Romatoid Artrit
Roseanne Devon
İltihaplı romatizma yani romatoid artrit, eklemlerde iltihaplanmaya neden olarak eklem deformasyonu yaratan ve işlevselliğini etkileyen otoimmn ve inflamatuar bir hastalıktır. Romatoid artritte bağışıklık sistemi yanlışlıkla eklemleri kaplayan hcrelere saldırır. Vcudun diğer kısımlarını da etkileyebilen romatoid artrit, ağrı, hareket kısıtlılığı, iş ve sosyal yaşamı olumsuz etkileme gibi belirtilere neden olur. Yaşam tarzı değişiklikleri, fizik tedavi, ila ya da ameliyat ile iltihaplı romatizma olarak da isimlendirilen romaoit artrit tedavi edilebilir.
Romatoid Artrit (İltihaplı Romatizma) Nedir?Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklem ierisinde yer alan sinovyum dokularında iltihaba neden olarak eklemlerde ağrı, şişme, ısı artışı ve sertlik oluşturan romatolojik bir problemdir. Genellikle el ve ayaklarda bulunan kk eklemleri etkileyen romatoid artrit, organları ya da diğer eklemleri de hedef alabilir.
En sık grlen artrit trlerinden biri olan iltihaplı romatizma ağrı ve şişlikten dolayı kişinin gnlk hayatta hareketinin kısıtlanmasına neden olur. Tedavi edilmediği durumda ise eklemlerle kalıcı hasar oluşturabilir.
İltihaplı romatizma belirtileri, eklemlerde ağrı, şişlik, sertlik ve hassasiyet ile birlikte kas ağrılarıdır. Romatoid artrit belirtileri kişiden kişiye farklılık gsterir. Tutulumun yaygınlığı, başlangı yaşı, eşlik eden diğer hastalıklar, klinik bulgular ve seyir zerinde etkili olur.
Romatoid artrit, kişinin bağışıklık sisteminde ortaya ıkan bir problemden dolayı eklem ierisindeki dokulara saldırarak iltihaba neden olması sonucunda grlr. Bu durum eklemde yer alan kemik dokusunun yok olmasına ve zayıflamasına sebebiyet verir.
Romatoid artrit hastalığında, bağışıklık sisteminin hastanın dokularına reaksiyon gstererek saldırmasının altında yatan nedenler halen araştırılmaya devam etmektedir. Belirli genetik yatkınlıklar, kişilere ait zellikler, enfeksiyon, immns sistem, ttn kullanımı ile birlikte evresel faktrlerin romatoid artrit gelişiminde etkili olabileceği dşnlr.
Yapılan tıbbi alışmalar, sigara imenin bir kişide romatoid artrit grlme riskini artırdığını ve hastalığı daha da ktleştirebileceğini gstermiştir. zellikle belirli sınıf genleri taşıyan hastalarda sigara imenin, riski nemli oranda artırabildiği ortaya ıkmıştır. Bu nedenle romatoid artrit hastalarının sigarayı bir an nce bırakmaları tavsiye edilmektedir.
Aşırı kilo da romatoid artrit gelişimini artırabilir. Bu hastalığın ortaya ıkmasında obezitenin roln inceleyen araştırmalar, bir kişi ne kadar fazla kiloluysa, romatoid artrit geliştirme riskinin de o kadar yksek olduğunu ortaya koymuştur.
Romatoid artrit belirtileri ile başvuran kişilerin tanısı, fizik muayene doğrultusunda istenecek uygun laboratuvar testleri (rn: RF, Anti CCP) ile grnt yntemlerinin (rntgen, ultrasonografi ya da MR) birlikte değerlendirilmesi sonucu konulmaktadır. İltihaplı romatizmal hastalıkların bulguları benzerlikler gsterebileceğinden, romatoid artrit tanısını netleştirmek iin bu konuda deneyimli uzman hekimlere veya tercihen romatologlara başvurulması en doğru yaklaşım olacaktır.
