tele-
Anna Lowenstein
Mirigas min hazarde rimarki la sufikson “tele-“ inter la listo de oficialigindaj vortoj. Ĉu ĝi ne kutime anstataŭas vortojn de la speco “fora”, “distanca” kaj simile?
Se oni traktus ĝin kiel apartan sufikson, kion signifus la dua elemento en la vortoj “telefono”, “telegramo” kaj “telegrafo”?
Anna
-----------------------------------------------------------------------
Anna Lowenstein
Via del Castello 1
00036 Palestrina
Italujo
Tel: 00-39-06 9575 713
José Antonio Vergara
> Mirigas min hazarde rimarki la sufikson “tele-“ inter la listo de
> oficialigindaj vortoj.
Chu vere? Estus serioza misago igi ghin normala, komunlingve uzebla sufikso.
> Se oni traktus ĝin kiel apartan sufikson, kion signifus la dua elemento en
> la vortoj “telefono”, “telegramo” kaj “telegrafo”?
Jes, la problemoj estus multaj. Kiel jam plurfoje menciite chi-liste,
ekde frua tempo en la historio de la lingvo iuj konfuzis la aferon
inter tiuj grekdevenaj etimologiaj elementoj troveblaj en pli-malpli
internaciaj terminoj de kelkaj apartaj sciencaj kampoj kaj teknologio
(kiujn per la 15-a regulo oni trankvile uzas en Esperanto jam de la
komenco mem), kaj la sufiksoj kaj prefiksoj de la normala lingvo.
Lastatempe, NPIV faris tion, bedaurinde, almenau por la biologiaj
terminoj.
José Antonio
Marcos Cramer
Mirigas min hazarde rimarki la sufikson “tele-“ inter la listo de oficialigindaj vortoj. Ĉu ĝi ne kutime anstataŭas vortojn de la speco “fora”, “distanca” kaj simile?
Por kompreni kial "tele-" eniris nian liston de oficialigindajhoj, mi chi-sube kopias el mesagho de Septembro 2010, kiun mi skribis responde al demando de Fabio pri la uzindeco de "telelaboro":
----
Kiel mi jam esprimis en antaŭa diskuto pri la neoficiala prefikso "tele-", mi estas por oficialigo de tiu prefikso. Bedaŭrinde mia tiama propono renkontis pli da kontraŭstaro ol subteno.
Nia antaŭa diskuto pri "tele-" estiĝis pro la propono uzi "telekopii" anstataŭ "faksi", kio laŭ mi estas tre bona propono. Aldone, "tele-" estas uzebla en "teleregilo" (ni longe diskutis pri taŭga alternativo por tiu, kaj finfine alvenis al "defora regilo", kiu tamen ne kontentigis ĉiujn), "telekomuniki", "telelerni", "teleaĉeti" ktp. Kun la teĥnologia progreso daŭre aldoniĝos eblaj uzoj de ĉi tiu utila prefikso. Kaj la jam tre kutima esprimo "televidi" povas esti reinterpretata kiel kunmetaĵo, tiel ke oni eĉ malpliigas la kvanton de bezonataj radikoj per alpreno de ĉi tiu prefikso.
La de vi menciita esprimo "telelaboro" nur estas plua pruvo de la utileco de tiu prefikso por Esperanto. Laŭ mi tiu prefikso aldonas al la fleksebleco de la Esperanta vortfarado, kiun Piron tiom laŭdis en sia libro.
Mi menciu aldone ke "tele-" estas la sola neoficiala afikso, kies oficialigon mi tiel klare subtenas. Ĉe kelkaj aliaj neoficialaj afiksoj mi almenaŭ ne kontraŭus oficialigon (ekzemple ĉe la fakecaj afiksoj "-ac-", "-ed-", "ko-" kaj "meta-"), dum ĉe la plej multaj neoficialaj sufiksoj mi ja klare kontraŭus oficialigon (ekzemple ĉe "-ator-", "-esk-", "-ik-", "-iv-", "-iz-", "-ologi-", "afro-", "pseŭdo-" kaj "termo-", por nur nomi kelkajn).
