skori-ist-o kaj motokros-o
7 views
Skip to first unread message
Renato Corsetti
Feb 18, 2012, 4:55:03 AM2/18/12
to °listo 'la bona lingvo'
En Vikipedio ĉio estas trovebla. Oni atentigis
min pri la paĝo http://eo.wikipedia.org/wiki/Tomasz_Gollob en kiu oni
parolas pri pola motorbiciklisto, kaj difinas lin kiel "skoriisto". En
la angla la specialaĵo havas la nomon "Speedway". Kio estus tio
en Esperanto?
Cetere li ankaŭ okupiĝas pri "motokroso". Ankaŭ tiu vorto prezentas problemojn en Esperanto. Ĉu simple ĝi iĝu "motokros-o"?
Amike
renato
Cetere li ankaŭ okupiĝas pri "motokroso". Ankaŭ tiu vorto prezentas problemojn en Esperanto. Ĉu simple ĝi iĝu "motokros-o"?
Amike
renato
--
renato corsetti
via del castello, 1, 00036 palestrina, italujo,
ren...@esperanto.org
mar...@melburno.org.au
Feb 18, 2012, 6:35:36 AM2/18/12
to la-bona...@googlegroups.com
El Marcel:
La angla uzas la vorton "speedway" por du aferoj:
1) publika vojo speciala por rapida trafiko, iu ajn.
2) speciala vojo farita kaj uzata por konkursoj de motorbiciklistoj.
Por la unua mi uzas kaj proponas "rapidecvojo" ("rapidvojo" ne
estas permesata en Esperanto).
Por la dua mi uzus kaj proponas "(motorbicikla) konkursvojo".
Por la isto en la unua kazo oni ne havas nocion en lingvoj.
Por la isto en la dua kazo mi proponas (por la eventuala angla
"speedwayer) "(motorbiciklo)konkursisto", ĉar li/ŝi ja
normale uzas specialan, aŭ portempe speciale uzatan, vojon; do
ne necesas mencii tion.
Verŝajne tro longa estus "konkursmotorbiciklisto".
Por "motokroso" mi proponas "motorkrozado", ĉar per la motoro,
en la biciklo, oni krozas la landon.
Amike, Marcel.
La angla uzas la vorton "speedway" por du aferoj:
1) publika vojo speciala por rapida trafiko, iu ajn.
2) speciala vojo farita kaj uzata por konkursoj de motorbiciklistoj.
Por la unua mi uzas kaj proponas "rapidecvojo" ("rapidvojo" ne
estas permesata en Esperanto).
Por la dua mi uzus kaj proponas "(motorbicikla) konkursvojo".
Por la isto en la unua kazo oni ne havas nocion en lingvoj.
Por la isto en la dua kazo mi proponas (por la eventuala angla
"speedwayer) "(motorbiciklo)konkursisto", ĉar li/ŝi ja
normale uzas specialan, aŭ portempe speciale uzatan, vojon; do
ne necesas mencii tion.
Verŝajne tro longa estus "konkursmotorbiciklisto".
Por "motokroso" mi proponas "motorkrozado", ĉar per la motoro,
en la biciklo, oni krozas la landon.
Amike, Marcel.
> En Vikipedio ĉio estas trovebla. Oni atentigis min pri la paĝo
> http://eo.wikipedia.org/wiki/Tomasz_Gollob en kiu oni parolas pri pola
> motorbiciklisto, kaj difinas lin kiel "skoriisto". En la angla la
> specialaĵo havas la nomon "Speedway". Kio estus tio en Esperanto?
>
> Cetere li ankaŭ okupiĝas pri "motokroso". Ankaŭ tiu vorto prezentas
> problemojn en Esperanto. Ĉu simple ĝi iĝu "motokros-o"?
>
> Amike
>
> renato
> --
>
> /renato corsetti/
> /via del castello, 1, 00036 palestrina, italujo,/
> /ren...@esperanto.org/
>
> --
> la vortoj, pri kiuj ni diskutas ĉi tie, estas troveblaj en la listoj ĉe:
> http://www.bonalingvo.org/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj
>
Renato Corsetti
Feb 18, 2012, 7:27:39 AM2/18/12
to la-bona...@googlegroups.com
Dankon, Marcel.
Provizore mi pensis pri la linioj:
skori-ist-o --> konkurs-voj-ist-o
motokros-o --> motor-kroz-ad-o
Kritikoj tre bonvenaj. Ni estas nur el la komenco de ĉi tiuj du vortoj.
Amike
Renato
Provizore mi pensis pri la linioj:
skori-ist-o --> konkurs-voj-ist-o
motokros-o --> motor-kroz-ad-o
Kritikoj tre bonvenaj. Ni estas nur el la komenco de ĉi tiuj du vortoj.
