On Soruda Fatih Sultan Mehmet Dönemi
Tarihci
On Soruda
Fatih Sultan Mehmed Dönemi
Bir 'Rönesans hükümdarı' olan Fatih Sultan Mehmed'in hükümdarlık dönemi, tarihçilikten edebiyata, mimariden medrese eğitimine, bürokrasiden saray idaresine kadar, birçok alanda klasikleşmenin başlangıcıdır.
Erhan AFYONCU/ Popüler Tarih - Eylül 2004
1. Fatih Sultan Mehmed kaç defa tahta çıktı?
Fatih, tarih kitaplarında genellikle, üç defa tahta çıkmış gibi yer alır. Bunlardan birincisi, 1444'te babasının tahtı bırakması üzerine, ikincisi Varna Sava şı'ndan sonra, üçüncüsü de babası öldüğü zaman olarak gösterilir. Halil İnalcık, ısrar la bu bilginin yanlışlığını vur gular.
Yama Savaşı'nda II. Mu rad, tekrar tahta geçmemiştir. Sadece ordunun komutanlığını üstlenmiş, savaşın ardından da Manisa'ya gitmiştir. Varna Savaşı'ndan sonra İslam ülke lerine gönderilen fetihnameler II. Mehmed adına yazılmış, cevaplar da ona hitaben gelmiştir. Bunlar açıkça, II. Mu rad'ın Varna Savaşı sırasında tahta tekrar geçmediğini gös terir. Bu durumda II. Mehmed'in iki defa tahta geçtiği ortaya çıkmaktadır. II. Mu rad'ın, 3 Şubat 1451 'deki ölü mü üzerine, 18 Şubat'ta tahta geçen Fatih, üçüncü defa de ğil, ikinci kez hükümdar ol muştur. 
2.Fatih, İstanbul'un fethinden sonra neler yaptı?
İstanbul'un ele geçirilmesinden sonra, iktidarını gölgeleyen Çandarlı Halil Paşa'yı ortadan kaldıran Fatih Sultan Mehmed, 1454'te, Sır bistan seferine çıktı. Ardından Karadeniz bölgesindeki Cene viz kolonileri ile Boğdan'ı ha raca bağladı. 1456'da babası II. Murad'ın alamadığı Belg rad'ı kuşattı, ancak kendisi de fethedemedi. 1458'de ise Veziri azam Mahmud Paşa, Sırbistan'ın ele geçirilememiş bölgelerini fethederken, Fatih Sultan Mehmed, Mora'da idi.
3.Fatih, Rumeli'de nereleri fethetti?
Rumeli'de, 1459'da Se mendire fethedildi, 1460'ta ikinci defa Mora seferine çıkan Fatih Sultan Mehmed, burayı tamamen Osmanlı topraklarına kattı. 1462 yılında Eflak seferine çı karken, Veziriazam Mahmud Paşa da Midilli'yi fethediyor du. 1463'te Venedik'le savaş çıktı ve bu savaş 16 yıl sürdü. Mora'da bir taraftan Venedik'le savaşılırken, diğer taraftan da Bosna Osmanlı topraklarına katıldı.
Venedik, Arnavutluk, Macaristan, Papalık ve Balkanlardaki Hıristiyan Prensliklerle ittifak yapa rak Osmanlılara karşı cepheyi genişletmişti. 1464'te, Vene dik işgaline girmiş olan Mora kurtarıldı. Fatih, 1466 ve 1467'de Arnavutluk hakimi İskender Bey'e karşı iki sefer yaptı. İskender Bey, birkaç bin kişiyi geçmeyen kuvvetle riyle çete savaşı yaptığından ele geçirilemiyordu. Fatih'i uzun süre uğraştıran İskender Bey'in 1468'deki ölümü üzeri ne Arnavutluk'ta Osmanlılara karşı direniş azaldı.
Fatih, 1470'te Ege'nin önemli adalarından Eğriboz'u fethetti. 1471'de Fatih Sultan Mehmed'e karşı kurulan cep he iyice genişlemiş, Venedik, Akkoyunlular, Rodos Şöval yeleri ve Karamanoğullarının Akdeniz bölgesindeki son beyleri bir araya gelmişlerdi. Ancak Otlukbeli Muharebe si'ni Osmanlıların kazanması ittifakı bitirdi.
