна гэсэн үг юм.
> Энэ нь бичиг гэдэг зүйл тухайн үндэстнийг нэгтгэж байгаагийн нэг и лрэл.
>
>
>
> From: nagi <natsa...@googlemail.com>
> To: Монгол бичгээ сэргээе <mongol-bich...@googlegroups.com>
> Sent: Tue, September 7, 2010 12:52:40 PM
> Subject: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
>
> Сайн байцгаана уу?
> Ийм гарчиган доор эргэлзээтэй байгаа болон мэдэхгүй дүрмээ хэлэлцэж
> нэг доор овоолъё гэж бодлоо.
>
> И орсон дүрмэн дээр эргэлзээ тайлж өгнө үү?
> - эр эм үгэнд хэрхэн нөлөөлж байна вэ энэ этгээд?
> - үгийн эхэн үед орсон бол араас нь орох эгшиг эм байх ёстой гэж зөв
> үү?
> -
> Фабрик гэдэг үгэнд жишээ нь И ороод төгсгөлд орох Г нь эм үгийн Г юу
> эр үгийн Г юу?
>
> Техник шаардсан асуулт бус учраас ухаант хүмүүний удаахгүй ирэх
> захидлыг хүлээн сууя!
>
> Нацаг
>
> --
> Танд хасагдах болон бусад тусламж хэрэгтэй бол http://groups.google.com/group/mongol-bichgee-sergeeye/ хаягаар бүлгэмийн хуудас руу орж Хуудас хэсгээс Шинэ гишүүдэд зориулсан бичлэг рүү орж авна уу.
>
>
>
>
>
> --
> Танд хасагдах болон бусад тусламж хэрэгтэй бол http://groups.google.com/group/mongol-bichgee-sergeeye/ хаягаар бүлгэмийн хуудас руу орж Хуудас хэсгээс Шинэ гишүүдэд зориулсан бичлэг рүү орж авна уу.
>
--
Олхонууд Д.Лхагвасүрэн
Uchral Enkh
From: Олхонууд Д.Лхагвасүрэн <lhagva...@gmail.com>
To: "mongol-bich...@googlegroups.com" <mongol-bich...@googlegroups.com>
Sent: Tue, September 7, 2010 3:30:16 PM
Subject: Re: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Almas
Хэрвээ Билигсайхан андын хэлсэн Өвөр Монголд одоо байгаа шиг IME програм шиг хийчихвэл энэ асуудал угаасаа тэгээд шийдчихэж болно. Үгсийн сантай тулгаад оруулж байгаа учраас гараас оруулахдаа нутгийн аялгаар оруулсан ч яг цаана дүрслэхдээ галигийг ялгаад одоогийн хийгээд байгаа энэ галигаар буюу төв халхын буюу орчин цагийн Монгол хэлний аялгаар кодлоод байх боломжтой юм. Угаасаа олонх нь орчин цагийн аялгаараа л бичиж ашиглах болохоор тэр нь одоогийн нөхцөлд хамгийн зөв байх болов уу.
Харин тийм IME програм хийгдчихвэл бусад аялга бүхий хүмүүс болоод Монгол улсаас бусад улсад суугаа Монголчуудын хувьд тэгж бичих нь илүү боломжтой болно гэсэн үг.
Тэр болтол харин бид орчин цагийн Монгол хэлнийхээ аялгаар кодлоод шивээд явчихад болох байх аа.
Тэд зүгээр өөрсдийн галигаар гол нь Монгол бичгээрээ дүрслэгдэх хэлбэрээр бичсэн ч бас болох л байх. Тэгвэл яахав нөгөө хайлтын систем, хөрвүүлгүүдийн хувьд алдаа гарч болох л байх. Гэхдээ бас хайлтын системд хайлт хийдэг жижиг програм хийгээд тараачихсан ч болно. Тэр нь яадаг вэ гэхээр ижил дүрс бүхий бүх үсгийн боломжийг тухайн хайлтын үгсээр бүх боломжоор нь үгнүүдийг үүсгээд хайгаад гаргаад ирдэг ч байж болно байлгүй дээ.