Romatoid artrit hastalığının erken dnemde tanınması ve uygun tedaviye mmkn olabilen en erken srede başlanılması; tedavi başarısında, hasta memnuniyetinin sağlanmasında ve oluşabilecek muhtemel komplikasyonların nlenmesinde en nemli etkendir. Kişinin yaşam tarzı değişiklikleri, sigara gibi alışkanlıklarını terk etmesi, uygun diyet ile birlikte fazla kilolarını vermesi ve tavsiye edilen egzersizlerini dzenli yapması ila tedavileri kadar nem taşır. Romatoid artrit tedavisi şunları ierir:
Romatoid artrit hastalığının gelişimi -kişisel farklılıklar gstermekle birlikte- bazı evreler iermektedir. Hastaların biroğu bu evrelerde oluşan eklem ve bedensel değişimleri fark eder. Tm hastaların bu evreleri yaşaması beklenmediği gibi, her aşamada uygulanacak tedavi yntemleri de bazı farklılıklar iermektedir. Romatoid artrit tedavisinin ana hedefi; hastalık aktivitesinin kontrol altına alınarak, oluşabilecek kalıcı hasarların en aza indirilmesi olarak belirlenmiştir.
Romatoid hastalığın seyrinde semptomların belirgin şekilde azalma gsterdiği dşk hastalık aktivitesi veya remisyon olarak adlandırılan dnemler de grlebileceği gibi, ok yoğun ağrı ve klinik bulgular ile ktleşen ve alevlenme olarak adlandırılan evreleri de gzlenebilmektedir.
Romatoid artrit hastalığında bağışıklık sisteminin yol atığı iltihap, esas olarak eklemleri hedeflemektedir. Bu saldırı sonucu ortaya ıkan iltihap sinovyumun kalınlaşmasına ve salınan bazı enzim ve sitokinler aracılığı ile hem kıkırdak hem de kemik dokusunda kayıplara ve hasara yol amaktadır. Bu doku hasarı, uzun sreli veya kronik ağrıya, zaman iinde eklem etrafında bulunan tendon ve bağların da etkilenmesi sonucu eklemin doğal şekil ve yapısında bozulmalara ve eklem hareketlerinde kısıtlılıklara neden olabilmektedir.
Romatoid artrit hastalığı kalıtsal bir hastalık olmamakla birlikte, kişinin taşıdığı bazı genetik zellikler hastalığın gelişme riskini artırabilir. Yapılan alışmalar bu riski artıran bir dizi genetik gstergeyi ortaya koymuştur. Bağışıklık sistemi, kronik inflamasyon ve zellikle romatoid artrit ile ilişkili olduğu saptanan bu genetik gstergeleri taşımak mutlak anlamda romatoid artrit gelişeceği anlamı taşır.
Romatoid artrit hastalığı tanısı konulan hastaların tedavi konusunda bilinli olmalarının yanı sıra, kronik bir hastalığa sahip olmaları nedeniyle sabırlı olmaları da gerekmektedir. Hastalık takiplerinin dzenli ve uygun aralıklar ile yapılması, tedavilerin aksatılmadan srdrlmesi ok nem taşır. Romatoid artrit hastalarına gnlk hayatlarında ve yaşam biimlerinde bazı değişikliklere gitmeleri tavsiye edilir.
Dzenli fiziksel aktivite yapılması hastalık ile mcadelede sağlayacağı faydaların yanında kalp hastalığı, diyabet ve depresyon gibi diğer hastalıkların gelişme riskini de azaltır. Bu nedenle ideal olarak, yetişkinlerin haftada beş gn, gnde 30 dakika yryş, yzme veya bisiklete binme gibi orta dzeyde fiziksel aktiviteler yaparak aktif kalmaları nerilir. Hastaların fazla kilolardan korunarak obezite ile mcadele etmeleri, uygun diyet yaparak sağlıklı beslenmeleri, sigarayı kesin bir şekilde bırakmaları da .nemle tavsiye edilmektedir.
Romatoid artrit hastalığı olan kadınların gebe kalmadan nce gerekli danışmanlık hizmetlerini almaları ve mmknse hastalığın kontrol altına alındığı bir dnemde gebe kalmayı planlamaları nerilir. Hastalık tedavisinde kullanılan bazı ilaların gebelikte kullanılmalarının kesinlikle yasak olduğu dikkate alındığında, gebelik ncesi ila tedavisinin gzden geirilerek uygun tedavi planının belirlenmesi ve olası risklerin değerlendirilmesi olduka nem taşır.
