Hey everyone:Nasa kang pading uk ngawl vai te? Hikah Matu Society Yangon tilah napai uk hi, bangni target lah natawl? Nabit bit nak dan, policy ca takoep naw hi bet ah nazak sak uk haw malae tilah a rhamca or aka rhui mawt kung rhoek taengah nawl nak kabi uk.Bahoeng ka omngaih.
Johnly
CADING HLAINA
Acuek nai tuem rhoiding aw,
apa tui kong rhaengsi man cong tumsai ah kong tlang,
ngulbuel a na pang dong sih,
ngolpai a na tui hai sih.
Apa tui kong kung ca loangtlang ah
dingtawn rhaithang litum cang pong,
rhaikoh na cung boel sih. Rhai kut ana cik ngae sih.
A pa tui kong rhaesi ah man cong
a bol ah van li taca ah long tlang cihaeh ah lugn ngol
lung thoeng ah porhul kalsai ah khovil
rhai im loh thohli coeng.
Thingpan laikai hlimca thimvoel
rhaikit bomlum thing sam lingyen
rhai sueng muemthen omthen coeng.
A cuek rhuinuen ka rhoiding aw
hlim ca thimvoel thing pan lai kai,
rhaikit muemthen neh bomlum hmai lah sih.
Thing sam ling yeng
rhaisueng neh muemthen hmaih lah sih.
A thangrhuinuen ka thang hlo
a cuek rhuinuen rhoiding aw,
thing dong cangmai tlangkaat rhaidueng
thingtom rhaivang,
mintom rhaithak,
dupding rhaiyuel thinglak mupoe neh
ta noe kung ding hmai lah sih.
A cuek rhuinuen ka thang hlo te
tungkha hnimuen nakyong tungphai
nakdoeng phaisuneg bungpuei rhaekva
khopang laemthim rhaemphai
muthai aeldong pomtang
honkaeh a laem ka dueng hil thi eh.
A cuek rhui nuen rhoi ding aw
bungtla caeh then caehthuim ka vaehthen thil eh,
hawn kaeh cakva hui ha lupong
yopin sam khoi, khonoe an mi
honlung kan sak then thil eh.
A cuek rhuinuen rhoiding aw
a thang thimpai dangda bungmuem
vang ah yiyae tlaih boel sih
rhaikit tiktuem thumkak hmailue a ni noeng sih.
A cuek rhui nuen rhoiding aw
koldang bungmuem cuipai bungva
thawngaih la ka nuen la eh,
ki thawnyong ki hlue lah eh.
Ayoe ham pa taeng khaw
rhaidut loh cuhu rhaiyoe loh pokyol.
Kutmuem tikti rhaikit ka muemthen
sung muem ka ui la sungpai ka tlathen
ka tun tingsawn tolpai ka kining boel eh.
A cuek rhuineu rhoi ding aw,
apa tui kong soingaih loh tui poek lah sih.
Kai tun ting sawn laitaeh suithai neh
kai sih rhong o hon koei vohban
maiphu cang neh toldak cang ka luek koep bal lah sih.
Ka rhoding aw a thui loh tiktam rhoi ngaih sih
a rhang loh ban lam rhoi lah sih,
tung boh lo tlaeptlaeng rhoirhawp sih,
tuitun loh niolong lah sue, humtun loh n;cui la sue.
Ka rhoiding aw thing koeh lungmong
tak boeh putting pa bae n¡¦thui tak boeh,
pumnasi patoeng n¡¦taeng tak boeh.
Ka mue umtang ka haeh sung tue
ka pai bung muem ka ding tuek kan hluei hlah.
Ka tol pang tang hlih rhaila ka boeng eh,
hluei tuem daeng ka ka dawn lah sue.
Ka rhoiding te thim kut ka cai cin la cue sue,
hnuksam ka lingven la sue samding ka tu koei la sue.
Ka rhoiding aw kuttuk loh hloh hlam boel saeh
dongmet long cing huei boel saeh,
ka yaeh long tlang ka va dueng loh a ka hma,
ka vaya loh tong ngai sih.
Ka rhoi ding aw boeimang mah n¡¦taeng puei lah
pai ah mah n¡¦lawn puei lah
pael pue mah n¡¦tleo puei lah.
A tlum huk mah tloe puei lah sih.
A pai thum mah noe lah sih.
Phakpuei cang mah sa lah sih.
Rhilnu buh mah yoem lah sih.
Rhangkah a mah n¡¦lawn ngai sih.
Ka rhoiding aw cangbah pomtang
ka pom loh ka hlong boel eh.
A pa khai thang cangpuk lak ah ngol lah sih,
paitum lak ah pai lah sih.
Ya oe tu a tah,
Athang hlo loh
Muh cih rhaeng nan vai tak tih
Tumat hnuk nan hloem tah ah
A tuem kai he
A pa tui kong tum nu bung tlang
Cingtlawk ka tlo oeng sut,
A daeng cang ka pong sut.
A thang hlo te,
Yinthing na thoeng ve nim,
Yin mang a khaw ka lam tawn
Ih sap a khaw kan ngaidam,
A cuek rhoinuen a thang aw,
Adaeng kai a tuem he,
Thui hilh mu nim nan tue tak,
Pumting pa toeng nim nan tlap tak,
Tui lak ha phum phoe ngai dae,
Yinmang a khaw ha thoeng ngai dae ne.
A daeng kho te ka tuei moe nih,
a hlo te ka lawn moe nih,
umlawt caha vaeng ah,
thailawt ka rho poem vaeng ah
lung duek ka thana vaeng ah
a thang mueihue ka sam dueh loh n¡¦ sol sut,
thinboeih loh ka duengyai sut,
yungphok ka tairhi sut
a thang ol he nen ni
yungphoeng thing hong he
ding kho ka sum na tih
hlo ko ka nai ka noeng nah.
By. Tin Aung.(Malaysia)
Matu Atum abael (Matu Music Instruments)Matu ram he sawt vaeng ah a tum abel he khaw a na khueh van tih te kah a tum abel akhui ah a yol ca ka ming duen ca he tueng sak ham la ka ngaih bal. Matu cakho loh tum abel kawng he sawt vaeng ah yan ah Sampok loh poei a to vaeng ah a tum a bael he hlang taeng ah a vat sae ha tah vat tloel tih rhoh tah a tum tih okbok a pael tih he lumhma cuek la a na thui u. Ma tu a tum a bael khui kah aka om rhoek tah.ToemToem he hlang boeih loh ahno na tih hlang boeih kah lung buei a thoh sak kung la om toem he khong yu thoh vaeng ah. Losak ah cangyom ah toem he a tum u. Toem a om pawt a tah tol lam a khaw lamcawn(dancer) neh la he rhoinaeng (harmony) thai pawh. Toem he a hmuen ta kuem ah hno na koi la om tih he ming thai la om.MongMong he tah poei ta kuem a atum la om tih mong a om apawt tah coeng thai pawh. Mong long he hlang a hueh. Im a ka om te a ko a thoh sak tih hlang boeih loh mong ol a yak na la ting tun u. Te dong ah mong he Matu ca ko kah lung buei ah organize aka dai sak kung unity aka om sak kung la om ti he ming thai la om. Poei to hmuen ah mong a om apawt atah a coeng thai moe nih.MonglaengMonglaeng he khaw a saeh tum abael pakha la omvan bal tih Hlangduek vaeng ah hlang duek mueihla athak vaeng ah monglaeng he a tum u. Te phoei ah huitai neh moei boh tih a nai uthae vaeng ah mong laeng he atum u bal. Tephoei ah kai a kah vaeng akhaw tum u. Losak khotue a sai tih hlang loh kho a tue coeng a tah mong laeng he a tum u. Maya mana boeih loh tangla sol he ming ham la om. Yan ah rhal a tlung vaeng ah rhal a ka tawt loh a tum la om. Te dong ah mong laeng he tah Matu rhoek kah hing nah a ka hlawt kung pakhat van. Ko thae a ming puei omgaih khaw a ming puei he thui thai la om pawh.Tlaklak (symle)Tlaklak he Matu cako kah a tum bael bueng moe nih di lai tom kah a tum abael dong ah boeih a om dong ah thui khaw ngoe mai voel mah pawh. Tlak lak long ni lak a thoh sak khkan khaw a vai sak ti he ming ham la om.Bael (brass disc)Tum a bael dong ah bael he khaw omvan tih ayet ngai ngawn tah yusukvaeng ah hno na la om. Tea dong ah rhotak toembael a ti ol he a poe ne ni.Thangpa (basson)Thangpa he a ming thangpa aming na van bang la tum bael khuie ah ol puei koek la om van bal. Thangpa dong ah apuei (bass), athang (alto or second), athum/aphoet (soparano or third), neh akoek (tanor) ol he om van dong ah lum laa ben ah a soep nah pakhat la om. Thangpa he a yet ngai tah yusuk sael pael ah a tum u tih hlang loh alung rhuih rhuih a ding sak.Phitphoet (panflute)Phitphoet he khaw thangpa bangla om van phun li om. tloep a doe ca thae daeng ah ni laa arhoi naeng sak. Phitphoet he hlang loh maeh akha vaeng ah, yu asuk vaeng ah ol puei la a tum u.Vinvoeng (flute)Vingvoeng he ma ol pavit lhaw aming na. Ol thawt la cal vaeng a tah vingvoeng a ti dae ha tah hlo hlai lung dong a tah phavit la a yetngai. om. Akhui pa thum a vueh tih a yet ngaihn tah lobah khocil neh hlang loh cang va a hung vaeng ah rhaeng cik caimoe ol te arhoi tih dik a tum dong ani kaitum phavi ol a yak ah rhalmah ca hai a lung ding a ti . vinvoeng he a khui pathum a vueh tih a tum la om. A ol he penta tonic ol a cet.Phung (reed)Phunghe tah tuitang dong ah rho pali khaw pathum mai khaw a taw thih a ol a cai na ham la tum u. cadong an loh hula taeng la a lai opm vaeng ah. Hlaem hmah ah a ih na hm,uen ah a tum u. A ngen tah hlohlai doe ah, ting toeng a sak doe a ah tum tih tluep om then u.Rhotoeng (harp)Rhotoeng he tah rhova lansang pomrhoelh te a tuek het tih a sai uh. Rhotoeng dong ah he a rhui pa li om van bal. Hlohlai lung te a rhoitih a tum . Rhotoen he saw vaeng ah arhui pa li a om he music kah harmony a soep nah pa khat van ni.Rhopaa (harp)Rhopa he ta hae ka hlangthai rhoek long tah a ming u voel pawh. Rhopaa a ti. he rhotoeng pakhat ni. Te dae arhui a loeng (single string) lah om tih. A puei bang la om tih, ta hae kah ol nen koi ni guitar bass bang hui la a hno na van.TingkoeiTingkoei he tah rhohum(brass) neh a sai la om tih ti kah a sai te a ka taeng ah rhep a khueh tih oldi te a hno nah.ThingsaiThingsai he tah tahae hlang loh a ming voel moe nih. A bol van li kaisi dup puei ah thing aphueih, apong a pa vaeng ah thing hna te pat a oh mai tih a ka dong ah cat akoeng tih hlohlai ol la dikdik a tum yak vaeng ah vahlo vango pataeng khaw a lung ding coi ni ka ti.MATU LUMLAA NEH DIGITAL INSTRUMENTTa hae san a tah ahlang kah a cuei na he ba hoeng a sang dong ah a tum a bael ahe khaw aphu han thoeng coeng. Pathen rhen na neh ta hae ah Ma Matu ram a khae digictal keyboard organ na he hno na thai coeng tih uem ham la cal la om. Ta hae ah Ma tu ram ah a hno na instrument khui ah Yamaha Key board PSR 540, 550, 630 dong a mah mah Matu Music he phueng (creat) thai la om coeng. Keyboard dong ah he tract 16 om tih ti kah user dong ah he Matu kah music te thun tih koep ah cai sak thai la om. Record khaw sai thai la om. Hi kah digital kah a then na paklhat van ngawn tah Matu yusk poei ka ham ka tum kung he Mong, Thangpa (4) Phitphoet (4) toem, tlaklak ka tum he muep a poei ngoe moe nih. Pakhat beung loh boei a tum thai la om. Recor sai vaeng a khaw a tloe ol neh pit voel mueh la record sai thai la om.Matu Music neh ComputerMatu music he computer dong ah khaw phueng thai la om coeng. Tahae Kawram ah yet koek a hnno nah sortware tah Fruity Loop 4, Encore 4, Sebelious 2, Cake Walke music creator, neh Finale 2004 coi ni ka ti.Te khui ah kangaih koek pakhat tah Finale 2004 he then koek mai coi ni. atloe khaw om sui dae ha tah finale he hno na ham la ayoei dong a ni. Matu music he phueng si ti koi nih lumhma cuek ah programe te install sai ni. Te phoei ah atum a bael ah ol te tuem ni. A tum a bael te a ol a cae van bang la note te boeih hlak pa tih palay sai a tah a ol te tluep tluep cai mai. Te phoei ah ti kah sai ol te khaw cahnah dong ah print out sai thai la a om dong ah hlang tloe khaw cang puei thai la om. Tephoei ah a ol boeih te audio clip neh save sai coeng a tah website dong ah hlang khaw na pat thai la om coeng. Te dae hatah he phueng thai na ham he staff note a then ca ming ham a ngoe.Olbawt naOlbawt na thui ham la kangaih tah a so kah ka tael boei he phavawt na khaw muet om tih a toi ca ni ka thui. Matu lum la a ol puei la a om na kawng he ka thui vaeng ah a ngen long tah hlang ang muei lam khaw mhmu mai coi ni. Te dae kai th Rhokah loh nicun tih Bol loh ncah dong ah a paek ol he khaw ka thin tloh na van. Hlang kho hlang rha kapha mai ca khaw Matu lumlaa neh ol ka vik ka hma sak a tah Matu a duek nen ni a vai u eh.Yan ah Maihae loh tui ato tih hlang loh mai hae na pa duek a ti na vaeng ah " a pa pali pala mai te a na ti". te phoei ah na nu duek a ti na vaeng ah a tah " anu suk tui la ka ok dae a ti" tih tui a to te pak a toeng. Nang neh kai ti ah Matu n'cun dae na om na kung ah he kah ol nayak vaeng ah nathin khaw a moe van coi nim na ko khaw phoena van coi nim. Natui to te rhaih toeng lam tah Matu ram ben la rhaih mael bangnim na hmuh ve. Ti hnin ah rhal mah cahai loh ka Bol van li, Rhokah somthang ah hmuen a loh thing rho khaw boeih mit coeng. Olka lumla khaw yilh loh a khuen boeih coeng. Te dong ah hi kah ca a ka taeboeih ming sak ham la kangaih tah ta hae ah Matu olka khoembael naham he Pathen rhen na neh kumthum kumli khui ah kacoi tih a ngen tah tape neh record kasai thai lah om. A ngen tah manuscript la om pueng. Ta hae a then la hlang hmai ah tueng sak na ham la Computer, Camera, Vedeo Camera, Tape recoder he ol puei la a ngoe. U ca khaw he dong ah thum ham la kangaih hlang tah Matu laa, poek nah, a tloe hnopai neh khaw na thum u thai. ba hoeng ka uem.Rhohkah SomthangMATU: OLNI:NG
MATU GRAMMER
OLRHOEK-Preface
Thlang phung khat pa khat ah Ol om tih ol te a khoem na ham la ca: khaw a om ham om: Ca: a om daeng ah ni yan kho khuen ci:l neh kho sak rham sak nah im phung in lam, thui tuen ol, kho boe rham la:ng, lum la: boeih in kuem thai. Ca: te in daek vaeng ah a long a i:m la indaek. Bang dong ah le in ti: ah tah, ol thui neh ca daek he vai uh roi pawh. Ol thui he tah a koih na la haw hawh in thui thai dae ca: in daek vaeng ah tah a mah a long a im ah in daek pawt ah tah thlang pa khat neh pa khat carhui vai u thae pawh. Ti hnin hang ah tah thlang hing cueih nah asang coeng dong ah ca daek long khaw sang boeih coeng. Im hmai ben a voel lam ta oe tah a hoem a lae he a sang ha:ng ham dong ah cadaek cathut long khaw a sang angaih van pawn ni. Dawn rha: in sak vaeng ah khaw ani:ng ingho:l lo hma pawt ah tah dawn rha: insak thai pawt bang la Im Khai: insak vaeng ah khaw tungki: lo hma la ni li:ng daeng ah ni im khai insak thai pueng te im ming uh. Ni:ng Matu ca he Matu ol phoh, ol khuen neh ol hlo:, bang la in khueh hlan. Kum 1960-61 rhuet rhat vaeng ah Paham Rev. Ngai Tim loh Hakha catham (alphabet) dong ah ana kung sut tih Matu ol la hla ana daek te im ming uh. Boe hoeng uem ham om tang kik. Matu ca sai van pawn sih ana ti uh tih (kum 1950-60) rhuet rhat vaeng ah cava: (youth) Tacing, Tadoem thlang angen rhoek ana thak thae uh van dae ana sai uh thaipawh. Paham Ngai Tim kah la cabu: khui kah Matu ol la ana daek Catham (alphabet) athen la in saek in boe het vaeng ah Hakha catham dong ah ana kungsut tih ana daek ti he kang ming uh. Hakha catham he in saek bal vaeng ah Matu ol ah aka om pawt ci na moeh a om dong ah Hakha catham he Matu catham la inlo thai pawh. Inthui na mai ah Matu ol hlo: dong ah (F,J,Q,X,Z) he rhoek ol hlo: he om pawh. Ti phoei ah Matu ol hlo: dong ah aka om catham moeh khaw Hakha catham dong ah om van pawh. Matu ol hlo: dong ah (ae, oe, ue) vowel (ka nag tih ol hloJ cina he Hakha catham dong ah omvan pawh. Olning he ca aka khueh ram tom loh a khueh uh. Ning Matu cako: loh ing ol he ca la in daek thai nah atue toi ca pueng dae ha tah Bible (Pathen) ol hil ah im mah ca la in daek thai coeng dong ah om ngaih ham om tang kik. Olni:ng in khueh phoei ah ta oe soep ngaih vi tih then ngai ni.
