Re: Gülməli Cizgi Filmləri
Riley Boylan
Jurnalımızın budəfəki sayında uşaqdan-byyə hər kəsin sevərək tamaşa etdiyi cizgi filmlərinin dnyada, eləcə də Azərbaycanda yaranma tarixindən bəhs edəcəyik. Fantastika ilə insan təxəyylnn vəhdətindən ibarət olan cizgi filmlərinin bnvrəsi ilk dəfə 1906-cı ildə Ceyms Start Blek tərəfindən qoyulmuşdur. Həmin cizgi filmi rəsm əkən rəssamın əli ilə başlayır və birdən rəsmlər canlanaraq hərəkət edir. Qələmlə əkilmiş 8 min rəsmdən ibarət olan "Glməli simaların yumoristik mərhələləri" adlı bu cizgi filmində "stop-motion" texnikasından istifadə edilmişdir. Nvbəti illərdə isə artıq bir ox kinorejissor bu texnikadan istifadə edərək cizgi filmi əkməyə başladı. Azərbaycanda isə cizgi filmlərinin yaranması XX əsrin 30-cu illərindən başlayır. Belə ki, 1933-c ildə "Azərbaycanfilm" studiyası "Lkbatan" və "Neft simfoniyası" (rej. B. Pumpyanski) sənədli filmlərini əkərkən texniki animasiyadan istifadə edir. Daha sonra isə "Cat" ("Pişik") təlimat filmində (rej. A. Basov) animasiyadan btnlklə istifadə olunur. Məhz bu filmlərdən sonra Azərbaycanda bir neə kinorejissor cizgi filmi əkməyə qərar verir. Beləliklə, 1935-ci ildə rejissor D. Dikaryov tərəfindən "Abbasın bədbəxtliyi" adlı qısametrajlı ilk cizgi filmi əkilir. Bu filmin ssenarisini isə A. Papov yazır. Filmin operatoru Q. Yegizarov, rəssamları isə Q. Xalıqov, C. Zeynalov, M. Maqomayev və Ə. Mirzəyev olur. "Abbasın bədbəxtliyi" cizgi filmi Azərbaycan xalq nağıllarının motivləri əsasında lentə alınır. Digər tərəfdən, bu cizgi filmi msəlman dnyasında hazırlanmış ilk cizgi filmi olur. Bununla Azərbaycan həm də SSRİ-də cizgi filmi istehsal edən ikinci lkə olur. Həminin, bəzi mənbələrə grə "Abbasın bədbəxtliyi" cizgi filminin əkilişlərində əsas animatorlar iki alman mtəxəssisi idi. Həmin almanlardan başqa o filmdə Qəzənfər Xalıqov, Məhəmməd Maqomayev (Mslm Maqomayevin atası), Ənvər Mirzəyev, Cabir Zeynalov da işləmişdi. Sonra həmin iki alman mtəxəssisi repressiyaya məruz qaldı və srgn edildi. Almanlar gedəndən sonra isə Azərbaycanda animasiya əkilişləri bir mddət n dayandı. Bununla da həmin cizgi filmi də itib-batdı.
Lakin 60-cı illərin sonlarında yenidən kinostudiyada cizgi filmlərinin əkilişi başladı. Belə ki, 1968-ci ildə C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında cizgi filmləri sexi bərpa olundu və istifadəyə verildi. Cizgi filmi əkmək n 20 nəfərdən ibarət rəssamlar qrupu da yaradıldı. Bu qrupun səyləri nəticəsində 1969- cu il fevralın 17-də "Cırtdan" cizgi filmi (eyniadlı xalq nağılının motivləri əsasında) əkilməyə başladı. Lakin bəzi mənbələrə grə cizgi filminin quruluşu əvvəlcə rəssam Ağanağı Axundova tapşırılmışdı. Sonra kinostudiya rəhbərliyinin təkidi ilə Ağanağı Axundov filmin istehsalı prosesindən kənarlaşdırıldı. Bu işi davam etdirmək isə tanınmış sənədli filmlər rejissoru Yalın Əfəndiyevə və filmin quruluşu rəssamı və multiplikatoru Nazim Məmmədova tapşırıldı. Əfsuslar olsun ki, filmin əkilişi başa atmadı. Baxmayaraq ki, Ağanağı Axundovun rəhbərliyi altında filmin xeyli hissəsi əkilmişdi.
