Arangkada for September 17, 2006

[Allen Arnold]

 

       KRISIS SA BUGAS

 

       Samtang nag-piyesta ang mga konsumidor karon sa kaabunda sa bugas humay, nipasidaan si Teresa Alegado, ang Sugbuanong nasudnong presidente sa Grains Retailers Confederation (Grecon), sa nag-ung-ong nga krisis sa bugas dinhi sa Sugbo.  Matod ni Alegado ang pagkatap sa smuggled rice, samtang mahimong makapaubos sa presyo, maoy moguba sa industriya sa bugas nga mahimong mosangpot sa kagutom ug kaguliyang.

        Si Alegado nitataw nga ang rice smuggling sa Sugbo nisulbong pag-ayo karong tuiga, bisan sa wa pa moasumir si Cebu Customs District Collector Ricardo Belmonte.  Nanghinaot si Alegado nga human sa pasiuna niyang kakugang—kon tinuod mang wa pay kasayuran ning napanunod niyang suliran—mopasiugda og determinadong mga lakang si Belmonte pagbaraw sa smugglers.

-o0o-

        Atol sa interview sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya, si Alegado nipasabot nga gisakyan sa smugglers ang bag-ong balaod nga nagtugot sa mga mag-uuma pagkompra og baratong bugas gikan sa gawas sa nasud.  Kay wa may puhonan ang tinuod nga mga mag-uuma, ang smugglers mogamit sa ngan sa kahugpongan sa mga mag-uuma aron mahimong taming sa ilang pagpayuhot sa bugas humay.

        Di na kinahanglang i-misdeclare nila ang kargamento.  Iwarawara lang nila sa customs ang ngan sa kahugpongan sa mga mag-uuma, ma-release nang ilang shipment nga wa nay magsusi tinuod bang adto padung sa mga mag-uuma ang bugas humay.  Matod ni Alegado bisan pa kon makalusot ang kadudahang kargamento, di maproblema ang lokal nga industriya sa bugas kon ipahamtang lang sa customs ang tukmang buhis.

-o0o-

        Dako ang buhis alang sa imported rice:  50% sa bili sa kargamento.  Ang tuyo ini mao ang pagpanalipod sa atong mga mag-uuma ug mga negosyante sa bugas.  Kon ang bugas gikan sa Vietnam o India mobalor og P700 ang sako, susama ra gihapon ang presyo ini sa lokal nga bugas inig pahamtang na sa customs tariff.

        Motumaw ang suliran kon ang customs moapil sa konsabo.  Ang pagkatap sa baratong bugas—nga bukas nga gitanyag morang lab-as nga isda ngadto sa lehitimong mga negosyante—nakapakumbinser ni Alegado nga ang customs nipalusot sa gatosan ka container vans sa imported rice sa way pagpahamtang sa tukmang buhis.

-o0o-

        Ang abunda ug baratong imported rice di molungtad hangtod sa hangtod:

·         Ang naandang suppliers sa bugas sa Sugbo gikan sa Luzon ug Mindanao mopasimang sa ilang abot sa laing mga dapit;

·         Kay di na man kakumpetinsiya sa baratong bugas sa gawas, ang mga mag-uuma mapugos pagbiya sa mga umahan aron mangita og mas maayong panginabuhi;

·         Ang ubang kanasuran kon makabantay nang dako ang merkado sa ilang bugas dinhi sa ato segurong mopasaka sa ilang presyo;

·         Inigmahal sa imported rice, makaplagan sa mga konsumidor nga napurdoy nang lokal nga industriya sa bugas ug kinahanglan siyang motakilid pagbayad sa mga langyaw aron di malunosan sa gutom.  [30]  leo_la...@abs-cbn.com