----
Post tiu mesagho venis subteno de aliaj listanoj al la oficialigo, kaj Renato sekve listigis "tele-" en nia listo.
Se oni traktus ĝin kiel apartan sufikson, kion signifus la dua elemento en la vortoj “telefono”, “telegramo” kaj “telegrafo”?
Tiuj vortoj daure estu konsiderataj unuradikaj. Simile kiel "putino" ne estas kunmetita de "put/" kaj "-in-" (kiel eble povus pensi iu komencanto kiu ne konas la veran signifon de "put/"), tiel ankau "telefono" ne estas kunmetita de "tele-" kaj "fon/".
Antonio skribis:
> Kiel jam plurfoje menciite chi-liste,
> ekde frua tempo en la historio de la lingvo iuj konfuzis la aferon
> inter tiuj grekdevenaj etimologiaj elementoj troveblaj en pli-malpli
> internaciaj terminoj de kelkaj apartaj sciencaj kampoj kaj teknologio
> (kiujn per la 15-a regulo oni trankvile uzas en Esperanto jam de la
> komenco mem), kaj la sufiksoj kaj prefiksoj de la normala lingvo.
> Lastatempe, NPIV faris tion, bedaurinde, almenau por la biologiaj
> terminoj.
Mi shatus prezenti historian analogajhon: En la fruaj jaroj de Esperanto, "-ism-" ne estis oficiala sufikso. En tiu ismoricha tempo tamen estis forta bezono daure nomi iujn novajn ismojn, kaj do nature "-ism-" estis ne nur uzata kiel parto de Esperantaj radikoj (kiel en "shovinismo"), sed ankau alprenis propran vivon kiel Esperanta sufikso (kiel en "homaranismo"). La Akademio nur benis tiun jam kutiman uzon, kiam ghi oficialigis "-ism-" en 1919. Simile en nia nuna mondo kun multaj distance funkciantaj tehhnikaj iloj, la prefikso "tele-" pli kaj pli ofte aperas kiel memstara Esperanta afikso. Kaj malsame ol che afiksoj kiel "-ologi-" kaj "termo-", mi ne vidas facilan anstatauigeblon. Do lau mi estus tute bone se la Akademio benus tiun lingvouzon (sed ne benus memstaran uzon de "-ologi-", "termo-" ktp).
Amike,
Markos
Andreas Kueck
wrote:
> Mirigas min hazarde rimarki la sufikson “tele-“ inter la listo de oficialigindaj vortoj.
antaujughe miajn jenajn artikolojn:
"Vortfarado: konkludoj el 'Raporto pri libromanuskripto kun la titolo
Ekoturisma vortareto' (raporto verkita kaj aprobita de la Akademio de
Esperanto, Sekcio pri Faka Lingvo)",
http://www.ipernity.com/blog/55667/342565
kaj
"Pri la eblo vidi fremdan vorton lau Regulo 15 en lingva
konstruelemento, kiu en sia fonto, sed ne en la prenintaj lingvoj,
estas libera vorto" en
http://www.ipernity.com/blog/55667/346974 .
> Ĉu ĝi ne kutime anstataŭas vortojn de la speco “fora”, “distanca” kaj simile?
granda distanco sen substanca transportado, precipe per elektro au
elektromagnetaj ondoj'."
> Se oni traktus ĝin kiel apartan sufikson, kion signifus la dua elemento en la vortoj “telefono”, “telegramo” kaj “telegrafo”?
