Marcos skribis en fino de oktobro 2008a:
Kvankam mi chi-liste jam aperis kiel defendanto de kunmetajhoj el adjektivo kaj substantivo, mi chi-kaze kontrauas ghin. ……………………..
kaj
Francisko:
Pri tio, ke "*dik/fingr/o*", "*jun/edz/o*" kaj
similaj kunmetajhoj kontrauas la vortofaradajn regulojn de nia lingvo, vidu en
la *PAG* la paragrafon pri la prefikse uzataj radikoj. Klaras, ke ech se, kiel
Waringhien, oni akceptas iujn uzatajn tiajn formojn au formoseriojn, oni novajn
ne kreu.
Mi scias, ke same li pensas pri ‘novvorto’. Tiu afero de kunmetado por krei specialan specon de <adjektivo> + <substantivo> interesas min, ĉar mi proponis fari prelegojn en Germanujo pri landonomoj kaj tio kondukis min al studado, eble eĉ prelegado pri kelkaj Akademiaj gramatikaj aferoj.
Estas konate, ke en la Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto – N° 9 oni rekomendas jene:
§ 5.– En alia aparta speco de kunmetaĵoj – (…….. mi dirus: gramatika vortfarado) – la finaĵo mem estas la ĉefa vorto kaj difinas la signifo-kategorion de la tuto; ĝi sekve ne estas interŝanĝebla kun alia finaĵo.
Se la radikoj de tia kunmetaĵo apartenas al la tri ĉefaj signifo-kategorioj, la unua ĝenerale havas, aŭ eventuale akiras, signifon de adjektivo, kaj la dua – de substantivo; ekz‑e: bluokula, grandkuraĝa, samidea = karakterizita per blua okulo, per granda kuraĝo, per sama ideo.
………………..
RIM.: Esprimoj similaj al blua okulo, bela reĝino, varma radio, ... ne povas transformiĝi al samsignifaj kunmetaĵoj: ili devas resti ĝuste, kiel ili estas.
Aliparte, ekz‑e: belreĝino, varmradio, ... povas signifi nur: reĝino de la belo, radio de varmo.
Fine ekzistas kelkaj apartaj (tute maloftaj) okazoj ne oponeblaj al la ĵusa paragrafo; ekz‑e: junedzino signifas personon, kies edzineco estas juna.
Pri tio mi havas plurajn demandojn:
1.
Junedzino
ne estas speciala juna edzino, ĝi estas freŝdata edzino, se vi volas: speciale juna edzino, t.e. la signifo de juna modifiĝas. Laŭ tiu argumento ĝi
estas erara.
Oni povas diri ke la edzeco estas juna, el kio sekvas la
derivaĵo junedzeculino (kion pro prefero de mallongaj vortoj mi ŝatus pluŝanĝi
al junedzecino, sed tio startigas tute novan diskuton). Kion oni pensas pri tio
?
2. Kiuj trafaj ekzemploj de germanismoj en (malpli bona) Esperanto ekzistas laŭ la modelo a-vorto + o-vorto ? Marcos Cramer kaj Andreas Kueck ? (Ili povas ilustri mian argumentadon en la prelego.)
3.
SSV
diras: neologism·o
[2oa] ~ nov·a radik·o, nov·a vort·o, nov·a form·o
Sed oni ne konsideras neologismo la derivaĵojn de malnovaj radikoj, kiuj jes
povas esti novaj vortoj. Kion opinii pri ‘novvorto’ ? Laŭ mi ĝi povus eniri en
tiun kategorion de okazoj
ne oponeblaj al la ĵusa paragrafo
Chu estas ne-ghermanlingvanoj kiuj kontestas ?
> Mi mem, ne sentante la aferon tre klara, preferas tute ne uzi tiun
> eblecon kaj ĉiam paroli pri "nova edzino" kaj la afero funkcias.
Chu vi ankau parolas pri "dika fingro" anstatau pri "dikfingro"?
(Mi sufiche certas, ke vi ne diras "polekso"...).
> Chu,
> cetere, Nov-jorko estas Jorko en aparta senco nova aŭ simple Nova Jorko
> (kiel oni nomas ĝin en la angla)?
La Angla ja ne faras tiun subtilan distingon, sed
Esperanto ja havas ghin.
Sed la propranomaj okazoj eble bezonas iom alian klarigon.
Eble simple estas tiel, ke por propraj nomoj oni ofte
preferas kunmetajhon, kvankam apenau estas aparta
signifodiferenco inter ekzemple "nova Jorko" kaj
"Nov-Jorko".
--
Bertilo Wennergren <http://bertilow.com>
Chu vi ankau parolas pri "dika fingro" anstatau pri "dikfingro"? (Mi sufiche certas, ke vi ne diras "polekso"...).
apenau estas aparta signifodiferenco inter ekzemple "nova Jorko" kaj "Nov-Jorko".
La Angla ja ne faras tiun subtilan distingon, sed
Esperanto ja havas ghin.
Anna:
Tamen en la angla ekzistas eĉ pli subtila distingo. New York (Nov-jorko) havas la akcenton ĉe la lasta silabo, t.e. la dua vorto. Se oni volus diri “new York” (Nova Jorko), la du vortoj havus egalan akcenton, aŭ eventuale ĉe la unua silabo.