OLRHAN-Introduction
Hebrew neh Greek Olning he aka daek kungloh adaek vaeng ah thlang kah yak ming yoei la a ti tih English grammar nen he hmaih a thui caih. Te dong ah thlang tom loh a mah poek ah khaw a tae tih a yakming thai uh. Kailong khaw Matu Olning bu ahkhaw thlang bok ol nen he bet kabok.
Thlang bok ol ah he ol mi: 8 om (eight parts of speed)
Noun = Ming Adjective = Mingdom
Verb = Sai Preposition = Ming hnuk akathoi (postposition)
Adverb = Sai aka bong kung Conjunction = Aka cong kung
Pronoun = Ming yueng Interjection = Inlet ol
Greek neh Hebrew ol he hlang bok ol lak ah a soep ngai dong ah hlang bok ol ah aka om pawt ci na khaw moeh om.
In thui nah mai ah Greek neh Hebrew ol dong ah Word declension neh verb conjugation ti bang ci na te hlang bok ol ah om van pawh.
A lo hma cuek hlang, A pa bae hlang, neh A pa thu:m hlang kah asai ci na daek vaeng ah vai ham.
Ning Matu cako Ol he saek boe uh het la sih.
Alphabet = Alpha+Beta Greek ca dong kah alo hma cuek ol lung pa nit he lung at la ana daek uh tih ti hae ah Alphabet in ti: uh. Ning long khaw Alphabet lam khaw in ti van mai thai. Kai loh Catham ti la ming thai: ka sui mai ni.
MATU CATHAM
A AE B C D E
G H I J K L
M N O OE P PH
R RH S T U UE
V W Y
Matu catham, pawt ah tah Matu ol ah, ka ang ol=vowel ol hlo: he a tloe ol lak ah yet ngai.
Oe-----Oe ol lo he hlang bok ol ah om van dae catham a hloeh la khueh uh pawh.
Bird = Boerd = b3:d.
Phonetic dong he bang la a daek uh.
First = foest Earth = Oerth
Rh-----Rh ol lo: he French neh German ol ah khaw om van.
In thui na mai ah-----
Mary = Marhy ti la ati uh van Schurat = Schurhat ti la khue uh thae van
Y neh X English Alphabet pa nit rhoi he Consonant la a khueh uh bang la an mih rhoi he Chromosome la a om rhoi dong ah suffix lam khaw a hno na: uh ke im hmuh uh.
Inthui na mai ah-----ly, by, fly etc….. ka ang ol hlo = vowel ngawn cawn lam khaw a thui uh.
Matu ol ah F catham he akung ah khaw, adong ah khaw ol hlo: om pawh.
J, Q, X catham rhoek he akung, adong ah mi ah khaw ol hlo: om rhoe rhoe pawh.
Z ol lo: he aka om bang lam ngawn a om dae ha tah om tang tang pawh.
Zawng----- Hakha ol ah ati uh ke ning loh Yong ol hlo: lam ni in ti uh, Zong in ti uh moe nih. English loh Zet ti la a tae tih American loh Zee ti la atae uh.
Matu ol tang tang lam ngawn tah-----Yet, Yee lam ni in tae uh, Inti hae ah tah hlang ol ka: ing awt uh van tih Zet, Zee ti bang lam khaw in tae van coeng,
I: ti Matu cako: ol Ta cing, Ta doem ol hlo: boeih in khing vaeng ah, Ta cing ah aka vawt ke Ta doem ol ahom tih Ta doem ol aka vawt ci na te khaw Ta Cing ah a om ke in hmuh uh.
In thui na mai ah-----
Ta Cing rhoek ol hlo: ah N ol lo neh aka bawt om pawh.
Thang vuen = Thang vuel Thang pawn = Thang pawl ati uh, ti dae Nga la ol neh Ta doem ol, Dai ol ah om.
Ta doem ol hlo: ah Hm neh Hn neh atong ol om van pawh.
In thui na mai ah-----
Hna = Ha Hmai = Hai Hma = Ha ti la Va lang ol neh Nga tu Hlu tan ol ah aka om pawh te Nga la neh Cing tlang Dai ben ah om.
Hlang bok ol ah Verbal noun = ming ka ang ol.
In thui na mai ah-----
Speak = verb, verb = sai Spoken = verbal.
Ti bang la ning Matu ol khaw-----
Lung = love, verb = sai ni, Ti dae lungnah, verbal = sainah la in hno na: uh he im hmuh uh. Ning Matu ol ah lung nah, oeng nah, sai nah ti he Matu ol tak tak moe nih, hlang ca: in cang tih, hlang ol la in ca:l dong ah, he bang ci na he khaw im mah ol bang la om coeng.
( : )=Sere-Hebrew
(:) he mik-----nawt = symbol he phonetic dong ah ol hu:m: asen (long vowel) vaeng ah a hno na: uh mik nawt ni. Kol ol ah khaw (voicahnalungpawk) ati uh tih a hno na: uh van he, he dong lam ka ni a loh uh boeih loeih van.
Ti dong ah kai loh ning Matu Olning dong ah-----
Ol mawt = long vowel ham la (:) he ka hno nah, he lak ah athen ngai avoel ah inca inna: loh ana ming uh thai ah tah tlaih uh koep nawn saeh.
Ol mawt = long vowel Oldi toi bawt = short vowel
Short vowel=Oldi toi bawi
A E I O U
Long vowel=Olmawt=Olki:
A: E: I: O: U:
Ka thui tang tae bang la, ning Matu cako: ol hlo: he Kol ol hlo: neh bet yoei ngai ke im hmuh uh.
In thui na mai ah, hlang panit ming-----
1. Lai Thang Yong poeh hoel Lai Thang ming.
2. Lai Tha:ng Lai Tha:ng hoel, Ha hna hoel neh Tak nan boel rhoek kah aming ingkhue vaeng ah Ol di asang la ingkhue tih Yoeng poeih hoel ming ingkhue vaeng ah tah Oldi toi bawt neh ingkhue uh.
Te dong ah ning Matu cako: Ol hlo: = phonetic ah he
Olmawt = long vowel neh Oldi toi bawt = short vowel he om van. Long vowel neh short vowel he Hebrew Olning cabu dong ah athen ca: la athui caih ke om. Hebrew ca ah ke ya:n vaeng ah vowel ke ana khueh uh pawh. A.D 500 rhuet rhat vaeng daeng ah ni Jewish scholars = Masoretes rhoek loh Hebrew vowel ke ana tong uh pueng. Ti dae English vowel bang la (aeiou) bang la khueh uh van pawh. Miknawt = symbol lam ni dawk akhueh uh.
He olning cabu: dong ah he Tingtoeng, Hlohlai, Tangla:, Yusuk la cina, atloe lumla: etc..... ka daek thil cina he Ya:n ol neh inti hae ol, Ngala: ol, Tacing, Tadoem atuk akai uh thae nah muep a om dong ah ni.
Paek 1 = Chaptar one
Catham = Alphabet
A AE B C D E
G H I J K L
M N O OE P PH
R RH S T U UE
V W Y
a ae b c d e
g h i j k l
m n o oe p ph
r rh s t u ue
v w y
Catham he ngawn tah English catham boeih he khaw in daek thai, bang dong in ti: ah tah proper noun = mi:ng ci na in daek vaeng ah in hno nah thai.
Phonetic = Ol hlo:
Catham khui: ah aka om pawt rhoek-----
F J Q X Z
F J Q X Z
February, Jacob Jesu Quartz X”mas Zion
Ning ol ah aka om pawh ming cina indaek ngaih vaeng ah aso: kah bang la in daek van thai.
Phonetic=Olhlo: neh Matu: catham tae sih.
A a: Apa: Kamaya:
B bi Bi: ka bi Bong ban
C ci Ca cang Canghum Cangyen
D di Dang da pai Di dae di dae di dae:
E e Eng eng thae ca A Thae a then
Ae ae An kae lung baek
Ph phah Phanaeng Phun lam
G gi -ng Ol lung abawt na: ah ni in hno: na thai
H aech Hu la Ham bai
I I: Im Thing hing
K khe Kut ka kai
L el Long lo
M em Mang, ming
N en No Nang
O O: Ong , Thong
P phi Pum, po
R ar Ram ro
Rh Rhah Rha Rha:
S Es Si Sam
T Ti Ting toeng Tui
U U: ta u Apu
V vi Vai to Va
W dabaliu
aw aw Pawh Nawh
Y Vuai Yong
Oldi Toibawt = Consonant
B C D G H K
L M N P R
S T V W Y
Catham kop
Hl, Hm, Hn, Kh, Ph, Rh,
Ka ang olhlo = vowel-----
A E I O U
Ka ang olhlo Kop = Diph tho:ng
AE OE UE AU OI UI EI AI
Paek 2
Ol boel parhet = Eight parts of speed
Ming = Noun, Sai=Verb, Saibom= Adverb, Mingkhaep=Adjective
Ol cong= Conjunctions Ming yueng = Pronoun Let ol = Interjection
Ho theos agape estin = God is love = Pathen tah lung vat kung ni.
Ho = Article Theos = God Agape = love Estin = is
Ning Matu cako: ol he Tibeto – Burma ol la a om dong ah Kol ol hlo bang la om. Ol phoh a sang he khaw Kol ol neh lo: uh bet. Greek ca rhui he in sawt vaeng ah estin = is = tah he a hnuk khi: ah adaek. Hlang bok ol ah tah (is) he a lak lo ah om tih ning ol ah khaw a lak lo ah a om ke im hmuh uh.
Contract = Toi bawt
Thui na mai ah-----
I will = I’ll Is not = isn’t Have not = haven’t
Matu ol ah-----
Ingkhue = n’khue Imhmuh = m’hmuh ti la a daek uh im hmuh uh.
Contract he ol thui vaeng ah a hno na: uh ni, ca daek vaeng ah a hno na: uh moe nih, Thlang pakhat ol thui te ca la a daek vaeng ah a hno na: uh.
Hlang ol vat-----
Matu ca a poe hlan ah thlang ca, thlang ol puet na hno na coeng dong ah a ngen tah ca moe pa tong loh im mah ol bang la vik in poek uh coeng.
Phong he Rhaikha ol lam kah phuang lam kah a na hno na: uh ni, ning ol yan ol ah khaw in ti he ol ah khaw a om moe nih.
Phong = hoe = doek
Euaggelizaw = proclaim = preach the gospel ti lam kah aka lo ni, Im mah ol la hoi sih in ti koi nih,
A pang pui = A hoesoeh = Adoek in ti ni.
Pathen = Pathian Rhaikha ol lam kah ha lo ni, Yan mi Nu: mi Pa: ol ah Kho = Kho hni = Ci thui = Tui hla = van ati uh. Yan ah yu ana suk uh vaeng ah im phu tlung rho lik soi ah Kho hni ca ham la a ti uh tih Vai dam cun ana hoei pa: uh. April hla Koi ana loh uh vaeng ah Kho hni ca duek coeng ati: uh tih rho lik neh vai dam cun te hmaih ana voeih uh. Te hae kah Easter Sunday = tho koep vaeng ah he loe boel. Greek ol ah Theos a ti uh tih, Hebrew ol ah Alohim = Yahweh a ti tih, thlangbok ol ah Alohim = God ati uh tih Yahweh = Lord ti la ati uh. Ning long tah Rhaikha ol rhol he a: phat in hnona: eh? Im mah ol ahom Kho = Kho hni = Ci thui he rhoek khui ah pa khat khat mi bang lae aka dueng tlang poek lah eh. Kai ngaih nah mai ah tah KHOEHNI he ka ngaih dae. Bible cathai: rhoek a ham ca ci na neh yan ol aka ming pa tong rhoek hum tun angaih ni ka ti.
Bible = Biblos = Book = Scroll = Record (Matt; 1:1, John; 21:25) in original language = Ol cuek cabu: khui ah so. Bible thlang bok ol a ti he a mah mih ol van moe nih, Greek ol ah cabu: or Scroll = ca yol te Bible ana ti uh van ni.
Thang then = Thang that Rhaikha ol lam kah ing hoi ta rha bal ni.
Matu ol ah-----
Koeh hloeng = thang pom = Oep ti tih moeh om mai.
Ko poek rhai = khua ruah har Rhaikha ol Matu ol la ing hoi pawt nim ka ti.
Matu ol ah-----
Ka ngai hmang = ngai cik cok = ko poek lim lum = ko poek bing ti tih im mah ol ah moeh om van dae, ko poek rai ti he Valang ol lam kah aka lo la a om dong ah Valang ol tang a: Raikha ol lam kah Matu ol la a hoi uh a: tit e ka ming cet pawh.
Matu olning ca bu; khui ah Hlo hlai, Ting toeng, Yusuk la, Tang la: etc…..cina ka daek thil he Matu ca ko ol----- Ta cing, Ta doem ol neh Batu: or Nga la: ol a tuk a kai na: uh moeh om ti phoei ah Yan ol neh ti hnin hang ol in khing na thai ham la ka ti dong ah ni.
Sai = Verb
Sai = Verb he carhui khui ah a hno na: uh vaeng atue = time vaeng ah athui uh asai uh bang la a rhoi uh tih a daek uh ol lung te tho vael uh thae van. Ti te Tense ati uh.
