On Soruda Zenta Muharebesi
Tarihci
On Soruda
Zenta Muharebesi
Viyana bozgunu yıllarında tahta geçen II. Mustafa, kendisine Kanuni Sultan Süleyman'ı örnek alır. Avusturya'ya karşı yaptığı ilk iki sefer, başarılı olur; ancak üçüncüsünde, 1697'de ordu yok edilir.
Erhan Afyoncu / Popüler Tarih - Kasım 2004
1.II. Mustafa'nın hayali ne idi?
İkinci Viyana Kuşatması'nın başarısız olmasın dan sonra, Osmanlı ordu ları birkaç cephede birden mücadele ettiler. Ancak IV. Mehmed ordunun başına geç medi. Bunun üzerine ordu ayaklanıp sultanı tahttan in dirdi.
IV. Mehmed'den sonra tahta geçen II. Süleyman ve II. Ahmed de orduya komutanlık yapmadılar. Halbuki dönemlerinde Avusturya, Venedik, Rusya ve Lehistan'la savaş de vam ediyordu.
II. Ahmed'in ölümünden sonra, 1695'te tahta çıkan II. Mustafa, kendisine Kanuni Sultan Süleyman'ı örnek al mıştı. Kendi komutası altında yapacağı bir seferle yıllardır süre gelen yenilgilere son veri leceğine ina nıyordu.
Tahta çık tıktan sonra Sakız'ın Ve nediklilerden kurtarılması, Venedik donanmasının mağlup edil mesi ve ardından Kırım Ha nı'nın Lehistan'da başarı kazanmasıyla iyice cesaretlenen II. Mustafa, 1695’te ilk seferi ne çıktı.
2.Mustafa'nın ilk iki seferinde neler oldu?
Saksonya Elektörü II. Fre derik August'un komu tasında Temeşvar'ı ele geçirmeye çalışan Avusturyalılar, II. Mustafa'nın Ağustos ayında Belgrad önle rine geldiği haberini aldılar. Osmanlı ordu su 25 Ağustos'ta rahatlıkla Tuna Nehri'ni geçti. Bir kaç gün sonra da, Tisa ve Tu na nehirlerinin birleştiği mev kide kurulmuş olan Titel Ka lesi'ni kuşattı.
II. Frederik geri çekildi. Onun yardımına gelen Ge neral Veterani, Olasc mevkiinde Osmanlı saldırılarını karşıla dı. İki saldırıyı başa rıyla karşılayan Ve terani, 22 Eylül'deki üçüncü saldırıda ya ralandı. Bir süre sonra da öldü. Ordusu dağıldı.
Lugas ve Cebes alındı. Uzun bir aradan sonra Osmanlı, bir zafer kazanmıştı.
II. Mustafa törenle İstan bul'a döndü. Osmanlı karşı sında direnemeyen II. Frederik 3 Ağustos 1696'da tekrar Te meşvar'ı kuşattı.
II. Mustafa da komutasındaki ordu ile Temeşvar’ı kur tarmaya geldi ve 26 Ağustos'ta Osmanlı, düşmanını ikinci kez yendi.
3.Avusturya'nın yüzüne şans nasıl güldü?
Avusturya o dönemde, Batı'da Fransa ile sa vaşıyordu. Savaş sona erdi. İngiliz ve Hollanda elçi leri arabuluculuk yaparak Os manlı İmparatorluğu ile Avus turya arasında barışı sağlama ya çalıştılar. Fakat kazandığı iki zaferle Fransa olmadan da Avusturya'yı yene ceğine inanan II. Mustafa, teklifleri kabul etmedi.
Dağılmak üzere olan Avusturya ordusunu yöneten ve iyi bir ko mutan olmayan Saksonya Elektörü, 17 Haziran 1696'da Jean Sobieski'nin ölümü üze rine, “Lehistan Kralı” seçildi. Osmanlı için bu, olumsuz bir gelişmenin başlangıcıydı: 5 Temmuz'da Avusturya ordu sunun başına, 34 yaşında genç bir asker olan Fransız asıllı Savoylu Eugene getirildi. Eu gene, Avusturya ordusunu to parladı.
4.II. Mustafa üçüncü seferine nasıl çıktı?
Nisan 1697 de Edir ne Sarayı'nda Arz Odası'nın önüne tuğlar dikildi.
II. Mustafa'nın komutası altında, 100 binin üzerindeki Osmanlı kuvveti, Macaristan Seferi'ne çıktı.
18 Haziran'da sefere çıkan ordu 13 gün Sofya'da kaldı. Yola çıkıldığında, Bihke Kale si'ni kuşatan Avusturyalıların bozguna uğradığı ve Hersek sancağında bazı kaleleri mu hasara eden Venediklilerin çe kildiği haberleri geldi. Moral ler yükseldi.
5.Belgrad'daki harp meclisinde neler konuşuldu?