1476’da Macarların Os manlı topraklarına girerek Böğürdelen'i almaları üzerine, önce Boğdan'a, ardından da Macar Kralı Matyas Corvi nus'a karşı sefere çıkıldı. Bu arada Venedik'le olan savaş bütün hızıyla devam ediyordu. 1477'de İtalya'ya giren Osmanlı akıncıları Venedik önle rine kadar akın yapmışlardı. 1478'de Arnavutluk seferine çıkan Fatih Sultan Mehmed, İşkodra ve Akçahisar'ı fethetti. Venedik'le de 25 Ocak 1479'da barış yapıldı. En bü yük düşmanı Venedik'i pes ettirmiş olan Fatih Sultan Mehmed'in yeni hedefi, Ege Denizi'ne tama men hakim olmak ve İtalya'yı fethet mekti. 1480'de iki Osmanlı ordusu sefere çıktı. Mesih Paşa komutasın daki ordu Rodos'ta başarısız olurken, Gedik Ahmed Pa şa'nın İtalya seferi başarılı ol muş ve Otranto fethedilmişti.
4.Fatih, Anadolu'da nereleri fethetti?
Cenevizlilerin elinde bu lunan Amasra 1459'da fethedildi. 1461 'de, Batı Karadeniz'deki Candaroğulları Beyliği ile Trabzon Rum İmparatorluğu ortadan kaldırıldı.
Osmanlı'nın ezeli düşmanı Karamanoğulları Beyliği'nde ki taht çekişmesi, Akkoyunlu lar ile Osmanlıları karşı karşıya getirdi. Akkoyunluların işe karışması ve kardeşlerden Pir Ahmed Bey'in yardım iste mesi üzerine Osmanlı da, duruma müda hale etti.
Osmanlı kuv vetleri karşısında yenilen İshak Bey, hamisi Uzun Hasan'ın yanına kaçtı. İs hak Bey tarafından Osmanlı lara teklif edilen iki şehir ile Sıklan Hisarı ve Ilgın kaleleri dışındaki tüm diğer topraklar, Pir Ahmed'e verildi.
Osmanlı desteğiyle kısa sürede kardeşi İshak'ı mağlup eden Pir Ahmed, Karaman Be yi olmuştu. Ancak bir süre sonra bütün Karaman beyleri gibi Pir Ahmed de Osmanlı aleyhine çalışmaya başladı. Fatih Sultan Mehmed, 1465 yılının sonbaharında Anadolu'ya geçti. Pir Ahmed, kaça rak kendini Larende'ye kapat tı. Veziriazam Mahmud Paşa ancak zorlu bir mücadeleden sonra onu bu son sığınağın dan da kaçırdı, Bunun üzerine Pir Ahmed Bey de Varsak ve Turgut gibi Türkmen aşiretle rinin yaşadığı Toroslar’a sığındı, 1467'de Uzun Hasan, Ma veraünnehr'in büyük hüküm darı Ebu Said'e karşı önemli bir zafer kazandı. Ebu Said Han öldürüldü. Bu zaferden sonra konumu değişen Uzun Hasan, himayesine aldığı Ka ramanoğullarının hakkını ko rumak için harekete geçti. Karamanoğlu Pir Ahmed, Kara man Beyliği topraklarına geri döndü ve eski Veziriazam Rum Mehmed Paşa ile çarpış tı. Karaman Türkmenleri beylerinin yanında savaşmaya başladığından, bölgedeki Osmanlı güçleri Pir Ahmed'e karşı çok fazla bir şey yapa madı. Bunun üzerine Bosna Sancakbeyi İshak Bey Anado lu'ya çağrıldı. İshak Bey, kısa bir süre sonra Pir Ahmed'i ve müttefiki olan kardeşi Kasım'ı mağlup etti. Karaman hüküm darlarının yeni başkenti Aksa ray da, Konya'nın akıbetine uğradı.1474'te Gedik Ahmed Pa şa, Anadolu birlikleri ile Er menek'i, Minan'ı ve son ola rak Silifke'yi almayı başardı.
5.Fatih, Kırım'ı nasıl ele geçirdi?
