SHTAT kaj REGN
Marcos Cramer
Unuflanke, mi mezuris, kiom ofte aperis la du radikoj en kvar historiaj periodoj (vidu folion 3 de la kunsendita tabelaro; mi nombris la aperojn de la radikoj kun ajna finaĵo, sed mi ignoris kunmetaĵojn el tiuj radikoj kun afiksoj aŭ aliaj radikoj).
Aldone, el ĉiu periodo mi hazarde elektis dek uzojn de ĉiu radiko, kaj klasis ilin laŭ iliaj signifoj.
En la tabelaro mi uzis jenajn mallongigojn:
- teritorio: Uzo de la vorto en ĉefe geografia senco, do por teritorio aŭ geografia regiono regata de certa instituciaro.
- instituciaro: Uzo de la vorto por signi la instituciaron, kiu regas iun teritorion.
- terit./instit.: Aŭ uzo de la vorto, ĉe kiu ne klaras, ĉu temas pri la teritorio aŭ pri la instituciaro, aŭ uzo de la vorto, ĉe kiu estas klare ke temas pri la kunmetita koncepto, kiu samtempe entenas ideon pri teritorio kaj pri instituciaro.
- suverena: Uzo de la vorto por teritorio/instituciaro kiu estas suverena unuo laŭ la internacia juro.
- federa: Uzo de la vorto por unuo, kiu estas parto de federaĵo.
- neklara: Uzo de la vorto, ĉe kiu ne klaras, ĉu la priparolata teritorio/instituciaro estas suverena aŭ parto de federaĵo.
- metafora: Metafora uzo de la vorto, inkluzive de religia uzo kiel ĉe "regno de Dio".
Folio 2 entenas la mezuritajn nombrojn de ĉiu signifo en ĉiu periodo. Folio 1 taksas la nombron de uzoj de certa vorto kun certa signifo en ĉiu miliono da vortoj.
El la statistiko eblas konstati la jenajn aferojn:
- ŜTAT iĝis pli kaj pli kutima, dum REGN iĝi ĉiam malpli kutima.
- Komence ĉirkaŭ duono de la uzoj de ŜTAT rilatis al federa sub-unuo, sed poste nur eta parto de la uzoj havis tiun signifon.
- Ekde 1887 ĉiam proksimume du trionoj de la uzoj de ŜTAT rilatis al instituciaro, kaj unu triono al teritorio aŭ al teritorio/instituciaro (vidu supre).
- Preskaŭ duono de la uzoj de REGN estas metaforaj, kaj tiu proporcio nur iomete kreskis dum la tempopaso.
- Tre malofte REGN rilatas klare al instituciaro.
- La uzo de REGN maloftiĝis laŭ ĉiuj ĝiaj signifoj, ankaŭ laŭ la metafora uzo (sed pli klare laŭ la aliaj signifoj).
Eblas do diri, ke komence oni ankoraŭ iom sekvis la laŭ-Fundamentan diferencon inter REGN kaj ŜTAT (do inter suverena unuo kaj sub-unuo en federaĵo) kiu nur kompreneblas el la slavaj tradukoj en la Universala Vortaro. Jam Kabe ignoris tiun diferencon kaj preferis la vorton ŜTAT al REGN. Poste la uzo de REGN draste maloftiĝis, kaj ŜTAT transprenis ĝian signifon de suverena unuo. Estas nova mezurebla diferenco, nome ke REGN preskaŭ neniam estas uzata por instituciaro, dum du trionoj de la uzoj de ŜTAT rilatas al instituciaro.
Por kombini la (ne tute klarajn) rekomendojn de la Fundamento kun la realeco de la lingvouzo, eblus nun rekomendi la jenajn aferojn:
- ŜTAT ne nur uzeblas por sub-unuoj de federaĵoj, sed ankaŭ por suverenaj unuoj. Do se oni volas aparte emfazi, ke oni parolas pri sub-unuo en federaĵo (do intencas la Fundamentan signifon de ŜTAT), oni prefere diru "subŝtato".
- Kvankam ŜTAT plej ofte estas uzata por instituciaro, eblas ankaŭ uzi ĝin en pli ĝenerala senco por la kunmetita koncepto, kiu samtempe entenas ideon pri teritorio kaj pri instituciaro.
- En la nur-geografia senco de teritorio preferindas uzo de LAND. Oni evitu ŜTAT por nur-geografia senco, krom kiam temas pri subŝtato.
- Kiam oni volas emfazi, ke oni intencas la kunmetitan koncepton (kiu samtempe entenas ideon pri teritorio kaj pri instituciaro) kaj ne nur la instituciaron, eblas por tio uzi REGN.
- Por la subjektoj de la internacia juro uzeblas kaj ŜTAT kaj REGN.
- REGN ankaŭ povas esti utila por metaforaj uzoj.