Ordu, 11 Ağustos'ta Belgrad'a ulaştı. 12 Ağustos'ta Belgrad sahrasında sultanın huzurun da toplanan harp meclisinde harekât planı konuşuldu.
Mecliste iki görüş ortaya çıktı: Ya Temeşvar yönünde ilerlenerek, Tuna'nın kolların dan Tisa'dan karşıya geçile cek ya da Sava'dan Zemun'a geçilip Varadin Kalesi kuşatı lacaktı.
Amcazade Hüseyin Paşa, "Üç keredir ki sefere katılıyor ve düşmandan bir karış top rak almadan evlerinize dönü yorsunuz. O halde yürüyünüz ve yeterince teçhizatınız varsa Varadin'i muhasara ediniz" dedi.
Ancak bu haklı görüşlere itiraz eden vezirler oldu. Kesin bir karara varılamayınca, Te meşvar muhafızı Cafer Pa şa'nın gelmesi beklendi. Cafer Paşa gelince harp meclisi yeni den toplandı. Cafer Paşa, Pan çova yönünde gidilmesini, Ti tel Kalesi'nin bulunduğu yer den Tisa Nehri'nin geçilmesi ni, Titel Kalesi zapt edildikten sonra Segedin, Göle ve Yano va kalelerinin fethedilmesini, ardından Tökeli İmre'nin Ma car topraklarında kral olarak istihdam edilmesini ve daha sonra da Varadin üzerine yü rünmesini söyledi.
Amcazade Hüseyin Paşa ile Anadolu Beylerbeyi Mısır lızade İbrahim Paşa, Cafer Pa şa'ya itiraz ederek önerdiği harekât planını tehlikeli bul duklarını belirttiler.
Ancak II. Mustafa, Cafer Paşa'ya büyük saygı gösterir ve ona “Baba” diyerek hitap ederdi. Bu yüzden Cafer Pa şa'nın planı kabul edildi.
6.Zenta'da fırsat ne zaman elden kaçtı?
Karar alındıktan sonra Tuna geçildi ve Panço va'da karargâh kurul du. 110 parçalık ince donanma da Tisa Nehri'ne hareket etmişti. Tuna'nın kollarını bin bir güçlükle ge çen Osmanlı kuv vetlerinin karşısına çıkamayan Avustur ya ordusu, Titel Ka lesi'nde 7- 8 bin kişilik bir kuvvet bırakarak çe kildi. Titel Kalesi'ni kısa süre de alan Osmanlı, kaleyi yıktı.
Avusturya ordularının ba şına yeni geçmiş olan Prens Eugene ise, casusları vasıtasıyla Osmanlı'nın harekâtını izle di ve Osmanlı ordusundaki çekişmeyi bile öğrendi.
Avusturya ordusu Osman lı kuvvetlerinden önce Vara din'e ulaştı; ancak sekiz günlük bir yürüyüş sonrası yor gun ve bitkindi. Sadrazam El mas Mehmed Paşa, Avusturya kuvvetleri üzerine saldırmayı teklif ettiyse de fikri kabul görmedi; böylece çok uygun bir fırsat kaçırıldı.
Prens Eugene de Vara din’e çekilip, kuvvetlerine tabur tertibatı aldırdı. Bu durum da da, Avusturya kuvvetlerine saldır mak tehlikeli ola caktı. Savaş meclisi toplandı. Sadrazamın muhalifleri, Elmas Mehmed Paşa'nın hilafına, Backa Ovası ve Sege din'in vurulması, Tisa Neh ri'nin de Zenta'dan geçilmesi yönünde kararı aldırdılar.
7.Osmanlı ordusu nasıl tuzağa düştü?
Prens Eugene, Osman lı'nın Segedin'e gitmek ten vazgeçtiğini; Töke li'nin sultana, Zenta yakının dan Tisa'yı geçerek yukarı Macaristan ve Erdel'e gitmesi ni tavsiye ettiğini öğrendi.
Osmanlı tarafında da “düşmanın ani bir baskın ya pacağı” dedikodusu yayıldı. Orduda disiplin bozulmuştu, ilerlemeye devam eden Os manlı kısa sürede, çevrede ki Türk köylerine saldıran haydutların barınağı hali ne gelmiş olan Zenta'yı fethetti.
Ardından üzerinde bir köprü kuruldu. Padişah, sa ray halkı, hazine, otağ-ı hümâyun, ye niçeriler, silahdar lar, cebehane, ce beciler, Kırım Ha nı ve kuvvetleri, bir kısım toplar ve topçular kurulan köprüden karşıya geçti. An cak ordunun büyük bir kısmı karşıya geçmemişti. Sadra zam, yeniçeri ağası ve beyler beylerin önemli bir kısmı da askerin düzenli olarak karşıya geçmesi için nehrin öbür tarafında idi.
