Pierwszy Film 3d W Polsce

[Suanne Forte]

Dzieńfragment ulicy: na tle kamienica (jej część z bramą wejściową do wysokości I piętra), chodnik, na pierwszym planie kawałek jezdni. Przed bramą strż w fartuchu zamiata chodnik. Z prawej strony nadjeżdża dorożka konna, zatrzymuje się przed bramą. W dorożce rozwalony na siedzeniu młody człowiek w cylindrze i fraku widocznym spod czarnej narzutki lub peleryny. Młody człowiek jest wyraźnie wstawiony, bo nie może podnieść się o własnych siłach. Dorożkarz i strż pomagają mu w wydostaniu się z dorożki. Potem birbant z pomocą strża zdąża do bramy.

Dla fanw zaglądania za kulisy produkcji filmowych przygotowano krtki making of. Czym się rżni nowoczesna kamera VR od urządzenia Kazimierza Prszyńskiego? Jak ucharakteryzowano aktorw? Jak wyglądało zaplecze na ktrym powstawał kukiełkowy wstęp do filmu? Zapraszamy do oglądania!

Historia kinematografii w Polsce sięga roku 1894, kiedy Kazimierz Prszyński stworzył pleograf. W Polsce ostatecznie upowszechnił się jednak kinematograf wynaleziony przez braci Lumire. Za pierwszy zachowany polski film fabularny uznaje się obraz Pruska kultura z 1908 roku. Właściwa rozbudowa polskiego przemysłu filmowego dokonała się po odzyskaniu przez państwo polskie niepodległości i zjednoczeniu ziem trzech zaborw. W kinematografii w Polsce lat 20. i 30. XX wieku twrcy filmw podejmowali głwnie tematyki patriotyczną i miłosną.

II wojna światowa przerwała rozwj kinematografii w Polsce. Po wojnie przemysł filmowy został odbudowany, ale produkcji filmowej wespł z centralizacją narzucone zostały sztywne reguły socrealizmu. Przełomami w powojennym kinie polskim były: stworzenie struktury zespołw filmowych oraz pojawienie się nowej formacji filmowej, tak zwanej polskiej szkoły filmowej, ktra dokonała artystycznego rozrachunku z bolesnymi problemami z czasw II wojny światowej. Po odejściu od szkoły polskiej w kinie lat 60. i 70. XX wieku znaczną oglądalnością cieszyły się nakręcone wwczas filmowe adaptacje szeregu dzieł literackich. Rodzący się sprzeciw wobec ograniczeń artystycznych narzuconych przez PZPR doprowadził do powstania odrębnego nurtu artystycznego, ktry został nazwany kinem moralnego niepokoju. Ostateczny kres jego istnienia przyniosło wprowadzenie stanu wojennego, po czym mainstream polskiej kinematografii zwrcił się w kierunku kina komercyjnego. Po upadku systemu komunistycznego w Polsce i po transformacji ustrojowej nastąpił krtki okres załamania przemysłu filmowego, po czym polska kinematografia stopniowo dostosowała się do wymogw gospodarki rynkowej. Zespoły filmowe zostały zastąpione przez studia filmowe, a polskie kina szeroko otworzyły się na rynek zachodni.