Amike
Renato
--
renato corsetti
via del castello, 1, 00036 palestrina, italujo,
Abengo
Feb 20, 2012, 4:31:26 AM2/20/12
to la-bona...@googlegroups.com, renato....@virgilio.it
MI ne scias kial rapidvojo ne estas permesita en Esperanto. Mi konas multe da esperantaj vortoj similaj al rapidvojo. Ekzemple:
- Altlernejo, Altfrekvenco
- Bondeziroj, bongusto, bonŝanco
- Mezlernejo
- Plenopovo, plennokto
- Tujmesaĝo, tujmesaĝilo
En la germana lingvo estas multe da similaj vortoj: Ekzemple:
- Schnellzug
- Eilpost
- Gutachtung
- Hochofen, Hochschule
- Kühlschrank
- Schnellbahn, Schnellimbiß, Schnellpost
En PIV trovas ankaŭ kelkaj similaj vortoj, bongusto, bonordoro
via amike
Abengo
Renato Corsetti
Feb 20, 2012, 11:08:48 AM2/20/12
to la-bona...@googlegroups.com
Kara Abengo, Marcel certe respondos.
Marcos Cramer
Feb 20, 2012, 12:00:18 PM2/20/12
to la-bona...@googlegroups.com
MI ne scias kial rapidvojo ne estas permesita en Esperanto.
Certe tiaj vortoj estas permesitaj en Esperanto. Sed bedaŭrinde kelkaj listanoj ŝatas per iuj pridubindaj argumentoj limigi la kreokapablon de la Esperanta vortfarado kaj malpermesi tiun specon de kunmetaĵoj. Laŭ mi tio ege malutilas al la bonlingvismo, ĉar malpli riĉa vortfarado rekte implicas pli bonan ŝancon por novradikoj: Ekzemple, se oni ekopinias "dikfingro" evitinda, oni pli facilanime akceptos "polekso". Tial mi antaŭe jam investis multe da energio en diskutojn pri la tempo, sed bedaŭrinde ne povis konvinki tiujn listanojn, kiuj jam alprenis firman malpermeseman vidpunkton pri ĉi tiu afero.
Amike,
Markos
Harri Laine
Feb 20, 2012, 10:35:52 PM2/20/12
to la-bona...@googlegroups.com
Abengo skribis, 20.2.2012 11:31:
> MI ne scias kial rapidvojo ne estas permesita en Esperanto.
Ĝi estas neniel malpermesita, kiel montras ankaŭ viaj
ekzemploj. Ankaŭ ĉi tie, kiel en ĉiuj prilingvaj diskutejoj,
iuj opinias, ke normala Esperanto estas erara kaj ke PAG ne
estas sufiĉe dika. Ili fabrikas novajn "logikajn" regulojn
kaj tiel konfuzas kaj malfaciligas Esperanton.
Harri
mar...@melburno.org.au
Feb 21, 2012, 6:52:53 AM2/21/12
to la-bona...@googlegroups.com
Al Harri:
Se oni akuzas geamikojn, ke ili "fabrikas novajn regulojn" kaj ke ili
"konfuzas kaj malfaciligas Esperanton", estas deca pruvi tiajn
akuzojn, au almenau klarigi siajn akuzojn.
Al Abengo:
Se "rapidvojo" estas kunmetajho de "rapida" kaj "vojo", ghi estas
kunmetajho de adjektivo kun sia substantivo.
Se ghi estus permesata (de aglutinaj reguloj), mi rajtus uzi ankau
"rughrozo" por mia "rugha rozo". Kaj milojn tiajn kunmetojn.
Kunmetoj de du substantivoj kun prepozitiva interrilato ja estas
permesataj; "rapideco" kaj "vojo", kaj 'plantpoto" kaj "rozo".
Kompreneble la etnaj lingvoj plu faras esceptojn: germana "Schnellweg".
Ankau la aglutina angla lingvo, kvankam chi tie ghi ech normalas kaj
kunmetas du substantivojn: "speed" kaj "vojo", do "rapideco" kaj "vojo",
do "vojo por rapideco" (au "vojo por rapidi", char infinitivo havas verban
karakteron kaj substantivan funkcion": "mi shatas manghi" = "mi shatas
mangh(ad)on).
. Cetere ghi ne povas esti "rapida vojo", char ne la vojo sed la
trafiko estas (sur ghi) rapida. Do "rapidtrafikvojo" (notu ke che
aglutinaj kunmetajhoj, speciale en Esperanto, kunmetoj de adjektivo
kaj substantivo "permesighas" tuj kiam la determinato ricevas
sufikson au alian kroman radikon). Do ne temas pri "rapida vojo", sed
pri "vojo por rapideco", do "rapidecvojo".
Se chi tiuj reguloj ne obeatus, la lingvo farighus "konfuza kaj
malfacila" kaj ne plu fidebla.
Fine: Ne tiranatu: ja se homoj ne konas au ne komprenas ion, ili
tendencas senvalorigi tion.
Amike, Marcel.
Se oni akuzas geamikojn, ke ili "fabrikas novajn regulojn" kaj ke ili
"konfuzas kaj malfaciligas Esperanton", estas deca pruvi tiajn
akuzojn, au almenau klarigi siajn akuzojn.
Al Abengo:
Se "rapidvojo" estas kunmetajho de "rapida" kaj "vojo", ghi estas
kunmetajho de adjektivo kun sia substantivo.
Se ghi estus permesata (de aglutinaj reguloj), mi rajtus uzi ankau
"rughrozo" por mia "rugha rozo". Kaj milojn tiajn kunmetojn.