Osmanlı ordusunun durumunu haber alan Prens Eugene, fırsattan istifade etmek için, süratle Ti sa'ya yöneldi. Tisa'yı Tuna ile birleştiren ve Segedin yolunu kesen bir köprünün bulun duğu Saint Thomas'a geldiğinde, köprünün Osmanlılar tarafından yakıldığını gördü. Pi yade ve topçular için iki ayrı köprü inşa edildi. Nehri geçen Avusturya kuvvetle ri, Tisa kıyılarındaydı.
8.Zenta Muharebesi nasıl cereyan etti?
Osmanlı, Prens Euge ne'in gelişini haber alınca, Anadolu Bey lerbeyi Mısırlızade İbrahim Paşa ile Diyarbakır Beylerbeyi Kavukçu İbrahim Paşa düş manın üzerine gönderildi. An cak bir sonuç elde edemediler.
Orduyu hızla köprünün karşı tarafına geçirmeye çalı şan sadrazam, 7 bin askeri de siperlere sokarak savunma ter tibatı aldırıyordu. Ancak Avusturyalıların gelişi orduda büyük bir panik yarattı. İki bin asker suya düşerek boğuldu.
Tisa üzerindeki köprü aşı rı yükten parçalandığı için, as ker karşıya geçemiyordu. 11 Eylül 1697'de, öğleden sonra başlayan muharebe gün ba tarken bitti.
Osmanlı kuvvetlerinin nehri geçemeyen bölümü, mevzilenip Avusturya saldırı sını bekledi. Avusturya topçu sunun ateşiyle ortalık cehen nem yerine dönünce, Osmanlı birlikleri dağınık bir şekilde köprüden geri çekilmeye çalış tı. Avusturya kuvvetleri, Osmanlı birliklerinin kaçma yol larını da kestiler. Korkunç bir katliam oldu.
Nehrin karşı kıyısında, II. Mustafa çaresizlik içinde 30 bin askerinin şehit edilişini iz ledi. Ardından da Temeşvar'a çekildi; sonra da İstanbul'a doğru yoluna devam etti.
9.Avusturyalıların Zenta'dan kazancı ne oldu?
Osmanlı, 30 bin askeri nin yanı sıra, önemli sayıda subayını da kaybetti. Prens Eugene'in kuvvetlerinde ise, asker kaybı bin 500 kişiydi.
Avusturyalıların eline ge çen Osmanlı ganimetlerine paha biçilmezdi. Aralarında sultanın görkemli çadırı da ol mak üzere, tüm çadırlar, 87 top, 58 çift kanca, 15 bin öküz, 7 bin at, birkaç bin deve, 6 bin araba ve niha yet 3 milyon gulden tuta rında savaş hazinesi Avusturyalıların eline geçmişti.
Bu savaşta, Os manlılara karşı kaza nılan hiçbir savaşta rastlanmayan bir olgu da, sadrazamın göğsün de taşıdığı mühürün ele geçirilmiş olmasıydı!
10.Avusturyalılar fırsatı niçin değerlendiremedi?
Osmanlı'nın kaybı büyüktü. İlk iş olarak daha önce tavsiyesi dinlenmemiş olan Köprülü soyundan gelme Belgrad Beyler beyi Amcazade Hüse yin Paşa sadrazamlığa getirildi. Daltaban Mustafa Paşa komu tasındaki Osmanlı birlikleri de, Sava Nehri civarlarında bazı başarılar elde etti.
Prens Eugene ise, bu önemli zaferinden daha fazla avantaj çıkaracak olanaklara sahip değildi. Para ve erzak sı kıntısı Osmanlı'yı kovalama sını ve bu seferin asıl hedefi olan Belgrad'a saldırmasını engelledi.
Ordusunun büyük bir kıs mını Erdel ve Tuna Nehri kı yılarındaki kış karargâhlarına gönderen Prens Eugene, küçük bir kuvvetle Bosna'ya akın düzenledi.
Ancak Temeşvar ya da Belgrad'a saldırabilecek bir konuma da sahip olmayan Prens Eugene, 1698'de hiçbir taarruz düzenleyemedi.
Bu şartlar altında, 19 Ara lık 1698 tarihinde Petrovara din'de ve Kayser ordularının Rebila karargâhında, şimdilik Tuna ve Sava nehirleri boyun ca tüm düşmanlıkları sona erdiren ve barış görüşmelerinin yapılacağı bölgenin tamamını tarafsız bölge ilan eden bir ateşkes imzalandı.
Osmanlı da, Zenta Muha rebesi'nden sonra, artık kay bedilen toprakların geri alınamayacağını anladı ve 26 Ocak 1699'da Karlofça Antlaşma sı'nı imzaladı.
Kaynak: Erhan Afyoncu / Popüler Tarih - Kasım 2004
Tarihci http://www.tarihcininyeri.net
merakediyorum grubu üyeleri merake...@googlegroups.com
Lütfen bu kısmı silmeyiniz, kaynak göstererek paylaşınız.
Saatlerce uğraşarak verdiğimiz emeği bir "Delet" tuşuyla yok etmeyin.