Yapılan gzlemsel alışmalarda romatoid artrit hastalığının seyrinin gebelikte sıklıkla değişiklik gsterdiği saptanmıştır. Romatoid artrit hastası gebe kadınların yaklaşık %50'sinde dşk hastalık aktivitesi bulunurken, nc trimesterde %20-40 hastada hastalığın sessiz seyrettiği remisyonun sağlanabildiği; bununla birlikte, hamilelik sırasında yaklaşık %20 hastada romatoid artrit aktivitesinde belirgin artışa yol aan alevlenmelerin gelişebildiği bildirilmiştir. Ayrıca bazı hasta serilerinde doğum sonrası hastalık alevlenme oranının %45'leri bulabildiği gzlenmiştir.
Romatoid artrit hastalığının tedavisinde etkinliği ispatlanmış ve gnlk pratiğe girmiş bir bitkisel tedavisi henz bulunmamaktadır. Ancak mit vadeden ve halen devam etmekte olan ok sayıda bitkisel ierikli ila araştırmaları bulunmaktadır.
Romatoid artrit hastaları iin nerilen en uygun beslenme şekli doymuş yağ ieriği dşk Akdeniz diyeti olarak kabul edilir. Akdeniz diyeti; taze sebze ve meyvenin bol kullanıldığı, daha sağlıklı olan balık ve tavuk eti gibi beyaz etin daha sık tketildiği, kızartma ve ağır yemeklerin olmadığı, kalp ve damar sağlığını da koruyan bir beslenme şeklidir. Akdeniz diyeti tarzı beslenmenin, hastalığın semptomlarını iyileştirmede ve iltihabı baskılamada yardımcı olduğu bildirilmiştir. Hastalığın yol atığı kronik iltihabi sre hastalarda kilo kaybını, kas yıkımı ve buna bağlı protein ihtiyacını artırabilir. Bu nedenle hastaların yeterli enerji, protein ve kalsiyum gereksinimlerini almaları da ok nemlidir. D vitamini kas, iskelet ve bağışıklık sistemi iin ok nemli bir vitamindir. Romatoid artrit hastalarında D vitamini eksikliğinin iltihaplı romatizma hastalığının sebeplerinden biri olabileceğine ya da hastalık ataklarını tetikleyebileceğine dair grşler bulunmaktadır. Bu nedenle iltihaplı romatizma hastalarının gneşten olabildiğince faydalanmaları ve D vitamini dzeyleri dşk olan hastaların hekimlerine danışarak uygun D vitamini takviyesi kullanmaları nerilmektedir. Omega 3, folik asit ve curcumin (zerdeal) ieren besin ya da rnler, romatizma hastalıkları iin nerilen ek gıda takviyeleri arasında yer almaktadır.
Bunun yanı sıra romatoid artrit hastalarının kızarmış et ve et dışı diğer kızarmış rnlerden, şeker ve rafine karbonhidratlardan, koruyucu ve lezzet artırıcılardan, gluten ve alkol tketiminden mmkn olduğunca kaınmaları veya bunları ok az tketmeleri tavsiye edilmektedir.
ocuklarda juvenil idyopatik artrit (eski adı ile juvenil başlangılı romatoid artrit) en sık grlen iltihaplı eklem hastalığıdır. Tutulan eklem sayısına ve eşlik eden ateş, dknt gibi sistemik semptomlara bağlı olarak tanımlanan formları bulunmaktadır. Poliartikler formu erişkinlerde grlen romatoid artrit ile benzer kabul edilmektedir. Eklemlerde ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve kızarıklık gibi semptomlar gelişebilmektedir. Sistemik tutulumlu hastalık tipinde eklem dışında i organlara ait tutulumlar grlebilmektedir. Oligoartikler formunda ise veit (gzn vea blgesinin iltihabı) gelişebilmektedir. Tm hastalarda gerekli incelemelerin en erken srede yapılarak tedaviye başlanması tedavi başarısı aısından nem taşımaktadır.
d3342ee215