Lakin "Cırtdan" filminin taleyi bu cr bədbinliklə bitmir, cizgi filminin əkilişi 1973-c ildə Nazim Məmmədov tərəfindən tamamlanır. "Cırtdan"la bağlı yaşanan qalmaqallara baxmayaraq, Azərbaycanda cizgi filmlərinin əkilməsinə son qoyulmur. Əksinə, cizgi filmi qrupu daha da əzmlə işləyir və 1970-ci ildə Nazim Məmmədovun təşəbbs ilə S. Ə. Şirvaninin əsəri əsasında "Ayı və sian" adlı cizgi filmi əkilməyə başlanır. Bu, "Azərbaycanfilm"də cizgi filmləri sexinin bərpasından sonra əkilmiş birinci tamamlanan film idi. Elə 1970-ci ildə ekranlara ıxan bu cizgi filminə uşaqlarla yanaşı, byklər də maraqla tamaşa edirlər.
Həmin cizgi filmində ətin anda ehtiyacı olana kmək əlinin uzadılmasından və bu xeyirxah əməlin unudulmamasından bəhs olunur. Bir ox mənbələrdə "Ayı və sian"ın istehsalı Azərbaycanda cizgi filmləri tarixinin ikinci dvr kimi də qeyd edilir. nki bundan sonra ard-arda bir ox cizgi filmləri əkilməyə başlayır. Belə ki, 1974-c ildə "Şahzadə - qara qızıl" cizgi filmi əkilir.
80-ci illərdə isə kinostudiyada 38 adda cizgi filmi istehsal olunmuşdur. Bunlardan "Ccələrim", "Meşəyə insan gəlir", "Sehrli ağac", "Taya", "Dəcəl dovşan", "Sandıq", "Sehrli ləək", "Uan zrafə", "Qəribə əjdaha", "Təqib", "Yatmaq vaxtıdır", "Balaca oban", "Humayın yuxusu" cizgi filmləri cizgi, "Xeyir və Şər", "Cırtdan-Pəhləvan", "Uşaq və klək", "Akvarium", "Cırtdan və div", "Yeni il əhvalatı", "Sehrli naxışlar" cizgi filmləri isə applikasiya sulu ilə əkilmişdir.
Hazırki illərdə isə 70-80-ci illərlə mqayisə etsək, Azərbaycan animasiyasında nisbətən durğunluq yaşandığını grərik. Bir ox animatorların və kinorejissorların fikrinə grə isə bunun əsas səbəbi lkədə animasiya zrə kadr atışmazlığı, həminin, maliyyə problemləridir.
Donald Dak məşhurluğunu daha ox İkinci dnya mharibəsi dvrndə qazanmışdır. Dyşə gedən əsgərlərdə daha ox sevinc hissi yaratmaq n 1943-c ildə "Frerin z" adlı qısametrajlı cizgi filmi nmayiş etdirilir. Bu qısametrajlı cizgi filmi Oskar mkafatına layiq grlr.[1]
Donald Dak bir ox seriyalarda Mikki Mausdan daha stn olmasını sbut etmək istəyərkən həmişə məğlub olur. İlk seriyalarda Donald Dak Mikki Mausla dostluq edirdi. Lakin sonralar onlar arasında mnasibətlər dəyişir. 1988-ci ildə əkilən cizgi filmində Mikki Maus qaırılır. Əsas gnahkarlardan arasında Donald Dakın adı əkilir. Amma dəlillər az olduğundan gnah Donald Dakın zərindən gtrlr.
