قوم بختیاری
احمد خراسانی
بختیاریها یا لرهای بزرگ، مردمانی از قوم لر هستند که بیشتر در شمال و
غرب خوزستان زندگی میکنند. از بین شهرهایی که بیشتر جمعیت آنها بختیاری
است میتوان از لالی مسجدسلیمان، ایذه، باغملک، اندیمشک، امیدیه و
ماهشهر نام برد.و لالی تنها شهرستانی است در خوزستان که بیش از 98 درصد
آن بختیاری است
پوشاک بختیاریها با لرها یکسان است، و از نظر گویش نیز کم و بیش یکی
هستند.
بختیاری همراه با سنتها و شیوههای خاص زندگی، به تنهایی یکی از
جاذبههای بینظیر و چشمگیر منطقهی بختیاری است. زندگی ایلی با الگوی
سکونت و آداب و رسوم ویژه، مورد علاقهٔ گردشگران داخلی و خارجی است. این
جاذبه علاوه بر آن که بازدیدکنندگان عادی را به سوی خود جلب میکند،
میتواند مورد توجه دانشجویان و دانش پژوهان علوم اجتماعی و انسانی قرار
گیرد.
یکی از دیدنیهای جالب توجه استان چهارمحال و بختیاری کوچ ایل بختیاری
است. اگر چه در دهههای آغازین قرن حاضر گروههای بسیاری از ایل بختیاری
نیز همانند سایر ایلات و عشایر ایران ” تخته قاپو“ (یکجانشین) شدند، اما
هنوز هم بخشی از ایل، کوچرو و متحرک است. کوچروهای بختیاری، زمستان را
در دشتهای شرق خوزستان و تابستان را در بخشهای غربی منطقه چهارمحال و
بختیاری به سر میبرند. آنها هر ساله از اواخر اردیبهشت ماه از پنج مسیر
گوناگون همراه با مبارزهای خستگی ناپذیر با سختیهای طبیعت، ضمن عبور از
رودخانهها، درهها و پشت سر گذاشتن بلندیهای زرد کوه در مناطق معینی از
دامنههای زاگرس پراکنده میشوند و قریب سه ماه در این منطقه میمانند و
با چرای دامها در مراتع سرسبز به رمهداری سرگرم میشوند. نحوه معیشت و
زیست، الگوی سکونت و باورها، سنتها و آداب و رسوم از جمله جاذبههای
دیدنی این شیوه زندگی است. به مسیرهای کوچ در اصطلاح ایلراه میگویند که
شامل ایلراههای دزپارت، تاراز، هزارچمه، کوه سفید و تنگ فاله است.
قالیها و دست بافتههای بختیاری در تمام جهان مشهور و بازار خوبی دارند.
همچنین بختیاری سرزمین شیرهای سنگی است که نخستین بار توسط محسن فارسانی
مورد مطالعه علمی قرار گرفتند. وی همچنین فیلم مستندی در باره شیرهای
سنگی به نام «برد شیر» ساخته است. همچنین بایسته است در راستای حفظِ
ضربالمثلهای بختیاری نیز تلاش های سودمند بیشتری صورت گیرد تا این
میراث تجربی گذشتگان نیز برای آیندگان برقرار ماند.
تن پوش مردان بختیاری
سرپوش مردان بختیاری کلاهی نمدی است که به آن کلاه خسروی هم گفته میشود
وبه رنگهای مشکی و قهوهای روشن و تیره سفید.
مردان بختیاری پیراهنی به نام چوقا میپوشند که دست بافت زنان عشایر است،
که از پشم بز به دو رنگ سیاه و سفید تهیه میشود و خاصیت ضد باران دارد،
گرما را در زمستان نگهمیدارد و در تابستان رطوبت و خنکی را حفظ میکند.
نقشهای چوقا، ستونهایی کوتاه و بلند هستند و طرح این ستونها رااز
ساختمانهای دوره هخامنشی میدانند.
پوشش پایین تنه از شلواری به نام شولار دبیت به رنگ مشکی استفاده میشود
که شلواری گشاد و بسیار آزاد است و پوشش پا گیوهاست که در تابستان رطوبت
و خنکی را حفظ میکند و در زمستان گرما را نگه میدارد.