"gram" (kiel vorto fremda prenita el la greka): skribitajho
"graf" (kiel vorto fremda prenita el la greka): skribi
(Fonto de la klarigoj:
http://de.wikipedia.org/wiki/Liste_griechischer_Wortst%C3%A4mme_in_deutschen_Fremdw%C3%B6rtern
)
Mi tamen atentigas pri tio, ke "telefon'o" kaj "telegram'o" estas
oficialigitaj kiel po unu unuradikajho kaj ke "telegram'o" estas
deklarita kiel Fundamenta unuradikajho.
--
Andreas Kueck
Leo De Cooman
Se oni traktus ĝin kiel apartan sufikson, kion signifus la dua elemento en la vortoj “telefono”, “telegramo” kaj “telegrafo”?
Se oni traktus "am" kiel apartan vorteron en "telegramo", kion signifus "telegr"?
Se oni traktus "graf" kiel apartan vorteron en "telegrafo", kion signifus "tele"?
:-) kaj amike salutas Leo
Anna Lowenstein
Kompreneble oni povas dividi multajn Esperantajn vortojn, kiel ĉiuj vortludantoj scias (ekz. bal-kono, am-uzo ks.)
Nuntempe “telefon-”, “telegram-” kaj “telegraf-” estas nedivideblaj radikoj. Se “tele-“ fariĝus oficiala, ili devus resti tiaj, ĉar alie la rezulto ne havus sencon. Tio estus iom stranga, ĉar samtempe estus tute klare, ke la unua elemento estas la oficiala prefikso “tele-“, regule uzata en aliaj kunmetaĵoj.
Anna
Da: la-bona...@googlegroups.com
[mailto:la-bona...@googlegroups.com]
Per conto di Leo De Cooman
Inviato: venerdì 18 novembre 2011
17.13
A: la-bona...@googlegroups.com
Oggetto: Re: (la bona lingvo)
tele-
la vortoj, pri kiuj ni diskutas ĉi tie, estas troveblaj en la listoj ĉe:
http://www.bonalingvo.org/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj
Andreas Kueck
wrote:
>
> Nuntempe “telefon-”, “telegram-” kaj “telegraf-” estas nedivideblaj radikoj. Se “tele-“ fariĝus oficiala, ili devus resti tiaj, ĉar alie la rezulto ne havus sencon. Tio estus iom stranga, ĉar samtempe estus tute klare, ke la unua elemento estas la oficiala prefikso “tele-“, regule uzata en aliaj kunmetaĵoj.
nepre interpretas "turism'o" kiel ismon pri turoj. Analoge: Chu
"tele'" estos oficialigita au ne, neniu serioze interpretas kaj
interpretos "telegraf'o" kiel de malproksime efikantan grafon.
Mi volas esence diri, ke - almenau ekster bonlingvismujo - kaj
oficialigado kaj rezignado pri oficialigado je afikse uzataj
internaciaj vortoj ("tele'", "bio'", "-oz'" k. m. a.) kredeble ne
shanghas la jam ekzistantan lingvan realajhon.
--
Andreas Kueck
Renato Corsetti
> Malgrau la okazinta oficialigado de "-ism'" oni ne nepre interpretas "turism'o" kiel ismon pri turoj.
> Analoge: Chu "tele'" estos oficialigita au ne, neniu serioze interpretas kaj interpretos "telegraf'o" kiel de malproksime efikantan grafon.
> Mi volas esence diri, ke - almenau ekster bonlingvismujo - kaj oficialigado kaj rezignado pri oficialigado je afikse uzataj internaciaj vortoj ("tele'", "bio'", "-oz'" k. m. a.) kredeble ne shanghas la jam ekzistantan lingvan realajhon.
Ĉiuokaze ni profitu la respondemon de nia ĉina samlistano Ji, por demandi lin:
- kiel oni nomas en la ĉina tiun aparaton, kiu ŝaltas la televidilon kaj ŝanĝas la kanalojn de malproksime? Bonvolu ankaŭ diri, se la vorto konsistas el pli ol unu elemento, kion signifas laŭvorte la elementoj.