Ер нь бол нэг тогтсон галиглалт нь нэг аялгаа бариад л ялгаад галиглах нь зөв байх аа. Нэгэнт бичсэн дэлгэц дээр гарч байгаа зүйлсийг бүгд л өөр өөрийнхөө аялгаар уншчихаж чадна. Одоо Майкрософтын хийсэн байгаа энэ байти, болоод бичих гарын драйвер, юнискрайб бүгдийг нь өвөр Монгол залуус хийсэн гэж сонссон. Хэрэв тэр үнэн бол тэд юуг баримталж яаж оруулсан юм бол доо?
Одоо бид юникод стандартыг дахин өөрчлөөд, тэгээд ө, о үсгүүдийг байхгүй болгоод зөвхөн у, ү-г үлдээх гэж үү? Тэгэхээр нөгөө Монгол хэлний маань үгийн хоёр дахь үеэс хойш о ө орохгүй гэдэг дүрэм энэ тэр маань ямар ч хэрэггүй болон алга болох хэрэг болж байх шиг байна. За байдаг хэвээрээ гэж бодоход тооцоолуурт падлийгүй ээ гэсэн юм болох гээд байх шиг байх юм даа...???
Uchral Enkh
From: Almas <al...@dusal.net>
To: mongol-bich...@googlegroups.com
Sent: Tue, September 7, 2010 4:00:44 PM
Subject: Re: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Олхонууд Д.Лхагвасүрэн
Асуудал Юникодод байхгүй шүү дээ Энэ юникодод орсноо яаж хэрэглэх вэ гэдэг л асуудал байна, Үүнийг зарим нэг хүн ойлгоод захиан дундаа хөндөөд л явсан байсан шүү дээ АЛМАС АА. Хэрвээ Хэсэгхэн ч болов эхийг Монгол бичгээр хөрвүүлээд бичсэн бол зовлонг нь илүү ойлгох болов уу?
Тэртэй тэргүй хүн өөрийнхөө товчоо дарахад дэлгэцэнд гарах хэлбэр нь ижил л байна шүү дээ.
Харамсалтай би өөрийнхөө хэлэх гээд байгаа санааг олигтой тайлбарлаж чадахгүй байгаа бололтой.
харагдах нь л зөвхөн асуудал биш учир нь угаасаа харахад ялгаагүй учраас Харахад зөв л бичээд байдаг гэвч цаад кодыг нь У-гаар дарсан уу О-гоор дарсан уу мэдэхгүй \учир нь энэ асуудал надад тулгарч байсан юм, Монгол бичгээр бичихийг оролдсон хүн бүрд тулгарсан, тулгарах байх:
бичсэн текстээ уншиж болж байгаа ч IPA-аар дүрслэх үед би бүх У үсгийг О -гоор дараад явсан байснаа мэдсэн юм. Мэдээж Ө болон Ү ялгаагүй\
Сурсан мэдсэн багатай мөхөс миний бодлоор нэгэнт хараад өө энэ нь Ө нь байна Эсвэл Аан тэр нь ҮҮ нь байна гэж шууд ялгахгүй \бодож тунгаавал ялгаж болно\ учраас энэ мэт *үл үзэгдэх* алдаа олон гарч Аврах гээд байгаа бичиг үсэг Монгол хэлийг маань авах юмгүй болгочихгүй байгаадаа гэж л Эмээгээд байна л даа.
Гэвч үүнийг Монгол бичгээр бичих гарын байрлал болон Фонд-д оруулах дүрэмд нарийн сайн тооцоолж өгвөл болох болов уу үгүй ч юм болов уу Гэдэг дээр л анхаарлыг хандуулах гэсэн болов ч бүгд л Саланги кодолсон нь буруу гэлээ гэж хүлээж аваад байгааг гайхаад гайхаад барахгүй байна даа. Өөрийн санаагаа дөмөгхөн тайлбарлаж чадахгүй байгаа миний муугийнх биз дээ.
--
Олхонууд Д.Лхагвасүрэн
Bayarhuu Amar
Ер нь ажиглаад байхад, нөхдүүд крилл үсэг, монгол үсэг хоёрыг хэт их хольж хутгаад байх шиг. Крилл үсгийн сэтгэлгээнээсээ салж чадахгүй байх шиг байна аа.
