Re: Kompüter Orfoqrafiya

0 views

Skip to first unread message

Message has been deleted

Wan Cabiness

unread,

Jul 12, 2024, 12:59:33 PM7/12/24

to lametexpo

Azərbaycan, Bakı, 27 sentyabr /Trend, mxbir İ.İsabalayeva/

Azərbaycan dilinin szlərinin yazılışında əsas mənbə hesab edilən orfoqrafiya lğəti yenidən hazırlanıb.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Dililik İnstitutunun direktor əvəzi Fəxrəddin Veysəlli cmə axşamı Trend-ə bildirib ki, yeni orfoqrafiya lğəti əvvəlkindən ox fərqlənəcək. Orada rus dilindən alınma və sonu rus dilində olduğu kimi, "a" ilə bitən bır sıra szlərdə "a" hərfi gtrləcək. Məsələn, "metafora" sz metafor, "morfema" sz morfem kimi yazılacaq.

Yeni lğətə grə, artıq kompter sz bir oxlarının yazdığı və əvvəlki lğətdə gstərildiyi kimi, "kompyuter" kimi deyil, "kompter" kimi yazılmalıdır.

"Şeir" sz "i" ilə yazılırdı, amma "feil" szndə isə "i" saiti yazılmırdı. İndi "feil" szndə "i" saiti də yazılacaq", - Veysəlli əlavə edib.

O, əvvəlki lğətdə mrəkkəb sz kimi verilən bəzi birləşmələrin də yeni orfoqrafiya lğətində z əksini tapmayacağını aıqlayıb.

Dililik İnstitutunun Lğətilik şbəsinin mdiri İsmayıl Məmmədov isə cmə axşamı Trend-ə deyib ki, yeni lğətə "diskresiya", "toparlamaq", "transsərhəd", "aksesuar", "ağır-cəngi", "kimlik" (şəxsiyyət vəsiqəsi kimi), super-yaxta, super-market, ober-şturmbannfrer, ober-ştrumfrer, ober-leytenant, ober-zabit və s. daxil ediləcək. Cism sz cisim kimi yazılacaq. Vitse, super, ober, anti, eks szlərindən sonra isə defis işarəsi qoyulacaq.

Məmmədov bildirib ki, yeni lğət artıq ap olunmaq n "Qərb və Şərq" nəşriyyatına təqdim edilib. Onun yaxın aylarda işıq z grəcəyi gzlənilir.
Qeyd edək ki, bu yaxınlarda yayılan məlumatlarda Dililik İnstitutu tərəfindən hazırlanmış yeni orfoqrafiya lğətinin Prezident Administrasiyası tərəfindən narazılıqla qarşılandığı bildirilmişdi.

İnstitutun direktor əvəzi Fəxrəddin Veysəlli isə həmin lğətin onun rəhbərlik etdiyi quruma aid olmadığını və hazırladıqları lğətin bu gnlərdə ap n nəşriyyata təqdim edildiyini bildirib.

kompüter orfoqrafiya

Download Zip https://bytlly.com/2ySa75

Kompterlər gndəlik həyatınmızın ox vacib hissəsinə evrilmişdir. Əgər Siz tez-tez kompterlə işləyirsinizsə , klaviatura qısayollarını bilmək ox vacibdir. Kompter qısayol funksiyaları proqram təminatında və ya əməliyyat sistemində əmri işə salan bir və ya daha ox dymələr toplusudur. Beləliklə, bir neə dyməni basmaqla əmrləri işə salmaqla məhsuldarlığınızı artıra bilərsiniz. Qısa yolları bilmədiyiniz halda Sizə lazım olan əmrə yalniz sian vasitəsilə daxil olmaqla işinizə davam etməli olursunuz.
Kompter qısayol dymələri tez işləyir və işinizi asanlaşdırır. Word Excel və digər proqramlarda qısayollar daha ox istifadə olunurlar.
Kompter proqramlarından daha asan və daha srətli istifadə sulunu təmin edə bilən, tez-tez istifadə olunan əsas qısayol dymələr kombinasiyalarının siyahısı:

Keywords: Klaviatura dymələrinin funksiyaları, Klaviatura duymeleri, Klaviatura haqqinda melumat, Klaviatura kombinasiyalar, Klaviatura qısa yolları, excell qısa yollar, word qisayollar. CTRL ve ALT duymeleri.

