Ustav Republike Srpske

[Martha Weitz]

UstavRepublike Srpske (RS), svojim članom 9. definiše Sarajevo kao glavni grad RS. Od 2004. godine pa na ovamo bilo je, kako obećanja, tako i pokušaja da se to promijeni, te da glavni grad RS bude Banjaluka.

Prvi pokušaj desio se još u martu 2004. godine u Narodnoj Skupštini Republike Srpske (NSRS) na inicijativu Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD). Prijedlog je podržalo 45 poslanika, što nije predstavljalo dvotrećinsku većinu potrebnu da se član 9. Ustava RS promijeni.

U cilju snaženja pozicije Republike Srpske, potrebno je definisati Banjaluku kao glavni grad Republike, što SNSD pokušava već godinama. Time bi se iz Ustava RS konačno brisala glupost koju je SDS nametnuo da je Sarajevo glavni grad Republike Srpske. Takav grad ne postoji u Republici Srpskoj, već u samo u Federaciji BiH.

Pokušaji da se kroz propisane procedure mijenja ustavna stečevina, samo po sebi ne predstavljaju problem. Međutim, ono što jeste problematično je činjenica da javnost u BiH često svjedoči izjvama visokih funkcionera koji dolaze iz RS, a koji Banjaluku, suprotno Ustavu RS, nazivaju glavim gradom tog entiteta.

Velike promjene će se, uvjeren sam, desiti u Hercegovini, u Trebinju ako se neke stvari poslože, vjerovatno i u Prijedoru jer mislim da će Prijedor biti iznenađenje, ali i Banja Luka u kojoj će biti zajednički kandidat opozicije. Sposobni smo da donesemo tu istorijsku promjenu u glavnom gradu Republike Srpske.

Uvešćemo, između ostalog, pozicije gradskog arhitekte i pejzažnog arhitekte, jer Banja Luka je prvi put u svojoj istoriji glavni grad jedne republike i mora da se u budućnosti razvija na način koji odgovara poziciji jednog glavnog grada.

SNSD, odnosno Milorad Dodik referisao se na Banjaluku kao glavni grad više puta. Jedan od recentnijih primjera desio se 2. februara 2020., na komemoraciji za žrtve zločina iz Drugog svjetskog rata.

Kada ostavimo po strani težnje i obećanja, te ogolimo čitavu priču na proste činjenice, prema Ustavu RS, Sarajevo je glavni grad Republike Srpske. Banjaluka jeste administrativno i ekonomsko sjedište RS, ali nije glavni grad tog entiteta, te najmanje što se očekuje od svih politčkih aktera u BiH je da u svom djelovanju i govoru poštuju kako entitetske, tako i Ustav BiH.

Uoči još jednog obilježavanja Dana Republike Srpske, političke tenzije podignute su na najviši nivo do sada. Politički odnosi zategnuti su zbog toga unutar Bosne i Hercegovine, ali i između entitetskih zvaničnika i međunarodne zajednice. Vrhunac ovih posljednjih, je najava nadlijetanja američkih borbenih aviona F-16 iznad BiH tokom dana (8.1.), uoči obilježavanja Dana RS, koji će sutra biti obilježen u Banjaluci. Iako su američki avioni prošle godine u maju obavili niske prelete iznad Sarajeva i još nekoliko bh. gradova u znak partnerstva BiH i SAD-a, zanimljivo je da se to sada obavlja dan uoči obilježavanja u Banjaluci.

Ustavni sud BiH je krajem 2015. godine po apelaciji tada bošnjačkog člana Predsjedništva Bakira Izetbegovića, donio odluku kojom je član entitetskog Zakona o praznicima koji se odnosi na proslavu Dana RS, proglasio neustavnim. Sud je utvrdio da se tada obilježava i krsna slava Republike Srpske Sveti Stefan, koji se doživljava i kao pravoslavni praznik.

Sud nije osporio obilježavanje Dana Republike Srpske već samo datum 9. januar, jer je na taj dan 1992. Skupština srpskog naroda u BiH usvojila je Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine.

Ovaj datum do sada je osporen tri puta u Ustavnom sudu, prvi put u Ustavnom sudu republike BiH odmah nakon proglašenja 1992, zatim 2015. i zadnji put 2019. godine, kada je Narodna skupština RS usvojila poseban zakon kojim se reguliše obilježavanje 9. januara, ali bez vjerskog dijela. Ustavni sud BiH ni tu verziju nije prihvatio, te je zakon oboren.

U svečanom defileu učestvovaće više od 900 pripadnika MUP-a podijeljenih u ešalone, a prvi put u defileu, zajedno sa starijim kolegama, biće i kadeti Srednje škole unutrašnjih poslova. Navedeno je da će doprinos proslavi Dana RS tokom svečanog defilea pružiti sve institucije, kao i civilni sektor.

Prema nezvaničnim informacijama, predstavnici međunarodne zajednice zatražili su diplomatskim kanalima od predstavnika susjednih zemalja da ne prisustvuju obilježavanju Dana RS u Banjaluci. Iako su ove godine očekivali državni vrh Crne Gore, to se neće desiti, što je potvrdio crnogorski predsjednik Jakov Milatović.

Iz Misije OSCE-a u BiH saopštili su obilježavanjem 9. januara kao Dana Republike Srpske ne krši samo Ustav Bosne i Hercegovine već i Ustav Republike Srpske. Misija OSCE-a u BiH pozvala je vladu RS da u potpunosti poštuje vladavinu prava, koja mora obuhvatiti poštivanje odluka Ustavnog suda Bosne i Hercegovine kao konačnih i obavezujućih.

3a8082e126