Candidiasis Nedir
Malena Bower
Pamukuk ya da oral kandidiyaz (oral candidiasis), Candida albicans mantarının ağız mukozasında yaptığı enfeksiyondur. "Pamukuk" adı genelde bebeklerin ağzında grlen enfeksiyon iin kullanılmakla beraber yetişkinlerin ağzında veya boğazında meydana gelen kandida enfeksiyonları iin de kullanılır.[1]
Candida albicans, ağız, gastrointestinal sistem ve vaginanın doğal florasında bulunur. İmmunosupresyon, diabet ya da gebelik sırasında patojen nitelik kazanır; deri ve mukozalarda yzeysel infeksiyonlara, organ lezyonlarına neden olur. Deri ve mukoza infeksiyonları bebeklerde ve yaşlılarda sık grlr; bebeklerdeki pişiklerin oğunda Candida vardır. Kalp cerrahisi, katater uygulamaları, sıvı transfzyonları ve iv madde bağımlılarının kullandığı pis enjektrler ile dolaşıma giren etken candida endokarditlerine ve yaygınlaşan infeksiyona neden olur. Beyin, bbrek ve akciğer tutulmalarında ok sayıda mikroabseler oluşur. Bağışıklık sisteminin etkilendiği tm koşullarda en sık rastlanan ıkarcı infeksiyon hastalıklarından biridir; en nemli risk faktr, son yıllarda giderek artan HIV infeksiyonlarına bağlı immunosupresyondur. Ayrıca, gl antibiyotik ve kortizon tedavisi, beslenme bozuklukları, xerostomia (ağız kuruluğu), ilerlemiş kanserler, lokal kortizon uygulamaları, diabetes mellitus, hipoparatiroidizm, lenfomalar, lsemiler, organ ve doku transplantasyonları, kanser tedavisi nemli risk faktrleri arasındadır.[1][4][5][6]
Akut oral kandidiyaz olgularında mukoza zerinde "pamukuk (trush)" adı verilen beyaz renkli plaklar oluşur; bu plakların baskın olduğu olgulara "akut psdomembranz candidiasis" tanımlaması yapılır. Bağışıklık sisteminin organizasyonu tamamlanmamış olan yenidoğanlar ile T-lenfosit işlevi bozulan yaşlılarda sıka grlen Candida plakları, immunosupresyondaki hastaların da byk blmnde grlr. WHO 6 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.'nun "Category B" olarak nitelendirdiği AIDS hastalarında ve başkaca nedenlerle ağır immunosupresyon altındaki hastalarda, membranlar kısa srede zofagusa, trakeaya, bronşlara ve akciğerlere doğru ilerler. İnvazif nitelik kazanan etken, organizmanın hemen her blgesinde lezyonlar oluşturabilir.[8]
Candida kolonilerinden oluşan membranlar zellikle yanak mukozası, orofarinks ve dil kenarlarında lokalizedir. Uygun aralarla kazındığında yerinden kolayca ayrılır. rt altındaki mukozanın eritemli, atrofik ya da erozyone olduğu grlr. Geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı nedeniyle gelişen akut psdomembranz candidiasis olgularında bir sre sonra membranlar silinir, atrofi ve erozyon alanları ieren eritemli bir lezyon ortaya ıkar.[5][7]
Biyopsi rneklerinin mikroskopisinde, skuamz epitel kalınlaşmıştır (hiperplazi) ve yzeyinde mantar kolonileri vardır. Mantar kolonileri iinde ve evresinde yoğun akyuvar (ntrofil polimorf) infiltrasyonuna ve mikroabselere rastlanır. Epitel hcrelerindeki hiperplazinin nedeni yangı blgesinde kmelenen ntrofil polimorflardan kkenli alfa-defensin-I proteinidir; bu protein, spinal hcre proliferasyonunu uyararak etkenin bağ dokusuna ulaşmasını engelleme abası gsterir.[9] Gl immunosupresyonlarda (zellikle AIDS hastalarında), mantar hifelerinin mukozayı aşarak doku derinliklerine doğru geliştiği saptanır.[5][6][7]
Kronik oral kandidiyaz olgularının bir blm total protez kullananlarda ve altene alveol kretleri zerinde gelişir. Mukozadaki atrofi nedeniyle parlak kırmızı kadife grnm vardır; bu nedenle, "kronik atrofik oral candidiasis" olarak tanımlanırlar; yzeyi rten skuamz epitel incedir ve yzeyde az sayıda candida hifelerine rastlanır.[5][10][11]