Учралд, таны бичсэн жишээг огт ойлгосонгүй ээ. Аль ч бичиг хүний эрхийг дээдлэнэ шүү дээ. Баянаагийн нэг мэйлэнд, Лондонгийнхон, Манчестэрийнхэн тусдаа аялгатай тухай бичээстэй байгаа. Ер нь бол үгийг яаж дуудах нь хувь хүний эрхийн асуудал. Энэ асуудал хэл бичиг урт наслахтай огт холбоогүй гэж мунхагланам.
Алмаст, авиа болон үсэг гэдэг нь хоёр тусдаа зүйл гэдгийг ойлгохын тулд танд 20 жил хэрэгтэй бололтой. /Баабар гуайн хэлдэгээр 20 жил гэдэг уг нь юухан байхав дээ.../
ӨҮ гэсэн тусдаа үсэг байхгүй. ӨҮ гэдэг авиа байгаа гэж олон ч хэллээ дээ. /Бараг л зөвхөн танд ойлгуулахын тулд бичээд байх шиг/ ОНОГА, УНУГА, ОНУГА гэж дуудах чинь ерөөсөө л авианы асуудал байхгүй юу даа. Тус тусдаа үсэг бол биш. Тус тусдаа авиа, аялга байгаа юм.
Лхагвасүрэнд, миний санааг ойлгож байгаа цөөхөн хүний нэг нь та байх шиг байна аа. Би таны энэ мэйлтэй яг адилхан утгатай зүйл бичиж байсан санагдана. Харин хүмүүс огт уншдаггүй бололтой :-(
--
Bayarhuu Amar
+(976) 9111-3131
in...@bayarhuu.com
www.bayarhuu.com
bayanzul lodoysamba
| 3. фабрик гэж уг нь бол К-р төгссөн үг шиг байгаа юм. Монголчилсон юмуу даа фабриг гэж бас бичдэг бололтой. Харин эр үгийн Г юу, эм үгийн Г юу гээд дээрхэн Эрдээ эгч, Билигээ хоёртой энэ хэлэлцүүлгээр ярилцсан байсан. Я.Надмид гэж хүний "Монгол хэлний зөв бичих толь бичиг", 1990 он гэсэн номын PDF хувилбарыг дүрэм шалгахдаа хэрэглэж байгаа юмаа. https://docs.google.com/leaf?id=0B41qT0M06Q--NjQyMjkzNmItZDJjNS00Y2E2LWI1YmUtMGZkMjM4YjU5Mzk1&hl=en Энэ номны 5-р хуудсанд фабриг гэдэг үгийг эм үгийн Г-тэй бичсэн байна. Аль нь зөв бэ? -baynaa --- On Tue, 9/7/10, Uchral Enkh <enkhu...@yahoo.com> wrote: |
bayanzul lodoysamba
Их сайхан жишээнүүд байна... Учралдаа их баярлалаа. Хувцасны Ярлик гэдгийг монголын Зарлиг гэдгээс үүсэлтэй гэж бас сонссон юм байна... |
--- On Tue, 9/7/10, Uchral Enkh <enkhu...@yahoo.com> wrote: |
|
bayanzul lodoysamba
Яаж тэр хүмүүнлэг чанарыг нь уг үндсэнд нь авч үлддэг юм байгаа юм... Үндэс нь яах вэ наагуур нь нүдийг нь хуурчихъя гээд зарим нь тэгээд байх шиг байсан... Бадаа болохоор бандан тас, Нацаг болохоор урсгал сөрөх биш дагаад намир гээд байсан :) Бид чинь одоо яадаг юм байгаа юм бэ дээ...
Ямар ч байсан ярилцаж байгаа нь чухал байна шүү...
