Чавдаре: βο βρσκα σο τεντο μι "Εγεετσοτ".

[Vasil Gligorov]

Ми постави прашање да елаборирам малку околу дедо ми.Предпоставувам
дека скромните сознанија кои ќе ти ги пружам ти се од интерес во врска
со драмата на “Егејците“, кои своевремено ги имаш обработено како збир
на илустративни анегдоти со кои го представи индивидуализмот и
идиосинкратизмот во "егејската дилема за идентитетот".На лично мнение
сум дека сторијата за дедо ми не содржи некој лајтмотив кој е
индикативен за содејството на релевантните политички прилики и нивниот
одраз врз индивидуата, така да нема да ти биде во полза но be my
guest:

Дедо ми (матрилинеарен) е роден како Василис Сурлакис 1917 г., во
Флорина, Грција.Има незавршено основно образование, 6(?) оделение, по
кое се посветува на земјоделска испомош на неговите родители, селани
од Склитро/Зеленич. Од ц. 15 годишна возраст работи како градежник во
Тесалоника и некои други места, воглавном во Македонија.На 19 завршува
интензивен војнички курс.Во јуни 1940 е мобилизиран и зема учество во
Грчко-италијанската војна со делегирана служба на извидувач и учество
на фронтот во Албанија.Кусо е задржан од Вермахтот и отпуштен. 1943 се
придружува на грчките партизани (ЕЛАС), оперирајќи во западна
Македонија.Наводно, неговата единица делувала претежно во германската
зона, со помал интензитет на дејствија против ОХРАНА.

Неговиот опис на тие дејствија е конфузен, но инсистира дека целта на
комаднатите беше индоктринација на славофоните во смисол на
конкурентска борба преку агенти во цивилка и избегнување на
иницијативни операции против германските трупи кога истите беа во
поголема концентрација.Славофоните биле маркантно отсатни од врхушката
на локалните единици, но инаку биле третирани фер. Географската
динамика на дејствијата не неговата единица не ми е позната, иако
истиот располага со два рапорти поднесени до владата во НРМ и
пропратени со сведоштва од соборци (иако е аксиоматично дека биле
префабрикувани во политкоректен дух, ќе ги разгледам детално
насоро...........).

Пред самиот крај на војната лично стапил во контакт со агенти на Тито
во Флорина, со неколку соборци каде му е доставен некаков меморандум,
летоци за распростанување и список на “идеалисти Грци“ во ЕЛАС на кои
треба да се врши притисок за концесии.Приближно тогаш контактира и со
некаква самоиницијативна група во Воденско која стои на начела на
“македонска автономија“.

Завршните операции на единиците на ЕЛАС во последните три месеци ги
оценува како “кукавички“, поради одметнувањето на дел од партизаните
кон други герилски фракции и неприфаќањето на борба со Германците.Го
одбива учеството да биде администратор во ПГНС, пошто е распуштен од
служба.

1945-1946 Лерин и Воден, според него беа мета на агенти на Тито, кои
народот ретко ги прифаќаше,бидејќи владата во атина праќаше
контрагенти/провокатори, лојални славофони со истата цел: да го убедат
народот дека треба да остане на доктринален комунизам, да се држат
подалеку од бугарски елементи и од Грците во целост.

Повеќето, како и дедо ми, идеа на линија на “славофонски стоички
конзерватизам“ и игнорирање на асоцијација со политички активисти.

Категоричен е дека “НОФовци толку многу ги имало што ни самите не
знаеле че постојат“.Во Зеленич, промонархисти доаѓале само да покажат
заби.Одреден дел од селаните пребегале во Бугарија во тој период.Во
раната 1946 се придружува на ККЕ, и се одметнува во Воденско 1947.Два
пати ја поминал границата со Југославија за средби со некаков комитет
составен од агенти на ОЗНА и емигранти околу Вафидис, што било честа
пракса на која биле подвргнувани ветерани и од низок ранк.Во втората
инстанца престујува во камп за обука во Битолско со околу 20 партизани
која требало да го направи “диверзант“, но приликата само ја искористи
да издејствува со некои соборци пратка на неколку пакети советски
снајпери и гранати, после што оперира на север од Лерин.Во тој камп
некој Србин, прекар “Кобо“ му станува пријател, околу 20 години
подоцна го запознава со Кочо Битољану, кој во тоа време живее во
соседство.

1948 неговата единица која имаше задача да се пробие од Воден кон
Епир, каде беше целосно десеткувана.Василакис избега со уште 20 луѓе
во Албанија, по неуспешен обид пребегнат во Југославија маскирани како
цивили.Таму беше задржан во камп близу Аргирокастрон, па префрлен во
затвор во Тирана, пошто му е понуден егзил или во Југославија или во
СССР.На нему и на околу 60тина партизани им обезбедува превоз со
египетски трговски брод до Одеса, брифиран 3 месеци, од каде е
интерниран во Ташкент на задолжителен политички курс-индоктринација во
антититоизам.Цени дека околу 20% од заедницата во Ташкент се состоела
од Грци, повеќето двојазични, дека истите инсистирале на членство во
КПСС, но биле првоначално одбивани.Дел од нив бил ликвидиран, еден дел
раселен на далечниот исток, но декларираните “Македонци“ воглавном
немале проблем.

Баба ми, Александра Панос од Касториа (1924-), уапсена како партизан
1942 и интернирана на кораб (!) укотвен во Пиреус до 1943, по
декомисија од НОФ (1947) во доцна 1948, иде во Атина кај роднини
незабележана, каде некаков Грк ја запознава со лица кои и обезбедуваат
лажен пасош, со кого преку Турција отиде во СССР во март 1950 и се
придружи на Василакис, сега стаклар во советска фабрика.Тука им се
раѓаат две ќерки.1958 година сугерирано им на “Егејците“ да се вратат
во Југославија, бидејќи се пополезни таму, прилика која Василакис и
неговото семејство ја искористија. Доделен им е мал стан, а на дедо ми
24 заплати од 3 категорија и работа како сметководител.1960 обата
добиваат боречки пензии, 1962 соборци на функција го информираат дека
влезе во радар на ОЗНА поради дружење со државјани на Грција, дека
немаат ништо против него засега, но дека е добро да се притаи, по што
истиот спорадично печалбари по САД.



Карактерологија једног "Јегејца":

Дедо ми има неколку пати изјавено дека (точно тие думи!) "се велефме
Бугари".Конзервативец до коска, Атеист до коска, деклариран Македонец
во смисол "Антигрк", со сопственички менталитет, колку што знам без КП
членство и со единствено собрано уверување од комунизмот дека "зоон
економикон" е најбитниот личен аспект.Познаник на Тупурковски, човекот
за всички сезони, чија склоност масовно околу себе да збира "Егејци" е
добро позната, дури и гост на неговата свадба.

Но,беше заинтересиран за се грчко, пред се вести.20% од времето е
гркофон.Српски и македонски песми не можеше да смисли, слушаше
исклучиво грчки фолк.По бугарском обичају, добио сам његово име, које
је лепо, али сам зајебан, јер ми увек треба два сата објашења где год
се изјасним као Србин, јеби га. Неговата поплака против Грција е за
односот на Атина кон него, кон конфискацијата на неговиот имот.Не
артикулираше поплаки против Грција, иако знаеше да покаже умерен
шовинистички streak. Јасно е дека иако имал сурова, селска
рационалност, немал образовни капацитети или друга тежина за учество
во некоја правна акција против Грција или сл......


За жал, освен референцираните куси рапорти, не остави ништо од
автобиографски, деталнонаративен тип, и освен една топографска мапа на
Едеса и неколку негови фотографии во герилска формација, нема
документација која би приложила свое својство на новитет на собитијата
околу Бугарите од СЗ Македонија ,нивната конверзија во "Македонци",
Хеленската република и војните и политички конфликти 1940-1949.

Така да Чавдаре, тоа е тоа................Ни детали за битни
протагонисти ни описи на битки, ни методологија на практична
борба.Знам само дека имаше низок офицерски ранк во НОФ, имињата на
единиците не ги знам ни пресекот на тракторијата му со настани во
дребни детали.

[Димитър Бечев]

Interesno, Gligorijevicu. Razkazhi za odnosot na dedo ti prema mesnta
populacija vo SRM, odnosno Skopje. Toa e mosne interesna istorija za
sudirite egejci-mesni. Megjutoa ima nesto slicno i vo Pirinska
Makedonija.