Altınordu'nun zayıfla masından sonra kuru lan hanlıklardan biri de Kırım Hanlığı' ydı. 1441'de Hacı Giray tarafından kuru lan Kırım Hanlığı'nda, kuru cusunun 1466'da ölümünden sonra taht çekişmeleri başladı. Şirin Beyi Eminek, Cenevizli lere karşı Osmanlılardan yar dım istedi. Bu fırsatı değerlen diren Fatih, 1475'te Kırım'a ordu gönderdi. Cenevizlilerin elinde bulunan Kefe ve Kı rım'ın sahil kesimi ele geçiril di. Bu sırada Kırım Hanı ol mayı başaran Mengli Giray, Gedik Ahmed Paşa ile bir ant laşma yaparak, Osmanlılara tabi olmayı kabul etti. Böylece 1783'te Rusya tarafından il hak edilinceye kadar Kırım, Osmanlı İmparatorluğu'nun özerk bir parçası olmuştu. 
6.Fatih'in en çekindiği hükümdar kimdi?
Doğu Anadolu ve İran'ı hakimiyetinde bulunduran Akkoyunlu Türkmen Beyi Uzun Hasan, ortadan kaldırılan Anadolu beyliklerinin kışkırtması ile Fatih'e karşı ha rekete geçti.
Desteklediği Kara manoğullarının Osmanlılar karşısında mağlup olmaların dan sonra, Uzun Hasan'ın iki seçeneği vardı; ya bu olanları kabul edecek ya da egemenlik haklarını bir savaşla kabul ettirecekti. Venedik, Macaristan ve Papa'nın kışkırtmaları ile Os manlılara savaş açmaya karar verdi. 1472'de Tokat'ı işgal eden Akkoyunlu askerleri, şe hirde büyük tahribat ve katliam yaptılar. Ardından Kara man bölgesini işgal ettiler. Bunu üzerine Osmanlı kuvvetleri harekete geçerek, Akkoyunlu-Kara manlı birliklerini yendiler.
Artık, iki devletin karşı karşıya gelmeleri kaçı nılmazdı, Fatih Sultan Meh med'in oğlu Şehzade Bayezid küçük ordusu ile Şebinkarahi sar'da Akkoyunlu Zeynel Han'a yenildi. Akıncıların başında İran'a gönderilen Miha loğlu Ali Bey, Fırat Nehri'ne kadar ilerledi. Ancak Mihaloğ lu da başarısız oldu. Rumeli Beylerbeyi Has Murad, bu du rum karşısında rahat edemedi ve Türkmen hafif süvari birlik lerinin kendisini beklemekte ol duğu sınır topraklarını görene kadar durmadı. Uzun Hasan, burada Osmanlı kuvvetlerini kuşattı… Kazandıkları zaferler le gururlanan Akkoyunlular, Osmanlılara son darbeyi vur maya hazırlanıyorlardı. Ancak iki devlet arasında 11 Ağustos 1473'te meydana gelen Otluk beli Muharebesi'nde Osmanlı lar büyük bir zafer kazandılar.
7.Fatih'in düşmanları zayıf mıydı?
Fatih Sultan Mehmed, kazandığı zaferler ve di ğer icraatlarıyla Osmanlı tarihinin en büyük hüküm darlarından biriydi. Ancak zaferlerini kolay kazanmamış, Balkanların ve Güneydoğu Avrupa'nın en büyük hükümdarları ile mü cadele etmişti. Eflak Prensi Kazıklı Voy voda Vlad Drakul, Boğdan Prensi Ste fan Çel Mare, Arnavutluk hakimi İs kender Bey, Macar or duları komutanı Hunyadi Yanoş, Akkoyunlu hükümda rı Uzun Hasan... Bütün bu isimler, kendi milletlerinin ta rihlerindeki en büyük kahra manlardır. Fatih, sıradan hü kümdarlarla değil Macarların, Arnavutların, Romenlerin ve Akkoyunluların tarihlerindeki en büyük isimlerle mücadele etmiştir.
8.Fatih'in ölümünden sonra neler oldu?
Fatih, halk arasında bü yük bir saygınlığa sahip ti. Ancak izlenen sıkı mali politikalardan dolayı da ülkede genel bir hoşnutsuzluk vardı. Döneminde, bir iki yıl haricinde her yıl savaşılmıştı.