-baynaa
--- On Tue, 9/7/10, Олхонууд Д.Лхагвасүрэн <lhagva...@gmail.com> wrote:
bayanzul lodoysamba
> Тэгэхээр Баруун аймгийнхан ч, Буриадууд ч тэр Монгол улс дахь Монголчуудын хувьд одоо бүгд яг л нэг ижлээр кириллээр бичиж тэмдэглэж байгаа ч ярианы аялга нутгийн аялга нь байж л байгаа |
| Тиймээ гэхдээ хамгийн бас аюултай нь криллээр бичсэнээрээ уншсаар байгаад нутгийн аялга байхгүй болох нь байна шүү дээ. Одоо бид нар хальтгий хэлтэй гээд л шоолоод байдаг, криллээр бичээд байхаар яаж үлдэхэв дээ... --- On Tue, 9/7/10, Almas <al...@dusal.net> wrote: |
|
tugi e
| Ugiin togsold I+G gej orson bol G em ugiin G ordog gesen ug uu? todruulah hun baina uu? Tuguldur --- bayanzul lodoysamba <bay...@yahoo.com> schrieb am Di, 7.9.2010: |
tugi e
| Ubuntu 10.4 tei bol Mongol bichig demjdeg Pangog ene argaar suulgaarai: http://mongolian-it.blogspot.com/2010/09/blog-post_08.html Tuguldur |
bayanzul lodoysamba
Энэ талаар дээрхэн яриад өнгөрсөн дөө, уншаагүй хүмүүс байгаа бололтой, дахиад бичлээ.
И+Г гэсэн эр үг ч байна, эм үг ч байна.
билиг, эгэшиг, цириг - эм/саармаг үг учир эм үгийн дэвсгэр Г орно.
гоёлог,гачиг,галиг,гажиг,гантиг,гахайлиг,голшиг,гортиг,гуалиг,гудиг,говирхог,гогорхог,зарлиг - эр үг учир эр үгийн дэвсгэр Г орно.
фабриг - эр үг боловч тэр номон дээр эм үгийн Г бичсэн байгаа тул дүрэм бус гэж үзээд И+Г+FVS1 гэж оруулна гэж ярьсан байсан. Учралыг эр үгийн Г авна гэхээр зөрөөд байгаа тул аль нь гэж тодруулж асуусан юмаа...
-baynaa
From: tugi e <tugs...@yahoo.com>
To: mongol-bich...@googlegroups.com
Sent: Wed, September 8, 2010 5:06:33 AM
Subject: Re: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Bayarhuu Amar
Хэд хоног хөдөөгүүр амарч, зугаалж яваад ирлээ /аймар гайхуулсан, хэхэ/ Замдаа явж байхдаа бас л нөгөө өөрийнхөө зөв гэдгийг нотлох юм бодож явлаа, гэтэл энд бэлэн байсан байна шд, хэхэ.
За, миний үгэнд ороод зарим үсгийг нэг үсгээр тооцож кодлохгүй бол үүсэх нөхцлийг Учралын бичсэн сайхан сайхан жишээн дээр тулгуурлан бага сага тайлбарлая.
2010/9/7 Uchral Enkh <enkhu...@yahoo.com>
д, т - ᠲᠠᠰᠢᠭᠤᠷ гэж бичсэн байхад зарим нутгийнхан "дашуур" зарим нь "ташуур" гэж
з, ж, я - ᠵᠠᠮгэвэл өвөрлөгчдийн аялгуугаар ж-ээр "жам", халх аялгуугаар "зам", баруун монгол тийшээ бол "ям" гэж уншиж болно. оросын ямщик гэдэг үгийн "ям" нь монголоос орос руу орсон хийгээд орохдоо баруун талын замаар дамжсан гэдгийг илтгэнэ.
ө, ү-ᠥᠨᠳᠥᠷгэж бичсэн байхад өндөр, өндүр, буриад бол "үндүр" гэх мэт
Энэ бол зүгээр л энгийн жишээ. Цаашилбал, ДТ, ЗЖ, ЦЧ, ӨҮ, ОУ үсгүүдийг нэг үсгээр тооцож кодлохгүй бол нутаг нутгийн олон аялгыг бид устгах болно. Энэ нь яг үнэн чанартаа монгол хэлийг устгаж байгаа хэрэг л дээ. Яагаад гэхээр бид үнэндээ халх аялгыг баримталж кодлоно. Гэтэл халх аялга маань өөрөө Оросын нөлөөгөөр асар их эвдэгдсэн аялга шүү дээ. Нөхдүүд тэгээд, мэргэн ухаандаа болгооно биз дээ.
