Vorto de la tago - KONKUBO
Renato Corsetti
-----------------------
KONKUBO
Viro edzece vivanta kun virino, kun kiu li ne estas edzigita:
Nuntempe multaj viroj ne rapidas edziĝi. Ili vivas kiel konkuboj.
Ankaŭ virinoj ŝatas komence provi vivi familian vivon sen esti edzinoj kaj
pro tio iĝas konkubinoj.
Do konkub(in)eco estas sufiĉe ofta nuntempe.
------------------------
Kvankam vorto por tiu koncepto ja estas bezonata, ĉi tiu "konkubo" el PIV
ŝajnas al mi ne tre boan elpensaĵo, eltirita el "konkubino".
Por la klasika senco eble "krom-vir-o" povus funkcii apud "krom-vir-in-o".
Por la nuntempo mi havas la impreson ke la esprimo plej ofte uzata estas
"partnero".
Ĉu mi eraras?
Amike
Renato
Antonio De Salvo
La radiko konkub- venas el la latinaj vortoj cum (= kun) kaj “cubare (=
kusxi); do, etimologie kaj gxenerale temas pri kunkusxant(in)o, laux la
seksa signifo de la verbo “kusxi”.
En la itala, la virinforma termino “concubina” (tre malofta estas la vira
formo “concubino”; la ambauxseksa pluralo “concubini” nur en la kanonjura
formulo “pubblici concubini” = publikaj kunkusxantoj) estas uzata kun tre
malsxata nuanco, pro katolika influo (kvankam en la Biblio oni trovas
plurajn tiajn ekzemplojn: vidu sube Salomonon!):
1) kromedzino, kromvirino; “lia kromvirino, nome Reuma, ankaux naskis”
(Genezo 22,24); “Ruben iris kaj kusxis kun Bilha, la kromvirino de lia
patro” (Genezo 35,22); “David prenis kromvirinojn kaj edzinojn el
Jerusalem” (2 Samuelo 5,13); “li prenis al si kromedzinon el Bet-Lehxem”
(Jugxistoj 19,2); “Salomono havis da cxefaj edzinoj sepcent kaj da
kromvirinoj tricent” (1 Regxoj 11,3). En la Biblio trovigxas nur la virina
formo;
2) dauxra kunvivant(in)o, ne ligita de geedzeco;
3) amorant(in)o, malcxastist(in)o.
Dante uzas “concubina” ankaux en la senco “edzino”, parolante pri Auxroro
(Dia Komedio, Purgatorio 9,1: “la concubina di Titone antico” = konkubino de
Titon’ antikva/ Peterlongo; la konkubino de Titon’ multjara/ Dondi), sed
temas pri “unikajxo”. En la nuntempa itala lingvo, “concubina” estas ofenda
vorto.
Pri la esperanta formo, sincere mi ne sxatas la viran vorton “konkubo”,
tiritan el “konkubino”: per la sama rezonado, mi devus diri ke viro, kiu
prostituigas sin, estas “puto”, tirante ton el “putino”.
Pri “partnero”: certe gxi estas neuxtra vorto, ankaux uzata. Tamen, se esti
precizaj, gxi ne redonas tute la signifon de konkub(in)o, kiu entenas la
ideon de dauxremo, ordinareco, cxiutageco, iusence stabileco. Partnero povas
esti ankaux de-temp-al-tempa.
Gxis
Antonio
renato corsetti
konkubino
konkubin·o (en la senco de aldona edzino en la antikveco) →
krom·vir·in·o
konkubo
konkub·o (en la senco de needziĝinta kunloĝanto en la
nuntempo) → viv·kun·ul·o.
Rimarkoj bonvenaj.
Amike
Renato
Fra Simo
Eble oni povus havi "edz/in/o du/a/ranga" au "krom/edz/n/o", kaj respektive "krom/vir/in/o" (Zamenhofa lau Grosjean-Maupin, sed ne lau la PIV ; tempo mankas al mi por kontrolo che Wüster) Mi ne plene certas, chu necesas tiun distingon en meti en nian ssv-tabelon..
En Esperantajn tekstojn "konkubin/o" estis. cherpita de Kabe (eble post iuj aliaj, sed tre supozeble kiel unua) el la franca formo de tiu sama vorto, "concubine" <konkibin'>. Prave Renato skribas : "konkubin·o", kaj ne : "konkub·in·o".