Kunmetoj de du substantivoj kun prepozitiva interrilato ja estas
permesataj; "rapideco" kaj "vojo", kaj 'plantpoto" kaj "rozo".
Kompreneble la etnaj lingvoj plu faras esceptojn: germana "Schnellweg".
Ankau la aglutina angla lingvo, kvankam chi tie ghi ech normalas kaj
kunmetas du substantivojn: "speed" kaj "vojo", do "rapideco" kaj "vojo",
do "vojo por rapideco" (au "vojo por rapidi", char infinitivo havas verban
karakteron kaj substantivan funkcion": "mi shatas manghi" = "mi shatas
mangh(ad)on).
. Cetere ghi ne povas esti "rapida vojo", char ne la vojo sed la
trafiko estas (sur ghi) rapida. Do "rapidtrafikvojo" (notu ke che
aglutinaj kunmetajhoj, speciale en Esperanto, kunmetoj de adjektivo
kaj substantivo "permesighas" tuj kiam la determinato ricevas
sufikson au alian kroman radikon). Do ne temas pri "rapida vojo", sed
pri "vojo por rapideco", do "rapidecvojo".
Se chi tiuj reguloj ne obeatus, la lingvo farighus "konfuza kaj
malfacila" kaj ne plu fidebla.
Fine: Ne tiranatu: ja se homoj ne konas au ne komprenas ion, ili
tendencas senvalorigi tion.
Amike, Marcel.
Marcos Cramer
Feb 21, 2012, 7:18:01 AM2/21/12
to la-bona...@googlegroups.com
Marcel skribis:
Ne, devas esti iu kialo por uzi kunmetaĵon anstataŭ sekvi la pli kutiman uzon de aparta antaŭ- aŭ postmetita adjektivo. Tiu kialo kutime estas, ke oni esprimas iun apartan sencon. La kunmetaĵo do alprenas sencon, kiu ne tute egalas al la sumo de ĝiaj eroj. Ekzemple "dikfingro" ne estas ajna dika fingro (kaj eĉ ne nepre estas dika), kaj la Fundamenta "sekvinbero" estas alia afero ol "seka vinbero".
Por mi estas tute nekompreneble, kiel oni povas insisti, ke iu kunmet-maniero, kiu troveblas en la Fundamento de Esperanto kaj kiu en ĉiuj periodoj ekde la estiĝo de Esperanto estis kutima en la lingvouzo de spertaj Esperantistoj, estas kontraŭregula.
Amike,
Markos
Se ghi estus permesata (de aglutinaj reguloj), mi rajtus uzi ankau
"rughrozo" por mia "rugha rozo". Kaj milojn tiajn kunmetojn.
Ne, devas esti iu kialo por uzi kunmetaĵon anstataŭ sekvi la pli kutiman uzon de aparta antaŭ- aŭ postmetita adjektivo. Tiu kialo kutime estas, ke oni esprimas iun apartan sencon. La kunmetaĵo do alprenas sencon, kiu ne tute egalas al la sumo de ĝiaj eroj. Ekzemple "dikfingro" ne estas ajna dika fingro (kaj eĉ ne nepre estas dika), kaj la Fundamenta "sekvinbero" estas alia afero ol "seka vinbero".
Por mi estas tute nekompreneble, kiel oni povas insisti, ke iu kunmet-maniero, kiu troveblas en la Fundamento de Esperanto kaj kiu en ĉiuj periodoj ekde la estiĝo de Esperanto estis kutima en la lingvouzo de spertaj Esperantistoj, estas kontraŭregula.
Amike,
Markos
mar...@melburno.org.au
Feb 21, 2012, 7:48:17 AM2/21/12
to la-bona...@googlegroups.com
El Marcel:
Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri
chi tiu afero".
Mi ne povas memori la multan energion de Markos pri tio, sed mi
kelkfoje mistrafas mesaghon.
Ne multaj el ni evidente interesighas pri la afero, kaj mi do
proponus diskuti tion individue kun Markos. Mi shatus audi liajn
tialojn por malakcepti la averton de Waringhien/Kalocksay.
Aliflanke la problemo koncernas chiujn el ni, char ghi afektas la
precipan laboron nian: krei novajn vortkunmetajhojn. Sen komuna
vidpunkto la kontrauaj vidpunktoj daure reaperos.
Markos povas havi unu el la jenaj vidpunktoj:
1) Estas permesata en Esperanto chiam kunmeti adjektivon kun sia
substantivo (ekz. "rughrozo").
2) Oni rajtas krei nur certajn kunmetojn tiajn. Do kiujn? Chu nur tiujn
kiujn Markos shatas? Au chu nur tiujn kiuj hazarde uzatas en kelkaj etnaj
aglutinaj lingvoj
En la dua kazo ili estus esceptoj, au almenau certa difinita grupo de
permesitajhoj. Char la determinatoj de chiuj kunmetoj enhavas la
ekstran signiferon de "speciala", kreighus nova speco de kunmeto: tiu
kun duobla specialeco: "rughrozo" estus speciala rozo kiu havas
specialan koloron. Mi ne konas lingvon, kiu havas chi tian
aglutinecon.
Cetere: iu ajn speco de tiaj adjektivo-substantivo-kunmetoj kauzos
grandan konfuzon kaj neripareblan nefideblecon: Tiu knabino estas
belknabino; tiu virino estas belvirino.