-mı, -mi, -mu, -m və -sana, -sənə ədatları istisnadır. Onlar aid olduqları szlərə bitişik yazılır: Kitabdırmı? Qəşəngdirmi? Oxudumu? A kos-kosa gəlsənə, torbanı doldursana? Qeyd. -mı, -mi, -mu, -m sual ədatı da, -də ədatından ayrı yazılır: Sən də mi gedirsən? O yenə də mi danışacaq?

Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları"nın təsdiq edilməsi və Azərbaycan əlifbasında bəzi dəyişikliklər edilməsi haqqında" 24 iyul 1958-ci il tarixli qərarı.

"Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları" "Azərbaycan Respublikasında dvlət dili haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 yanvar 2003-c il tarixli Fərmanı.

Kiberhcum həssas bir sistemi hack edərək məyyən edilmiş hədəfi oğurlaya, dəyişdirə və ya məhv edə bilər.[3] Kiberhcumlar şəxsi kompterə casus proqramların quraşdırılmasından btv xalqların infrastrukturunu məhv etmək cəhdlərinə qədər ola bilər. Hquq mtəxəssisləri, termini fiziki ziyan vuran hadisələrlə məhdudlaşdırmaqla, onu daha adi məlumat pozuntularından və daha geniş hack fəaliyyətlərindən ayırmaq istəyirlər.[4]

Ağıllı bir təhdiddən qaynaqlanan sistem təhlkəsizliyinə edilən hcum, yəni təhlkəsizlik xidmətlərindən yayınma və bir sistemin təhlkəsizlik siyasətini pozmaq n qəsdən edilən bir ağıllı bir cəhd (xsusilə bir metod və ya texnika mənasında).

2017-ci ilin ilk altı ayında iki milyard məlumat qeydləri oğurlandı və ya kiberhcumlar nəticəsində təsirləndi və ransomware dənişləri 2016-cı ildəkindən iki dəfə artaraq $ 2 milyarda atdı.[8]

Kibermharibə, ox vaxt uzadılmış kiber kampaniya və ya əlaqəli bir sıra kampaniyalar vasitəsilə kiberməkanda olan məlumat və kompter şəbəkələrini mdafiə və hcum sullarından istifadə edir. Rəqibin tənqidi kompter sistemlərinə hcum etmək n texnoloji mharibə alətləri tətbiq edərkən eyni şeyi etmək bacarığını rədd edir. Kiberterrorizm, digər tərəfdən "kritik milli infrastrukturları (enerji, nəqliyyat, hkumət əməliyyatları kimi) bağlamaq və ya bir hkuməti və ya mlki əhalini məcbur etmək və ya qorxutmaq n kompter şəbəkəsi vasitələrindən istifadə"-dir.[9]Bu o deməkdir ki, həm kibermharibənin, həm də kiberterrorizmin son nqtəsi kiber məkan daxilində bir-birinə bağlı olan kritik infrastrukturlara və kompter sistemlərinə ziyan vurmaqla eynidir.

Maliyyə cinayətləri zrə mtəxəssis Veit Buetterlin izah etdi ki, tətbiq olunan sanksiyalar səbəbindən ticarət yolu ilə zlərini maliyyələşdirə bilməyən təşkilatlar, o cmlədən dvlət aktyorları vəsait yaratmaq n banklara kiberhcumlar edir.[10]

Mhtəşəmlik amili bir hcum nəticəsində əldə edilən faktiki zərərin lsdr, yəni hcum birbaşa itkilər (adətən mvcudluğu və ya gəlir itkisi) və mənfi aşkarlıq yaradır. 8 Fevral 2000-ci ildə Xidmətə Dəstək Hərəkatı Amazon, Buy.com, CNN və eBay da daxil olmaqla bir ox byk saytlara trafiki ciddi şəkildə azaltdı (hcum ertəsi gn də digər saytlara təsir gstərməyə davam etdi).[11] Amazon'un iş itkisini 600.000 dollar olaraq qiymətləndirdiyi bildirildi.[11]

