kene

[Muhammed Hanif Hakkani]

KENE KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ HASTALIĞI


Son yıllarda daha sıkça duyulmaya başlayan, bahar-yaz dönemlerinde
artış gösteren ve ağırlıklı olarak keneler aracılığıyla bulaşan
virütik bir hastalıktır. İlk olarak 1944 yılında Kırım'da, sonra 1956
yılında Kongo'da tanımlanmış ve sonra aynı hastalık olduğu
anlaşılmıştır.



Keneler, kan emerek beslendikleri için hemen tüm yabani ve evcil
hayvanların (inek, koyun, köpek, kemiriciler, yerde beslenen kuşlar
vb.) üzerinde bulunabilir ve bu hayvanlardan insana geçebilirler.
Ayrıca, çalılık ve yeşil, yüksek otlu alanlarda bulunan keneler,
beslenmek için doğrudan insanlara da geçip ısırabilirler. Bu nedenle
daha çok kırsal bölgelerde ve hayvancılıkla uğraşan kişilerde
görülmekle birlikte kentsel alanlardaki uygun ortamlarda da
bulunabilirler.
Virüs ile bulaşmış keneler, kan emişini tamamladıktan sonra ayrılırken
bir sıvı salgılarlar. Virüs genellikle bu sıvı ile bulaşır. Kan
emdikleri ve vrüsü bulaştırdıkları tüm canlılar hasta olabilir fakat
hastalık genellikle hayvanlarda hafif ve bulgusuz seyreder. Bu nedenle
daha az görülmekle birlikte hasta hayvanların salgıları ve kanları
aracılığıyla da hastalık bulaşabilir.
Kenelerin kan emişi genellikle uzun bir süreçtir. Sinekler gibi hemen
sokup kısa sürede kan emişini bırakmazlar. Kan emmeye başlayan kene,
ağız kısmındaki hortumunu cilt içine sokar ve doyuncaya kadar
çıkartmaz. Bu hortum, geri çıkışı engellemek için çıkıntılar
içerdiğinden kolay çıkmaz. Bu nedenle keneyi çıkartmak için zorlamamak
gerekir. Çok zorlandığında sıvıyı erken salgılayıp virüsü
bulaştırabilir veya boru kısmı koparak cilt içinde kalabilir. Ayrıca,
zorlama kenenin patlayarak enfekte sıvı ve kanının cildimizdeki
çiziklerden ya da gözümüze sıçrayarak bulaşmasına yol açabilir. Bu
nedenle vücuda yapışık kene görüldüğünde bir cımbızla ağız kısmından
tutularak yavaşça sağa-sola oynatılıp bir vida gibi çıkartılmaya
çalışmalı ya da bir sağlık kurumuna başvurularak çıkartılması
sağlanmalıdır.


Hastalık oluşması ve bulguları:
Hastalık genellikle kene ısırığı ile virüsün bulaşmasından 1-3 gün
sonra ortaya çıkar. Bu süre en fazla 9 güne kadar uzayabilir. Hasta
hayvanın kansıvıları bulaşmış ise bu durumda hastalığın ortaya çıkışı
13 güne kadar uzayabilmektedir. ve vücut
Ateş, kırıklık, baş ağrısı, halsizlik, aşırı duyarlılık, kol, bacak ve
sırtta şiddetli ağrı ve belirgin iştahsızlık bulguları ile başlar.
Bazen kusma, karın ağrısı ve ishal olabilir.
İlk günlerde yüz ve göğüste küçük cilt altı kanamaları, gözlerde
kızarıklık, gövde, kol ve bacaklarda bir yere çarpmış gibi cilt altı
kanamalar oluşabilir.
Burun kanaması, kanlı kusma, kanlı dışkılama, kanlı idrar görülebilir.
Vajinal kanamaya da rastlanabilir.
Ağır olgularda hepatit, karaciğer, böbrek, akciğer yetmezlikleri
oluşabilir.
Tedavi: Diğer çoğu virüs hastalıklarında olduğu gibi bu hastalığın da
doğrudan bir tedavisi ve etkili bir ilacı olmayıp daha çok destek
tedavisi ve bulguları gidermeye yönelik tedaviler ve bazı antivirütik
ilaçlar uygulanmaktadır.
Erken dönemde başlanılan destek tedavi daha başarılı sonuç
vermektedir. Geç başlanılan tedavi ve ağır seyredebilen hastalık
öldürücü olabilmektedir.
Hastalığa karşı aşı çalışması yürütülmekle birlikte henüz koruyucu bir
aşı geliştirilememiştir.
Korunma:
Hastalık, kenelerin sokması sonrası salgıladıkları sıvıyla, kenelerin
çıkartılırken ezilmesi sonucu çıkan sıvı ve kanıyla veya kene sokması
sonucu virüsü alıp hasta olmuş hayvanların kan ve salgıları ile
bulaşabilmektedir. Bu nedenle:
Mera ve meskenlerde yerleşik keneler kan emerek beslenirler.
Hayvanları kenelerden uzak tutarak kenelerin yayılmaları
engellenmelidir.
Yeşil ve piknik alanlarına gidildiğinde (su kenarları, otlaklar,
çalılık ve yüksek otlu alanlar) uzun giysiler giymeli, bacakları
açıkta bırakmamalı, paçalar çorap içine konulup kenenin vücuda
ulaşması zorlaştırılmalıdır. Dönüşte tüm vücut kontrol edilip yapışık
kene olup olmadığına bakılmalıdır.
Yeşil alanlara giderken böcek kaçırıcı sıvı ve jeller cilde
sürülebilir veya giysilere emdirilebilir. Bu maddelerin az da olsa
sağlık
sakıncaları olduğu dikkate alınmalıdır. Hayvan besliyorsanız
hayvanlarınızı dolaştırırken onlara da bu sıvılardan sürebilirsiniz.
Vücuda yapışık kene tespit edildiğinde keneyi çıkartmak için fazla
zorlamamalı, halk arasında yaygın olduğu şekliyle sigara veya kibritle
yakma, kenenin üzerine kolonya, alkol veya diğer kimyasal maddeler
uygulanmamalıdır. Bu maddeler kenenin daha erken aşamada kusmasına ve
enfekte sıvıyı vücudumuza salgılamasına neden olabilir.
Vücuda yapışık kene tespit edildiğinde eldiven takarak ve bir cımbız
ile kene
Hasta kişiler ile temasta vücut sıvıları aracılığıyla bulaşma
olabileceği unutulmamalıdır. vücuda yapışık ağız kısmından tutularak
yavaşça sağa-sola sallanarak bir vida gibi çıkartılmalı veya bir
sağlık kurumuna başvurularak çıkartılması sağlanmalıdır.
Artık piknik yapmak da riskli hale geldi.
Kenelerle karşılaşmamanız dileğiyle,




Dr. Murat Fırat
Halk Sağlığı Uzmanı