La virseksa formo "concubinus" <konkubinus> aperis, se mi ne eraras, nur antau kelkaj jarcentoj. Almenaue en la lingvo franca ("concubin" <konkiben'>), ghi longe estis aplikata al alia viro kunkushanta kun iu viro, kaj nur antau nelonga tempo transiris al la signifo "viro ne edzo de iu virino, sed kvazau-geedze kunvivanta kun tiu", dum "concubine" alprenis la simetrian signifon "virino ne edzino de iu viro, sed kvazau-geedze kunvivanta kun tiu", sekve de kio oni povas paroli pri "les concubins" <le konkiben'> (lauvorte "la gekunkushuloj"). Ankau Esperante oni devas povi tion diri.
La PIV-lingva "konkub/o" estis elpensita el "konkubin/o" imite al la vortoparo "kuz/in/o" - "kuz/o", el la franca "cousine" <kuzin'> - "cousin" <kuzen'>, eble parte pro influo de la pli malnovaj "inkub/o" ("(diablo )surkushanto") kaj "sukub/o" ("(diablo )subkushanto"), en kiuj la "kub" ja devenas el la sama latina verbo signifanta "kushi", sed kiuj ne estas paralelaj, char mankas la posta "in"
konkubin·o (en la senco de aldona edzino en la antikveco) → krom·vir·in·o
konkub·o (en la senco de needziĝinta kunloĝanto en la nuntempo) → viv·kun·ul·o.
Rimarkoj bonvenaj.
Eble miaj pli supraj klarigoj praktike ne multe utilas. Pri la paragrafo pri "konkub·o", mi opinias, ke oni devas forigi la enkrampajn vortojn "en la senco de ", krom se oni volas komprenigi, ke tiu sma vorto estas de iuj uzata ankau alisence. Se la tutan interkrampajhon oni ne forigus, mi preferus tiun klaigon, kiun pli supre mi mem uzis : "viro ne edzo de iu virino, sed kvazau-geedze kunvivanta kun tiu". Mi volonte proponus la pli klaran tradukajhon "kvazau-edz·o" au "kvazau·a edz·o", char "viv/kun/ul/o", kvankam bona vorto, povas havi ankau aliajn sencojn. Se pri unu el tiuj vi konsentus, jam ne utilus la antaua interkrampajho.
--
http://www.frasimo.blogspot.com/
[journal en ligne, en français]
NE VOUS LAISSEZ PAS EMPOISONNER PAR LA VACCINATION.
NE LASU, KE ONI VIN VENENIGU PER VAKCINADO !
Grésillon vaut un voyage et une ou quelques semaines de séjour : http://gresillon.org
Johan Derks
'kromviro' au la koncepton de 'vivkunulo' ?
Se la koncepton de 'kromviro' en hodiaua epoko, lau mi tio heredas en
multaj kulturoj (ech se ne en Biblio) la kunsignifon de
malpermesiteco, malchasto. Ja tiun kunsignifon ankau havas plurkulture
'konkubino'.
La ideo de la teamo de "lernu" estas kreiva (Mi konscias pri
malrekomendoj en "Samsignifaj vortoj", sed ne chiam sukcesas trovi la
ghustan anstatauajhon) retroderivi konkubino al konkubo. Au pli
'bonlingve': havi apartan vorton por 'virkonkubino', chu konkubo, chu
alian.
Por 'virkonkubino' lau mi povas funkcii la vorto por la klasika
signifo: 'kromviro', sed prefere 'kromedzo', char mi ne shatas la
vorton 'viro' en la signifo de 'edzo'. Sed tio eble estas afero de
'alteco' de la lingvajho.
Por 'dauxra kunvivant(in)o, ne ligita de geedzeco' oni ne uzu
''vivkunulo', char se homoj ne edz(in)ighas, ili ankau povas resti kun
frat(in)o ktp.
En tia kazo oni povus uzi 'kunkushant(in)o' (tradukante concubina, en
eble malaprobeta senco) au, neutrale 'partnero'.
Dankon,
Johan
renato corsetti
> "Kvankam vorto por tiu koncepto ja estas bezonata
Johan:
> Ne estas klara al mi, kion vi opinias bezonata, la koncepton de
'kromviro' au la koncepton de 'vivkunulo' ?
Mi aludis simple al la nuna koncepto de homoj kunloĝantaj sen formala geedziĝo. La propono de Francisko estas tre preciza: kvazaŭedzo.
> En tia kazo oni povus uzi 'kunkushant(in)o' (tradukante concubina, en
eble malaprobeta senco) au, neutrale 'partnero'.
"Partnero" estas tio, kion mi aŭdas tre ofte, sed Andreas atentigas, ke ĝi estas nek fundamenta nek oficiala. Eble ni devus pensi proponi ĝin por oficialigo.
Amike
Renato
renato corsetti
Dankon, Francisko kaj Johano! Mi iom ŝanĝis tiujn liniojn sekve de viaj komentoj.
Amike
Renato
Andreas Kueck
> Por 'dauxra kunvivant(in)o, ne ligita de geedzeco' oni ne uzu
> ''vivkunulo', char se homoj ne edz(in)ighas, ili ankau povas resti kun
> frat(in)o ktp.
la al tiu chi apartenantaj objektoj ne chiam estas faritaj el tolo; la
ech tiaokazan uzadon tamen pravigas jena frazo el la Fundamenta
Ekzercaro § 35:
"Chemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn objektojn ni
nomas tolajho, kvankam ili ne chiam estas faritaj el tolo."
--
Andreas Kueck
Marcos Cramer
"Partnero" estas tio, kion mi aŭdas tre ofte, sed Andreas atentigas, ke ĝi estas nek fundamenta nek oficiala. Eble ni devus pensi proponi ĝin por oficialigo.
Mi uzadas la vorton "partnero" kaj fakte surprizis min, ke ghi estas neoficiala. Ech pli surprizis min, ke la plej malnova uzo de ghi en la Tekstaro de Esperanto datas de 1984 . En novaj tekstoj ghi tamen oftas, kaj mia impreso estas, ke la vorto oftegas en la nun uzata Esperanto (de kie mi ja lernis ghin).
La alternativoj "parulo" kaj "kunulo" tamen ankau plachas al mi. La fakto ke Esperanto shajne tiel longe ne bezonis chi tiun vorton eble igu nin pripensi dufoje, chu vere necesas oficialigo. Mi chiuokaze nun eksperimente provos malpliigi mian uzon de "partnero". Se mi sentos tion kiel baron al mia esprimkapablo, mi vershane subtenos oficialigon de "partnero". Sed se mi senprobleme sukcesos forigi "partnero" el mia lingvouzo sen sento de malpliigho de la esprimkapablo, mi vershajne kontrauos oficialigon.
Amike,
Marcos
Renato Corsetti
Marcos:
> La alternativoj "parulo" kaj "kunulo" tamen ankau plachas al mi.
Mi tuj aldonis “kunulo” al la variaĵoj. La plej simpla estas la plej bona.
> La fakto ke Esperanto shajne tiel longe ne bezonis chi tiun vorton eble igu nin pripensi dufoje, chu vere necesas oficialigo.
Tre sana sinteno. Pax tibi, Marce, euangelista bonae linguae! = Pacon al vi, Marco, anoncanto de la bona lingvo! [Latina devizo adaptita el devizo de Venecio]
Amike
Renato
mar...@melburno.org.au
Kio pri "kvazauedz(in)o"?
> --
> la vortoj, pri kiuj ni diskutas ĉi tie, estas troveblaj en la listoj ĉe:
> http://www.bonalingvo.org/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj
>
mar...@melburno.org.au
Ekzistas pluraj kategorioj:
1) malkunul(in)o = ne kunvivanta kun kunul(in)o.
2) fraul(in)o = nepromesinta edzighon, sed kunul(in)o;
3) kvazauedz(in)o = vivanta kun kunul(in)o sen shtata au
eklezia registrigho por eterna kuneco;
4) edz(in)o - kunvivul(in)o oficiale registrita por eterneco;
5) kromvir(in)o = ekstra kunul(in)o krom la edz(in)o au krom la
kvazauedz(in)o.
N.roj 3 kaj 5) nenecese nomighas "konkub(in)o, vorto
neuzinda.