FÄRİDÄ ĞAFFAROVA
Ali Akış
20.10.2006, Ankara
FÄRİDÄ ĞAFFAROVA
Tatarstannıñ atqazanğan tarix tikşerenüçese jurnalist häm mädäniyät eşleklese xörmätle Färidä xanım Ğaffarova Qazandağı öyendä yöräk öyänägennän wafat buldı. Äle 55 yäşen dä tutırmağan Färidä xanım üzeneñ ğomeren tatar tarixın, mädäniyäten häm kürenekle camäğät eşlekleläreneñ biografiyäsen tikşerep taratuğa bağışlağan ğalimäbezgä Allah Täğalädän mağfirät (yarlıqaw) häm iman baylığın telibez. Şulay uq Xaq Täğalä xörmätle tormış yuldaşı yazuçı Äxät Ğaffarov belän tatar matbuğatında möhim urın biläwçe qızları Läylä belän Sömbelgä kürkäm sabır, sälamätlek, barlıq eşlärendä zur uñışlar häm kiñ bäxetlär teläp qalabız.
Märxümä Färidä xanım qulındağı köçle, ütken häm ber ük waqıtta tatlı-açı qaläme belän azatlıq (irek) mömkinlekläre çiklängän moxitta fiker köräşen alıp barırğa mäcbür ide. Färidä xanım Bötendönya Tatar Ligası belän yaxşı duslarça mönäsäbättä ide. Şul räweşle Färidä xanım, Liga belän urtaq fikergä tayanıp, Yosıf Aqçura, Sadri Maqsudi, Ğayaz İsxaqi tarafınnan bilgelängän yünäleş nigezendä tatar-törek-İslam sintezınnan barlıqqa kiterelgän häm sotsial ğadellekkä tayanğan modern ber sistemanı wäkillek itte.
Tatar-törek tuğandaşlığına häm tığız törek-urıs duslığı belän yaxşı kürşelekkä tayanğan bu sistemanıñ tormışqa aşuına urıs citäkçelärendä bulğan traditsional xorafat (predrassudok), kolonializm häm Täre suğışları (krestovıy poxod) mentalitäte qomaçawlawçı faktorlar bulıp tora. Urıslar änä şul öç kirtädän waz kiçsälär (tormışqa aşırmasalar), Yevraziya materiğında ideal häm mäñge berlektäşlek barlıqqa kilä alaçaqtır.
Märxüma Färidä xanım, änä şuşı idealneñ tormışqa aşuın küz aldında totıp, Yosıf Aqçura, Sadri häm Äxmät Hadi Maqsudilärne, Ğayaz İsxaqine, Äxmät Timerne häm Ğali Aqışnı yäş buınğa tanıtu ölkäsendä zur xezmät kürsätte. Läkin açı yazmış Färidä xanımğa bu möhim wazifanı tämamlarğa mömkinlek birmäde. Yäşlärebezdän kiläçäktäge intelligentsiya wäkilläre, bu izge wazifanı tämamlap, milli idealebezne tormışqa aşıraçaqlar, inşallah. Allah bezneñ belän.
Tınıç yoqla, olı xatın. Sineñ ğaziz ruxıñ Söyembikälär belän, Rokiya Möxämmädişlär belän, Fatıyma Bubilär belän, Mädinä Sälixmätlär belän, Säğadät İsxaqi-Çağataylar belän bergä törek-tatar-İslam tuğandaşlığı häm törek-urıs duslığın tormışqa aşıraçaq häm bezneñ eşebezne tämamlayaçaq.
İñ izge teläklär belän
ALİ AQIŞ
http://profiles.yahoo.com/ali_akish
Tekstnıñ qulyazması:
http://new.photos.yahoo.com/ali_akish/album/576460762332357093#page1
Säğit Xäyri
Tanılğan dramaturg Äxät Gaffarnıñ xäläl cefete, Törkiyädä belemnären arttırğan Läylä häm Sömbelneñ äniläre, xalqıbıznıñ milli däwlät tözü köräşenä qağılışlı fänni tikşerenüläre belän bilgele, milli canlı tatar ğalimäse, Tatarstan fännär akademiyäseneñ Şihabeddin Märcäni isemendäge tarix institutınıñ ölkän ğilmi xezmätkäre, tarix fännäre kandidatı Färidä Ğaffarova 15 üktäbrne 16 üktäbrgä bäylägän tönne yöräk öyänägen kiçerep Qazandağı öyendä wafat buldı.
Tufrağı ciñel bulsın, urını cännät bulsın.
"Färidä Gaffarovanı iskä alu
Bik yaqınıñnı yuğaltu kebek yaman närsä yuqtır kebek toyıla. Mondıy oçraqta yöräk ärni, tormış yäşälä almaslıq xälgä kilä , xätta monıñ öçen Täñregä ğısyan itäse kilä. Şiksez ülemnän qotılu yuq. Şulay da qayberläre öçen "waqıtınnan elek, bik irtä wafat buldı, bez añardan küp xezmätlär kötä idek" dibez. Menä Färidä xanım Gaffarova şundıy ber kollegabız, yuldaşıbız ide. Kiçä ğädät buyınça internetta Tatarlar turında nindi xäbärlär bar soñ dip tikşergändä Gaffarovanıñ ülem xäbären uqıp başta ışanalmadım, tormış iptäşemä dä äytsäm, ul da yuq bulalmas dide. Ber niçä minuttan soñ ğına çınbarlıqnı qabul itüdän başqa çarabız qalmıyça, zur qayğığa çumdıq. Nigä inde yäş ber keşene, şundıy tırışıp tırmaşıp eşläwçe beren aldıñ bezneñ aradan Täñrem didem. Tatarnı çın küñeldän qayğırtqan ber ğalim tağı arabızdan kitte.
Üze belän ütkän yılnıñ sentäbrendä Qazanda meñençe yılğa bağışlanğan İYALİdağı "Törkiä-Tatarstan Fänni Bağlanışları" isemle konferensiädä oçraşqan häm üzenä Qazanda basılğan änineñ istäleklären häm minem Yıraq-Könçığış Tatarları turındağı kitabımnı büläk itkän idem. Monnan elek niçä märtäbälär oçraştıq anısın inde tögäl äytälmim. Ä iñ soñğısı isä üze belän ber ay çaması ğına elek, bıyılnıñ 18 belän 20-nçe Sentäberdä Antalyada 10 Törek Qorıltayında oçraşuwıbız buldı. Ul minnän Mukdenda çıqqan "Milli Bayraq" gazetasınıñ nösxälären taläp itkän, min dä äle qararbız, söyläşerbez digän idem. Ul da tiz genä yıl azağına xätle ölgertegez digän ide. Dimäk qayadır aşığa ide märxumä, läkin üzen bik sälamät kürgän idem. Öç könne söyläşep, köleşep bik küñelle waqıt uzdırğan idek. Äle dä Färidä belän qabat küreşä almam digän fikergä üzemne ışandıra almıym.
Qızğanıç diaspora Tatarları turında şöğillängän az keşedän bere ide Färidä Gaffarova. Märxum Täwfik Äydi dä anıñ kebek şundıy yäşläy wafat buldı. Här ikesennän dä berennän ädäbi, Färidädän fänni äsärlär kötä idek. Yazmıştan uzmış yuq digän babaylar. Färide urınıñ cännättä bulsın! Xörmätle ğailäseneñ häm kollegalarınıñ, ğomumän tatar xalqınıñ qayğısın urtaqlaşıp qalam.