Үнэнийг хэлэхэд, эдгээр үсгүүдийг тус тусад нь кодлохыг ач холбогдолыг мунхаг би бээр ойлгож хүчрэхгүй байгаа гэдгээ зориглон айлтгасу.
Almas
Гэвч Англичууд, Америкчууд ч нэг ижил бичгээр биччихээд тэр нь устаагүй л байна. Тэгэхээр бичигнээс болоод тэр нутгийн аялгуу хадгалагдана эсвэл устана гэж байхгүй байх аа. Ер нь бол устаад Монголчууд ижилхэн л Монголоор ярьж яагаад болохгүй гэж? Яагаад заавал нэг нь өөрөөр дуудаж, нөгөө нь хазгай далийгаар нь дуудаж, Өвөр Монголчуудыгаа хүртэл шоолон инээцгээж байх ёстой юм бэ? Харин ч бичиг үсэг маань биднийг холбож, илүү адилхан болгож ойртуулж байвал сайн юм бишүү?
Бүр яг адилхан ярьдаг болоод харин ч хоорондоо илүү сайн ойлголцож байвал бидэнд хэрэгтэй юм биш үү?
Бас компьютертайгаа, гар утастайгаа ч гэсэн сайн ойлголцоод юм аа хийвэл дээр биш үү? Компьютерт оноо унаа хоёрыг адилхан бичиж оруулчихаад ойлгуулна гээд бүхэл бүтэн нутгийн аялгуу(ядаж бүгдийг нь ялгаж хаяж гомдоолгүй оруулах хэрэгтэй болох байх)-уудыг бүгдийг нь багтаасан сан үүсгэж түүгээрээ шалгаж орчуулдаг юм л хийх байх. Зүгээр нэг 10 мөр код 20 мөр код гэж ярьж ч арай болохгүй байх аа. Түрүүн нэг жишээ өгүүлбэр авсан даа. Би унаа унув гээд биччихсэн байвал юу гэж ойлгох вэ? гээд. хэрэв о у хоёрыг яг адилхан дүрсэлчихвэл тооцоолуур байтугай хүн ч үүнийг ялгахад төвөгтэй шүү дээ. Ер нь ингэж ижилхэн болгож кодлохын ач холбогдол нь зөвхөн нутгийн аялгыг авч үлдэх юм бол би л лав дэмжихгүй байна. Яагаад адилхан Монгол хүмүүс нэг Монгол хэлээр ярьж болдоггүй хорвоо юм бэ энэ чинь! (агсан тавьж буй хоолойгоор хэлэв :p )
nagi
"ДАШУУР" гэж уншдаг танил эмгэн рүү илгээхэд хүлээж авсан эмгэн
"ДАШУУР" л гэж уншина.
Эмгэний ач хүү комьютер хэрэглэж сураад "ДАШУУР" гээд компьютер дээр
бичээд илгээсэн электрон захиаг "ТАШУУР" өвгөний ач охин уншихдаа
"ТАШУУР" гэж л уншина.
Энэ хоёр үзэгдэл дээр гарч байгаа бичгийн харагдах хэлбэр нь яг ижил.
Энгийн хүний нүдэнд "ТАШУУР" гэж бичсэн, "ДАШУУР" гэж бичсэн морь
гуядах эд гэдгээ илэрхийлчихэж байна. Тийм болохоор Баярхүү анд хэлж
байгаа санаагаа гүйцэлдүүлэхийн тулд ижил бичигддэг үсэгнүүдийг нэг
товчинд багтаасан гараар бичихэд утгын алдаа ч гарахгүй, бичигдэх
алдаа ч гарахгүй. Таны тэгж бичсэн ном, интернэт дэх блог хуудсыг тань
хүмүүс цаана нь ямар код байгаа юм гэж бодолгүй уншдагаараа уншчихна.
Би ч гэсэн хэрэв үнэхээр ажиллаж байвал хэлж байснаар тань нэг мөрөнд
бараг бүх үсгээ багтаасан гарын хуваарь хэрэглэж бичмээр байна. Хүний
тусламжгүй тексттэй харьцдаг компьютерийн програмуудад энэ Т гэсэн
үсгийн кодны оронд Д байж бас болно шүү гээд заалт нэмэхэд л болчихно.