Zəiflik amili bir təşkilatın və ya hkumət quruluşunun kiberhcumlara nə qədər həssas olduğunu istismar edir. Təmir sistemi olmayan təşkilatlar yenilənmiş sistemlərdən daha həssas olan khnə serverlərdə işləyə bilər. Bir təşkilat xidmət hcumunun rədd edilməsinə həssas ola bilər və bir hkumət quruluşu veb səhifədə ləğv edilə bilər. Kompter şəbəkəsinə hcum, mumiyyətlə məlumatları idarə edən proqram məntiqini dəyişdirən zərərli kod vasitəsilə məlumatların btvlyn və həqiqiliyini pozur və nəticədə səhvlərə yol aır.[12]

z zərində işləyən və ya dvlət qurumları və ya hərbilər tərəfindən işləyən peşəkar hakerlər mvafiq təhlkəsizlik proqramı olmayan zəifliklərə sahib kompter sistemlərini tapa bilərlər. Bu zəifliklər tapıldıqdan sonra sistemləri zərərli kod ilə yoluxdura bilər və sonra məzmunu grmək və ya digər kompterləri pozmaq n əmrlər gndərərək sistemi və ya kompteri uzaqdan idarə edə bilərlər. Virus kodunun işləməsi n antivirus qoruması və ya səhv sistem konfiqurasiyası kimi kompterdə əvvəlcədən mvcud bir sistem qsuru olmalıdır.

Bir ox peşəkar hakerlər z fəaliyyətlərini yeni qaydalar toplusunun idarə olunduğu kiber terrorulara təqdim edəcəklər. Kiberterroristlər qabaqcadan planlar qurur və hcumları mumiyyətlə qəzəbdən doğmur. Planlarını addım-addım inkişaf etdirməli və bir hcum həyata keirmək n uyğun proqram əldə etməlidirlər. Adətən siyasi strukturları hədəf alan siyasi gndəmləri var. Kiberterroristlər siyasi motivləri olan hakerlərdir, hcumları bu korrupsiya və məhv yolu ilə siyasi quruluşa təsir edə bilər.[13] Onlar, həminin, mlki şəxsləri, vətəndaş maraqlarını və mlki qurğuları hədəf alırlar. Daha əvvəl bildirildiyi kimi kiberterroristlər insanlara və ya əmlaka hcum edir və qorxu yaratmaq n kifayət qədər zərər verirlər.

Aktiv adlandırılan bir resurs (istər fiziki, istərsə də məntiqi) bir və ya bir neə həssaslığa sahib ola bilər ki, bu da təhdid əməliyyatı zamanı təhdid agenti tərəfindən istismar edilə bilər. Nəticədə, mənbələrin məxfiliyi, btvly və ya mvcudluğu pozula bilər. Potensial olaraq zərər əvvəlcə həssas kimi məyyənləşdirilmiş resurslara, o cmlədən təşkilatın sonrakı mənbələrinə və digər əlaqəli tərəflərin (mştərilərə, təchizatılara) qaynaqları da daxil ola bilər.

Hcum, sistem qaynaqlarını dəyişdirməyə və ya onların fəaliyyətinə təsir gstərməyə alışdıqda aktiv 'ola bilər: buna grə btvly və ya mvcudluğu pozur. Bir "passiv hcum" sistemdən məlumat yrənməyə və ya istifadə etməyə alışır, lakin sistem qaynaqlarına təsir etmir: beləliklə məxfiliyə gzəştə gedir.

Təhdid, təhlkəsizliyi pozan və zərər verə biləcək bir vəziyyət, qabiliyyət, hərəkət və ya hadisə olduqda mvcud olan təhlkəsizliyin pozulması n bir potensialdır. Yəni bir təhlkə, bir zəifliyi istismar edə biləcək bir təhlkədir. Təhdid ya "qəsdən" (yəni şbə; məsələn, fərdi kraker və ya cinayət təşkilatı) və ya "təsadfi" (məsələn, kompterin işləməməsi ehtimalı və ya belə bir "Tanrı hərəkəti" ehtimalı: zəlzələ, yanğın və ya tornado) ola bilər.[14]