Ber par TATARCA süz itelmegen TATARİQA konsrety turynda
Ruşaniya Altay
Mädäniyät
http://tat.tatar-inform.ru/news/mir/2011/03/04/64046/
"Tatariqa" Törqiyadäğe ğastrollären töğälläde
"Tatariqa" tatar muzıqası orqestrınıñ Törqiyadäğe qonçertları, yuğarı başqaru ostalığına iya buluğa qaramastan, Tuqay, tatar ruxın çağıldıra almadı
(İstanbul, 4 mart, “Tatar-inform”, Ruşaniya Altay). Näcip Cihanov isemendäğe Qazan däülät qonservatoriyase qarşında eşläp qilüçe "Tatariqa" tatar muzıqası orqestrı Törqiyadäğe ğastrollären tämamladı. Orqestr berençe qonçertın Manisa şähärendäğe Cälal Bayar isemendäğe universitetnıñ mädäniyat märqäzendä birde. Şulay uq Bodrum, Muğla qebeq qeçqenä qalalarda da çığışlar yasadı. İstanbulda isä qonçertın orqestr iqe urında qürsätte. Berse anıñ - şähär märqäzennän biq eraqta, Qüçüqçäqmäcä rayonı mädäniyat häm sänğat märqäze binasında, iqençese Märmärä universitetı mädäniyat üzäğendä buldı. TÖRQSOY törqi xalıqlar mädäniyate oeşması tarafınnan oeştırılğan qonçert Z.Yarullinnıñ "Tuqay marşı" belän başlanıp qitte. "Tatariqa" sänğat ähelläre başqaruında rus cırları, "Şeqspir sonetı", "Ğaräp tanğosı", Qazaq valsı", "Qareliya-Fin polqası", "Levjinsqiy biyue", "Rodetsqiy marşı" qebeq muzıqalar yañğıradı. Töreq cırçısı Özğä Äyupoğlu "Qızıl ğöl", "Vardar bolını" qebeq töreq cırların başqardı. Ul cırlağanda orqestr belän Ğölsinä Şahin dirijerlıq itte. "Tatariqa" tatar muzıqası orqestrınıñ repertuarında az sanlı ğına bulsa da, tatar muzıqasına da urın birelğän. Tamaşaçılar Ğölnar Yarmievanıñ qurayda tatar moñnarın yañğıratuın aeruça oşattılar. Aydar Äxmätcanov belän Bulat Xismätovnıñ ğarmunnarda milli qöylärebezne uynauları da tamaşaçı qüñelenä xuş qilde. Dinä Xisanbaevanıñ qırım tatar qöylären sqripqada başqaruın yaratıp qabul ittelär. Tulaem alğanda, qonçert matur uzdı, sänğat ähelläreneñ ostalıqlarına, dirijer Rinat Xalitovnıñ muzıqanı neçqä toemlavına süz äyterleq tüğel. Tiq... böeq tatar şağıyre, publiçist Ğabdulla Tuqaynıñ tuuına 125 el tulu mönäsäbäte belän 2011 elnıñ törqi dönyada Ğ.Tuqay elı iğlan itelüe cähätennän oeştırılğan bu çarada, qızğanıç, "Tuğan tel" cırı çittä qaldı. Ä bit "Tatariqa"nıñ här qonçertı, soñğısı biğräq tä, näq menä şul cır belän tämamlanırğa tieş ide qebeq. Ğomumän, repertuarı tatar milli moñnarına yarlı ide orqestrnıñ. "Tatar muzıqası orqestrı" diğän isem yörtüçe bu sänğat törqeme çit illärdä tatar milli muzıqasın tanıtuğa aerı iğtibar birerğä burıçlı. Milli uen qoralları belän eş itqän orqestrnıñ solistları tamaşaçı qarşına milli tatar qiemnäre belän çığuğa da ähämiyat birmäğän. Ä bit çit il tamaşaçısı üzğäleq, üzendä bulmağan tösmerlär qötä, tatar mädäniyaten tanırğa