Amike, Marcel.
Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri
chi tiu afero".
Mi ne povas memori la multan energion de Markos pri tio, sed mi
kelkfoje mistrafas mesaghon.
Ne multaj el ni evidente interesighas pri la afero, kaj mi do
proponus diskuti tion individue kun Markos. Mi shatus audi liajn
tialojn por malakcepti la averton de Waringhien/Kalocksay.
Aliflanke la problemo koncernas chiujn el ni, char ghi afektas la
precipan laboron nian: krei novajn vortkunmetajhojn. Sen komuna
vidpunkto la kontrauaj vidpunktoj daure reaperos.
Markos povas havi unu el la jenaj vidpunktoj:
1) Estas permesata en Esperanto chiam kunmeti adjektivon kun sia
substantivo (ekz. "rughrozo").
2) Oni rajtas krei nur certajn kunmetojn tiajn. Do kiujn? Chu nur tiujn
kiujn Markos shatas? Au chu nur tiujn kiuj hazarde uzatas en kelkaj etnaj
aglutinaj lingvoj
En la dua kazo ili estus esceptoj, au almenau certa difinita grupo de
permesitajhoj. Char la determinatoj de chiuj kunmetoj enhavas la
ekstran signiferon de "speciala", kreighus nova speco de kunmeto: tiu
kun duobla specialeco: "rughrozo" estus speciala rozo kiu havas
specialan koloron. Mi ne konas lingvon, kiu havas chi tian
aglutinecon.
Cetere: iu ajn speco de tiaj adjektivo-substantivo-kunmetoj kauzos
grandan konfuzon kaj neripareblan nefideblecon: Tiu knabino estas
belknabino; tiu virino estas belvirino.
Amike, Marcel.
Renato Corsetti
Feb 21, 2012, 10:11:26 AM2/21/12
to la-bona...@googlegroups.com
Marcel:
> Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri chi tiu afero".
> Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri chi tiu afero".
Mi mem estas ekster la du kampoj. Mi akceptas la tradiciajn vortojn
"dikfingro, alt-lernejo, ktp..." kiel apartajn german-formajn vortojn.
Mi akceptas la klarigon de Abengo, ke "rapidvojo" estas "vojo de
rapido", sed mi mem normale ne kreas tiajn vortojn. "Privata letero" ne
iĝas "privat-letero", aŭ almenaŭ nun mi ne povas antaŭvidi situacion en
kiu tiu vorto povus esti kreata.
Amike
Renato
Amike
Renato
Fra Simo
Feb 21, 2012, 4:01:24 PM2/21/12
to la-bona...@googlegroups.com
Estas aparta kutimo de la germana ortografio (kaj de la hungara, supozeble ankau de kelkaj aliaj lingvoj), ke adjektivon kun la poste venanta substantivo oni povas skribi unuvorte, sen interspaco inter la du vortoj. Tion oni foje imitis en Esperanto. Tabelon da Zamenhofaj ekzemploj (kun iom da kromaj similaj vortoj) oni trovas en unu el la lastaj paragrafoj de la Plena Gramatiko, kies verkintoj, Kalocsay <kalo cha i> kaj Waringhien <varengjen'>, tamen mallaudas la transprenon en Esperanton de tiu kutimo, kiu kontrauas la regulojn de la Esperanta vortfarado. Ili nur permesas kiel ne-imitindajn esceptajhojn kelkajn tiajn vortojn, pro eblo alimaniere rekompreni, au (kio estas malpli facile akceptebla) pro Zamenhofeco au vasta uzateco.
Normale (se per la simboloj "R1" kaj "R2" oni indikas du diversajn radikojn) "R1+R2+o" ne egalas al "R1+a R2+o", sed al "R2+o de R1+o", iufoje kun iu alia prepozicio ol "de".
Sed iuj shajne tiaspecaj kunmetajhoj efektive estas alie konstruitaj. Ekzemple. "bon/dezir/o/j" ne estas "bonaj deziroj", sed "deziroj de bono". CHiun tian vorton oni devas aparte pripesi.
___________________________
http://www.frasimo.blogspot.com/
[journal en ligne, en français]
NE VOUS LAISSEZ PAS EMPOISONNER PAR LA VACCINATION.
NE LASU, KE ONI VIN VENENU PER VAKCINADO !
Grésillon vaut un voyage et une ou quelques semaines de séjour : http://gresillon.org
Un clic, votre signature = un acte de bon sens:
http://esperanto-au-bac.fr
Normale (se per la simboloj "R1" kaj "R2" oni indikas du diversajn radikojn) "R1+R2+o" ne egalas al "R1+a R2+o", sed al "R2+o de R1+o", iufoje kun iu alia prepozicio ol "de".
Sed iuj shajne tiaspecaj kunmetajhoj efektive estas alie konstruitaj. Ekzemple. "bon/dezir/o/j" ne estas "bonaj deziroj", sed "deziroj de bono". CHiun tian vorton oni devas aparte pripesi.
___________________________
http://www.frasimo.blogspot.com/
[journal en ligne, en français]
NE VOUS LAISSEZ PAS EMPOISONNER PAR LA VACCINATION.