Баярхүү анд санаагаа батлах юмуу хэрэглэхэд энд хийгдэж байгаа ажлаас
аль нь ч таны үйлдлийн эсрэг биш. Бид нар хэт их кириллээр сэтгээд
байгаа болохоор энд ямар нэгэн юм болохгүй байна гэж бодоод байна.
Бичээд үз гэж хэлмээр байна. Нутаг нутгийн аялгаар бичсэн үгнүүд
монгол бичигт нэг харагддаг эрх чөлөөний гайхамшигийг Учрал бахдан
бичиж байсан. Тэр нь ч одоо үед биелэхээр байна. Иймд Баярхүү анд энэ
санаагаа батлаад энэ систем дээр зовлонгүй ажиллаж байвал харин ч гоё
бус уу? Хэн ч таныг хорьж дийлэхгүй. Байгаа систем нь таны юмыг зөв
дүрсэлж байвал "Ингэж бас болно" гээд сурталчлахад би ч гэсэн дэмжээд
л явна. Бүр яваандаа үнэхээр тэр хоёр үсгийн тусдаа код байх
шаардлагаггүй юм байна гэж үзвэл нэгийг нь л хэрэглэхээ больчихно.
Асуудалгүй л цаашаагаа зөв үгээ харуулаад явна. Энгийн хүн уншиж
байхдаа үүний цаана ямар ямар кодоор бичив гэж бодохгүй л байх.
Бидний өмнө байгаа хүндрэл бол одоо дэлгэрчихээд байгаа энэ Байти гэгч
үсгийн маяг нь дүрмэндээ алдаатай учраас буруу дүрслээд байна. Эндээс
алдаа хайхыг одоогоор ганцхан бүсгүй хийж байна. Олдсон алдаа нь яг
хаана байгаа, хэрхэн залруулахыг Төгөлдөр бид хоёр хийж байна. Баярхүү
гишүүнийг ойлгохгүй байгаад нь бухимдаж маргалдаж байгааг ойлгож
байна, гэхдээ энд яг гар оролцох хүмүүс дутаад байна даа. Удааширч
байна гэж би лав одоо гуравдахаа бичиж байх шиг байна. Бүгдээрээ нийлж
шуурхай дуусгах юм байна гэж би энэ бүлэгт элсэж орсон. Элсэхээсээ
өмнө хийж байсан юмаа одоо үргэлжлүүлээд л хийж байна. Ямар ч ялгаа
алга. Хэлэх гээд байгаа санаа маань "Хийх зүйлдээ анхаарлаа
төвлөрүүлж, хүчээ нэгтгэе!"
Монгол бичгээ зөв дүрсэлчих нэг ширхэг ч үсгийн маяггүй сууцгааж байна
шүү дээ бид нар!
Хүндэтгэсэн
Нацаг
bayanzul lodoysamba
Бид зовлон тоочихдоо ямар гаргуун юм бэ?...
Үнэхээр гайхаж байна... ᠤᠨᠠᠭᠠ гээд энэ үгийн салаа хоёр утгыг ялгачих хэмжээнд дэлхийн computational linguistic-н шинжлэх ухаан хөгжөөгүй хэрэг үү?! Бусад нь шийдээд байхад бид нар яахаараа чаддаггүй юм бэ?
Үгийн ambiguity-г шийдэх зөндөө л олон аргууд байдаг байлгүй. Context analysis хий л дээ, болохгүй бол хоршоо үгээр нь шүү л дээ.
"Болохгүй, болохоо больчихно"... "Цаг зав, их хөдөлмөр хэрэгтэй" энэ хоёрыг ялгаж салгаж баймаар байна. Яагаад ихэнх хүмүүс тусад нь ялгаж кодлохыг дэмжээд байгааг би ойлгож байна. Крилл бичгийн ачаар дээрх мэт салаа утгатай үгийг авиагаар нь ялгаж бичдэг болсон. Энэ давуу талыг нь ашиглая гэх нь аргагүй. Гэхдээ орхигдоод байгаа өөр хүчин зүйлийг бас бодолцож үзэх хэрэгтэй.