Saitue = tense
Khu:mtue = Past tense
Tihae = Present tense
Lohamtue = Future tense ti tih pathum la apaek uh.
Ning Matu ol ah hnuk sulkah insai, imbi ci na inthui ngaih vaeng ah (Coe:ng) ol lung he innuen sak daeng ah ni inyakming thai eh,
Inthui na mai ah-----
Ka boeih coeng, ka thui coeng, ka sai coeng etc……
Tihae = Present tense
Kasai, ka bi, ka hmuh, ka thui, etc-----
Lohamtue = Future tense
Lohamtue ah ning ol ah tah (Ni) ol lung he ni (will, shall, may, must) yueng la ingkhueh uh.
Inthui na mai ah-----
Ka sai ni, ka daek ni, ka caet ni, ha lo uh ni, Apa ha lo ni, etc-----
Voice = Olhu:m
Olhu:m = U kah ol lae, a ka saikung ol a:? Aka doe kung = object ol a:? Ti te yakming nah olhu:m ol.
Inthui na mai ah-----
Saikung = Active voice
Khohni loh acapa a khueh duen te Diklai hlang apaek (God gave the world His only begotten son). Khohni = God = subject = Akasai kung dong ah, paek = sai nah te Active voice = Akasai kung olhu:m.
Akadoe kung olhu:m = passive voice
Acapa: tah paek la om coeng = Acapa te impaek coeng = His son was given to us. He carhui khui ah he Acapa te Diklai thlang paek tangtae la a om nah ol dong ah akadoe kung olhu:m = passive voice aming nah.
Inthui na mai ah-----
Kai loh sael a ngaeh = Tiger kills Mithun.
Sael tah ngaeh la om coeng. Mithun is killed by the Tiger.
Kai = saikung Mithun = Aka yok kung tih Ngaeh la om coeng = Predicate = sai
Ami: = Number
Aloeng = Singuler
Dual = Aboh,
Aping = Plural
Aloeng = Singuler
Pakhat bueng ke athui: na ngaih.
In thui na mai ah, Nang halo:. He carhui ah he, aka saikung Nang amah bueng dong ah Sai nah = verb dong ah abang khaw om van pawh.
Aboh = Dual
Panit = 2 ati ngaih nah.
Inthui: na mai ah.
Pa Thang neh Pa Kung ha lo rhoi saeh.
He carhui dong ah he hlang panit a lo rhoi dong ah(rhoi)ami tueing sak nah he indaek daeng ah ni hlang panit ati te akang ming pueng.
Aping = Plural
Panit lak ah aka yet ngai hlang hno pai: athui ngaih nah.
Hlangpathum lakah ayet ngai ke ingkhue vaeng ah, Nang maih rhoek ha lo: uh inti.
Rhoek ami tueng nah sak im hmuh vaeng ah hlang panit lak ah yet ngai ti te im ming thai.
Thui caih nah
Thlang mi: mi yet lae ha lo: uh tit e imming ngaih ah tah, Ming yueng = pronoun aka thoi kung (ami:) tueng sak Rhoek ol lung long te aphih dong ah yak ming then la om. Aboh =dual ati he Hebrew Olning ca bu: khui ah ni aom.
Carhui = sentence
Carhui ah he aka thui or aka sai kung, sai nah neh aka doe or aka yok kung ti la om uh.
In thui namaiah, Kai loh Sael a ngaeh.
Kai = aka sai kung, Sael = aka yok kung, tih ngaeh he sai nah.
Kai, Sael he rhoi he Ming tih Ngaeh = sai nah.
Kai pui dong ko: aka lo loh sael ta:l abok thuk mat a ngaeh.
Kai pui dong ko: pui neh dong ko: = he rhoi he Kai = Ming = kah a ming dom = adjective.
Sael tal abok thuk = talneh abok thuk = sael = Ming aka ming dom kung tih.
Mat a ngaeh = mat = he ngaeh = sai nah aka bong kung = adverb.
Yan ol = ting toeng, hlo hlai, tang la, kho soih la, a hlo la, la tlang, rhah lung dong kah Carhui ci na so uh la sih.
Ting toeng
Cang pa la----, Ki va oe – doe doe ding oe – Kai rum pha vi ol a yak ah rhal mah ca hai a lung ding oe---oe ae---a –alung ding, ya-oe---thing kung tik tun loh kui a pom oe-po taeng yil moe loh hling a bai oe---oe ae---a hling abai, ya---oe ingho ve oe---cang thawn a nu loh ingho ve oe---oe ae ---a ingho ve.
Ca dah ca loh lo ah va a hung vaeng ah a ma nu thawn loh ui tang thaih boe boeh, tik tun cop boeh a ti nah ko thae ol neh pha vi = ving voeng dik dik atum vaeng ahrhal caem la aka tho rhoek loh a yak uh vaeng ah a lung ding uh a ti ngaih na te ting toeng la ana sak ol.
Sa kah ting toeng, - l--- A kuh a –kakuh –a no phoeng –an rhat yung ping ni kan nguelh sak---an rhat yung ping ni kan nguelh sak – Rhang rhaeh sakhilong khaw---rhang rhaeh a saki long khaw hmael hmai a dong poek ai nim---
2. Anu loh –anu loh bai pen ca neh in yol tih ---rha kil ah in soi vaeng ah tah – rha kil ah in soi vaeng ah tah --- mui rhih ka dueng la ka koih pawt dae---ka koih pawt dae---
Akuh= sakuh, rhang rhaeh=ki rhang. Muei rhih=vom, kai=aka tlung aka al ci na ke ati nga ih nah.
3. Rhuk aw ---rhuk aw ---yu su-su-su – kantinah--- rhang rhaeh sa khi tuk laek ah ha thoeng ni kanti na---rhang rhaeh sakhi tuk laek ah atoeng ni kan ti nah.
Rhuk=yu:. Yusu=yu than.
Paek 4
Tangla: sol sih.
Tangla aw… kai kho la cet sih… tangle… boeipa tongmang..didea..didea,,didea….adi,, didea…ea didea. A…Bogma:…ahuk ai te…bongpui kung ah cu sih…Bongpui ahuk ai te….bongma kung la cu sih. Didea di dea… adi…didea…didea…didea…didea…didea didea… A…kho sa..sih khosa..sih..A ai kho la khosa sih….Aithi: kho la kho sih…khosa sih khosa sih silo kho la kho sa sih… Didea didea didea…adi..didea didea didea…didea e didea.. A…apa lo ah rhodi hum long an mai thai thai oe an toi pok pok oe.a…anu lo ah cangtun cangtang khui ngaw buk buk oe….cangkom pueng..pueng oe… Anu lo tawn na hmuh nim..nim oe.. apa lo tawn na hmuh nim… Ka hmuh paw toe pawt oe ki mah pa teang ki lam lam na ah ka kho a tloh hai baw…ka ceah na…ah ka phai a loh hai baw..didea didea didea…aadi didea didea…didea e didea… A…su hoi ham la …ka ti ah pum lak dong long cawt ki boeih…hum hi su tang man na seah… Va hoi ham la ka ti ah pom teang sung hai cawt ki bang su cek va cek man na seah….didea didea didea adi didea didea…didea didea e didea A ahluei thung sih thung sih…ala thung sih thung sih….didae didae didae…adi didae didae didae e didae…. A ahea ma co boei ha im.im oe…ahea ma co ang rheang im..im oe…a cak patoing thui lah sih a ok patoeng teang lah sih…buh aw buh aw ha lo leah lea hoe….meah aw meah ha lo leah thangvuen kal cak thal pomp ah omvai kal ok thal pom pah….didea didea didea…adi didea didea didea e didea….
A akho song sing song seng atlan vaeng ah losak ai baem sawt ki vah long kueng ben la ngawih ki bung.. long dak ben la ngawih ki bung. Didae didae didae…adi didae didae didae e didae..
He tangle he yan ah pasut rhoek Lung Ngo. Batu: neh Thai phum tu:n ana om uh vaeng kah pawn ni. Tangla inti he Thai phum rhoek loh te hae due ah ati uh ati uh ol..he ning lo te hae ah Hula inti uh ke ni.
Kho soih hla.
Oe..a..oe..a aw nae…oe, oe..a oe…a…oe, saelca: a ,,,oe,,,nawnae….oe…. Ki mah tah… tul pawn ah.. hlip ah ka thung ah … Bungtla a ….sae ah Thuipa..yuva,,ka hlaeng hlawt… oe..ya,,,oe …He la he yan ah apa yong poeih loh a ngan nu uh Si sal phu loh ah Bung tla ben ah Kui Hnaeng neh Len Tang angawn vaeng ah ahla thoeh ni.
Kim ah tah,,, Bungtla a….sae,a,,ku lai a,,,thil,, a,,, ka yawt,,, a,,, oe,,, oe a…. oe … He la he tah yan ah apa Lai Tha:ng loh Bungtla sae ah a ngan nu phu loh ah tungpa tang hlangrhet 8 angawn vaeng ah hlang moeh ka ngawn ati nah la hlang rhil te Kulai rhui bang la ka yawt ati ngaih nah la ni,….
Paek 5
Khoyin vaeng ah Cidong Hula rhoek a lam ah Hla tlang.
Tlanggpui lam hla.
Hoi..hoi..hoi… hoi laengko, ko,.. laengko laengko atui nik nuk,,,oe acong cangva oe o ya la oi oya la oi oeh..Lungsi sae sae long saelong boeithang boei,,,,aw,,aya:,,,maw ka thae,,, songpang boei ka thae,,,athae,, thae paw mueh la ala lae,,lae la..;la lalae la..la..su voeng voeh,,va voeng voeh… su lae,, va lae va lae aki lang loe lang loe,, va lang loe lang loe… su hoi la hoi va hoi la hoi…. Yan ah pa cut rhoek ana om tun vaeng kah la pawn ni.
La tlang
A long sae ah akho daeng…daeng sae…pum pael loep loep lam ayong hmai ah ko amaw eng ah thae boei khaw boei khaw ati: ah tah asu ca oe alae ca oe cuk su loeih..loieh…aluet cang pong ci kang ai dai ti: oe….
A nu tah lo tang dae lo tang dae lo tang dae yael puet yael tang a phaw: tloel tih ahoi tui loh a yo….a yo.. ah tah a hang ca ..te om pah om pah ati: ah tah asu ca oe. alae ca su cu: loeih loeih….aluet cang pong ci kang ai dai ti …oe… Alaep pae loeng. paeloeng. alam paeloeng paeloeng cikang cikang be be ala tui maw ka the… ungnu ungnu ung le lo sae loeng duet oe duet oe…ala atui kung nu tang la atui kung nu oe…Sakhi oe… hawk oe hek oe loto sakhi hawk oe hek oe khui hlu lingloeng lingloeng ti, sakhi lingloeng lingloeng ti tap pui ah kan doe eh tap ca: ah ah kan doe kan doe lingloeng ca oe …ca Akhi oe hawk oe hek oe cungka: cungka: dae kung tho: ….ala atui kung nu .tang la atui kung nu oe….
He kah la tlang he yan ah na pa rhoek Rha dep Nga Laeng kho neh Lung Cang rhet Pha Naeng phaiah ha om vaeng ah Yu suk la ni.
A hlo la,
A hlo aw…om dak bung tlang o ya:..lo..adi alam then ca tloe.. aloep alam then ca tloe adi ham la khoi vah um yu hol pa uh alop ham la kho haeng ham po pael pa uh…adi loep loep lam na; saeh ahai loep loep lam na saeh,,,a hloh ka ti kang long po ahai ka ti kam can hlaka hlo oi ya..oi ya…ahai,,ahai oi ya,, oi ya;,,,dong hloh tu:nuem ka ti eh dong vawt tu:nuem ka ti eh..ka dong hloh laem bal dae ka dong vawto. Laem bal dae…ah loh o ya ..oi ya ahai oi ya oi ya…..
Tu; nuem=ol lung he Va Lang ol ni. Yan ah tah ning Matu: cako he thik at la ing om uh vaeng la pawn ni.
Paek 6
Aho o..apa boei tai,, Tlung koep Pain nan.. kho nu ati kang long po.. lung hoi ati kam can hlak,,, khoi rhil bang la ahluep,, hluep rhoi na saeh,, lam thai kho pom rhoi na saeh ahloh ka ti kang long po.. ahai ka ti kam can hlak,,, ahloh oi ya..oi ,,ya,, ahai a oi ya..oi ya,,,ahloh ka ti kang long po ahai ka ti kam can hlak….
A hlo …o.. Pum ek ci nu athu amul sai kol la anhlaeng sai ham asi hoep la hoep uh sih.. cam hmong koi then sing kaek phom la phom uh sih ahloh ka ti kang long po ahai ka ti kam can hlak,,ahloh oi ya oi ya ahai oiya oiya….
Ahloh,,,,o aming mu tue ayael ka hlo ayael ya oe ya oe ya oe rhangpa di tang ayael ka hlo ayael ya oe ya oe… lung lang pa.. pa acing dae la dae uh sih cing thai dae la dae uh sih…ahloh ka ti kang long po,,,,ahai ka ti kam can hlak..ahlo oi ya…oi ya..ahai oi ya,,,,oi ya…
Ahlo..o..ka mah pang tang ca rhoi tah,,kadi sael tang sae lo ting oe ting oe pui val nang kah thu lai tah ki dong pang vo cam pho tluk oe tluk oe ….ahloh ka ti kang long po,,ahai ka ti kam can hlak ,,ahloh oiya oiya ,,,ahai oiya,,,oiya…
Ahlo o ..ahawl kho li ahung a,,,,,daca: kholi ahang ah,,,rhang cil rhang men ol ki yak ,,,citha ket kawt ol ki yah….Na rhang suk ,,nang rhang suk lung taeng thing ngo rhang suk a lung kan uem sak,,Na phai bok na phai bok hlui khu tawp yawpphai bok ako kan yael sak,,,rhang suk ko lut..ko lut..ti phai bok ko hal ko hal ti..na rhang suk tah po dae um cil val tang dae na phai bok tah tui kol vong hloe val tang dae,,,ahlo oiya ahai oiya oiya ..
Ahlo o..buthuk kholi cang im long lang val tang dae mai hei long hlo val tang dae cing duet kholi thi uelh lung thu val tang dae cang im long tlang val tang dae ahloh ka ti kang long po ahai ka ti kam can hlak..ahlo oiya.. oiya ahai oiya.. oiya…
Ahlo o,,acing im thung athuk tla oe tla oe cingpoei im thung thuk ya:tla oe tla oe ,,ahlo oiya..oiya ahai oiya..oiya..
Ka cawt pet ka cawt pet asi rhupa ka cawt pet rhupa tlup nup ka cawt pet …ka cawt pet ka cawt pet asi hum long ka cawt pet ..humca kholi ka cawt pet ..ahlo oiya..oiya..ahai oiya..oiya..
Atha lam lam oe ka mah ding koei tol ah …Atha lam lam oe ki mah lung khum tol ah ,,atha o a khum dam ah ha mel dae oe ha mel dae oe.
CANG YOM (KUM THAI)
Aisi tho-ong sih
Aisi oe..thoh ong loeih ..Ai lae loh kan doi eh a..ti kul..kul.kel kel….thang pa let oe…let oe. Thing long song oe song oe..ki mah bum lum cing toe..Rhal vang phai ah ngok coek..ngek coek ..Toem tum loeih bel tum loeih tle tuk tle moem lo hlan ah kho mai cang thae lo ve..Kai si som neh Rho kah som ah rhul ca let..let ..thang tom poe..poe..poe va sum..Moe..moe..moe sing thu lai moe ..moe.tu lam det ..det ..moe ma cing koei ..koei..anu lo saeh lo sae poe..apa lo sae..lo sae poe..kang ko nu oe rhet oe ..kang ko pa oe rhet oe..Aisi alam rhawt oe..kut ca ala oei oe bael bael na pu Rhep nan Rhep nan na pu bael bael ..Rhai kong ben la ben lawih Rhal vang ben la ben lawih…
Aisi tho ong vaeng ah he kho yin vaeng ah ma nu: ci na loh tol la buh han thlak uh tih ka ni bai uh thae tih ka na cak. Yuet phom, ling uet baek tui ci na hnilh ham om pawh,im mah kah kho sak rham sak na he khoem pha:t ham om.
Cang yom kum thai he kai mih Ngala long tah Huet na hnin neh Sitloek kah na hnin ati tih kho hni voi ka sai uh. Huet na hnin hlem kho yin ah Tol ah tol hmai ka toih uh tih ka ngol uh. Tom ..bael ka tum uh tih Aisi ka tho-ong uh .Ahluen Rho kah lam kah loh atong uh tih kho yin khing ah Rhai vai nah (tung koe)voei 5 ka sai uh
TUNG koe ol …Tung tung tung tung koe kang ma lung rhul ah pai kaek alo doing oe..tung tung tung tung koe Um rhaeh Lung hli ah cang moe ana hoel oe…ka na ti:uh tih rhai ka na vai uh. Ning Matu cako:long he Cang yom vaeng ah Kum rhuem neh kum thai rhen ana bok uh. Mitlam lae in ti ah tah Huet nahnin ah he tu kum khui ah a im khui lam kah hlang aka duek loh min cang kho sae ah phuel la caet uh tih ava aka duek ayu loh inti hae ah tah kum athok coeng dong ah nang khaw hal laeh kai khaw ka hal coeng tih va tloe ka sa pawn ni ati na tih a phih bang la ,ayu aka duek long khaw ti bang lam te ayu aka duek te aphih van. Ama nu ana pa neh aca: ana:aka duek ci na long khaw phuel la caet uh tih aka duek ahui ako:ci na te boeih ana phih uh. Hlem kho yin khing ah Rhai ana vai uh tih thang vuem Sitloek kah nahnin ah Sitloek te Li thal , Lung pok neh Rhai kah la ana kah uh. Ati na ngaih ngawn tah Inhuk kum kah Rhai boeih te kum thai sa dong la ha lo voel na ham pawt la ana vai uh, ana kah uh. Cang yom vuen lam ka long ngawn tah lo thai ana vok uh coeng. Im takuem ah buh maeh om,aka ka boei loh cang hum ahlum (Okla aka thuem)neh. Ti vaeng ah he Cang hla =Cathui=Pathen ana khue tih Cang hla: ana khue uh =ana ue:m nah te cang hum hlum ati uh.Patong camoe ha lo uh tih Buh ana bai uh thae tih ana om then uh van.
Hlo: hlai sih
Hula hlai sih, Atuem manu, Mai hae ca thi buem, Thimsuih ca yip yaeng athim dawt ka caeng na ham la, atuem hloem ka hloi na ham la, Rhai kho: ka boel then pa dae la eh, rhai on ka poek la pa dae la eh, atuem manu dolh dawm ca tam kuei ke yoe dolh puek ca cangtham long ke yoe ka ko dang ahung het ma hoe, ka lung thin amoe het mah o… nang bueh kan kuem na: ah nang sawt kan rhoel na ah ka mik vang kha hoie coeng oe..Kan tloel a om ah tah kan tloel voeg kan yoe bit ni ne thuih koek a om ah tah thuih koek voeng kan thoe bit ni ne..Pai hlaet ca leng leng aka ang pai muem ca cuep cuep aka nuei atuem manu pawn ka hlai na nam la thim yit ca ke yoe hna kaep cil ka thui naham la boeng pat rho ning sai nawn tingtoeng ka ti nah phungding tingkoei ka ti nah. Atuem manu tle yit amah ca nen koi nih apa hmuen lung Umrhaeh Lunghli ah hmui tuk ka thokso pui sue Cakthi ka rhotlaeng pui sue tuk daek ka hman cang pui sue oe,, atuk ka lungsi pui sue ka ti.. Avan loh tul atael tih Cithui loh kho aboe ah tah, akum loh thok dong tih kum thum loh apalang ah tah, apa tol khoeng Dingkoei oe ming tlueng l Sa im oe tol thang ahang ah lamthum rhui inthawt vitih lam nga rhui khaw kan dueng pui bit ni oe ka ti. Athui na hoem dawk aih pit nim ti mai boei ne palawh na hoem tawm aih pit nim ti lam tah na ol ha oe thai thui in paek sawr thil aih boel ne an rhat in kha dueng thil aih boei ne,,
Peak 7
Toek = Number
1 = pakhat
51 = banvang pakhat
101 = pa soi pakhat
2 = panit
52 = banvang panit
102 = pa soi panit
3 = pathum
53 = banvang pathum
103 = pa soi paihum
4 = pali
54 = banvang pali
104 = pa soi pali
5 = panga
55 = banvang panga
105 = pa soi panga
6 = parhuk
56 = banvang parhuk
106 = pa soi parhuk
7 = parhih
57 = banvang parhih
107 = pa soi parhuk
8 = parhet
58 = banvang parhet
108 = pa soi parhet
9 = pako
59 = banvang pako
109 = pa soi pako
10 = parha
60 = rhui parhuk
110 = pa soi la:ng
11 = hlai at
61 = rhui rhuk pakhat
111 = pa soi hlai at
12 = hlainit
62 = rhui rhuk panit
112 = pa soi hlai nit
13 = hlaithum
63 = rhui rhuk pathum
113 = pa soi hlai thum
14 = hlai li
64 = rhui rhuk pali
114 = pa soi hlai li
15 = hlainga
65 = rhui rhuk panga
115 = pa soi hlai nga
16 = hlai rhuk
66 = rhui rhuk parhuk
116 = pa soi hlai rhuk
17 = hlai rhih
67 = rhui rhuk parhih
117 = pa soi hlai rhih
18 = hlai rhet
68 = rhui rhuk parhet
118 = pa soi hlai rhet
19 = hlai ko
69 = rhui rhuk pa ko
119 = pa soi hlai ko
20 = thong
70 = rhui parhih
120 = pa soi thong
21 = thong kih pakhat
71 = rhuirhih pakhat
130 = pa soi thukip
22 = thong kih panit
72 = rhuirhih panit
140 = pasoi likip
23 = thong pathum
73 = rhuirhih pathum
150 = pasoi banvang
24 = thong kih pali
74 = rhuirhih pali
160 = hlai rhuk
25 = thong kih panga
75 = rhuirhih panga
170 = hlai rhih
26 = thong kih parhuk
76 = rhuirhih parhuk
180 = hlai rhet
27 = thong kih parhih
77 = rhuirhih parhih
190 = hlai ko
28 = thong kih parhet
78 = rhuirhih parhet
200 = pa;nit
29 = thong kih pako
79 = rhuirhih pako
300 = pa; thum
30 = thu kip
80 = rhuirhet
400 = pa;li
31 = thokip pakhat
81 = rhuirhet pakhat
500 = pa;nga
32 = thokip panit
82 = rhuirhet panit
600 = pa;rhuk
33 = thokip pathum
83 = rhuirhet pathum
700 = pa;rhih
34 = thokip pali
84 = rhuirhet pali
800 = pa;rhet
35 = thokip panga
85 = rhuirhet panga
900 = pa;ko
36 = thokip parhuk
86 = rhuirhet parhuk
1000 = pa;rha:
37 = thokip parhih
87 = rhuirhet parhih
2000 = pa;thong
38 = thokip parhet
88 = rhuirhet parhet
3000 = pa;thukip
39 = thokip pako
89 = rhuirhet pako
4000 = pa;likip
40 = likip
90 = rhui ko
5000 = pa;banvang
41 = likih pakhat
91 = rhuiko pakhat
6000 = pa;rhuiparhuk
42 = likih panit
92 = rhuiko panit
7000 = parhuiparhih
43 = likih pathum
93 = rhuiko pathum
8000 = parhuiparhet
44 = likih pali
94 = rhuiko pali
9000 = parhuipako
45 = likih panga
95 = rhuiko panga
10,000 = pa; parha;
46 = likih parhuk
96 = rhuiko parhuk
20,000 = pa;pa; thong
47 = likih parhih
97 = rhuiko parhih
30,000 = pa;pa; thong kip
48 = likih parhet
98 = rhuiko parhet
40,000 = pa;pa; likip
49 = likih pako
99 = rhuiko pako
50,000 = pa;pa; banvang
50 = banvang
1000 = pa;
60,000 = pa;pa; rhuiprhuk
70,000 = pa;pa; rhuirhih
80,000 = pa;pa; rhuirhet
90,000 = pa;pa; rhuikn
100,000 = pa;pa;pa;at
Paek 8
Tho;ng = week = Ca cawn
Tho;ng cuek = Monday
Tho;ng bae = Tuesday
Tho;ng thum = Wednesday
Tho;ng li = Thursday
Tho;ng noi = Friday
Huet hnin = Saturday
Hmueih phum hnin = Sunday
Tho;ng = Thui caih nah
Ya;n ah Lo ana tih vuen ke Hmai sang ni hnin ana ti: uh tih Hmai sang vuen ah ana yaeh uh. Ti na hnin ah te Tui va Sok ko: la ana cet uh tih Avuen ah Lo rhu;m na ham la Nga hing ana hoi uh, Bu lip kung at net Lung tang kung, kung at Im bing rhip loh ana loh uh tih Avuen na hnin ah Lo ana rhu;m uh. Lo rhu;m te hna voei ana yae uh tih, Tho:ng cuet ana tla: uh. Hna voei ana yaeh bal tih Tho:ng bae: ana cet uh, hna voei ana yaeh uh bal tih Tho;ng thu;m ana cet uh bal, vai; ana yaeh uh tihThongli ana cet uh. He he ya;n ah ning Matu cako: kah Hmang co:m vaeng ah Lo ana tho:ng na; uh ni, Tho:ng noi he a om moe nih, Thong nga a om pawt dong kai loh ka tom na mai ni.
Huet hnin = Kho ana tue: uh vaeng ah or Lo ana sa;k uh Cang ana yom uh Huet hnin neh Hmueih phurn hnin ah Thangvuen Hmueih phum na hnin ah sai ham koi a coek acoe la awt aw;t a tawn na; uh kho hnin ke huet hnin a ti: uh.
Inthui na mai ah,--- Lo asak uh vaeng ah Huet na hnin ah Thang vuen Hmueih phum na hnin ah Hmueih la aphum ham koi, Ok, Ui, Hme ae; neh Ai ci na acoek acoe la awt aw;t akhih uh, apael uh tih abeam uh. In hnuk vaeng Kai mih thim puei rhoek ka na cacawn ca; vaeng ah Zarh te na hnin ah Sum ka na daeng uh. Hno ka na suk uh, Thang vuen Zarth pi hnin ah bang khaw in sai thai pawh, Zarh pi hnin ah bi: aka bi tah Pathen loh ngaih pawh ana ti: uh nen ke lo uh ka ti tih Zarh te = huet na hnin neh lo uh ka ti.
hmueih phu:m hnin = hmueih phu;m na hnin ah Ai khong hlan ah Lo la ama nu; ana pa; cet uh tih Lo ana pha: uh neh akhuen uh Rham sa te angawn uh phoei ah hmai ah ahai uh tih Ahmueih bo nen te Lo Cithui te ana hlut uh. Lo kah in ling Toi An te a oh uh tih hmueih la aphum maeh sa nen te hmaih ah lm la hang khuen phoi ah athong uh tih Ama nu; koek lo Tho a thueng phoei ah amah loh ate;n phoei ah Rhang pui loh a cak uh.
Tho thueng = Consecration
Im ah Tho a thueng ah tah Han kaeh hnawn te tet, tet ca: pathum la aphen tih aso ah
Rham sa kah a thin tet ca; Buh tham a yol ca; rhip amop, Lung thu, Am tloeng neh Rhung sut dong ah apaek. Khai ah a thueng ah tah khai tung, Cang boh neh Rhung sut apaek. Lo ah Tui si a doeng ah tah Po. Cang kung neh Cithui imm or Rhok so rhoek dong ah Tho ana thueng uh. Krih ca: phung la thui sih in ti koi nih Ana Pa:, Capa: neh A cin muithla in ti ni.
Paek 9
Hla ming
1. Yalom = 15 November – 14 December 7. Mulh = 15 May – 14 June
2. Dica: = 15 December – 14 January 8. Hoh = 15 June – 14 July
3. Vuel = 15 January – 14 February 9. Khui = 15 July – 14 August
4. Rha = 15 February – 14 March 10. Rhamca = 15 August – 14 September
5. Tun = 15 March - 14 April 11. Rhampui = 15 September- 14 October
6. Hmueih = 15 April - 14 May 12. Ying = 15 October – 14 November
Thuicaih
A hla takuem ah he khohnin Thukip = 30 bueng ni ka daek, bang dong ah lae inti ah tah Hla-u:m neh Hla yaem ka daek hlan dong ah ni. Calendar insai vaeng ah Hlau:m Hlayaem he in nuen sak ham la om.
Cang bot ing ah phoei ah bet inghoeng hang dong ah ayoe la bet ah im ah ana om uh van ke = Yalh o:m ana ti uh. Dica: neh Vuel: kah akhuet he Sik ca neh vuel song akoi li vaeng rhuet rhat ke ati; uh. Rha hla ah he ngawn tah Vahu Lo im vok te kho loh akaeng tih arha anati: uh, Tu:n hla ah he hla vai cang ah lam kah loh phang impaek uh thae phoei la Rhai laeng pai vaeng ah tu:n koep ah ana hu:m uh thae dong ah Tu:n la ming ana sui uh. Hmueih hla ah he ning ram ah tah Va ca: khae tih Vapuel ana loh uh tih Vapuel ana hai uh hmueih bo ana ya;k uh dong ah ana ti: uh ni. Mulh hla ah he lo ah cangtu:n cangtang, vaikuem toi a:n mulh apha: uh dong ah mulh ana ti: uh. Hoh hla ah he Kung nawt, Lung hoi tui loh sawk long Pam paem vawng vawng ana hoh dong ati: uh. Khui hla ah he Cangtu:n ana due uh coeng ana cak uh coeng dong ah ana ti: uh. Rham pui hla ah he Cang ana ah uh coeng dong ah Rhampui ana ti: uh. Ying hla ah he Ya:n ah manu: napa: ana boeng bet vandong ah lm hlim ah Po hlim ah ana ying van dong ah ati: uh.
Kho thong thong at (1) kho hnin hin(7) rhoek he aka khum tang tae, ti hnin neh aka lo ham koi kho hnin rhoek ingkhue nah. The name of sevendays in a week.
1. Tihnin = Today
2. Imhlaem = Yesterday
3. Inhle vai = The day before Yesterday
4. Thang vuen = Tomorrow
5. Umvai = The day after Tomorrow
6. VaiToeng = After that day
7. Vaibal = After that day again
KHO NI:NG = SEASON
1. Khohal = Summer
2. Khocui = Rainy
3. Sikding = Winter
4. Lomai = Spring
5. Cangpa = Fall or Autumn
Kho hni yu:ng pakhat khui atue ming khue-24 hours the names of the tense
Ai khong cuek = 03:45 A.M.
Cinghue = Dawn
Khothaih = Before Sun rise
Kho sae = Sun rise
Kho pangtong = About ten Oclock
Kho thun = Noon
Kho noihkaeng = About 2 Oclock
Hlemben = Evening
Kho yin = Night
Camoe ih dulh = About 11:00 P.M.
Haengvai = About 01:00 A.M.
Paek 10
Toem, Bael, Phung, Thangpa: etc…….Ming=The names of the instruments Ting toeng,or Rhotoeng, Phung, Thang pa:, Ving voeng, Phit phoet, Ting koei, Toem, Bael ,Tlak la:k, Mung ko, Rhan, Mong laeng, mong etc…….
Khoh Rhaeng neh Hno pai: ming…….
Tung pa: koe,
Rhui sam, Cang en, Lik mal or Hna pha:, Lam ko, Sam kalh, Cem tha:ng, Li tha, Ci hin, ciphuem,Hni paelh, Lu po:ng, Tang pueng, Cang nang, Bai ma:ng, Va laeng, Tawk hlawk, Hni U:, Vum phu: hni, Va taek hni, Hni sui:,pueng le: hni,.. Cum tu: lu pong, Pong thim, Pong bok, Li, Thal, Lu va, Pa la, Cai, lung pok, Cung ki, Cung hon, Hmai lung, Ki ca, Ca rhuep,…..
Hu ta: koe…….
Hai kang, Kham khuel, Hi muen, Oi, Oi dik bong or Cum tui bong, Bai loeng, Hna thawn, Cak, Khaeng pak, etc…..
Hno pai: ming……..
Im kah……..
Im, Vai khap, Tung, Rhung sut, Dang, tlung, Yael, Thing pang, tul, Pae, Mal, Sam di, Soeng, Kawt, Hmui up, Tol, Sa tling, Bung lawn, Rho lik, Han lih, Sin toe, Khung pang, Sa ning, Si tloek, Pang kae:, Tla:ng, Sawn bong, Yu suk, Sail pael, Poei to, Buh loei thong, Cang hum hlum, Am tloeng, Voei, Rhap, Muei, Bael, Bael bang, Tui hang, Ti hael soeng, Sung ket, Ai baih, Pang bueng, Tap, Tap ca:, Im khui, Cik sum, Lung thu, Tap ken, Hmui put, Ngol khoel, Lu doelh, Thing kong, Kho tloeng, Lung cang, Lung saek, Lung dum, Lung hang, Lung, Hmai phu:………
Khai kah
Khai, Khai tung, Khai bael, Cang boh, Ca hoeng, Ci thui bu, or Cang lung bu, Tang luei:, Su tang, Su to:, Su hlin, Bang rhaep:
Lo kah……
Po, Rhok so, Ci thui Im, Sa no, Cang, Cang tun, Mal ket, Vai kuem, Ba ha, Thim kilh, Thim puei, Do ha, Bal, Bal vai, Bal lik, Ha tla, Ha kaw, Rhom, Bang kai, Bung kong.
Rham sa:, Im vuelh,
Sael, Vai to, Pa na:, Hme ae, Ok, Ai, Com paih ai, Ui,
Po:ng kah,
Sa khi, Sa yuk, Kai, Vom, Mae tang, Sa kuh, Sa ui, Ca pi, Ca hoi, Vui, Cung, Sa ya, Ca thai, Sa phih, La pa, Tnag kong, Rhul, Lum, Min ta:, Rhul Thawk, Tuk duem, Rhul ti:, Sael khui ta ai, Min yuk, Rhul vui, Tui rhul, Nga, Nga bok, Nga lung, Nga si:, Nga vang, Nga hoih, Thin luei, Ling uet, Sam pang, Nga caet, Cang sai.
YUSUK
YUSUK he Batu or Ngala rhoek kah Yusuk ke so uh la: sih.
1. Thaeh dawn or Soeng dawn hnin,
2. Thang pa: hnin.
3. Thaeh hnin.
4. Tol lam hnin.
5. Pahong hnin.
6. Tui rhu:m hnin
7. Tai rho:ng na hnin.
Thaeh dawn nahnin ah he soeng adawn tih ,yu voithum lam long tah Bunglawn avuel uh tih imhmai ben Voeikhap hmui kut poeng ben ah bunglawn te arholh uh tih im tea thing acam uh.
Avuen thangpa:hnin ah he Sintoe neh hHanlih aloh uh,Phoei ah Satli:ng khaw aling uh.Te nahnin ah he Nu: or ngun nu kah yupan buh acak uh.
Thaeh hnin ah he mincing ah anapu kah sael rha:ng ppa:n buh acak uh.Cadong hula rhoek te Hanlih lo: la cet uh tih hlaem ben lam tah rhalda:n ah ha lo: uh phai vaeng ah lung pok hank ah uh tih ha hae uh ol ayak uh neh im Khosoih ne hlang ci na long te thaeh dong ah ana cu: uh tih im hma:n ah ana lam uh, Hanlih lo: rhoek ham pha van neh Camtui ana nok uh tih cadong hula loh hanlih boeih dipai ah athawt uh boeih van neh thaeh koe asun tlae uh or im ahling hloek uh uh dalh dalh abung na hil ah asuntlae uh .Ti te camtui nok aming nah.
Tol lam hnin ah amasae kah yupan buh an acak uh tih,Tol la sael apael uh, tol la lam uh coeng.Te ni hnin ah tea ka khueh long tah Olla neh lam acawn tih Olcol khaw atai uh tih akah uh.
Pahong nahnin ah sael angawn uh tih sael sa: te acak coeng. Thangpa: hlem, Thaeh nahnin hlaem neh Tollam nahnin hlaem takuem ah cadong hula he lam uh.
Tollam vuen ah tah Tui arho:m uh. Yusuh bawt coeng.
Tuirhu:m vuen ah he sael pi:l apael ah tah sael lu: cina moeh acoih dong ah saellu: cina te atho:ng uh tih acak uh .Ti te tuirho:ng nihnin ati: uh.
Ol lung thui caih = Glossary
Angki = Ko-awk = poe
Ankae = Kang
Antam = Mukang
Aphong = Ahoe = Adoek = Apang pui
Akhang = Atlan = akae
Athuem khing ring = Flawless = blameless = caw tom pawh
Acaeng = Ahuep la rhoelh rhoelh ayam = Spying
Acae = Im Im ah thlang thlang ah khe khaeh adawt atlam = Inquiry
Akhe = Acae
Atue = Time
B
Bibos = Bible = book = Scroll = Record
Holy Bible = Pathen cabu cim = pathen olcimcabu.
Boengloeng = vanang = khawt (kol ol)
Bawlung = pumpalulh = Ball = kuluk
Barhan = Kalaw = Acoyah = Government
Bawngbi = Na:kdung
Bawk = Biak = worship
C
Church = Pum im = Biak inn = Ekklesia = Sinakok = Oengca: rhoek = Christians = Ol thang then thui nah nmuen
Ca = ca (kol ol vat)
Ca min poei = ca mei puai (kol olvat) = Examination = Mingthai yap nah = Ca dawt
Nah = yap
Cithui im = Alter = Biak theng
Ca cang = ca cawn (rhai kha) = ca rhea = ca rei = Be educated = cueih thoem paek
Cuem = virgin = taek hlan ke
Cangtham = Thlua chuah = blessing
Tho thueng = nawn = offering = hla cam
Hmueih hlut = Burn offering =hmueih phu:m
Tui si doing = scarify = cang athen nah ham la Cithui taeng ah tho thueng nah
Kho Hni = van rhai = Kho = Cithui = Pathen = God
Jesu = Jesus
Krih = Crist
Acim Muithla = Holy Spirit
Tung Hma: = Prophet
Kho soih = Pharasee
Baibal cathai: = Saducee
Khomik = Sun
Tui Put = Ocean = Tuitun (Valang)
Kam om = Getting blessing
Thing hlang = Radio
Khengval = mirror
Khengval hmai = Dotch light
Cemtha:ng = victory cross
Muir ho:l = photo
HNUHVAI THEL
Diklai hmal catael thoem nawlah tlueng a thui uhtah, a catael asoep thai na hi kazu dong ni tilah azu so ah omngai cil a thui lah a tael uh ti hi i hmu u. Hoe khattah a soep na thai ham latah athnuh kah ka duel kung kha (patung takoel) acaak ham dael ah ueppang ham lah om a ngai. Ka duel kung a caak ahtah avi takoep vih saelthlang la pawk zoeza.
Bogyoke Aung San ama duenglah Kawlram loei na a lo thai moe nih. Rhalkap (30) duengdael vih rhoe kha lah tlangso thlang vih a thumsakham a ngai val. Khakah rhalkap rhoek kha ahnuhvai thel la om mai kha vai nih bangkoel a om uh ham poek. Rhalkap thung langkah Major Balah lah kha vaengah "kaimi tah hnuhvai mailai ni, arhamca naw Bogyoke Aung San, Takhin Myah, Takhin Ba Sein rhoeklah a ngoe a ngai na takoel ah i rhuei i mawt uh lah anmi kah a ngai na takoel ngolpai ham ready calah ka om uh val. Duek na kho thung ah kul uh ti mai vai nih kul ham ready lah ka om uh. Japan ram ka cae na hi a thae a thael ka ming uh moe nih ka poek vih ka poek uh moe nih. Rhueimawtkung rhoek kah athui uh hi ka ram a loei na ham ni ti poek na dael ah ready lah ka om uh"ti lah a thui. Diklai hmal ah vanzawng a rhumnah a thelbik Singapore Changi vanzawng rhum na ah nawl ka tawlkung rhoek Civil avialation authority of Singapore kah chairman Shamki Borne lah "hi vanzawng rhumnah hi koel aming a kip thang na hi bang dong moe nih, hi thung bit ka bit rhoek rhang dong ni"ti lah a thui.
Atu chan ahtah thlangfim rhoek langah aming akip thang nah hoe so dueng mue lah khakoel a ming a kip thang na ham lah athnuhbel ( backround) ka duelkung kha ming ham lah a ngai ngai coeng. Bang dong lae ti vai nih a tha a om na dael ah a tha rhui hi athnuhbel kah ka duelkung dong ah a om dong ni ti lah a thui u. Bible ca a tui a hlim na tah a calung na lakah a sullam dong ni a om tilah a thui u bal. Nopolian athawng na tah ama dueng kah atha om na dong dueng moe ni lah,athnuh kah a rhalkap rhoek kha ni, thlangkhat langah im a sak ham a ngai vaengah a uep na ta a thikuang thungkah takaa ( money) tha kha ni. Diklai hmal ah ka rhoeng ram rhoek hi president a fim dong dueng mue lah a kut tang rhoek, olpui lah a palnam rhoek hi a tha rhui la a om dong ni. Thlang khat langah hoe tluk vih fim seh thoem mai seh ram a rhoeng sak thai moe nih. Athnuhbel kah palnam a om kha tah bangvih a bit thai val moe nih.
Thirhui a caak na ta khat dael khat a kiptuk na yawn kha ni tilah a thui uh. Tetca itdae athathenbik la ka om vih om val bal. Miphun dael ah ram hi im khat tadael ah itta ma vai nih thlangkhat ta hi im dongkah a ngoe a ngai na dongah kang i pa u val.Thlangkhat tah i olpui na hi kha kah im dongkah hoe kahttah a olpui koeplah ni a om. Thlalangawng a thael na tah im a thael na, takoel ah patung a caak atah im a caak na la om. Palnam a caak a tah ram omthael lah palnam a rhawk atah ram rhawk ti lah thlangfim naw lah a thui u. Palnam a rhawk na hi William Channinga langtah?Ram thung thlangkah zeza hi ni?ti lah a thui. Ram rhoeng langkah koep a tlak na hi vih ramthung kah thlangkah khosak rhamsak dong ni a om. Chawlet dong moe ni, long im dong bal moe nih ti lah koep a thui bal. Kha dongah Matuu ram hi so val haw sih rhoengvalcoeng ti lah i pangpui ngam tang ham aa?.... Nang Ticing, Nang Tidoem, Nang Dai, Nang Ngalaa ti kopoek na naw, Nangkah ol lung thael kha kaikah ollung hi tueng ngai ti lah khat dael khat vawk i ki oel na naw hi bang dong ahlae a om. Hoe so ah a om moe nih, thlang so ni a om ti hi thlangcueih rhoekkah olthui dong langah i hmu u thai. Hikah kopoek hi iphmat thai lang kah daeng ah ni Matuu ram hi om thael val coeng ti lah i pangpui ngam eh ti lah kaitah ka hmu. "I thlangphun ka rhoeng saktu tah Dueng na ni" tilah ( Proverb 14:34 ) dongah a thui . Dueng na hitah hoei sak kung, ka rhing sak kung, ka boeisak kung la om. Proverb cauk i te vaeng ah dueng na del ah fim na a kong ni i hmu eh. Atoi na lah Bible ca so usi.... ?Dueng natah duek na langkah ka loei sak kung ni. Thlachuah hi thlang dueng rhoek kah lu so ah om. Dueng calah ka caet ta, om ngai calah phat caet. Thlang dueng kah kaa tah i rhing na ni. Uepna dael ah dueng na langah Siangpahrang kha at kul lah a boei thutdan kha dueng na langah a caak sak. Dueng na dael ah thlang parhael na del rhing ham ka ngai thlang tah rhing na del ah hinyah na a hmu ni.Dueng na rhang del ah siangpahrang langah ram a caak sak. ( Proverb 10:2,6,9,11,11:30 ,20: 28 ,21:21 ,29:4 ) dongkah.....
Hero and Hero worship catael kung Scots miphun Thomas Carlyne langtah koel hi a tael "Diklai hmal ah a ming kip thang thlang hitah ap ue thai dong ni"ti lah a tael. Kha langkah cabu a tloe dong bal ah "Duengca lah ka pai thlang, ueppang koi thlang, Kisai kha thlang, kitho kivael kha thlang, a thui ham a ngai na kha a tueng na dongah phak ka thui thlang, a kopoek dongah thlang uet na ka tawl kha thlang, ka hoem kha thlang, mah ham dueng ka poek kha thlang hi lang ni ram kah thlang philtom a rhuei a mot thai"ti lah a tael. Dueng na hi thlangfim noek na ( note ) pakhat la om ti lah a thui u. Winston Churchill lah "Ueppang na hi olpui takoep lah dueng na vih olpui val"tilah a thui. Hoe khatkhat tah a pai thai na ham lah a kung a ngai takoel ah ueppang koi dael ah dueng na vih a ngai val. Kha langkah ka tawlkung kopoek del ah bit i bit hi olpui koek lah om val bal. Ka tawlkung lang atah a tawl ho, a sai ho ham lah a yawm na thai rhil ah a yawm, a tha a rhuel, dueng ca del thel ca lah rhoengsak, thelsak ham a ngai. Hoe khat khat a thel a rhoeng na thai ham lah a tloe lah i thui na vai nih "HNUHVAI THEL"la i om na thai ham tah ka tawlkung kopoek del i bit hi olpui koek la om.
Deowoo Company ka tawlkung Chairman, Kim Woo Chong lah "Long dongah sui ki haeng"ti a tael cabu dongah thlang lang bit i bit vaengah ka tawlkung paihmuel langkah bit i bit ham la om. Koep kopoek dael ah bit ka bit thlang kha ta, taeng vai lang kah hnahnawh na a paek thai moe ni. Kha koep thlang kha ho thaw ka saikung la vih om bal. Bangkoep vih a sai ngam. Ol ngai na dael ah olkam takoel ah bit ka bit rhoek langah company hi a rhoeng sak, a ming a kip thang sak"ti lah a tael. Kha dongah Matuu cako ham bit i bit uh vaengah ka tawlkung kopoek dael ah bit i bit ham hi olpui la om. Bit khat tah iptong na dongah i thui so ah ipai lah i bit ham la om. I ma kah bit kha i hinyah na ham lah om. Bit i hinyah na kha ma del ma vih iki hinyah na la om. Ma del ma iki hinyah kha atah thlang tloe lang vih i hinyah val mang kha mue. A bibit na a hinyah kha tluk lah ueppang kha koi om voel kha. Ka tawlkung kopoek dael i bit na dongah iki paek hi i rhoeng na, i soep na ka lenbik tang ni. Thlang pakhat kah paihmuel langkah Matuu cako ham ikip thlapui hoe dongah tawlkung kopoek kha tah "HNUHVAI THAEL"kopoek dael ah i yawm vai ni Matuu cako ham hoe i sai thai la om ni........
Bit khattah i bit vaengah a kung langkah iptong hamlah olpui koek ni. A kung langah iptong mue lah adong langkah i sak vaengah hnahnawh na buai na naw hi tlueng alo tihi i hmu uh thai, i ming u thai ham a ngai. Rhueimotkung thel lah i om ham la tah hnuhvai thel" lah lamhma lah i om ham a ngai. Hnukvai i ngai mue lah rhueimotkung dueng i ngai atah khakha ram del palnam ka rhawk saktu alen bik la om tihi ming ham a ngai. At hnuh bik aphi tah kippaek kipboe na la pawk. I ma hi "HNUHVAI THEL"lah i om daeng a ni rhueimotkung thael vih i tuek thai vai ah i ma vih rhueimotkung lah i om thai eh. Abraham Lincoln lah "Duek phoei ka ham lah Pathen i baek ham a om moe nih"ti lah a thui. Pathen hi baek ham la a koi dongah i baek ham la om a ti ngai na ni. Hoe khattah hi ama kah a tueng a tawk nakah i to i sak, i thui i chawl mue lah i ma ngai na takoel ah rhueimot ham ikip thla atah kang i rhawk ni ti ming ham a ngai. Hoe khat ta hi a coeng thai koi lah i sak i thui mue lah ma ngai na del duengah i hrueimot mai vai ni kha kah hoe a soep kha vaengah ima vih hoe vih rhawk lah i tha i rhuel na philtom vih aphu om mang kha mue. Ahoei apo la om ni.
Rhueimotkung ka thel ka tling iphmu na thai ham hi bahoeng la hat. Kha a coeng na thai ham lah ima langkah Hnuh vai thel lah ikip tong vai ah i yawm ham la om. Ram thung aa, thlangphun dongah hnahnawk na ka sai kung tah rhueimotkung kah quality om tawl mue lah rhueimotkung lah i kip thla na dongah ni. Zisuh langah poeii a sai naau thutdan ding ngil ham a kituk u kha a hma vaeng ah Jesuh langah a so ah a ngol ham a ngai pui kha lah, koel hi a ti na..."Adang ah ngol na ta na tueng na tawk atah a so ngol ham lah i khue buet ni" ti lah a cang pui. Rhueimotkung rhoek langah Matuu cako i rhueimot na so ah ka palnam hi kai langah bangkoel lae ka bawm thai ham ti kopoek del ah i rhueimot daeng ah ni i rhoeng thai pueng eh. Caan khatkhat ah kho ka poek vaengah ama dueng Pathen hi kai bel ah om poek aa... ti dueng i poek tholh uh lah, Pathen ham kai tah oepsoep ca lah ka om val coeng aa ... ti hi ipoek voel kha. Tuluk pathen Cofucious langah "Thlang langah i ming kha dongah ka ko thae kha lah, kai lang ah thlang ka ming kha dong ah ka ko thae" ti la a thui. Kha koep val lah i ma lang thlang kah ngai na lamhma lah i ming ham a ngai. Tuhin ah Matuu kho ah bang pang ol lae na yak u poek.. Kaitah thlangtloe ham lah kai langah bang lae ka bit thai val poek ti kopoek dael rhing na hi tui bang lah ka rhal u lah, bu banglah ka pong u" ti pangna ol ka yak. George Washington langah April 30, 1789 ah Newyork khua St. Pual Beakim thungah USA president hamlah olkam na a sai vaengah ka tha om na philtom hi thlang bom na ah ka hmang na thai ham"ti lah ol a thui. April 30. 1989 kum George Bush president ham ol a kam vaengah koel hi thla a cam "Aw Bawipa na bit ka bit na thai ham delah na kongai na, ka ming na thai hamlah tha i paek na ta, na paek ka tha hi thlang ka bom na thai hamlah"ti lah thla a cam. Pathen langah Matuu cako hamlah nang del kai hi ima kah itueng tawk na i paek u val. Hihi ima ngai na a soep na ham dueng moe ni, ka fim ka thoem, ka ming ti ki lue na ham moe ni, i ming a kip thang na ham bal moe ni, i tha om na hi i palnam hamlah i hmang thai ham la ni.I tha i rhuel na thai ham latah, khat tadueng ni a om... Khatah "HNUHVAI THEL"kah longpui dueng hi ni..................
Matuu cako dael ah hi kah ca ka tae philtom rhoek, hi kah ca del ah baltangkut kap tuk uh. Pa Pathen kah lungna, Capa kah lungvat na del ah Cim Muithla kah rhueimot na ta yoeya lah na so ah om uh poepa nawl seh. AMEN..........
Palsuk Peter Ngaidam
Norway
A LAEH DAWN KOI
CREDIT (MITHLIP)
Ka pha paek lam kaloh American ram ah kalung a tling koek pakhat neh ka ming noek pawh aphu akathen koek tila kahmuh tah Credit kawng he ni. He kah Credit kawng he Matuu ca rhoek longkhaw mingham neh omih pueiham thuem ni tila kapoek.
Credit tihe tak nasai tangtae akakhum coeng soah koep hmuh thilnah tila defination om. American ram he tah a bala hno laithai nak kho pakhat laom. A ba:la tivaengah he a pakhat ben poek vaeng ah ngawntah zoeica mai ni tila poek nah om. Taedae a ba:la hno akalai thaipawt thlangkhaw moeh om tite athen cala yakming sak hamla kangaih . abadong ah tikoinih Credit athen patdong ah I:m Lai hamla aphu sang, tangka puthai pawh, motor lai hamla aphu sang, motor vat thaipawh tite moeh om. Credit then pawt (yum thlak pawh)a ticoeng ahtah hlang loh hlangthae lamni ahmuh tilakah a taengah hnothen paekham neh yoihham la seng pawh.
Motor laiham, iim laiham, hnopai a phu aka tlo laiham, motor vat ham, saengim kai nahham, nacai vaeng ah thlangthae thlangthen tite aming hamla a ngaih ahtah na ID te computer ah a sawt ahta thlangthae thlangthen te boeih tueng. Na Credit athen patahtah ulong khaw hnothen laithai nah, saithai nah nawl te impaek tai moenih. me ahkhaw na laithai mahpawh. Nalaithai ham ahkhaw aphu sang ni.
Acoyak bibi na sawh ham ah tivaeng ahkhaw abitkla sawtta, nasai tangte dong ahte ni akung bikla aombal. Tahsunnamaiah, Rhal kaap (navy) nasawh ham la nangaih ahta ca maeyet nathoem cakhaw, motor accident thui boeih , motor soah zurhui sawl te thuiboeh, motor speed limit a zol camah nalawn saul dong mai ah palik loh voikhat in tuuk coeng ahta Rhal Kaap ham pataeng khaw nalut thaiham a longpuei ompawt.
Mah Matuu kho ahtah bingaak tih imah angaih ngaih la n’om thai maidae, he America ram ahtah bi: nabi naah minih pakhat ca hnuh pataeng khaw credit dongah tueng laom coeng . Teka Credit te a rhawk thai moenih naom natakuem ah rhawp invai ni . Na caeh taak thaipawh , tangka napae cakhaw boeih thaipawt. Tekah company ah binasai khuiah rhawp in’nanni.
American ka thlang aom danhe kasawh vaengah, naming patte a kaming patoeng dawtham. Cangham, tlamham.Thlangloh toel a haw moenih, namah neh namah ni natoel uo’eh.thlamham/ cangham he moeh om taedae nangloh nacan aphu akatlo koek ,thlang tomloh he kapha lah sueitih kangaih ngaih he athen la kasai lahsue ati vaengah, aka pha thai pawh thlang moehom, taedae nang longtah a canthen te beer ok naneh paya laikoi taengah nawm van mailai hamah aa acan te nahman lah eh. Yurhui tih motor accident ahtak nahing khuiah athae bit credit te nangtaeng ah omrhawp ni. Palhnah ayet koektah rhui nah dong lam kalong ni halo. Saitueng neh omtueng te apoe coeng boeih tetah rhui nala om.USA ram ah kumkhat ah yurhui tih motor accident dongah thlang 80,000 hlai duek tite hmuh laom.
Tahsunnaah,German ram kah credit he so uhlah sih, German Hitler hetah diklai pum paluh uhham la caitih economic ideological (poek naneh) Poland ram te a ca-khup ham la angaih dong ah 22 June1941 vaengah Russia te a tuk dae hla rhuk khui bueng ah a uk thai dae Russia loh koep akah tih 1942 ah ta rhalsung laom. tephoei ah Britist ram te akah baldae sung bal. Kopoek then napawh neh rhal atuk tih diklai hman ka jews rhaek thuem angawn. thlang 30,000,000 hlaei tah German Hitler kut dong ah duek tite hmuh laom. Tete German loh a credit natih Germany kho tah Diklai pum paluh ka a khokhan nadong ah lungpok hmaica akhamh pauh, a rhoep asaep/olthui thingka hilah akham pauh tih tihnin hil ah German ram tah thotloel tite hmuh la om.German ta a hnuk yulh loh khoep aboh tih ol calham ah angaih bangla thui khan thai pawh. Amithlip arhik diklai hman ahing nahah kopoek nawm mueh la kho asak , a badong ah tikoinih a credit loh khoep anan dong ah ni.A sai so dongah ngan-boh aphueih tih tahae hil ah hlang lahli ah ahmai then thai pawh.
Tedongah athen sainah na mithlip atha om vetih khosak anawn sak tih.naming lal ah athae nasai ahtah na mithlip sarhi yat vitih khodaeng rhamta la/ bungsa adding napat la coeng nitila ya:n manu napa ol khueng anaom. German Hitler neh arhal boei rhoek te rhui dongah bawt nah asoep sakuh.Tedongah German loh athen sai nalong heni kho akan thai,diklai phunlam khaw asoepsak tite a ming phoei ahtah , Tahae ah Germany ram loh maetlam lae khosak alam tawn nah tite so uh la sih….?
Diklai rhalpuei a voihnih nak dongah US loh Japan ram Hiroshima ah 1945 August 6 neh August 9 vaeng ah Nagaski ah bum ahlak khawng dong ah he a ngen poek nah na ahtah Japan he athlang hrem bahoeng tlo, hnaemtaek naneh , bohhaem nah aka tlokoek ram dongah US loh nuclear bum hla pat koinih dilai soah telah ah hlang ayet ngai duekmai puengthai, patang akangsak mai pueng thai tila poeknah akhueh uh bal. angen longtak US loh bum hlapat cakhaw Rusia kut khui ah surrender a saiham la atimh rhoe coeng tila athui uh, aba khaw tisaeh, US loh aka thawng koek bum neh atueng sak phoei ahtah diklai he metlam lae arhawk napawn eh tite athen cala tueng. rhaltuk aloe la abawt saktih hlang ngawn nah aloela abawtsak tila poek thilnah akueh uh. Tedongah, Japan tak thlang ahrem credit thae dongah lungpok hmaica ataek sak voel muehla a kut khak apoi pauh. Tahae hlang fim san ahtah Japan loh a credit athen nathai hamla kho daeng ram bom thai naneh credit athen nathai ham la ayawm dae asai tangtae sodong ah taluh loh neh korea loh alung atling puei napawt moeh akhueh.
khatbenah, MeRang khosak dan athen naben ah sobal lahsih, British hetah rhal atuk tih acaeh nah takuem ah ahnuk yulh athen nathai khawh la anasai tihe hmuh laom,mik hmuh thai a yolbik somailah sih tikoinih Mindat Khosung ah Merang loh saeng im ana sak tih tahae hil ah ompueng , thuingaih natah, Diklai pumpaluh ah rhal tlung san vaengah pakhat neh pakhat a nangawn uhthae, British loh khoram tomte anakat dae acaeh natakuem ah luhma cuekla aol-aka neh aca te thlang loh aming nahamla saengim anasak tih a cate acangpuei naneh athen anatuk. Tephoeiah, pathen ben ka Missionary neh pathen ol thangthen anasai bal. Ata tangtae thlang miphun kak a vawtvai nasoah angoe nabang la imthen lothen, tlang lawng long neh Factory( bisaina im ) hil ah anasak tih khoram tom anarhoeng sak, longpuei atueng, khosak dan anatuk tih , fimnah a phun phun anatuk anakit anacangpuei.hnaem taek nahneh thaekha nahboeih te upadii( yulhham lungkhueng) ana suem.
1621 Vaengah May flower,Savanah, timbaw neh America ram he anabal baltih he America ram aphavaeng ahkhaw tisaeh khokhui ah akaom taengtae Red Indain te athen cala anahinyah uh. Pathen mingneh THANK GIVING DAY pathen kaom ngaih tinah khohnin te humtun thikat nala anasai puei uhbal. cakok tuedan neh he khothai ah hing nathai ham la anacang uh, tephoei ah he American ram arhoeng nathai hamneh ramthen la acoeng nathaiham la anayawm tih tahae ah diklai pum paluk ka sawktlak,awttlak neh vaitlak ramthen pakhat la anaom sak .
1948 vaengah diklai hman ah khodaeng/ patang akakhang tih kho aka hma Jews miphun hmailam khosak koep atong naham la UN neh kho ana khan puei vanbal. Isareal miphun ka hlacam nah soah pathen loh kho akhan patih Britist(Merang) he anahmang laom. Merang thlang ka original( ayung) kopoek hetah… kho asen anapoek, athincak, bi ayawm,akopoek dueng, rhennah kopoek akhueh, athen sai naneh thlang anataa thai, bom cennah kopoek neh fimnah lungdueng kopoek ana khuek tite ahnuh yulh loh atueng sak.
Tahae 21 century diklai hman kah khosak dan he nuemnai uhlahsih Diklai hman ah halnah aphunphun he insawt vaengah bi akasai taktak tih, ueppang hamla akaom taktak tah he American ram heni. Aram hetah Democray ram atitih thlangtom boeih loh zalawn la khosa saeh, pakhat neh pakhat thloek koek naneh sawtsit nah,hnaem taek nah om mueh la, uppadii soah anawn cala khosak nahram. Khodaeng patang akakhang ram neh,uhnah akathen pawh ramte longpuei dueng akatueng, diklai pumpaluh akaveng tih khosak thennah a kangaih ram.Diklai khobawt kholae la bomnah aka paekung bueng mueh la vangdong Aisii hilah diklai thai akatlam hamla longpuei akaboeng kung.Atimh nabik tah diklai he uknah athen neh thlang tomka ahing nahe aphu khueh uh silam tah pakhat neh pakhat hlaeidan nah aom mueh la akasai thai neh thlangthen rhoek boeih loh athen phu hmuhsaeh. thlangthae om boelsaeh tite angaih nani. Aba dongah tikoi nih pakhat neh pakhat tothaem na aom mueh la omngaih lung naneh diklai he pailum sak ham. Hlangkah arhal khohli thae, Tlang pok neh tuilet thae,khohli thae natural disasters bueng mahke in’rhal laom saelam tah maetlam lae inkham na-eh tite long puei tlam uh sih tite angaih nakoek ni.
Vangdong hmuhmueh ah akaom kho atloetloe neh aphu akaom koi hnothen mah tlamham neh saithai hamla yawm uhsih. Athen saithai naneh ta nauh thae ham la yawm uh sih. Aram he alen bueng muehla diklai hmanah power akathawng koek ram la aom dongah athuiuh bik ol pakhat tah “ A big power have a big responsibility “ tila bi pakhat kasai-eh ativaeng boeih ah ngaithuen naneh hlangtom ham athen koi, a awtkoi neh acang ham koila saiham ayawm. Thuinamaiah, Sept 11,2001 Vaengah world trade center akakap rhoek Alqaeda tupung rhoek te Afganistan ramah tuuktih Thawngim ah ahlak vaengah athen cala buk a:n apaek tebueng muehla amah kah pathen te athen cala akoeh nah nawl khaw apaek bal. Amah American rhalkap long ni thongtla soah thohnah asai sawl ahtah atholh nabangla dan atah bal. Uoca kah hmilmai sawt na ompawt, thlangthen te khamh ham neh thlangthae te then sakham atimh nan.akahing tom boeih freedom la kho sasaeh. Freedom tivaeng ah thlangping kah majority rights buengloh ahmang muehla thlang cii minority kah angaih nate khaw lungtling nah akhueh nathai tih asoep nasak thai ham, avanpit nathai hamla, boei/ khodaeng vai-uh thaesaeh atinahni.
Khoram tom sawt vaeng ah ram pakhat ka aomdan he thlang pakhat ka aomdan neh vai uhrhoi van.Tevanbangla, in’ningmih boeih long khaw tisaeh ,incaeh-innah, insa-inlo nah takuem ah mahham athensai bueng muehla hlangham neh intaeng-invai ham thingkung- raipai ,lunghi-caikoek , suva rhoekboeih ham athenkoi hnothen saiham he kopoek dongah oing la oii uh silam tah caehpuei uhsih.
Hnukvaengkah insai palh dongah mithlip atha akaom patte athen sai naneh lueithil sihlam, kathae tocoeng tilah ah athaesai nah thenpawh tite tuengsak naham la athensai nabenla khokan hamla atue hanpha coeng.sainaneh soepsak pawnsih. teni ttlung nala akaom tih, Thaom nah (power) la akaom. Hlang pakhat ka ahing naahhe hmailong khosak athen naham ahtah Credit athen hamhe angoe koek tite hnilh uhboelsih.American ram bueng muehla diklai pumpaluh ah hmang thai Credit ni.Te dong ah Credit then (yum tlak) la naom nathai ham la:
** a balae angoe koek ti koinih…..
- Laiba te athen cala acan khuiah nathung ni.
- Hlang nathae nakha namah pawh.
- Camoe neh kum akathling hlang huta taengah tholhnah nasai mahpawh.
- Drug, bing ben athae nasai mah pawh.
- Yurhui doeah motor namaung mah pawh.
- Uppadii navai ni.
- Motor parking napalh mah pawh.
- Hlangneh natot uhrhoi mah pawh.
- Siyung, office pakhat khat ah appointmemt aom vaeng ah.
- Appointment nahnilh mah pawh. Caeh pataeng ha hnuk mah pawh.
- Hlang thae narhal rhing ni.
- Bisai lotat ah acan nahmang ni.
- Nakhueh naton sodongah hinyah nahneh lungnah nakhueh ham a ngoe ni.
- Laithae thui patham. Athae Sai naboeih te rhael vetih athen ben sai ham .
Tiahtah na credit then vettih naom nawm ni.nangaih nasai thai ni. Tite Matuu ca rhoek boeh longkhaw mingham neh caehpuei thai ahtak world level ah khosak thaila omni. Akatae rhoekboek soah ngaithiang nah bih kangaih tah Matuu cahe lunhthu then suem thai thlan dongah kapoeh nanen ni kadaek poekthai naneh nantae nauh soah kaom ngaih. Nanmih taengah ngaimong yothen naneh khosak nawm nah rhawp soepsaeh.
By L.P (Troy)
References;
Dismantling a culture of knowledge hoarding, by Jamie S. Walters.
RHI LUNG (The Ancient Boundary)
"Yaan vaeng kah M'nu pa loh anasuem tangtae rhilung tuh thoeih u boeh.
(Tatuk 22:28)
Olciim (Bibleca) dongah Pathen loh Abraham langloh
thlaangmi,Thlaangphuen kapung sak vae tih tukah thlaangmi rhoek khoo
athong nah uh ham neh Khoo asak nah uh ham laa khohmuen Lohmuen pahoei
kasuem pani tila olkamna (Covenent) akhueh sut tih hmuen ahmoel pah sut
van bangla (Gen.12:1-3) Abraham longkho tukah olkam tuh tangna neh avai
tih amiphuen ahna maya acaeh tak tih aphaw noek mueh hmuen Boeipa loh
atueihna hmuen ah oengna neh avai dongah Abraham langloh Isreal miphuen
pungkal hang tikho boeih naming uh tangtae coei ni.Boeipa kah atue
akhop vaengah suktui neh khoitui alongnah hmuen Kanan (the Land of
Canaan)hii Isrealca rhoek rho laa apang sak u bal.Hikah kho hitah
Isrealca rhoek dueng hamni ahmoel pah dongah rhi kho pahoei asuem
pabal. Canaan kho la Josua loh Isrealca rhoek amawt tih kho anathong uh
hang. Tukah Canaan kho ah thlaangtloe miphuen u ca khat kho om thai moe
nih,kho asak u thai moe nih, amah hnih Isrealca rhoek dueng long ni
yenyen poek boe u thae tih rhi asuem coengah, thlaangloe taengah na
yoih rhoe nayoi mapah ,vat kho navat u mapah, Pathen loh mah hnih
Isrealca rhoek ham lam duengni m'hmoel tih yoethenna apaeh coeng. Ol
aek tih ayoeih thlang ngawn tah Pathen kah Rhun khuen ayok van.Tedongah
Pathen loh Isrealca rhoek ham asuem tangtae rhilung tuh thoeit u boeh
tila Moses taengah Olkamna Pathen loh apaeh tangtae tang ni(
Tatuk.23:10-11/ Deu.19:14/27:17/ Lev.25:23/ Josua.11:23)
Ahab loh Naboth kah Misur dum a rhawt pah tih Rhi ahuen pah
thawng dongah toh ngawl nala coeng (IKing21:3). Boeipa loh thlang khat
khat boeih hamla rhi asuem petih yoethenna apaeh tangtae tang ni, rhawt
pathai voel moe nih tihih hmuh la om.Matucako kho yaan vaengkah m'nu pa
loh n'suem tangtae rhilung tuh ni tuuhil m'pang u tih lo n'tawn
u.Rhilung n'thoeit thai voel moe nih,Rhilung so u ne,rhilung athenla
tuem ne,nacawt thlawt vae tih na hmuei haeh vae tila m'nu pa loh rhoi
apai vaengah n'uen tuh ka hnilt thai moe nih.Yaan vaengah RHILUNG
thoeit ham bahoeng ana rhih u, ataek ngam u moe nih, Lo avoek u vaeng
ah rhilung bahoeng atuem u.Khat neh khat barhih u thae.
YAAN VAENGKAH M'NU PA KAH KHOBAW ( MATU ETHIC)
Yaanvaeng kah m'nupa kah khobaw rhamlang (moral ethic) kapoek
dae bahoeng kathen sak.Matucako kah thin lungbuei( Mood) bahoeng ciim
tila kahmuh.Yaan kah m'nupa loh aciim acait hih olpuei koekla ana khueh
u tih nikhat ah im voihnlh ayoel bik a nawt u. Rho im cii hnalbit cala
bilbilt amet u tih aciim sak u.Imkhuilung dueng moe nih soeng,cangrhoe,
tol aciimbit cala akhueh u, Duek hing tih poei cak yusuk vaengah soeng
neh tollung ni ahnona u.Ok,Ui,Ai,Sael nawkho anavuel u vancoeng dae tol
ah a aek pai kahmu mai pah, Okvai khawhnawt tollungah om maipah,
Thlaangim thlaanglo ah acaeh u vaengah tumtui tumkhak, hnap ana hit u
sut moe nih, Longpueng longpae ah, imkaep imvaai ah naat sut sut acaeh
u moe nih. Thlaangloh atuei vae tih n'tap vawp ni ati u tih arhih u.
Tollung diklai ayahna, kho rham ayahna, miphuen ayahna,imm lo ayahna.
Nuham-patong,nula-nuta amah duengah tollung ah acaeh ayahna tih
imkaep imvai longah arhael tih yahna neh ngai thuen tih cet
u.Thlangtloe kah tol ko ah halt halt anueih u moe nih,thlanghuen
pacan,thlangthae thlanghu ,thlanglawn thlangaih, thlangut thuithet,
thlangca paoo a om tuk moe nih,amah tha ni boeih acak u. Pong langloh
ann n'oh tih n'phuei vaengah imben imvai yeen yeen thak u thae.Maeh
akah tah imben imvai yeen yeen sah u thae.Poei cak tih sael apael,
buloi athong tah patai akhue u, buh maeh thak u thae,tael u thae.Ai
angawn u tah imben imvai thak u thae. Cadah nuhmai bi abom u,arhen u,im
asak pah u,dawn,rha,tahil asak pah u.Longpueng Longpae ah hno kanaa
tloel thlang a um tah dawp dawp apom pah u,aphueih pa u. Tlotat vaengah
imben imvai loh tui abae pah,hmai atoih pah,ann abae pah tih athak
u.Arhoei bal pat tah coep angoe muehla siyungla bong bong athak u puei
bal..m'nupa kah athenna kawng thuimai sih tikoi nih bawt thai mapah
katii...Tedongah Lairam kah ahnuk bik missionary R.G Johnson loh amah
kah cabu asai dongah " Lai tlangkah thlangphuen boeih khuiah
Matuthlangphuen hi aciim koek,acaihkoek,thlangthen miphuen ni tila
athut.(Matu Baptist Church,annual magazine 2004).
TUUSAN MATU THLANGPHUEN KAH KHOBAW!
Tuusan Matu thlangphuen kah khobaw rhamlang taa banglam lae a
om nah poek u la si.Kothae ham bahoeng om.Malaysia ah kumkhat pataeng
kaom hlan dae Maturhoek kah kopoek kasawt dae lungbuei bahoeng tlo,
kathin bahoeng ung,aw..Matu rhoek m'nupa kah khobaw rhamlang na hnilt
tanglang coeng aa? Yaankah khobaw then nalung buei khui ah ayol kho om
voel pat coei aa?Malay kah atoi akyong (experence) ngawn tah P.hD
n'loh en ni avai u coeng kati.Tusan kah thlang hii ahong ahi lam ni a
om coeng. Matupi neh khote ko kah imtol so u mai lah,longpuei satung so
u mai lah,banglae na hmuh u? Ok aek,sael aek,Ai aek,Ui aek,thlang aek,
tecoengah khahnawt vai kam, thingngoe thingboeng, vaikik
vaikam,cangkuem kong,carho ngawncawn, maehuh, su rhok, tumtui tumkhak
neh rhoepsaep kah arhong-ing kak ni na yak u aeh.Napoek vaeng nako thae
u moe nih aa?
Kho rham rhoengcoeng n'titih rho im langloh thingim ,penim,
taih im, nasak u tih camphae neh nadih u toeng toeng ngawn
dae,yaanvaeng kah Imcii im bangla aciim voel moe nih,apha voel moe nih,
imket canglong nanawt u voel moe nih, nikhat voikhat ni na nawt u.
Soeng neh tol ah thlaang angol voel moe nih,tol im kho sulrham long ni
athing khoep coeng,imkaep imvai ah suuva kah aek neh rhul naw cahai naw
long ni aluemna coeng. Kithlak thoka ah khawhnawt vaikam, cakdik
awkhnawn longni akang khoep coeng.Pong lang loh toi ann n'khuen kho
thak u thae voel moe nih,Maeh kah kho sah u thae voel moe nih,buh maeh
aom kho cah u thae voel moe nih, patai akhue u voel moe nih, Ui-Ai
angawn kho im ben lavai amingsak u thae voel moe nih.Cadah capham,
nuhmai maeh atael buh a thak u voel moe nih,bi abom u voel moe nih.
Tangka n'khueh daengah maeh n'cak thai la om. Longpueng longpae kah kho
daeng lungma dawp dawp akan tak u coeng. Thlangtlo thlangtat ham tuibae
lunghang thong apoek u voel moe nih.Siyung ah thak ham thlang acoep
tloel, hnaket longkho ayak pah u voel moe nih.Aw ..Matumiphuen rhenna
thinko ..Lungna lungbuei nakhueh u pueng dae aa? Rhoeng coeng( totet)
develop, Khetlu nge (modernity) saan tangni n'ti u tih mueisam kho
nayah na u voel pah,m'nupa, ahamca,saya,Pastor kho ming u voel pah.
Thlangyu thlangca ahii u voel pah,longpueng longpae ah paltham u.Ava
kah yahnuk ah cadong nah nawm u.Ava aca mai mai ayongtak u. poek u van
mai lah kahui kako nang hibanghi aa khaekhmii ati u, hibanghi aa
humanright,womenright n'ti u,hibanghi aa ng'rhoeng van coeng n'ti u.Kai
tah rhoeng van coeng tila kahmuh moe nih, rhawk coeng tilamni
kahmuh.Thlaang hitah suva saram mailai moe nih poek thaina aka khueh
thlang hing ni:Taal dongah kut tloeng u heet sen tah poek cik cik u van
mai lah saw,..Hakha kho ah Sael phu 30000 /-aphaw coeng tila kayak mai
niim katihatah Matupi ah m'phaw tang lang.Thlaang kho ah "Napa loh canu
avawn sak, Capa loh manu ayong puei,Ava amaa, ava so ah cadong angaih
tak ,thlangkah yu ayong puei,thlangkah va arhawt pah,Aa naa tuk u thae
tih ngawn u thae,boeng u thae,ut u thae tih hnuei u thae tii" tila
kayak mai nim katiha tah kamiphuen khuiah m'phaw tanglang coeng..ya oe
yaan vaeng kah m'nupa kah kho baw rhamlang kathen sak koek coeng.Hibang
rhoengna tah om mai saeh, fim thoem pat kho m'nupa kah asing ayoe ni
athen lawh kati coeng.
Lai thlanghing kah thoemna kangaih moe nih, Cuihna ni kangaih.
Thoemna( Knowlegle) neh cuihna (Wisdom) tihih avai rhoi moe nih.Thoemna
ngawn tah ng'cang thai la om tih m'ming suei dae, Cuihna tihitah Pathen
rhih daengah ni Pathen taeng lang m'dang pueng aeh. Tedongah Bawipa
ng'rhih tih Bawipa Ol dongah Cuihna, Oengna, rhoeng tuni ka ngai bik
mai coeng.(Without the Bible our knowlegde is vain,without jesus our
life is lost).Pathen mueh tah nang neh kai kah mingna ,ng'cangna,
fimna,thoemna, saina,thuina,tlapna rhoepsaep boeih boeih hii ahoei lam
ni a om.aphu om moe nih.Im asak hoel loh asak tangloeng tih kho athong
hoel loh athong tangloeng dae Bawipa athum pat tah,Bawipa loh apai puei
pat tah ahoei mai ni.( Psalm 127:1-3, Heb.3:4) Rhoep saep Bawipa tangni.
(God is designer). Bawipa dongah rhoeng ham mah yawm u si.Bibleca hih
athen koek rhi tang ni,hnawt u boeih, thoeit u boeh, Jisu hii nang kah
Model aka then koek tang ni.Thlangtloe kah khobaw rhamlang awt u sen
tah Matucako taengah van khuen u boeh,Matucako rhawk ham thlangtloe
taengkah fimna, lungbuei thae ,kopoek thae ng'khuen u boeh.
Matucako rhoep sak ham,rhoeng sak ham, Thlangkah hnuk m'phaw
van ham na ngaih tah Jisu khrih kah khobaw rhamlang mah vai u sih
ne.Jisu kah Khobaw( Attitude of Jesus Christ) hii Vaan neh Dilai
hmangah aka then koek tang ni.Yaan vaeng kah m'nupa kah kopoek thenna (
ethic) neh khobaw rhamlang then( moral sense) caeh tak boel si, hnawt u
boel si. Yaan vaeng kah Matuca rhoek kah khobaw rhamlang so ah Bibleca
hih rhi laa suem sen tah yuul vai u si te atah Matucako ng'rhoep u thae
vae tih Thlanghnuk kho m'paw tueng m'phaw yayah ni,Bawipa kah Boeilenna
kho Matumiphuen so ah tueng vae tih rhoep saep ah Boeipa loh alu laa
ng'khue van ni tila oengna neh kathui ngam..m'nupa kah anakhueh sut
Matu kopoek then thoeit u boel si tilaa....
BoeiKhrih ah,
Vuitu Maung
Kuala Lumpur
Malaysia
Krihca:=Christian
Pathen Olcim; Acts=Olthui: paek 11;26
Barnabas loh Paul te atlap tih a hmuh vaeng ah Antioch kho la han lo pui tih kum mat khing ah Krihca bu thlang rhoek neh omtu:n hmaih uh tih Pathen ol thang then a thui pa: uh,Pathen ol aka tang nah Krihca rhoek te Antioch kho ah KRIHCA=Christian ti la lo hma cuek la ming ana sui uh.
2Cor 3;1-3--Immah neh immah te koep ingkoeh-ing oep uh thae pueng ehya:?Ti pit ah tah,thlang tueih tih ca: pat vuel vaek uh thae rhae a kuek pueng poek ehya:?Nangmih rhoek te kaimih rhoek kah thinko: ah thut ca: la na om uh ti te aming uh tih thlang tom kah tae la na om uh. Thui tang tang sih inti koi nih nangmih rhoek te kaimih rhoek loh ka pa:ng pui uh Krih kah ca aka hoe kung lam ni na om uh.Catui neh daek moe nih, Aka hing Pathen kah Muithla neh daek ni,Cabael dong thut moe nih, taksa thinko: khui ah thut la na om uh.
Isaiah 7;15------Butter=Vaito suktui khal neh Khoitui te acak ni,athae te ahnawt koi ti te aming vitih, athen te atuek ni.
Pathen taeng ah tho thueng dae sih,......Lungvat kung apa Pathen tehae hil ah diklai taksa nang hing sak pueng dong ah ka om ngaih tih naming kan thang then sak.Sung rhai cuek cawn nah han hnawt lam tah na Olcim hing na he aka hna tun kung neh aka thui kung rhoek kah alungbuei thinko thoh hang ong lam tah dungyan hing nah la acoeng nah ham Nacim muithla neh kai mih lungbui thinko: khui ah han sang dae ti la Na capa: Jesu Krih ming neh kam bih apa Pathen...Amen.
Christian..Pathen Ollung he ,Greek ollung Xristos te Latin word declension=word structure lam kah aka lo ollung ni. Thlangbok ollung abawt ben ah ( -ian) neh aka bawt word declension he moeh om pawh. ( Theologian, Christian, Technician,Electician..etc,..ayol akai ni a om.-ian neh aka bawt ollung cina kah athui ngaih na he bang nim inti: ah tah, Inthui na mai ah Electric hmai arhawk vaeng ah Electrician loh atlaih tih arhawk hlan vaeng kah bang phek la hmai koep ang thai. Athui na ngaih tah amah bang phek la om ati ngaih na ni. Ti van bang la Jesu Krih van la aluei phoei ah A olthui: rhoek Paul, Barnabas ti: Peter,John,..etc rhoek loh Thlang duek athoh thai uh van, kho khaem ana then sak uh,Mik dael mik ana tueng sak uh tih satlo ana hoeih sak uh tih Judah Gentile paek boe mueh la Athae te ana hnawt uh tih athen te ana sai uh te Antoich kho rhangpui loh ana hmuh uh vaeng ah Krih neh phek lo uh ana ti: uh dong ah ( Xristianous=Christian) ti la ming ana sui uh.Christian ti nah he tah Christ singular te plural=ami ping la a daek na ni. Krih ti nah he ni.Krihca: khui ah he thlangboel panit la om. Pakhat tah (Nominal) Christians neh Christians ti la om. Nominal Christians rhoek he tah Pum la tluem tluem caet van,tithe tangka khaw atueng la apaek van tih Pathen taeng ah thang thui poe pa: van,Pathen bi khaw thlang tloe lak ah abi ngai thai ti dae Krih hing nah aka khueh pawt hlang rhoek ke. Christians rhoek tah Jesu neh hmu: uh thae coeng tih Krih hing nah aka khueh rhoek ke.e,g,..Galati 4;6..Nangmih tah Pathen capa: la na om uh coeng dong ah Pathen loh acapa: kah muithla te nangmih lungbuei thingko: khui ah ahan sa:ng vitih Pathen te ABBA -Apa: la na khue uh thai coeng. Thlanghing taksa ben lam kah thakthae uh tih bi bi tat tat then dong ah Pathen loh acapa: hing nah im paek moe nih,Inlungvat na dong ah ni ayoe la acapa: hing nah te impaek tih Pathen capa: na ming nah.
Thuidoek nah pakhat,...Carhuem ci:m khui kah Job kah Pathen atuk cak na ke so uh la: sih. Akhueh atawn boeih arhawk pah, aduek pah,aca rhoek bat aduek pah vaeng ah Job loh bang lae atih inti: ah tah,Anu bung khui lam kah atling la ka lo tih ,ti lam te atling la koep ka mael ni ati,Pathen loh impaek tih Amah loh koep aloh, Pathe ming ka thang then sak ati.Pathen te tholh pael pawh.Job;1:21-22.
Job te akho: lam kah loh alu due la vaihna tih ahnai duh duh acip la om. Maiphu-laicang hli: khui ah patang akhang mui ayu loh ahmuh vaeng ah athin la phat suet tih ,naPathen te thae phoei thin lam tah due laeh ati nah vaeng ah Job loh bang lae ati nah inti: ah tah Thlang a:ng nu bang la ca:l boeh,Metlam nim ca? Ningmih loh Pathen taeng lam kah then nah indoe ah tah thae nah tah indoe van mah pawt a:? ati nah tih Pathen te Ahmui aka hong nen khaw tholh pael pawh.Job 2;10. Job loh Pathen atuk mangkhak nah bang he thlanghing khui ah kha tangkik.Patang akhang da hlawt phoei, atloihsoi ah tah Job bang lae ahmuh cim inti: ah tah,Inhnuk hluvai vaeng ah tah Nang te ka hna yak neh kan yak dae,ti hae ah tah ka mah mik rhoe rhoe neh kam hmuh coeng.Te dong ah hmai phu: lai cang khui lam kah loh tholh ka yut tih ka mah neh ka mah ka tuei ka laeh uh ati.Job 42;5.
Krih ah kamya ka mana rhoek Job kah ahing nah he buehkuem uh het lah sih,Job kah ahing nah he Hingrhuem neh Hingthai ti la panit la kang minguh. Job kah ahingrhuem khui ah Pathen ah ayung apael mangkhak nah dik lai hman u: ca long khaw khueh thai hlan .Ti dong ah Pathen long pataeng khaw,Thlang dueng,thlang thuem ti la akhue,Job 1;1.Ti bang hil ah pathen aka uep na ti aka tu mang khak long pataeng khaw Pathen muithla hing nah ana khueh hlan ta,nang neh kai van loh dik lai thlang hing tak sa lam kah loh Pathen ol thangthen thui pang pui mai neh,1/10 tithe paek na mai neh,Pum im la tluem tluem cet na mai neh Pathen muithla hing nah ka khueh coeng inti: uh, Pathen ol tak ka ming inti: uh, he thuem ngai mah nim,Job bang laPathen loh inlungbuei thinko: mik hang ong tih amah Pathen te im hmuh sak hlan ah tah u: ca khaw Pathen ca la ing om hlan ni.Jesu loh mik dael ahoeih sak thlang la Pathen capa: te natang na pawn a:? ti la adawt vaeng ah, te thlang long te,Bawipa anih te u nim kai loh ka tang na: eh ti la adawt vaeng ah Jesu loh,na mik panit bok neh na hmuh tih nang aka voek thlang he ta ati na vaeng ah Bawipa kantang na coeng ati nah tih abawk.Jhn 9;35-38.Thlang tom he muihla: ah immik boeih dael uh Pathen mah loh hang ong pawt ah tah Jesu im hmu thai pawh,Pathen im hmu thai pawt dong ah Pathen capa: muihla neh Pathen ol tak in yak ming thai pawh. Ka maya: ka mana rhoek, Job hing rhuem vaeng ka bang lam pawt nim diklai taksa tithai nen pawt nim Pathen te na tuk khak.Pathen loh nalung buei thin ko: thoh hang ong pawn a:? Jesu neh na hmu: uh rhoei pawn a: ? Jesu loh na hing na: ah bang cil nim han thui.Jesu loh ,U: ca khaw tui neh muithla ah cun koep la a om pawt ah tah Pathen ram khui la kun thai mah pawh ati. Jhn 3;5.Tui neh cunkoep ati he tah,Pathen ol in yak phoei ah, intholh, inti: inhnai te immah neh immah imhmuh uh vaeng ah intuei inlaeh u-tih, tholh inyut daeng ah Jesu taeng la Pathen loh immawt ke athui ngaih nah.(Mtt; 11;3a,Ephe,5;26)Job bang la. Muithla ah cun koep ati he tah Pathen avan dong ram aka pang thai, aka duek thai voel pawh muithla ( Regeneration) ah cun koep nah te ati,( Jesu duek nah ata tih ha thohkoep phoei ah akhueh muithla hing na te athui ngaih na ni) Te muithla hing nah aka khueh daeng long ni van ram apang thai pueng eh.( Titus 3;5,1cor 15;50). Maya mana rhoek nang neh kai loh mibang hing nen lae ingka sai kung Pathen te imbawk uh,Pathen tah muithla la a om dong ah muithla neh oltak neh imbawk daeng ah ni Pathen loh nang thangthui ol te han yak eh Jhn 4;24.Jesu hing nah aka khueh thlang bueng ni Christ, Krih hing nah a khueh dong ah Christian aming nah pueng.Krih hing nah aka khueh long tah A thae te aming dong ah ahnawt vitih Athen te atuek pueng eh.Muithla hing nah ka khueh coeng inti tih Oltak khaw ka ming coeng inti phoei ah, Then pawh Thae ti tih imming doe ah thae nah te insai ca ngai ah tah Cim muithla thae-kha: na la a om dong ah( tholh dolh=sin forgiven) om voel mah pawh , Te hae inghing khui neh aka lo ham koi inghing nah ram due la.( Mtt 12;32).
Krih ah ka maya ka ma na rhoek , nang neh kai, Krih hing nah aka khueh Krihca:=Christian la ing om uh pawn a:?.Nakhueh hlan ah tah Jesu taeng ah bih lah paek tang tae la aka om coeng te imhmuh sak ni.inyak ming sak ni.Job bang la. Pathen loh nang ham la ahmoel tang tae( Acangtham=Blessing) neh inlu:n thin uh nawn saeh...Amen.
Pastor Val Thang
NAMCC, USA.
BOOk REPORT
SECULAR HUMANIISM
What is Humanism?
Casaeh-boe kung yakming nah=Editor forword
Maihae magazine cabu he American ram ah aka om mah Matu ca rhoek ham tah kutcuek cabu la a om dong ah acoeng naham boehoeng akuel bang la catae casaek boe khaw boehoeng kuel tangkik. Uemham neh omngaih ham aka om van pakhat tah,ning Matu cako: loh Mah olhlo: ollam la grammer=Olni:ng bu khaw ingkhueh uh het hlan dae mah mih kah olphoh rhip la camoeh indaek uh thai rhoe mah he ka hmuh vaeng ka tae vaeng ah Matu cako: he cueih thoem nah,cang rhea naben ah inghui Chin pilna:m lak ah kum 50 hloe inlam hnuk dae caben ah impaya: cina ne imva:n uh van coeng ti he oep hloeng uh mueh la kathui thai coeng. He cabu dong ah Cing ol, Ngala: ol, Valang ol, Vuitu: ol hil ah mah olphoh saloel la balh balh na daek uh thai rhoe mah a uem om tangkik.Mibang olphoh la nadaek uh ,indaek uh thai ah tah he he: Matu ca pawn ni. khotloe ,hlangtloe kah ol te mibang hlang long khaw losaeh mah manu: kah cunpui ol bang lam tah adaek athut thai moe nih.Hlang ol hlang ca: loh kum sen hlang na vui: na na:n dawhlawt coeng dong ah mah ol ca indaek uh vaeng ah angen long tah hlang tloe ollung cina hlangtloe olphoh neh mah ol aka pit cina om uh dae acuek amoe pueng dong ah yakming then tloe mai. Te hae cabu: dong ah he mah ca aka daek thai hlang moeh a om van coeng dong ah patoeng ing-ot uh thae vi tih imhmai apa bae apathum lam ngawn tah immah ol la poem, poetry cina hil ah khaw indaek thai pawn ni ka ti.Na cadaek tang tae mah te oepsoeh la ana tu:ng uh Maihae cabu: ngawn insaipoepa: mai bit ni.He Maihae cabu he mah Matu ol neh Matu ca ah intang rhoeng na ha:ng ham ni. Mah Matu cako: kah Ol, Khokhuen ol, Thuituen ol, Ya:n cil, Manu mapa: lam kah khosak rham nah,Matu cako maetlam lae te hae Matu rham khui la ham pha na: uh , lum,la; hlohlai tingtoeng, Khosoih la ,Cangpa la,Lung tuenla cina he nan daek u: ah tah aka ming caet kah athui ol or asak ol te tetca: khaw tlaih pah mueh la nan daek uh thai koi nih then koek ni, Tebang cina te tah, ya:n lam kah loh uh long khaw tom khaw ana tom uh pawh, ana hnawt khaw ana hnawt uh pawt dong ah ti hae hil ah ya:n kah bang la ana thui uh thai ana sak uh thai ke imhmuh uh, imyak uh thai. Aka vai uh thae pawt ngawn tah, kho rha: ming ahmuen amol ming ,kho hmuen, locaeh ming ni aka vai uh thae pawt eh atloe ngawn boeih vai uh thae ni.Inthui na mai ah American ram ah khosa hlang pakhat loh, hlo: hlai mai koi nih immah kah hlo hlai dong ah te ahmuen amol ming neh akhosak rhamsak na ni atloe eh, atloe ngawn boeih vai uh thae ni. Inthui na maiah,American ram he hlai lahn sih,…….Thai tu:m bungtlang ahang ah mingpawt kholi alak lo ah ,cangkhuen long nating sawn kaluei catah, nang khaeng ka pai catah, ngaihmang ni ka khobing sut oe,samhmong ni kakhoi nga sut oe,..Nangpa: tuikong vuelsong pawn pawn ahlai na: ah vuel muei tut tut ayin na ah kai om loh naepnong tlaih paw toe..kai pai long tla hmae tlai moe ni ne, Na pizza long ing nge ing nge ne na hamburger long inlawn inlawn coeng… he hlo hlai he insaek bal vaeng ah immah hlohlai van ni, athai la imhmuh he tah,vuel song, vuel muei,pizza neh hamburger ollung rhoek he ni ol tloe atloe boeih ngawn tah immah hlo hlai thim ni.Ca: article nan pat muek ayet dong ah angen ngawn ha nuen hlan ni.Apa bae ah lam tawn uh bal sih
Matu Val Thang( Laithang)
--
* Do first things first, and second things not at all*