NE LASU, KE ONI VIN VENENU PER VAKCINADO !
Grésillon vaut un voyage et une ou quelques semaines de séjour : http://gresillon.org
Un clic, votre signature = un acte de bon sens:
http://esperanto-au-bac.fr
Pjer
Feb 21, 2012, 6:18:30 PM2/21/12
to la bona lingvo
Marcel skribis:
Ĉu vi komprenas, kion signifas ke E-o ESTAS PLI IZOLA LINGVO
OL AGLUTINA LINGVO LAŬ TIES FUNDAMENTO KAJ LAŬ
la klarigoj kiujn Z. donis en la Unua Libro.
Se vi ne senvalorigos tion, poste eble vi komprenos, ke tiuj,
kiuj ne komprenis tion - kaj pli precize malzorgis ke
"la gramatikaj finiĝoj estas rigardataj kiel vortoj" (11a Fundamenta
gramatika regulo) - aldonis senutilajn komplikajn regulojn, kaj
pretendis erarojn en la Fundamento.
Mi jam precizigis al vi tiun aferon en alia diskuto per pluraj
ekzemploj,
pluraj klarigoj... mi insistas, ĉar mi kredas, kiel Marcos kaj Harri,
ke tio gravas.
Tro facile oni pensas : kio estas tro simpla, tio estas ne valora.
Ni ne kompliku, kio estas simpla.
Kaj ni malkompliku, kion ni komplikis.
Aliulo diris feliĉaj estu la simpluloj, ĉu ne?
Amike, Pjer.
> Fine: Ne tiranatu: ja se homoj ne konas au ne komprenas ion, ili
tendencas senvalorigi tion.
Kaj ĉu vi estus preta adresi al vi la saman aserton?
tendencas senvalorigi tion.
Ĉu vi komprenas, kion signifas ke E-o ESTAS PLI IZOLA LINGVO
OL AGLUTINA LINGVO LAŬ TIES FUNDAMENTO KAJ LAŬ
la klarigoj kiujn Z. donis en la Unua Libro.
Se vi ne senvalorigos tion, poste eble vi komprenos, ke tiuj,
kiuj ne komprenis tion - kaj pli precize malzorgis ke
"la gramatikaj finiĝoj estas rigardataj kiel vortoj" (11a Fundamenta
gramatika regulo) - aldonis senutilajn komplikajn regulojn, kaj
pretendis erarojn en la Fundamento.
Mi jam precizigis al vi tiun aferon en alia diskuto per pluraj
ekzemploj,
pluraj klarigoj... mi insistas, ĉar mi kredas, kiel Marcos kaj Harri,
ke tio gravas.
Tro facile oni pensas : kio estas tro simpla, tio estas ne valora.
Ni ne kompliku, kio estas simpla.
Kaj ni malkompliku, kion ni komplikis.
Aliulo diris feliĉaj estu la simpluloj, ĉu ne?
Amike, Pjer.
Marcos Cramer
Feb 22, 2012, 4:05:31 AM2/22/12
to la-bona...@googlegroups.com
Estas aparta kutimo de la germana ortografio (kaj de la hungara, supozeble ankau de kelkaj aliaj lingvoj), ke adjektivon kun la poste venanta substantivo oni povas skribi unuvorte, sen interspaco inter la du vortoj.
Ne temas pri eco de la germana ortografio, sed pri eco de la germana vortfarado, tute sendependa de la ortografio. Same en Esperanto (nur ke tiu speco de vortfarado estas en Esperanto iom malpli kutima ol en Esperanto).
Amike,
Markos
Harri Laine
Feb 22, 2012, 5:17:59 AM2/22/12
to la-bona...@googlegroups.com
mar...@melburno.org.au skribis, 21.2.2012:
> Se oni akuzas geamikojn, ke ili "fabrikas novajn regulojn" kaj ke
> ili "konfuzas kaj malfaciligas Esperanton", estas deca pruvi tiajn
> akuzojn, au almenau klarigi siajn akuzojn.
Mia mesaĝo nur celis atentigi al bonvena nova ano de la listo, ke
li estu singarda rilate la opiniojn de la listanoj, kaj ne kredu naive,
ke ĉiuj ĉi tie defendas normalan Esperanton.
La afero mem, pri "dikfingro" k.a., estis "klarigita" ankaŭ ĉi tie, sed
vi ŝajne ne aprobas tion, ke el samaj faktoj malsamaj personoj
povas fari malsamajn konkludojn. Ili simple pritaksas la argumentojn
malsame.
Neniu devigas vin uzi formojn, kiujn vi opinias malbonaj, sed
bonvolu ĉesi gurdi, ke "rapidvojo" ne estas permesata en
Esperanto. Se tio tre kapdolorigas vin, aldonu linion pri la temo,
fine de via mesaĝo, Katone, post la subskribo. Tie spertaj
retumantoj ofte montras proverbojn aŭ ŝercojn aŭ aliajn amatajn
ĉevaletojn. Povus esti ekzemple devizo ate de ci ante cian
kontraŭadon ante dikfingrojn kaj rapidvojojn.