Lata 30. XX wieku zdominował nowy wynalazek w postaci kina dźwiękowego. Pierwszym polskim filmem dźwiękowym z nagranymi dialogami była Moralność pani Dulskiej (1930) Bolesława Newolina, jakkolwiek jej udźwiękowienie utrwalone na płytach gramofonowych nie zachowało się do dzisiejszych czasw. Natomiast komedia Każdemu wolno kochać (1933) Mieczysława Krawicza i Janusza Warneckiego była już bezpośrednio udźwiękowiona[15]. Rwnież na początku lat 30. XX wieku dominowały tendencyjne ekranizacje literatury. Spośrd ich twrcw najbardziej pod względem artystycznym wyrżniał się Jzef Lejtes, autor dzieła historycznego Młody las (1934), ktre jako pierwszy film polski otrzymało nagrodę na festiwalu międzynarodowym (w Moskwie). Lejtes zasłynął rwnież Dziewczętami z Nowolipek (1937) oraz Granicą (1938), melodramatami o ambicjach społecznych. Oprcz Lejtesa działalność reżyserską podejmowali między innymi Juliusz Gardan (komedia farsowa Czy Lucyna to dziewczyna?, 1934), Leonard Buczkowski (Wierna rzeka, 1936) oraz Michał Waszyński (Znachor, 1937). Osobliwym zjawiskiem była produkcja filmw w języku jidysz. Za najwybitniejszy z nich uznawany jest Dybuk (1937) Waszyńskiego[16][17], aczkolwiek powodzeniem cieszyły się rwnież filmy Jzefa Greena (Judeł gra na skrzypcach, 1936)[18].

Wraz z umacnianiem się systemu komunistycznego w Polsce rosła centralizacja produkcji filmowej. Kino miało spełniać wyłącznie cele ideologiczno-propagandowe. Utworzenie w 1952 roku Centralnego Urzędu Kinematografii spowodowało załamanie produkcji filmowej[38]. Nowym propagandowym filmom fabularnym narzucono estetykę realizmu socjalistycznego, zamykając ją na wpływy zachodnich twrcw[39]. Tylko nieliczne filmy, między innymi Piątka z ulicy Barskiej (1954) Forda, Celuloza (1953) i Pod gwiazdą frygijską (1954) Jerzego Kawalerowicza oraz Pokolenie (1955) Andrzeja Wajdy, zdołały przełamać schematyzm rodzimego socrealizmu[40][41].

Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku pojawili się inni twrcy, niepowiązani ze szkołą polską. Wśrd nich wyrżnili się Tadeusz Chmielewski (komedia Ewa chce spać, 1959), czy też Janusz Morgenstern (Do widzenia, do jutra, 1960)[67]. Zapowiedź odrębnego kina autorskiego znalazła się rwnież w debiucie Romana Polańskiego (Nż w wodzie, 1962)[68]. Krytycznemu spojrzeniu szkoły polskiej na historię kraju przeciwstawiał się Ford w swej historycznej superprodukcji Krzyżacy (1960), podkreślającej odwieczną wrogość polsko-niemiecką[69].

Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku wyłoniła się grupa młodych artystw, ktra z niepokojem patrzyła na moralne zepsucie polskiego społeczeństwa, powodowane przez korupcję i nepotyzm wśrd społeczności lokalnych. Wątpliwości filmowcw budziły także przemiany i wydarzenia lat 70. w Polsce. Narodził się wwczas nurt określany mianem kina moralnego niepokoju. Tematykę nurtu stanowiły rżnorodne zagadnienia społeczne takie jak rozpad rodziny wielopokoleniowej, czy też więzi małżeńskiej. Pźniejsze filmy nurtu opisywały także walkę idealistw ze skorumpowanymi i cynicznymi przedstawicielami władzy, badały zjawisko oportunizmu czasw PRL-u oraz wyłaniania się opozycji inteligenckiej[85].

Po ogłoszeniu stanu wojennego nastąpiło załamanie polskiej kinematografii[88]. Władze komunistyczne zdusiły odwołania do systemu panującego w Polsce. Zakaz rozpowszechniania otrzymały wwczas między innymi filmy Przesłuchanie (1981) Ryszarda Bugajskiego oraz Matka Krlw (1982) Janusza Zaorskiego[86]. Część twrcw wyemigrowała (między innymi Holland)[89], część zaś musiała pomijać wątki polityczne, odwołując się do polskiej obyczajowości. Sukcesy odnosiły między innymi Krzyk (1982) Sass, Kartka z podrży (1984) Waldemara Dzikiego, Yesterday (1984) Radosława Piwowarskiego[90]. Sławę zdobyli też tacy twrcy jak Andrzej Kondratiuk (Gwiezdny pył, 1982)[91], Andrzej Barański (Kobieta z prowincji, 1984)[92], Marek Koterski (Dom wariatw, 1984)[93][94], czy też Leszek Wosiewicz (Kornblumenblau, 1988)[95]. Powstało rwnież kilka udanych adaptacji dzieł literackich, między innymi Dolina Issy (1982) Konwickiego[96][97] oraz Austeria (1983) Kawalerowicza[98].