Angular cheilitis, dudak bileşiklerinde (kommisuralar) ortaya ıkan kronik oral kandidiyaz olgularıdır. Protez kullanmayan edante hastalarda ya da kapanışı kt olan protezlerde dudak bileşiklerinde oluşan kıvrımlar ierisinde reyen Candida albicans ve Staphylococcus aureus infeksiyonuna bağlıdır. Hipovitaminozlarda ve demir eksikliği anemisinde tablo daha ağırdır.[5][7]
Median rhomboid glossit olarak tanımlanan atrofik glossit olgularında, dil kkne yakın alanlardaki filiform papillalarda silinme ve mukozada atrofi, epitelin yzeysel katmanlarında candida kolonileri ile ntrofil polimorf yoğunlaşmalarına rastlanır.[5][12]
Ağız mukozasındaki kronik candida infeksiyonlarının bir blmne skuamz epitel hiperplazisine rastlanır; bu tr olgulara "kronik hipertrofik (hiperplastik) candidiasis" olarak tanımlanır. Olguların oğu kommisuralar ile bitişiğindeki yanak mukozasında ve dilde yerleşim gsterir. Kommisura-yanak lokalizasyonu gsteren lezyonlara "candida lkoplakisi" adı da verilmektedir. Dil sırtı yerleşimli kronik hipertrofik candidiasis olguları ise kırmızımsı-beyaz renkli, yer yer minik atlaklar ieren, zeri dz ya da nodll lezyonlardır.[5][7]
Kronik hipertrofik kandidiyaz olgularında gl bir akantoz vardır, spinal hcrelerin arasında ve parakeratoz alanlarında mantar hifeleri izlenir. Epitele komşu bağ dokusunda lenfosit kmeleri bulunur. Spinal hcre proliferasyonu ve parakeratoz grlen bu tr olguların bir blmndeki epitel displazisi, candida infeksiyonlarının prekanserz lezyonların gelişmesinde risk faktr olabileceğini dşndrmektedir.[5][7]
Halk arasna vajinal mantar, vajina mantar, kandida enfeksiyonu olarak bilinen bu durum tbbi terminolojide vajinal mikozis, vaginal mycosis, mikotik vajinit, vajinal candida enfeksiyonu, vaginal candidiasis (vajinal kandidiyazis) gibi isimlerle anlmaktadr.
Mantar enfeksiyonlar vucudun deiik yerlerinde oluabilir. rnein vaginal mycosis "vaginal mantar enfeksiyonlar"n tanmlarken, onikomikozis "trnak mantar" anlamna gelmektedir.
Mantar enfeksiyonlarna kar kullanlan ilalara antimikotik veya antifungal ilalar adlar verilir.
Candida albicans nedir?
Vajinal mantar enfeksiyonlarna neden olan pek ok mantar tr vardr. Bu mantar trleri arasnda en sk olarak grleni candida albicans dr. (Kandida albikans eklinde okunur).
Candida albicans (kandida albikans) tm mantar enfeksiyonlarnn yaklak drtte nden sorumludur.
Vajinal mantar enfeksiyonu (vaginal candidiasis) ne tr ikayetler yapar, mantar enfeksiyonu belirtileri nelerdir?
Vajina mantar enfeksiyonunun en sk grlen belirtisi vajinal akntlardr. Vajinal akntlarn st, stn kaymak ksm gibi ekillerde veya peynirimsi (peynir kesii) grnmde olmas tipik bir zelliidir.
Vajinal aknt ile birlikte bazen vajinal kant ve vajinal yanma da olabilir.
Baz durumlarda genital alanda yanma, idrar yaparken yanma (disri) gibi ikayetler grlebilmektedir. Nadiren genital alanlarda aniden ortaya ilik (dem) kmas ile de kendini gsterip kiilerde endielenmelere sebep olabilir.
Vajinal mantar enfeksiyonuna sahip hastalarn bir ksmnda iliki srasnda yanma ve acma hissi de olmaktadr. (Disparoni)
Vajinal kandida enfeksiyonunda vajinal koku problemi olmaz. Eer vajinal akntda veya iliki srasnda vajina iinden koku da geliyorsa baka bir vaginal enfeksiyonun varl da dnlmektedir. zellikle bakteriyel vaginosis ve trikomonas enfeksiyonlarnda vajinada koku problemi de ortaya kmaktadr.