Amike
Harri
mar...@melburno.org.au
Feb 22, 2012, 6:55:04 AM2/22/12
to la-bona...@googlegroups.com
El Marcel:
Kvankam mi trovas la reston de la mesagho de Fra Simo ghusta, ci tiu
unua paragrafo ne ghustas.
Unue, kiel Markos jam atentigis, tiu t.n. "kutimo" ne koncernas la
ortografion, sed la vortfaradon.
Due, ghi ne estas kutimo, sed esceptajho en la germana vortfarado,
kiu preskau egalas al la Esperant'a. Ekzemple la germana havas
"rapidvojo" kaj "rapidvagonaro", sed neniu, neniu germano uzus au
farus la vortojn "rapidbiciklo" au "rapidstrato" au "rapidautomobilo"
au "rapidiro" au "rapidpromenado" au "rapidflugo", ktp, ktp. En chi
tiaj kazoj la germana au simple uzas malligitajn adjektivon kaj
substantivon, au, se temas pri specialajho, ghi farus alian
kunmetajhon.
Trie, kaj plej grave, en la relative malmultaj kazoj de tiaj esceptoj
al la regulo, ne simple temas pri ekz. "rapida vagonaro", kiu povas
esti normale malrapida vagonaro je certa horo kiu nun hazarde iras
pli rapide kaj do estas "rapida vagonaro". Che rapidvagonaro", same
kiel che chiuj normalaj vortkunmetajhoj en la germana kaj en
Esperanto, temas pri SPECIALA vagonaro, speciale horarumita au
speciale konstruita au speciale funkcianta vagonaro tipa pro sia
rapideco. Tio estas la kerno de la germana kaj Esperanta vortfarado,
de ilia aglutineco.
Zamenhof kreis, sendube pro la germana ekzemplo, kelkajn da tiaj,
chiuj listigitaj en P.A.G. PAG diras, ke ili ne estas bezonataj, sed
ni uzu ilin char ili
estas zamenhofaj. Kaj ni certe ne bezonas fari pli da tiaj esceptoj
(kvankam kelkfoje estas tre alloga). La tialo de PAG por ne plu krei tiajn
zamenhofajhojn estas, ke ili farus la lingvon ne nur pli komplika kaj
konfuza, char aldonanta ekstran kunmetregulon, sed farus la lingvon ne plu
fidebla. La konfuzo konsistus en la fakto, ke la nelingvisma esperantisto
kreus chiajn novajn vortojn en tiu maniero sen la necesa signifo de
"specialeco". Kaj nefidebla, char ni devos diveni chiufoje, chu la nova
kunmeto havas tiun specialecon, kaj do ghustus, au ne havas ghin. Ekz. che
"belknabino" cheestas tiu aldonita specialeco de amikino au amatino, dum
che "belvirino" temas pri eraro char ghi simple signifus "bela virino".
Tio lau mi kaj lau PAG estus la fino de la simpla kaj fidebla Esperanto.
Amike, Marcel.
Kvankam mi trovas la reston de la mesagho de Fra Simo ghusta, ci tiu
unua paragrafo ne ghustas.
Unue, kiel Markos jam atentigis, tiu t.n. "kutimo" ne koncernas la
ortografion, sed la vortfaradon.
Due, ghi ne estas kutimo, sed esceptajho en la germana vortfarado,
kiu preskau egalas al la Esperant'a. Ekzemple la germana havas
"rapidvojo" kaj "rapidvagonaro", sed neniu, neniu germano uzus au
farus la vortojn "rapidbiciklo" au "rapidstrato" au "rapidautomobilo"
au "rapidiro" au "rapidpromenado" au "rapidflugo", ktp, ktp. En chi
tiaj kazoj la germana au simple uzas malligitajn adjektivon kaj
substantivon, au, se temas pri specialajho, ghi farus alian
kunmetajhon.
Trie, kaj plej grave, en la relative malmultaj kazoj de tiaj esceptoj
al la regulo, ne simple temas pri ekz. "rapida vagonaro", kiu povas
esti normale malrapida vagonaro je certa horo kiu nun hazarde iras
pli rapide kaj do estas "rapida vagonaro". Che rapidvagonaro", same
kiel che chiuj normalaj vortkunmetajhoj en la germana kaj en
Esperanto, temas pri SPECIALA vagonaro, speciale horarumita au
speciale konstruita au speciale funkcianta vagonaro tipa pro sia
rapideco. Tio estas la kerno de la germana kaj Esperanta vortfarado,
de ilia aglutineco.
Zamenhof kreis, sendube pro la germana ekzemplo, kelkajn da tiaj,
chiuj listigitaj en P.A.G. PAG diras, ke ili ne estas bezonataj, sed
ni uzu ilin char ili
estas zamenhofaj. Kaj ni certe ne bezonas fari pli da tiaj esceptoj
(kvankam kelkfoje estas tre alloga). La tialo de PAG por ne plu krei tiajn
zamenhofajhojn estas, ke ili farus la lingvon ne nur pli komplika kaj
konfuza, char aldonanta ekstran kunmetregulon, sed farus la lingvon ne plu
fidebla. La konfuzo konsistus en la fakto, ke la nelingvisma esperantisto
kreus chiajn novajn vortojn en tiu maniero sen la necesa signifo de
"specialeco". Kaj nefidebla, char ni devos diveni chiufoje, chu la nova
kunmeto havas tiun specialecon, kaj do ghustus, au ne havas ghin. Ekz. che
"belknabino" cheestas tiu aldonita specialeco de amikino au amatino, dum
che "belvirino" temas pri eraro char ghi simple signifus "bela virino".