Алмас андаа, доор бичсэн шиг ийм хувиа хичээсэн зүйл ярьж болохгүйээ. Чиний авсан "оноо онох", "унаа унах" гэдэг жишээн дээр бол нэр үг нь ижил бичигддэг ч ард нь ордог үйл үг нь онУху, унАху гэж өөр бичигддэг болохоор ялгачиж дөнгөх л юм байна. Үүнийг context analysis хийх гээд байгаа юм.
Чи бас нэг зүйлийг буруу ойлгосон шиг байна. Нутгын аялгыг хадгалж үлдэхийн тулд үгийн бүх аялгыг оруулсан сан хэрэгтэй гэж тийм юм байхгүйээ. Криллээр сэтгэхээр ингэж буруу ойлгоод байгаа юм. ᠠᠮᠲᠠ гэсэн үг байна, чи үүнийг өөрийн халх аялгуугаараа, крилл бичигтээ "амта" гээд галиглачих, харин тэр уг үндэс ᠠᠮᠲᠠ гэсэн үгийг нь тэр чигээр нь орхичих л гэж
хэлээд байгаа юм. Дараа нь өвөрлөгч нь өөрийн софтыг бичихдээ "амтэ" гээд галиглаад явна. Тэр боломжийг нь олгоё гэсэн санаа.
Эрдээ эгч хэлсэн байна: "Юникод гэдэг мэдээлэл тэгч код юм гээд би хэд хэд бичсэн байгаа. Энэ гараас оруулах, фонтоор харуулах гэдэгээс арай өөр ойлголт байгаа." гэж...
Гэтэл яригдаад байгаа үсгүүд НЭГ үсэг гэдэг мэдээлэл нь их бүрхэг байна гэж хэлэх гээд байна л даа.
Хүндэтгэсэн,
-baynaa
Subject: Re: [Mongol Bichig] Дүрэм ( И )
Almas
Харин үүнийг сайн судалж үзсэнийхээ дараа л ингэж хэлэх нь зөв байх шүү!!!
Бол ингэж бодохгүй байгаа... Кирилл бичгийг анх манай Монгол эрдэмтэд зохиохдоо зөвхөн Оростой адил болох гэж о у ялгаагүй л болов уу.
Монгол бичгийнхээ өөрийнх нь авиа өөр үсгийг хүүхдэд ээ заахдаа миний хөө энэ нь титэм гэдэс хоёроор о гээд нэг үсгийг бас у гээд үсгийг бас дүрсэлнэ ээ гээд заадаг л байсан байх... Үгүй ч байж магадгүй тул үүнийг сайн судлаарай! хэрвээ буруу худал ярьж байгаа бол уучлаарай...
Almas
2. Хэрэв илүүдээд байна гээд о-г нь ч юм уу у-г нь ч юм уу гар дээрээс хасаж болно л байх. Тэгээд гар дээрээс хасчихлаа гээд бодоод үзэхэд титэм гэдэс шилбэ ч юм уу тус тусад дараад шууд дүрсээр нь бичээд явна гэдэгтэй бараг утга ижил болоод байгаа хэрэг. Үсгээр нь дүрслэх биш зурлагаар нь дүрслэх болчхоод байгаа юм шиг надад ойлгогдоод байна л даа.
Монгол хэл 7 эгшигтэй гээд байдаг. Эсвэл энэ Монгол бичгийн дүрэм маань хожим зохиогдсон, кириллтэй холилдсон худлаа дүрэм гэсэн үг үү? Урьд нь ямар байсныг нь мэдэхгүй болохоор... Тэгэхээр гарын байрлал зохиоход үсэг хасах нь утгагүй байх гэж бодож байна...