"Donald Dak" personajı btn lkələrdə, əsasən, Skandinaviya lkələrində məşhur personajlardan biri olmuşdur. Şəhər əfsanələrinə grə 1975-ci ildə Finlandiya hkuməti aldığı qərar istiqamətində "Donald Dak" personajı və ona bənzər btn oyuncaqları yayınlanmamasına qərar vermişdir. Bu qərarı vermə səbəbləri isə Donald Dakın ayaqqabı və alt paltar geyməməsi, həminin, ailə həyatı qurmayan qızla mnasibət qurmasıdır. Finlandiyanın niyə belə bir qərar aldığını isə xalq və film prodserləri qarışıqlıqlarla qarşılamışdır.[2] Əslində isə bu şəhər əfsanəsidir. İlk dəfə bu əfsanə 1975-ci ildə Finlandiyanın şimal şəhərlərindən biri olan Kemi şəhərinin Donald kitabxanadan yoxa ıxır (Donald Vanishes from Libraries), Finlandiya Donaldı qadağan edir (Finland Bans Donald) kimi qəzetlərində glməli mvzu n yazılmışdır. Kemi şəhəri 1975-ci ildə artıq komikslər satışını dayandırmış, onun yerinə mxtəlif qəzet və məktəblilər n kitablar dərc etmişdir. Bu əfsanə Finlandiyanın paytaxtı Helsinki, digər şəhərlərindən Raaxda yayılmış və bir ox qarışıqlar yaşanmışdır. Dnya lkələrinin qəzetlərində Donald Dak evli deyil; politikaılar heyrət iindədilər! (Donald Not Married; Politicians Outraged!), Donald, sənin ayaqqabların haradadır? (Donald, Where Are Your Trousers?) kimi başlıqlarla dərc edilmiş, xəbərlərdə yayılmışdır. Sonda Donald Dak Finlandiyada qadağan olunması haqqında məlumatlar şəhər əfsanəsinə evrilir. Hal-hazırda Finlandiya dnyada ən ox qəzet oxuyan xalq və ən ox komikslər istehsal edən lkədir. Hər il əfsanənin yarandığı Kemi şəhərində komikslər yarmarkası keirilir.[3]
Donald Dak Disney personajlarından yeganə personajıdır ki, Universitet simvoludur. Aerikan Universiteti olan Oreqon Volt Dsney ilə mqavilə bağlamışdır. Bu Universitetin idman komandası Donald Dak personajını komandasınnı rəsmi simovu kimi qəbul edirlər. Həminin, bu personajın şəkillərindən mxtəlif məmulatların zərində dərc edilir. Volt Disney şirkəti İsvedə yaşayan Karl Kristenseni məhkəməyə verərək, onun yaratdığı personajın Donald Daka bənzədiyini bildirir. Karl isə bir mddət kedikdən sonra yaratdığı personajı əməliyyat etdirir və personaj Donald Daka bənzərliyini itirir.
Lili (7) və Maks (10) adlı iki heyrətamiz uşaq anası kimi mən təkcə əyləncəli deyil, həm də yaşa uyğun və maarifləndirici olan mkəmməl cizgi filmlərini axtarmaq n saysız-hesabsız saatlar sərf etmişəm. Axı biz uşaqlarımızın mhm həyat dərsləri yrənərkən və yaradıcılıqlarını genişləndirərkən əylənmələrini istəyirik. Buna grə də, ailəmizin şəxsi təcrbələrinə əsaslanaraq, uşaqlar n ən yaxşı cizgi filmləri hesab etdiyim ən yaxşı siyahımı sizinlə blşməkdən məmnunam. Bu yazıda siz balacalarınızı valeh edəcək və dəyərli yrənmə imkanları təmin edəcək fantastik şoular kəşf edəcəksiniz. Əbədi klassiklərdən tutmuş masir şedevrlərə qədər bu cizgi filmləri həm uşaqlarımın, həm də mənim rəyimcə oldu. Beləliklə, bir az popkorn gtrn, uşaqlarınızla qucaqlaşın və gəlin animasiyanın gzəl dnyasına dalaq.
Ailəmizdə şəxsi sevimli məqam, Snger Bob və Patrikin şokolad ubuqları satmaq n birlikdə işləməyi yrəndiyi epizoda baxdığımız zaman oldu. Lili və Maks ikilinin glməli satış taktikalarını seyr edərkən tikişlər iində idilər və hətta birlikdə oynayarkən yeni tapdıqları komanda işi bacarıqlarından istifadə etməyə başladılar. Onların gndəlik həyatlarında cizgi filmindən dərslər tətbiq etdiklərini grmək rəyimi isitdi.
Unudulmaz personajları və cəlbedici sjet xətləri ilə yanaşı, SpongeBob SquarePants həm də həqiqətən sualtı dnyasını canlandıran unikal və rəngarəng animasiya ilə ynr. Bu əbədi şou vladlarımda hit oldu və mən əminəm ki, o, gələcək nəsillərin sevimlisi olaraq qalacaq. Bəs niyə Bikini Bottom səyahətinə ıxmayasınız və SpongeBob və onun dostlarına onların əyləncəli və təhsil macəralarına qoşulmayasınız? Uşaqlarınızı bu klassik cizgi filmi ilə tanış etməklə siz onlara təkcə əyləncəli saatlarla deyil, həm də uşaqlıqları və ondan sonrakı dvrlərdə zləri ilə apara biləcəkləri dəyərli həyat dərsləri verəcəksiniz.
59fb9ae87f