Tio lau mi kaj lau PAG estus la fino de la simpla kaj fidebla Esperanto.
Amike, Marcel.
Johan Derks
Feb 22, 2012, 10:38:12 AM2/22/12
to la-bona...@googlegroups.com
Marcel skribis:
La konfuzo konsistus en la fakto, ke la nelingvisma esperantisto
kreus chiajn novajn vortojn en tiu maniero sen la necesa signifo de
"specialeco". Kaj nefidebla, char ni devos diveni chiufoje, chu la nova
kunmeto havas tiun specialecon, kaj do ghustus, au ne havas ghin.
La konfuzo konsistus en la fakto, ke la nelingvisma esperantisto
kreus chiajn novajn vortojn en tiu maniero sen la necesa signifo de
"specialeco". Kaj nefidebla, char ni devos diveni chiufoje, chu la nova
kunmeto havas tiun specialecon, kaj do ghustus, au ne havas ghin.
Kara Marcel,
Mi ne vidas tiujn ombrajn nubojn.
En chi-tiu kazo ni ne lasu nin gvidi per timo ke
nelingvismaj esperantistoj (mis)uzos la eblecon fari esceptojn al ghenerala
regulo, mi pensas.
La ghenerala regulo estas tre klara.
Iam venos eble la bezono fari vortojn kiaj rapidbiciklo kaj rapidstrato,
kiuj ne estas simple rapidaj bicikloj au rapidatrafikaj stratoj.
Kiel vi diras ankau germanoj ne facile kreas la kontestitajn kombinajhojn
kaj - mi pensas - ne estas lingvoj kiuj jes facilkutime formas ilin.
Do ni ne bezonas timi ke inundos nin vortoj el falsa amikeco kun tia lingvo.
La vera danghero estas en la akceptado de 'internciaj' vortoj kiuj estas nur
'europaj'.
mar...@melburno.org.au
Feb 23, 2012, 5:01:06 AM2/23/12
to la-bona...@googlegroups.com
Kara Harri (kial ne "Hari" au "Heri"?)!
Dankn pro ciaj klarigoj!
En mesaghoj al aliaj grupanoj mi jam menciis, ke la malpermeso ante
"rapidvojo"n ne starigatis de mi, nek de PAG, sed de la regulo de la
aglutinaj lingvoj, en kiuj chiuj tiaj kunmetoj estas esceptoj al
kutima regulo. Kaj Esperanto ja ne havu esceptojn nenecesajn, chu ne?
Min kortushis cia ghusta uzado de "ante al" kaj "ate de", kvankam
eble ne serioza, char ekster Australio nur malmultaj homoj kuraghas
uzi ilin (au char oni malofte nepre bezonas ilin)
. Amike, Marcel.
Dankn pro ciaj klarigoj!
En mesaghoj al aliaj grupanoj mi jam menciis, ke la malpermeso ante
"rapidvojo"n ne starigatis de mi, nek de PAG, sed de la regulo de la
aglutinaj lingvoj, en kiuj chiuj tiaj kunmetoj estas esceptoj al
kutima regulo. Kaj Esperanto ja ne havu esceptojn nenecesajn, chu ne?
Min kortushis cia ghusta uzado de "ante al" kaj "ate de", kvankam
eble ne serioza, char ekster Australio nur malmultaj homoj kuraghas
uzi ilin (au char oni malofte nepre bezonas ilin)
. Amike, Marcel.
mar...@melburno.org.au
Feb 23, 2012, 5:33:03 AM2/23/12
to la-bona...@googlegroups.com
Kara Johan!
Mi akceptas cian maltimigon, kaj plu nur timetas.
Pri cia lasta frazo: mi scias ke pluraj europaj lingvoj uzas la
vorton "rapidvojo". Mi suspektas (eble ci scias) ke multaj
ekstereuropaj lingvoj konas au uzas la anglan vorton "speedway" (kiu
signifas "rapidecvojo"). Do mi konkludas ke lau la kriterio de
internacieco la preferinda Esperanta vorto estu "rapidecvojo", kaj ne
la europa "rapidvojo".
Amike, Marcel.
Mi akceptas cian maltimigon, kaj plu nur timetas.
Pri cia lasta frazo: mi scias ke pluraj europaj lingvoj uzas la
vorton "rapidvojo". Mi suspektas (eble ci scias) ke multaj
ekstereuropaj lingvoj konas au uzas la anglan vorton "speedway" (kiu
signifas "rapidecvojo"). Do mi konkludas ke lau la kriterio de
internacieco la preferinda Esperanta vorto estu "rapidecvojo", kaj ne
la europa "rapidvojo".
Amike, Marcel.
mar...@melburno.org.au
Feb 23, 2012, 6:12:19 AM2/23/12
to la-bona...@googlegroups.com
> Marcel:
>
> > Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri
> chi tiu afero".