Vajinal kandida enfeksiyonlarnn sregenlik kazanmas zaman iinde kiilerde bir takm psikolojik problemlere de sebep olmaktadr.
Dzenli jinekolog kontrolleri hastal engellemektedir
Peynir kesii eklindeki akntlar kvamlarndan tr darya boalmadklarndan dolay "asemptomatik seyredebilir" yaniou hastada hi bir belirti de vermeyebilir. Bu nedenle dzenli jinekolog kontrollerin yaplmas srasnda tesadfen grlebilmekte ve hastalk yaylarak ikayet oluturmadan tedavileri yaplabilmektedir.
Sregen (kronik) hale gelen vajinal mantar enfeksiyonlarnda tedaviler zorlamaktadr.
Candida vulvitis nedir?
D genital alana vulva ad verilmektedir. Vajinal akntnn d genital blgeye (vulva) bulamas ile candida vulvitis (mikotik vulvit, candidal vulvit, vulvar candidiasis) enfeksiyonlar gelimektedir.
Vulvar candidiasisde d genital alanda hassasiyet, kzarklk, dem, kant ve kantya bal lserasyonlar (cilt tahrileri) grlebilmektedir.
Vajinal mantar nasl tannr?
Vajinadaki kandida enfeksiyonlarnn tans olduka basittir. Rutin bir jinekolojik muayene srasnda vajina duvarnn zerinde kire gibi grnen (peynir kvamndaki) plaklar mantar enfeksiyonunu iaret eder.
Kiinin ikayetleri ve yaplan jinekolojik deerlendirme ile kolay bir ekilde tan konulabilse de baz durumlarda tandan kesin emin olunamayabilir. Bu durumlarda vajina iinden cam zerine alnan sv zerine potasyum hidroksil damlatlarak mikroskop altnda inceleme yaplr. Mikroskobik incelemede mantara bal tipik pseudohiflerin grlmesi ile tan netleir.
Mantar enfeksiyonlarna bal bulgular rahim azndan alnan bir tarama testi olan pap smear testinde de grlebilmektedir.
Vajinal mantar enfeksiyonlarnda vajinal kltr testlerinin nemi yoktur.
Vajinal flora ve laktobasiller (dderlein basilleri, st basilleri) nedir?
Vajina iinde bulunan ve normalde hastalk yapmayan bir takm mikroorganizmalar vardr. Bu mikroorganizmalara vajinal flora ad verilir. Bu mikroorganizmalar arasnda laktobasil (st basili, dderlein basilleri) ad verilen yararl bakteriler de bulunmaktadr.
Laktobasiller (dderlein basilleri) hem dier zararl olabilecek mikroorganizmalarn remelerini basklamakta hem de vaginal florann dengesini ve asidik PHn korumaktadrlar.
te laktobasillerin sayca azalmas sonucunda frsat olarak ortaya kan zararl mikroorganizmalar reyerek deiik ikayetler oluturabilmektedir. Mantar enfeksiyonlar da bu frsat (oportunistik) enfeksiyonlardan birisidir.
Vajinal mantar enfeksionu (vaginann kandida enfeksiyonu) nasl bular?
Vajinal mantar enfeksiyonlar cinsel iliki ile partnerden, hijyenik olmayan tuvaletlerden veya havuzlardan bulaabilir.
Ancak mantar enfeksiyonlarnn asl oluma nedenleri dardan alm eklinde olmalarndan ok, vajinal dokudaki PH deiimleri veya laktobasillerin sayca azalmalarna baldr.
Nitekim hi cinsel ilikide bulunmam olan (bakire) bir gen kzda da vaginal kandida enfeksiyonu oluabilir.
Vajina mantar enfeksiyonlar hangi yalarda grlr?
Vajinal mantar enfeksiyonlar en sk olarak reme alarnda (reproduktif ada)grlmektedir. nk bu dnemde salglanan estrojen hormonu etkisi ile vajinal mukoza gelimi ve mantar enfeksiyonlar iin uygun bir ortam hazrlamtr.
lk adet grme yandan nce veya menopoz dneminden sonra estrojen hormonu dzeyleri ok dk olduu iin bu dnemlerde baka bir neden olmadka mantar enfeksiyonlarna da rastlanmayacaktr.