Anna
Sed tiu analizo ne estas aplikebla pri "grandurbo" kaj "granda urbo". Tamen,
eble anstataux "grandurbo" mi povus diri "urbego". Laux la vortkunmeta
praktiko ne nur en la germana, sed ankaux en aliaj gxermanaj lingvoj, ekz.
la skandinavaj, mi devus diri "rugxvino" kaj "blankvino". Ne povante vidi la
kolorojn, mi tamen supozas, ke ne cxiuj "rugxvinoj" estas tute rugxaj: iuj
estas priskribataj kiel "pajlo-flavaj"!
Suprajxe via,
Otto
Jen pliaj tiaj ekzemploj de la germana:
sed jes, brunpana indikas apartenon al brunA pano
gxis, Ronaldo N
--
http://www.esperanto.net
de: "Weissdorn" = it: "biancospino" = eo: "kratago" de: "Russ" = it: "nerofumo" = eo: "fulgo" Chu en la itala estas signifdiferenco inter "biancospino", "bianco spino" kaj "spino bianco" kaj krome inter "nerofumo", "nero fumo" kaj "fumo nero"?
Amike
Renato
La samo kredeble trafas pri la plej multaj germanaj esperantistoj, char "*Dickfinger" ne estas uzata en la germana
Plej gravas la fakto ke estas plej ofte malrekomendita la kunmetado de
adiektivo plus substantivo
Tamen mi ŝatus legi la opiniojn de aliuloj.
J-K Rinaldo
Por mi ne! Antaux ol tiu gramatiko farigxis "analiza", oni moke nomis la
Plenan Gramatikon aux "gxena gramatiko" aux "kilogram-atiko". En antauxa
mesagxo (mi supozas, sed ne certas, ke cxi-liste) mi citis Lingvan Respondon
140 A, kiu principe argumentas kontraux la ebleco de plena gramatiko, kiu
kapablu funkcii laux la intenco.
Esenca trajto de PAG estas, ke gxi klopodas doni regulojn kaj subregulojn
gxis la plej etaj bagatelaj detaloj. Se tio estus vere scienca, analiza
priskribo de la lingvouzo, gxi estus iel akceptebla kiel lingvistika
atestajxo. Sed PAG ne estas tia.
Unu afero estas, ke gxi ne estas objektiva, analiza priskribo, sed priskribo
filtrita tra la ideoj de la auxtoroj, kun konkludoj, kiuj ne cxiam sekvas el
la pristudo de la efektiva lingvouzo. Ecx la fiksado de la gramatikaj
kategorioj, precipe la sintaksaj, de Esperanto mem estas io, kion la
auxtoroj altrudas al la lingvo, ne montrinte pravigon de tiaj kategorioj en
Esperanto.
Alia afero estas, ke PAG ne pretendas esti nur priskriba, sed ankaux
preskriba, normiga. Tio signifas, ke por farigxi bona Esperanto-parolanto
necesas bone enkapigi cxiujn regulojn kaj subregulojn. Cxiu, kiu entreprenus
tian enkapigadon, baldaux konkludus, ke Esperanto estas malfacilega lingvo,
cxar estas tiom da aferetoj, kiujn oni devas konstante memoradi por uzi gxin
bone. Krome, aplikado de la reguloj kaj subreguloj estas gxuste tia
enkatenigo de la lingvo, kontraux kiu Zamenhof avertas plurloke en Lingvaj
Respondoj. Anstataux fari regulojn kaj subregulojn oni simple uzu la cerbon,
ekz. atentante pri la kun-apero de elementoj en la aktuala kunteksto. Ni ne
bezonas starigi regulon, ke "post 'por ke' cxiam uzu u-formon". Tio
evidentigxas el la kunteksto: "por" esprimas intencon, ne fakton, kaj la
verboformo, pri kiu Esperanto disponas por esprimi intencon, estas gxuste la
u-formo. Se en iu kunteksto io pli gravus ol tiu esprimado de intenco, oni
povus ecx "malobei la regulon". Ecx povas okazi, ke la sola maniero esprimi
sian mesagxon estas per rompo de "gramatika regulo".
Mi aligxas al la opinio de tiu recenzanto, kiu konkludis: "Mi preferas vivi
senPAGe!".
Otto
:-) Alloga esprimo! Mi pensas same.
Lastan mardon en nia klubvespero ni havis prelegeton pri la uzado de la
difina artikolo. La prelegetanta klubano komparis du lernolibrojn, kiuj ne
ĉiam asertis la samon.
Se tio estintus mia unua konatiĝo kun Esperanto, mi timas, ke mi ne estus
"samideano".
Mi tuj ekŝatis Esperanton legante "La Esperanta gramatiko havas 16
ĝeneralajn regulojn SEN ESCEPTOJ".
Esceptoj fortimigas min.
Aŭtoroj, kiuj ne sukcesas trovi ĝeneralan regulon, prefere ankoraŭ
silentu...
Amike salutas
Leo
Anstataux fari regulojn kaj subregulojn oni simple uzu la cerbon, ekz. atentante pri la kun-apero de elementoj en la aktuala kunteksto.