- REGN neniam estu uzata por subŝtatoj, kaj oni ankaŭ evitu uzi ĝin por la nur-instituciara senco.
Eblas bildigi ĉi tiujn rekomendojn kiel en la kunsendita PDF-dosiero. La nigraj kvadratoj estas la signifokernoj, la aliaj malhelaj kvadratoj reprezentas rekomendinajn partojn en la signif-kampo. Blankaj kvadratoj reprezentas malrekomendindajn signiferojn, kaj helgrizaj kvadratoj reprezentas signiferojn foje uzeblajn, sed ne aparte rekomendindajn.
Kion opinias la aliaj pri ĉi tiuj rekomendoj?
Amike,
Marcos
Renato Corsetti
vi faris valoran studon. Tiom valora ke Thu plusendis ĝin al la vjetnama listo!
Se vi povus transformi la tekston de via mesaĝo al artikoleto, mi volonte trovus la manieron kaj la taŭgan lokon por aperigi ĝin en www.bonalingvo.it.
Mi kredas, ke la unua loko, en kiu oni utiligu viajn trovojn, estas ĝuste via bonlingva vortaro.
Eble vi povus jam komenci konstrui tiujn vortojn.
Aliflanke pri linioj en niaj listoj mi dubas, ĉu ni devus havi ion. Ni ne malrekomendas "regn-" aŭ "ŝtat-". Ĉu ni devus prezenti unu kiel alternativon al la alia?
Amike
Renato
ro-esp
La kuirejo estas lia regno (dubindas cxu lia edzino rajtas ecx nur eniri).
"sendi ion al la regno de la fabeloj" estas nederlanda poemisma
esprimo por "refuti"
gxis, Ronaldo
Marcos Cramer
"regno" estas la ejo en kiu iu/io regas.
Tio estus "regejo" en Esperanto.
Por la signifo de regno rigardu en la Fundamento
regn' l'Etat | kingdom | Staat | государство | państwo
aŭ en PIV
regn/o 1. Ĉiu el la suverenaj politikaj unuoj: [...]
aŭ en ReVo
Ŝtato kondukanta sian propran, sendependan eksteran politikon, subjekto de la internacia juro: [...]
aŭ en la Esperanta Vikipedio
[...] Regno estas ĉiu el la suverenaj politikaj unuoj aŭ regionoj, kie suverenas ia gento, ia principo [...]
aŭ la diversajn uzojn en la Tekstaro de Esperanto aŭ en Interreto por rimarki ke via difino ne estas ĝusta.
Amike,
Marcos
Antonio De Salvo
Ronaldo skribis:
>"regno" estas la ejo en kiu iu/io regas.
Marcos Cramer:
>Tio estus
"regejo" en Esperanto.
>Por la signifo de
regno rigardu en la Fundamento
>regn' l'Etat
| kingdom | Staat | государство | państwo
>aŭ en PIV
> regn/o 1. Ĉiu el la
suverenaj politikaj unuoj: [...]
>aŭ en ReVo
>Ŝtato kondukanta
sian propran, sendependan eksteran politikon, subjekto de la internacia juro:
[...]
>aŭ
en la Esperanta Vikipedio
>[...] Regno estas ĉiu
el la suverenaj politikaj unuoj aŭ regionoj, kie suverenas ia gento, ia
principo [...]
>aŭ la diversajn
uzojn en la Tekstaro de Esperanto aŭ en Interreto por rimarki ke via difino ne estas
ĝusta.
1) Mi suspektas, ke ia miskompreno okazis pro la neapero de gxusta litero sur la ekrano; eble Ronaldo intencis paroli pri “ejo en kiu iu/ io reGXas”, do “reGXejo”. Tamen, por eviti plian miskomprenon (regxejo, ja, propre dirite estas “regxa domo”: vidu la zamenhofan proverbon “mia logxejo, mia regxejo”), mi parolus pri “regxlando”, do lando estrata de regxo (mi ne dirus senplue “regata de regxo”, cxar en konstituciaj regxlandoj “la regxo regxas sed ne regas”).