teli. İñ ayanıçı da şunda, çaranıñ başınnan alıp axırına qadär tatar tele hiç qullanılmadı. Qonçertnı başlatıp cibärüçe töreq xanımı tatarça söyläşü tüğel, töreqçä öç süzdän ber cömlä qora almadı. Proğrammanı täqdim itüçe bötenläy bulmadı. Qonçertqa soñğa qalıp qilğän häm tamaşanı bülep süz alğan TÖRQSOY oeşması ğomummödire Düsän Qasäinov çığışın rusça yasadı. Tatarstan mädäniyat ministrlığınıñ väqile Zemfira Xäsänova sänğat ähelläreneñ çığışınnan soñ räxmät süzlären töreqçä belderde. Ä qonçertnı birelep, tanış milli moñnar yañğırağannı sabırlıq belän qötep tamaşa qıluçılar - Törqiyadäğe tatarlar ide. Qübese ana Vatannı qaytıp qürä almağan ölqän yaştäğe qeşelär. Alar ğına tüğel, töreqlär dä: "Bez tatarça muzıqa tıñlarğa, tatar tele işeterğä dip qilğän ideq",- didelär. Märmärä universitetı filoloğiya faqultetında tatar tele därese birüçe ber uqıtuçı: "Şäqertlärem aldında oyatqa qaldım. Min qonçertnı tatarça bulaçaq, dip belğän idem", - dip borçıluın telğä qiterde. Östävenä miqrofon da döres qöylänmäğän, solistlarnıñ cırları yañğıravıq yañğırap, qolaqqa naçar täesir itte. Şulay uq säxnä artında texniq mäsälälärğä qarauçı belğeç bulmavı da uñay toyğı qaldırmadı. Miqrofonnarnı alıp yaqi qiterep quyu, tözätü, urındıqlarnı urnaştıru, säxnädän alıp çığu qebeq eşlärne sänğat ähelläreneñ üzlärenä başqarırğa turı qilde. Nomerlar arasındağı pauzalarnıñ ozaqqa suzıluı da professional orqestr qonçert proğrammasınıñ sıyfatın töşerde, diyu yalğış bulmas, möğaen. Xalıqnıñ rizasızlıq belderüen urınsız dip äytep bulmıy. Säxnä artında "Tatariqa"nıñ citäqçese Rinat Xalitov mäsäläğä: "Bu soñğı qonçertta tatarlar bulmıy, studentlar ğına tamaşa qılaçaq, didelär TÖRQSOY oeşmasındağılar häm cirle tatar oeşması väqilläre. Şuña qürä bez internaçional muzıqalarğa östenleq birdeq", - dip açıqlıq qerterğä tırıştı. "Tatarça tıñlıysığız qilsä, Tatarstanğa qileğez", -dip östäde orqestrnıñ ber äğzası. Dimäq, däülät xisabına şaqtıy zur çığımnar belän eraq aralarnı yaqın itep qilğän tatar mädäniyaten tanıtırğa burıçlı sänğat törqemenä döres yunäleş birüçe ähellär citep betmi. Ğ.Tuqay elı bulu säbäple, Törqiyadä şağıyrebezne isqä alu çaraları el bue dävam itäçäq. TÖRQSOY oeşması äzerläğän buqletta iyun aenda İstanbulda Ğ.Tuqay icatına bağışlanğan qonferençiya bulaçağı bäyan itelğän. İnde qayber ğalimnärne çaqırıp, xäbär birelğän. Tiq alarğa bu çaranı nindi oeşma uzdıraçağı belderelmäğän. Ğomumän, TÖRQSOY oeşması üz çaraları turında qiñ massağa mäğlümat birüne qiräqsez, dip sanıy qüräseñ, anıñ internet säxifäsendä Tatarstan belän bäyle çaralar ya soñlap belderelä, yaqi bötenläy xäbär itelmi. Bu qüreneş isä oeşmanıñ izğe maqsatına xilaflıq qiterä qebeq.