Amike
Renato
-- Renato Corsetti Via del Castello, 1 00036 Palestrina, Italujo renato....@esperanto.it
ro-esp
On Nov 18, 12:17 pm, "Anna Lowenstein" <anna.lowenst...@esperanto.org>
wrote:
homoj ne estas tiel, ni bezonas novan vorton por la senco de NL-a weg,
DE-e weg, EN gone
Ronaldo N
Johan Derks
--
银庚 季
tele-devas esti prefikso.
|
Renato Corsetti
> Ghenerale mi konsentas kun la propono oficialigi tele- kiel sufikson.
Mi atendas ankoraŭ opiniojn pri ekstereŭropaj lingvoj: ĉina, japana, vjetnama, ktp.
Pri la aliaj ĝeneralaj temoj:
- la kvar kategoriojn de landonomoj- la gramatikan karakteron de radiko- la transitivan au ne-transitivan karakteron de a-vorto (veka, veki, korekta, korekti k.a.)
Anna Lowenstein
Mi pensas pri la demando pri “tele-“, kaj kial mi estas tiom malkomforta pri propono oficialigi tiun prefikson. La kialo de mia dubo estas, ke ĝi neniam prezentiĝis al mi kiel io vaste uzata ekster la kutimaj vortoj “telefono”, “televido” ktp. Mi mem ekzemple nun proponis por oficialigo la vorton “ŝablono”, kiun mi konstante aŭdas kaj mem uzas de jaroj. Simile, se oni volus diskuti pri “retro-“ mi almenaŭ havus dubojn; tio estas prefikso, kiun mi ofte aŭdis, kaj pri kiu mi (foje) almenaŭ povas vidi la utilon. Rilate al “tele-“ aliflanke, estas kvazaŭ la propono nun falis el la ĉielo.
Mi rigardis en la Tekstaro por vidi, ĝis kiu grado ĝi efektive estas uzata. La grandega plejmulto da trafoj rilatas al “telegramo”, “telegrafo”, “telefono”, “televido” ktp. En la fruaj tekstoj, ĉiuj trafoj rilatis al tiaj vortoj, do por pli detala analizo mi koncentriĝis pri la centoj da trafoj en “Monato” kaj “La ondo de Esperanto”.
381 trafoj en “Monato”
376 en “La ondo de Esperanto”
Televid- (384 trafoj)
Televizi- (9 trafoj)
Telefon- (256)
Telegraf- (5)
Telegram- (8)
Teleskop- (5)
Telepati- (2)
Telekomunik- (10)
Teleserio (1)
Telesend- (3)
Telericev- (1)
Telestirus (aviadilon) (1)
Telepolico (aparta invento en romano de Giulio Kappa – temas pri kombino de televida ĵurnalismo kaj polico)
“Kion oni ne povas tele-aŭ-virtualreale ripari”
Telepelus (1)
Telekso (3 – ĉiuj en Monato)
Telefakso (5 – ĉiuj en Ondo de Esperanto)
Teledirektilo (por ŝalti televidilon) (1)
Teleregilo (por ŝalti televidilon) (1)
Telematik- (9)
La lasta vorto “telematiko” aperas en artikolo en “La ondo de Esperanto” pri forumo organizita en 2000 de LF-koop kun la titolo “Nia gazetaro fronte al la telematika defio: kiuj ŝancoj, kiuj riskoj por la esperanto-kulturo?” Mi ne estas certa, sed laŭ mia impreso ĉiuj trafoj venas el artikolo dediĉita al tiu forumo. Cetere, laŭ PIV la signifo de la vorto estas jena: “Komputiko, aplikata al telekomunikado”. Do, eĉ se la prefikso “tele-“ estus oficialigita, la vorto ne estus analizebla.
En la vorto “teleserio” la prefikso “tele-“ estas mallongigo de “televida”, do ne temas pri “malproksima serio” sed “televida serio”.