2) Mi ankaux suspektas (laux itala diro, “suspekto estas malbona ago, sed ofte oni trafas”), ke kiam Zamenhof donis kiel ekvivalenton por “regno” ne nur la gxustan anglan “kingdom” (kaj la iusence gxustan rusan “gosydarstvo” kaj polan “panstwo”, ambaux ligitajn kun radiko kiu signifas “sinjoro”), sed ankaux la francan “état” kaj la germanan “Staat”, li havis iom da konfuzo en la menso pri la diferenco inter “regno” (= regxlando) kaj “sxtato”: simple dirite, regno estas sxtato, sed ne cxiu sxtato estas regno (interkrampe: en la universala vortaro ne trovigxas la vorto “respubliko”: versxajne pro tio, ke en la zamenhofa epoko preskaux oni ne kapablis koncepti bonordan sxtaton, kiu ne havu suverenon; pensu ke ankoraux hodiaux, en la komunuza itala lingvo, por diri ke estas granda konfuzo oni diras “gxi estas respubliko”). Sed jam Makiavelo (kiu antaux duonjarmilo enkondukis la koncepton “sxtato” en la italan lingvon) ne havis dubon, ke sxtato povas havi plurajn formojn, ankaux ne-regnajn (= neregatajn de unu persono); el “La Princo”, en traduko de akademiano Carlo Minnaja (bv legi ankaux la piednoton 1):
1. Ĉiuj ŝtatoj, ĉiuj posedaĵoj regintaj kaj regantaj homojn estis kaj estas aǔ respublikoj aǔ princolandoj[1].
3) Mia suspekto (denove!) estas plifortigita de la konstato, ke cxe la vorto “regno” Zamenhof (kurioze!) skribis “l’État” kun artikolo, dum cxe “sxtato” li forlasis la artikolon; eble en lia menso zumis la fama diro de la franca regxo Ludoviko la dekkvara “L'état, c'est moi” (= La Sxtato estas mi), kiu per tio intencis aserti identigon inter la persono de la regxo kaj la sxtato.
4) Laux mi, ecx el la fakto ke la hitlera regximo estis nomita “Dritte Reich” (Tria Regno) oni ne povas tiri konkludon favore al identigo de regno kun sxtato; male mi dirus, ke tio alportas akvon al mia muelejo, cxar ja Hitlero estis lauxfakte suvereno, ecx absoluta suvereno, do efektive temis pri lauxfakta regno. Krom tio, se mi ne eraras en la germana “Reich” signifas cxu “regno” cxu “sxtato” (cxu eble tio povas misvojigi germanlingvajn esperantistojn?).
4) Ankaux (kaj ecx precipe) en figura senco, estas granda diferenco inter “regno” kaj “sxtato”: memevidente, ne havus sencon pregxi “Patronian” dirante “Patro nia kiu estas en la cxieloj, venu via Sxtato”.
Konklude: gxuste deirante de la Fundamento, mi forte dubas, cxu estas cxiam pravigebla la uzo de “regno” por indiki “sxtato”-n.
Amike
Antonio
ro-esp
From: "Marcos Cramer"
Ronaldo skribis:
>> "regno" estas la ejo en kiu iu/io regas.
> Tio estus "regejo" en Esperanto.
Cxu iu cxi tie iam renkontis tiun vorton? Trovis per guglo?
> Por la signifo de regno rigardu en la Fundamento
> regn' l'Etat | kingdom | Staat | государство | państwo
samgrade validas realm, rijk, reich
>aŭ en PIV
efektive cxe 2: regiono en kiu "suverenas" iu gento, principo ktp
> Ŝtato kondukanta sian propran, sendependan eksteran politikon,
> subjekto de la internacia juro: [...]
kaj kiel nomi gxin se gxi ne estas "subjekto de internacia juro" ?
(Kion ajn tio signifu..). Cxu somalio estas regno?
> aŭ la diversajn uzojn en la Tekstaro de Esperanto aŭ en Interreto
> por rimarki ke via difino ne estas ĝusta.
ne gravas cxu mia difino estas "gxusta". Gravas ke nek "sxtato" nek "regno"
nek "nacio" estas suficxe unusencaj. Estas tial ke mi sxatus novan vorton.
gxis, Ronaldo
ro-esp
From: "Marcos Cramer"
Antonio skribis:
>> 3) mi pretas veti, ke tre malmultaj komprenus, kio estas "subŝtato".
> Mi pretas veti, ke tre multaj komprenus, kio estas "subŝtato" (precipe
> se la kunteksto iomete helpas).
subsxtato kiel suburbo ? ;-)
En posta mesaĝo Antonio skribis:
>> 1) Mi suspektas, ke ia miskompreno okazis pro la neapero de gxusta
>> litero sur la ekrano; eble Ronaldo intencis paroli pri "ejo en kiu iu/ io
>> reGXas", do "reGXejo".
nepre ne. Mi opinias stranga ke vi povas imagi ion tian...
> Estas tre strange nomi la anglan tradukon ĝusta, kiam ĝi kontraŭas
> la aliajn kvar tradukojn,
Efektive. Cetere, sendube la ""dom" en "kingdom" estas la sama vorto
kiel en NL-a bisdom (episkoplando), hertogdom (duklando), schependom
(skaben-lando)
gxis, Ronaldo
Pilar Otto
> subsxtato kiel suburbo ? ;-)
Se vi per "suburbo" intencas traduki la anglan "suburb" (aux la hispanan
"suburbio"), mi diras: Ne fidu al falsaj amikoj; traduku per "antauxurbo"!
Otto