Харин эхний хувилбараар кодыг нь цаана нь ижил оруулж болох л байх. Тэгээд дараа нь тэр холбоо үгсээр анализ хийж болно байх. Монгол хэлэнд нутгийн аялгуунд шүүр, ширвүүр, туужуу өөр юу ч билээ бас элдүүр, ганжин, гулууз, бөөрөнхий мод энэ тэр гээд өөр өөр нутгийн хэллэгүүд байдаг. Түүн дотор маань өөр үгстэй адил бичигддэг үгс байгаа байж болзошгүй. Тийм тохиолдолд нутгийн хэллэг бүрийг холбоо үгээр оруулах шаардлага гарах болов уу? Тэгвэл тэр санг үүсгэх нь нэлээд их ажил болох байх гэсэн юм л даа. Жишээлбэл унаа гэж сандал, суудлыг хэлдэг бичдэг газар байхад нөгөө суудаг унаагаа бас нөгөө 2-с ялгах хэрэг гарна гэсэн үг болно. Програмчлалын хувьд асуудал бага байх. Харин холбоо үгийн санг үүсгэх нь нэлээн асуудал байх болов уу? Эсвэл бэлэн тийм зүйл байдаг юм болов уу?
Монгол бичгээ хэрэглээнд нэвтрүүлэхийн тулд компьютер дээр уг нь давуу тал олж чадвал. Тэгэхгүй бол хүмүүст ойлгуулж хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд жаахан хэцүү байх. автомат орчуулгын програмууд, алдаа засагч програмууд зэрэг нь кириллээс илүү давуу ажиллах програмууд кириллийнхээс түрүүлж хийх хэрэгтэй гэж бодоод байдаг юм л даа. Хэрвээ тэгж чадвал хэрэглээнд илүү түлхүү нэвтрүүлж чадах байх. Зөвхөн шивдэг харуулдаг болсноор асуудал хэрэглээнд кирилл бичгийг шахаж нэвтрүүлэхэд бас л хэцүү. Тэгээд бүх зүйл нээлттэй эх шиг л хэдхэн нөхөр сайн дураараа зүтгэж байхад. Харин иймэрхүү холбоо үгсийн сан энэ тэр гээд илүү их зүйл нэмэгдэхээр болбол цаг нэлээн их орох байх даа?
Үнэхээр програмчлалын хувьд хялбар ялгаж чадахаар бол о у аль аль uni1823 гэсэн код дүрсээр текст дотор илэрхийлэгдэж болох л байх. Бичгийг үсгээр биш зөвхөн харуулах хэлбэр гэдэг утгаар нь цаасан дээр бичсэн бичигтэй адилтган үзвэл.
Ер нь бол унаа онаа гэж биччихээд дараа нь энэ текст дотроос бүх о-г нь у болгоно гээд програмчлаад бүгдийг нь хялбархан янзалж болно. Харин магадгүй унаа унаа гэж биччихээд буцаагаад онаа унаа болгоно гэвэл энэ бол програмчлалаар хийхэд бас л төвөгтэй зүйл болох байх. Чиний хэлснээр холбоо үгсийг анализ хийгээд ялгаад байхаар болчихвол заавал тэгж хөрвүүлэх хэрэггүй байх л даа. Ямар ч байсан гарын драйвер хийхдээ үүнийгээ сайн ярилцаж, олон эрдэмтэн мэргэдээс асууж байж л шийдэх хэрэгтэй болов уу.
Нацаг ч хэлж л байна. Хийж байгаа нь хэд байна вэ гээд л... Мань мэт нь програмчлалын хүн биш болохоор, дээр нь Монгол бичиг мэдэхгүй, ойлгох мэдэх нь дутмаг, худлаа үнэн чалчихаас өөрийг чадахгүй юм л даа :( мэддэгүүд нь иймэрхүү юм хийгээд суух нь цөөхөн байх шиг байна. Тэгэхээр тэгж хэл шинжлэлийн судалгаа хийж задлаад, холбоо үгээр шалгадаг болгоод тэгээд тэр орчуулах, алдаа шалгах програмууд хийгдэнэ гэхээр нэлээн хол л санагдаад байна л даа. Арай амархан аргаар нь наана нь шийдэж байгаад яваандаа тийм програмууд хийгдчихвэл, шаардлагатай бол нэг товч дараад л текстүүд доторх у о-г нэгтгээд у болгож болох л байх. Харин эсрэгээрээ бол хэцүү байба байх...
За тэгээд мэргэн андууд сайн хэлэлцээд, судлаад шийдвэр гаргах биз ээ :)
On Fri, 2010-09-10 at 07:13 -0700, bayanzul lodoysamba wrote: