MASON LOCASI-Koç'un gizli ortağı: Burla Biraderler
Koç'un gizli ortağı: Burla Biraderler
Türkiye'nin en büyük şirketlerinden olan Arçelik'te ve Arçelik'in dağıtım
ağı Atılım Pazarlama'da önemli bir hisse payına sahip olan Burla Biraderler
bundan 500 yıl önce İspanya'dan Osmanlı topraklarına göç eden bir İspanyol
Yahudi ailesidir.
Can Kıraç'ın 'Anılarımla Patronum Vehbi Koç' kitabını
okurken, kitabın satır aralarında geçen bir soyisim dikkatleri çekiyor; Burla
Biraderler. 1960'lı yıllarda Koç'un en büyük rakipleri arasında da olunca
hafızamı zorlayarak böylesine güçlü bir aileyi hatırlamaya çalışıyorum. Ama
nafile. Türkiye'nin isimleri medyada çıkmayan gizli zenginlerine meraklı iseniz
Burla soyadının sizi tahrik etmemesi mümkün değil.
Türkiye'deki
kökleşmiş isimlerin yer aldığı 'Kim Kimdir?' kitabına bakıyorum. Ama Burla
ailesi ile ilgili hiçbir bilgi kırıntısına rastlayamıyorum. Musevi cemaatine ait
aile fertlerinden hiçbirisine ulaşmanın mümkün olmadığını kısa bir süre sonra
anlıyorum. Ama içimde bir umut ışığı var: Monik Burla. Burla Biraderler'in
torunu, Avni Benardete ile evlendikten sonra kamuoyu daha doğrusu sosyete
dünyası onu Benardete soyadı ile biliyor. Fakat Avni Benardete daha sonra genç
bir hanımla başlattığı ilişki sebebi ile Monik Benardete'den boşanıyor. Monik
ise şu anda bir sebeple Avni Bey'in amcazadesi Ceri Benardete ile beraber.
Karışık bir ilişkiler ağı var anlayacağınız. Monik Burla mübalağasız Burla
ailesinin piyasa tarafından bilinen tek ismi. Gece hayatında, partilerde ve
magazin dergilerinde boy göstermeyi çok sevdiği için biz de bu isme uzaktan da
olsa aşina idik tabii..
'Konuşmaya yetkili değilim'
Sosyete
dünyasını bilmediğimiz için beni kendisine ulaştıracak cep telefonunu zar zor
buluyorum. Bu telefonu veren şahıs, bayan Benardete'nin çok görgülü ve
gazetecilere karşı çok anlayışlı olduğunu söylüyor, ümidim de bundan
kaynaklanıyor. Fakat telefonda karşıma çıkan ses ilk başlarda hiç de hoş
sayılmayacak bir ses tonu ile Burla ailesi ile alâkalı bilgi veremeyeceğini, bu
konuda 'yetkili' olmadığını söylüyor. Babası ve amcaları ile alâkalı birkaç
masum soru dışında herhangi bir sorumun olmayacağını söylesem de, şirketin
konuşmadığı bir konuda kendisinin konuşmasının mümkün olmayacağını söyleyerek
özür dileyip telefonu kapatıyor.
Musevi ailelerin bu kadar kıyıda
durmalarının elbette özel bir sebebi vardır. Ama yine de değinmeden
edemeyeceğim; dünya şeffaflaşmaya gidiyor ve saklı yapılar artık illegaliteyi
akla getirir oldu. Masonluk bile belli ölçüde şeffaflaşmaya gitmek zorunda
kaldı. Birçok azınlık gibi Burla Biraderler de Türk milletinin üstünden çok
büyük paralar kazanmış, otomotivden tekstile pekçok sektörde faaliyette bulunmuş
bir aile olarak Türkiye'de çok önemli ticari işlere imza atmış ama kendilerini
hep perde arkasında tutmak istemeleri oldukça dikkat çekici.
Rahmi
Koç-Monik Burla dostluğu
Burla Ailesi İspanya Yahudilerinden ve Osmanlı
topraklarına 1492 yılında göç eden bir aile. Bu sebeble 500. Yıl Vakfı'nın aktif
üyeleri arasında Lori Burla da var. Aile şirketleri tekstilden otomotive, büro,
kırtasiye malzemelerinden elektrik malzemelerine, oradan rulman ve fotoğraf
makinesi pazarlamasına kadar birçok alanda faaliyet gösteriyor.
Ailenin
önemli isimlerinden Monik Burla ile Rahmi Koç arasında çok sıkı bir dostluk
ilişkisi var. Monik hanımın verdiği tüm davetlere Koç ailesi tam kadro
katılıyor. Ayrıca küçük bir grup her ayın ilk perşembesi basından habersiz bir
araya gelerek gurme toplantıları yapıyorlar. Aşağı yukarı 10 ailenin bulunduğu
bu süzme toplantılara öğrenebildiğimiz kadarı ile, Rahmi Koç ve Monik Burla'nın
dışında Nuri Çolakoğlu, Tezcan Yaramancı, Hakko ailesi, Nursen Gündüz ve ailesi
ve Ceri Benardete katılıyor. Bu kısa dedikodudan sonra asıl meseleye girelim.
Burla Biraderler ile Vehbi Koç arasındaki ilişki sadece ticari alanda
olmadı. Vehbi Koç'un arkasındaki 'gizli kahraman' olarak bilinen Bernar Nahum'un
da Koç Grubu'na Burla Biraderler'den 1944 yılında transfer edildilmesi çok
stratejik bir konumlanma örneği. Bernar Nahum biraz zor verdiği bu kararın
arkasından hayatının sonuna kadar Vehbi Koç ile beraber oluyor. Şimdi de
Nahum'un oğlu Jan Nahum Koç Holding'e ait Tofaş Grubu'nda murahhhas aza olarak
görev yapıyor. Nahum, Koç'tan sonra Koç Grubu'ndaki en önemli soyadı. Koç'un
özellikle yurtdışı ilişkilerinin arkasında hep Bernar Nahum'un uluslararası
seviyede güçlü bağlantıları yatıyor. Elektrik ampulü, taşıt lastikleri,
buzdolabı, çamaşır makinesi, Anadol otomobili üretimi gibi başlangıçta çok zor
gibi görünen sektörlere girilmesinde Nahum'un hayal gücünün ve uygulama
üstünlüğünün payı büyük. Bernar Nahum eğer Burlalarda kalsa idi Koç bu kadar
büyüyebilir miydi bilinmez ama doku uyuşmazlığı olmaması halinde Burla ailesinin
şimdikinden daha büyük bir noktada olacağı muhakkak.
Arçelik'te
Koç-Burla ortaklığı
1960'lı yılların başlarında Vehbi Koç, beyaz eşya
sektöründeki talebi karşılamak amacı ile çelik dolap işine girmek istiyordu ama
Burla Biraderler de aynı şekilde bu işi yapmaya soyunmuşlar ve bir fabrika
arıyorlardı. Bu durum Vehbi Koç'un hiç hoşuna gitmiyor. Piyasanın iki üreticiyi
besleyecek kadar gelişmediğini düşünüyor ya da rakip istemiyor. Zaten Burla
ailesi ile bazı sektörlerde kıyasıya bir rekabet yaşıyorlar. Bu sefer Koç, Burla
Biraderler ile ortak olarak onların piyasa tecrübelerinden yararlanmak istiyor.
Ve Burla Biraderler'e ince ve kurnaz zekası ile reddedemeyeceği bir teklif
götürüyor. Vehbi Koç, Burla Biraderler ile görüşerek fabrikayı birlikte kurmayı
teklif ediyor. Bilgi ve sermaye gücü nedeni ile çoğunluk hisselerine Koç grubu
sahip olacaktır. Burla ailesine ise yüzde 20 hisse verilir. Bugün Burla
Biraderler'in Arçelik içindeki payları yüzde 2,98'e inmiş durumda. Ama Arçelik
Türkiye'nin en büyük özel şirketi ve cirosu 1 milyar 200 milyon dolar
seviyesinde. Dolayısı ile yüzde 2,8'lik pay bile bir aileye en üst seviyede
yaşam standardı sunacak kadar önemli bir rakama tekabül ediyor. Bugünkü
değerlerle yaklaşık 100–150 milyon dolarlık bir pay demek bu.
Hürriyet
ve Cumhuriyet bağlantısı
Bir dönem kağıt işinde de Türkiye'de
belirleyici bir rol oynamışlar. Hürriyet gazetesi ile Burla ailesi arasında da
ispatı bir çırpıda mümkün olmayan bir finans ilişkisi olduğu biliniyor. 150
milyon doların üstünde ciro yapan ve bu açıdan Türkiye'nin en büyük gazetesi
olarak bilinen Hürriyet gazetesini destekleyen kurucu kadrolar arasında Burla
Ailesi başı çekiyor.
Cumhuriyet gazetesine gelince... Cumhuriyet'in de,
kurucusu Yunus Nadi. Mason olan Yunus Nadi, Arnavut kökenli yazar Naci
Pelister'in "Türk Matbuatı Yahudilerin Kontrolü Altında" başlıklı bir yazısında
bildirdiğine göre aynı zamanda da bir "Karaim Yahudisi". Karaimler, 8. yüzyılda
kurulmuş bir Yahudi tarikatı. Bu durumda Cumhuriyet'i bir "tarikatçı gazetesi"
olarak tanımlamak mümkün olabilir; tabii İslam değil Yahudi tarikati elbette.
Cumhuriyet'in Milli Şef dönemindeki yükselişi ise, iki Yahudi şirketinden aldığı
destek sayesinde oldu.
O dönemde Türkiye'deki gazetelerin ilan işleri,
"Yahudi şirketi" olan Hoffer'in, kağıt işleri de Burla Biraderler'in elindeydi.
Onların tutmayacağı bir gazetenin yükselmesi ve hatta yaşaması zordu. Bu
bilgiden hareketle insanın aklına Burla ailesi acaba Karaim tarikatına mı üye
diye bir soru gelebiliyor.
Devlet ihalelerinde aktif oldular
Burla Biraderler'in nasıl büyüdüğüne bakıldığında iki şey dikkati
çekiyor; dışarıdaki bağlantıları ve içerideki rakipsizlikleri. Cumhuriyetin
başlarında bazı ithal malların satılmasında ve devlet ihalelerinde Yahudi
ailelerin çok büyük avantajları olmuştu. 1954 yılında Galata'da Üzeyir Garih ile
İshak Alaton'un beş bin lira sermaye ile kurdukları Alarko Holding'in bugünkü
gücüne ulaşmasında, 1958'de dönemin başbakanı Adnan Menderes'in kendilerine
Ankara'da kurulacak olan bir para matbaasının havalandırma tertibatının
ihalesini vermesinin önemli rolü olduğunu kimse inkar edemez. Elektrifikasyon ve
elektrik malzemelerinin satışı ile piyasaya giren Burla Biraderler'in de gerek
devletten aldıkları ihalelerle ve gerekse Türk işadamlarıyla yürüttükleri ortak
çalışmalarla kısa zamanda büyük güce ulaştıkları ortada.
Türkiye'nin en
eski sanayici ailesi
Burla Birderler'in şirketleri Türkiye'nin en eski
ticaret ve sanayi şirketlerinin başında geliyor. Burla Biraderler'in en eski
şirketi 1928 yılında kurulan Ottaş Otomotiv ve Taşınmaz Mallar Sanayii. Ottaş
bugün Türkiye'nin en eski otomotiv şirketi. Ottaş'ın şu anki yönetim kurulunda
şu isimler bulunuyor: Lori Burla, Leon Hahanel, Sara Bornsten, Emil Franko,
Nadya Sonman, Robert Sonman ve İvet Burla.
Yine Burla Biraderler'e ait
Burla Makine Ticaret ve Sanayi şirketinin yönetiminde de aşağı yukarı aynı
isimler var: Lori Burla, Monik Benardete, Terry Sonman, Toni Hananel, Nadya
Sonman, Sara Bornsten, İvet Burla, Leon Hananel ve Robert Sonman. 1975 yılında
kurulan şirket, tezgah makineleri, yedek parçaları ithalat ve ihracatı
alanlarında faaliyet gösteriyor.
Power dergisinde Burla Biraderler ile
çıkan bir haberde şu bilgiler yer alıyor: Burla Ailesi Arçelik'in yanı sıra Koç
Holding'in beyaz eşya pazarlama şirketi Atılım'da da hisseye sahip. Lori Burla
şirket yönetim kurulunda ve başkan yardımcısı olarak görev yapıyor. Atılım'daki
hisse payı ise bilgiye kapalı yapıdan dolayı bilinemiyor.
File Tül
Makine ve File Tekstil Sanayii, Burla ailesinin tekstil sektöründeki şirketleri
arasında yer alıyor. File Tül'ün yönetim kurulunda Yusuf ve Reyna Burla ve Eddi
Anter isimleri var. File Tül Makine her türlü tel örgü, makine ve ipliğiyle
mensucat imalatı alanlarında faaliyet gösteriyor. File Tekstil genel bir ticaret
şirketi hüviyetinde. Bir başka tekstil şirketi Şen Triko da Yusuf Burla
yönetiminde. Burla ailesinin şirketi olan Birol File de Birol Burla tarafından
kurulmuş.
-----------------
''Ve Tarih Bir Gün Acz İçinde Kıvrana
Kıvrana,
Şehadete Susamış Bir Ülkücüden Daha
Müthiş Bir Silahın Keşfedilemediğini Yazmak Zorunda
Kalacaktır!''
MUHTAÇ OLDUĞUN
KUDRET,DAMARLARINDAKİ ASİL KANDA MEVCUTTUR..!