El tiu listo, la sola ofta vorto en kiu oni vidas uzon de aparta prefikso “tele-“ estas “telekomunikado”. Sed ĉu ĝia uzo en tiu vorto sufiĉas por pravigi la tre seriozan paŝon oficialigi novan prefikson?
Masako TAHIRA
Japane telefono:電話(den-uxa)=elektra parolo
telegramo: 電報(den-pou)=elektra informo
telegrafo: 電信(den-sxin)=elektra komuniko; 電送(den-sou)=erektra sendo
Strange, cxu ne? "tele-" mem ne havas signifon "elektro".
Versxajne la unua tradukinto de la vortoj elektis la cxinan literon
"電" el ”電気" (den-ki=
elektro) anstataux "tra-aera el malproksimo".
amike
Masako
2011/11/19 Renato Corsetti <renato....@virgilio.it>:
Renato Corsetti
telegramo: 電報(den-pou)=elektra informo
telegrafo: 電信(den-sxin)=elektra komuniko;
Dankon, Masako. La vorto mem "telefono" ĉi tiu plej alta internaciiĝo de greka radiko ŝajnas iom suferi pro limigita internacieco. La arablingvanoj mem estas rezignantaj pri ĝi favore al hatif.
银庚 季
Mi konsentas la proponon oficialigi tele-kiel prefikson,cxar gxi estas ofteuzata kaj facila kaj oni jam kutime uzas gxin.
|
|
Renato Corsetti
> Mi konsentas la proponon oficialigi tele- kiel prefikson
- kiel oni nomas en la ĉina tiun aparaton, kiu utilas por doni ordonojn al la televidilo de malproksime, por ŝanĝi la kanalo0jn, ktp.
Al tiu demando mi nun aldonas aliajn du:
- kiel oni diras telefonon en la ĉina?
- kiel oni diras televidon en la ĉina?
银庚 季
...aparato,kiu...en la cxina estas 遥yáo控kǒng器qì。
telefono en la cxina estas 电diàn话huà。
televido en la cxina estas 电diàn视shì。
Viaj demandoj estas bonvenaj,estimata kaj kara s-ro Renato.
|
|
Marcos Cramer
El tiu listo, la sola ofta vorto en kiu oni vidas uzon de aparta prefikso “tele-“ estas “telekomunikado”.
Oni ne povas vidi uzon de aparta afikso per unu ofta vorto. Afikso videblas, se la koncerna literkombino (ĉi-okaze "tele") en diversaj malsamaj vortoj estas interpretebla kiel afikso. "tele" interpreteblas kiel prefiksa "tele-" kun la difino trovebla en nia listo de oficialigindaĵoj en ok malsamaj vortobazoj (televid, telekomunik, telesend, telericev, telestir, telerepar, teledirektil, teleregil). La uzo de "teleripari" ("tele-aŭ-virtualreale ripari") eĉ permesas nur la prefiksan interpreton, do ne premesas interpreton de la "tele" kiel radikoparto. Aldone, oni en Interreto facile trovas pluajn tre kutimajn (telekopi, telelabor) aŭ iom kutimajn (teleaĉet, telelernad) vortobazojn kun prefikse interpretebla (aŭ interpretenda) "tele".
Amike,
Markos
Renato Corsetti
vi diris:
遥yáo
控kǒng
器qì
kaj ankaŭ
电diàn
话huà
视shì
银庚 季
| Pardonu,la pinyin de 控devas esti kòng. Ji |
--- 11年11月20日，周日, Renato Corsetti <renato....@virgilio.it> 写道： |
|
|
|
|
Renato Corsetti
Dankon, Ji!
> 遥yáo:malproksime控kòng:kontroli器qì:ilo,instrumento
Do, la ĉina iel subtenas nian "defora regilo".
Kaj "tele-" kiel en Japanujo iĝas "elektro".
银庚 季
Jes,la signifo estas defora regilo. |
|
日期: 2011年11月20日,周日,下午8:30 |
|