II. Bayezid tahta geçince, Fatih zamanında izlenen siya sete karşı bir tepki dönemi başladı: Fatih döneminde, büyük başarılara rağmen, savaş ların ve mali politikaların fa turası o kadar ağır olmuştu ki, Halil İnal cık, bu yüzden Fa tih'in ölümünden sonra tahta çıkan II. Bayezid'e baba sını değil, dedesi II. Murad'ı örnek almasının tavsiye edildiğini söyler.
9.Fatih döneminde ülke nasıl bir gelişme gösterdi?
Halil İnalcık, Fatih'i imparatorluğun ger çek kurucusu olarak kabul eder. Onun İstanbul'u alması ile birlikte fetret devri gerçek anlamda bitirilmiştir. Boğazlarda Osmanlı hakimi yeti kurulmuş, Balkanlarda sınırlar Tuna’ya kadar geniş letilmiş ve buralardaki top raklar emniyet altına alınmış tır. Anadolu ve Rumeli'deki Osmanlı toprakları birleştiril miştir.
Fatih'in en önemli icraat larından biri de İstanbul'un yeniden imar ve inşasıdır. Bu, şehrin fethedilmesi kadar önemlidir. Şehirden kaçan Rumlar geri getirilmeye çalı şılmış, Ermeni patrikliği İstanbul'a taşınmış, Anadolu'nun çeşitli bölgelerinden Türkler getirilerek İstanbul'a iskan edilmiştir. Kapalıçarşı'nın in şaatı ile İstanbul, ha la önemini koruyan bir ticaret merkezine kavuşmuştur.
Osmanlı devlet teşkilatı ana yapısına bu dönemde kavuşmuştur. Bürokra siden saray teşkilatı na, ordudan askeri örgütlenmeye kadar birçok düzenleme bu dönemde yapıl mıştır. Onun hükümdarlık dönemi tarihçilikten edebiya ta, mimariden medrese eğiti mine, bürokrasiden saray ida resine kadar birçok alanda klasikleşmenin başlangıcıdır.
10.Fatih'in Osmanlı tarihindeki önemi nedir?
Fatih, bir ‘Röne sans hüküm darı’ydı. Dev rin ileri gelen alimle rini sık sık huzurun da tartıştırırdı. Fa tih'in huzurundaki tartışmalarda başa rılı olan mükâfatlan dırılır, kaybeden ise bulunduğu görevi bırakmak zorunda kalırdı.
Fatih, ilme değer verdiği için Osmanlı ülkesi dışında bu lunan önemli İslam âlimlerini memleketine çağırırdı. Akko yunluların hizmetin de olan meşhur mate matik ve astronomi uzmanı Ali Kuşçu'yu, geldiği mesafe mikta rınca mükâfat vere rek Osmanlı hizmeti ne sokmuştu.
Fatih, çevresinde yalnız Müslümanları bulun durmaz, Hıristiyanlarla da oturup konuşmayı severdi. Rum Patriği Gennadius ve Maksimos'la Hıristiyanlığı tar tışmıştı. İstanbul'un fethinden önce Fatih'in hizmetine giren Cyriacus Pizzi Colli isminde bir Batılı âlim, 14S4'e kadar hükümdarın yanında kalmıştı. Kritovulos isimli bir Bizanslı âlim de uzun müddet onun ya nında bulunmuştu. Yine Trab zonlu Amirutzes de Trab zon'un Osmanlı İmparatorlu ğu'na katılmasından sonra (1461) Fatih'in hizmetine girip birçok kitabın çevirisini yapmıştı. Amirut zes'in çevirdiği eser ler arasında Batlamyus'un 'Geographia' isimli eseri de vardı.
Fatih Avrupa'dan birçok ressam ve bilim adamını da ül kesine çağırmıştı. Bunların en ünlüsü, 1479- 1481 yıllan ara sında sarayda bulunup, padi şahın çeşitli portrelerini ve madalyonlarını yapan Gentile Bellini'dir.
KAYNAK : Popüler Tarih / Eylül 2004 / Erhan AFYONCU
Hazırlayanlar :
Tarihci http://www.tarihcininyeri.netmerakediyorum grubu üyeleri merake...@googlegroups.com
Lütfen bu kısmı silmeyiniz, kaynak göstererek paylaşınız.
Saatlerce uğraşarak verdiğimiz emeği bir "Delet" tuşuyla yok etmeyin.