مفهوم کارکردهای آشکار و پنهان از دید مرتون

[parstuka]

کارکرد پنهان و آشکار (Manifest and Latent Function)؛ کارکردهای آشکار آن‌هایی­اند که با قصد قبلی صورت می­گیرند، در حالی­که کارکردهای پنهان بدون قصد قبلی انجام می­گیرند. برای مثال در آمریکا، کارکرد آشکار برده­داری، افزایش بازدهی اقتصادی جنوب بود، اما کارکرد پنهان آن ایجاد یک طبقه محروم بود که برای افزایش منزلت اجتماعی سفیدپوستان جنوب، از غنی گرفته تا فقیر، کار می­کردند. گیدنز به تعبیری دیگر تمایز کارکرد آشکار و پنهان را از دید مرتن چنین بیان می­دارد: کارکرد آشکار کارکردهایی هستند که برای شرکت­کنندگان در نوع ویژه­ای از فعالیت اجتماعی شناخته شده و مورد انتظار است. کارکردهای پنهان نتایج آن فعالیت هستند که شرکت­کنندگان از آن آگاه نیستند.

مرتن این نکته را آشکار کرد که پیامدهای پیش­بینی­نشده و کارکردهای پنهان، یکی نیستند. یک کارکرد پنهان هرچند که نوعی پیامد پیش­بینی­نشده است، اما پیامدی است که برای یک نظام معین خاصیت کارکردی دارد. پیامدهای پیش­بینی نشده دو نوع دیگر نیز دارد: «نوعی که برای یک نظام معین، کژکارکرد آشکار و پنهان دارد» و «نوعی که خاصیتی برای نظام ندارد، یعنی نه تأثیر کارکردی بر آن می­گذارد و نه تأثیر کژکارکردی، در واقع پیامدهای فاقد کارکردند.»