W 2005 roku na mocy nowej ustawy o kinematografii, w miejsce dotychczasowego Komitetu Kinematografii, powołano Polski Instytut Sztuki Filmowej. Jego zadaniem było wspomaganie finansowe produkcji filmw o wysokiej wartości artystycznej. Konsekwencjami tej decyzji były: dalszy wzrost frekwencji w polskich kinach oraz liczby koprodukcji międzynarodowych, a także szerzenie edukacji filmowej w szkołach[126].

Na początku lat 80. XX wieku twrcy zaczęli jednak masowo opierać się cenzurze, ukazując patologiczny charakter systemu komunistycznego[174]. Przełom nastąpił po transformacji ustrojowej roku 1989, kiedy faktycznie zniesiono cenzurę państwową[175]. Obecnie w Polsce nie istnieje prawnie usankcjonowana cenzura filmw wyświetlanych w kinach. Możliwości twrcze filmowcw są ograniczane przede wszystkim przez budżety filmw oraz naciski producentw, rżnego rodzaju lobbies lub środowisk religijnych[176][177]. Za przykład mogą posłużyć dwa filmy dokumentalne Witajcie w życiu (1997) Henryka Dederki oraz Necrobusiness (2008) Fredrika von Krusenstjerna i Richarda Solarza, oba wstrzymane w wyniku procesw sądowych wytoczonych przez koła biznesowe przedstawione w tych filmach[178].

W Polsce istnieją liczne festiwale promujące sztukę filmową, między innymi: Festiwal Polskich Filmw Fabularnych, Nowe Horyzonty, Camerimage, Krakowski Festiwal Filmowy, Warszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy, a także corocznie organizowana jest uroczystość rozdania Polskich Nagrd Filmowych. Kinematografia znajduje się wśrd form sztuki wspieranych przez państwo. Wśrd instytucji wspierających działalność kinematografii w Polsce znajdują się Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Stowarzyszenie Filmowcw Polskich, Filmoteka Narodowa oraz Krajowa Izba Producentw Audiowizualnych[153]. Od 1963 roku Telewizja Polska, będąca także emitentem filmw polskich, produkuje serię form filmowych o charakterze spektakli teatralnych pod nazwą Teatr Telewizji[179].

Kinematografia polska, pomimo oficjalnego wsparcia ze strony państwa, ma problemy z dotarciem do publiczności zagranicznej. Według raportu TOMO Group sporządzonego w 2013 roku tradycyjna dystrybucja polskich filmw poza krajem produkcji ma charakter ograniczony. W kinach wyświetlane są one najczęściej w ramach zagranicznych festiwali, pokazw specjalnych oraz seansw organizowanych dla środowisk polonijnych[191].

W porwnaniu z pierwowzorem film zmienia nieco fabułę. Genialny dramat Gabrieli Zapolskiej dzieje się na początku XX wieku we Lwowie, a głwnymi bohaterami są członkowie mieszczańskiej rodziny Dulskich. W filmie akcja przeniosła się do Warszawy, ale Dulscy byli jakby ci sami, skupiając w sobie większość polskich przywar, ktre z podwjną mocą ujawniają się w sytuacjach trudnych bądź katastrofalnych. Dulska jest egoistyczna, skąpa i przy tym niesamowicie władcza.

3a8082e126