>
> Mi mem estas ekster la du kampoj. Mi akceptas la tradiciajn vortojn
> "dikfingro, alt-lernejo, ktp..." kiel apartajn german-formajn vortojn.
> Mi akceptas la klarigon de Abengo, ke "rapidvojo" estas "vojo de
> rapido", sed mi mem normale ne kreas tiajn vortojn. "Privata letero" ne
> iĝas "privat-letero", aŭ almenaŭ nun mi ne povas antaŭvidi situacion
> en
> kiu tiu vorto povus esti kreata.
>
> Amike
>
> Renato
>
>
> --
>
> /renato corsetti/>
> > Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri
> chi tiu afero".
>
> Mi mem estas ekster la du kampoj. Mi akceptas la tradiciajn vortojn
> "dikfingro, alt-lernejo, ktp..." kiel apartajn german-formajn vortojn.
> Mi akceptas la klarigon de Abengo, ke "rapidvojo" estas "vojo de
> rapido", sed mi mem normale ne kreas tiajn vortojn. "Privata letero" ne
> iĝas "privat-letero", aŭ almenaŭ nun mi ne povas antaŭvidi situacion
> en
> kiu tiu vorto povus esti kreata.
>
> Amike
>
> Renato
>
>
> --
>
> /via del castello, 1, 00036 palestrina, italujo,/
> /ren...@esperanto.org/
mar...@melburno.org.au
Feb 23, 2012, 6:15:16 AM2/23/12
to la-bona...@googlegroups.com
Renato:
Mi ghoje legis kaj dankas pro cia komento (= "kaj prodankas cian
komenton" = "dankas cian komenton").
Amike, Marcel.
Mi ghoje legis kaj dankas pro cia komento (= "kaj prodankas cian
komenton" = "dankas cian komenton").
Amike, Marcel.
> Marcel:
>
> > Do ekzistas du kampoj, kaj ambau "jam alprenis firman vidpunkton pri
> chi tiu afero".
>
> Mi mem estas ekster la du kampoj. Mi akceptas la tradiciajn vortojn
> "dikfingro, alt-lernejo, ktp..." kiel apartajn german-formajn vortojn.
> Mi akceptas la klarigon de Abengo, ke "rapidvojo" estas "vojo de
> rapido", sed mi mem normale ne kreas tiajn vortojn. "Privata letero" ne
> iĝas "privat-letero", aŭ almenaŭ nun mi ne povas antaŭvidi situacion
> en
> kiu tiu vorto povus esti kreata.
>
> Amike
>
> Renato
>
>
> --
>
> /renato corsetti/
> /via del castello, 1, 00036 palestrina, italujo,/
> /ren...@esperanto.org/
mar...@melburno.org.au
Feb 23, 2012, 7:08:10 AM2/23/12
to la-bona...@googlegroups.com
Kara Abengo!
Mi petas pardonon, ke al ci mi tro mallonge kaj autoritateme
respondis pri la malpermeso ante al "rapidvojo". La tialo estas, ke
mi jam antaue, antau cia evidenta jhusa aligho al la bonlingvanaro,
klarigis, ke la kunmetoj de adjektivo kun sia substantivo estas
danghera escepto al la regulo, ke en aglutina lingvo oni kunmetas nur
substantivon kun sia prepozitivo (notu ke predikativo estas esence,
kaj en kelkaj lingvoj praktike, prepozitivo). Ghi estas escepto ankau
en la etnaj aglutinaj lingvoj (kaj en la europaj neaglutinaj lingvoj
ech havas similan, sed ne saman, formon).
Mi rimarkigas, ke ciaj germanaj ekzemploj estas ghustaj, sed tamen
relative maloftaj kunmetoj. Kaj preskau chiuj zamenhofajhoj havas
ekvivalenton en la germana au la angla lingvoj.
Oni povus fari en Esperanto regulon, ke tiaj esceptoj estas akceptata
procedo sub la regulo, ke ili faratas nur en certaj kazoj. Do ke la
relative malmultaj esceptoj farighas nova kategorio de akcepteblaj
kunmetajhoj, sed nur kun la kondicho, ke ili estas bezonataj kaj ke
ili karakterizighas per speciala specialeco, malinkluzivante do la
gheneralan kaj chian kunmeton de la normale nelegitaj kombinoj de
adjektivo kun sia substantivo. Char Zamenhof jam kreis kelkajn tiajn
kunmetojn, imite al la germanaj, pluraj bonlingvanoj opinias, ke ni
daurigu fari tiajn esceptojn char tio farighis regulo (ne formulita
de Zamenhof).
Mi esperas ke ili faras tion nur en kazoj de absoluta bezono, se ne
eblas trovi "normalajn" kunmetojn, char la Esperantistaro eble, kaj
eble ludeme, povus alkutimighi al ghenerala kunmetado de iu ajn
kombino de adjektivo kaj substantivo. Mi estas pesimisma pri tio,
aliaj ne.
Amike, Marcel. (adreso: <mar...@melburno.org.au>.
Mi petas pardonon, ke al ci mi tro mallonge kaj autoritateme
respondis pri la malpermeso ante al "rapidvojo". La tialo estas, ke
mi jam antaue, antau cia evidenta jhusa aligho al la bonlingvanaro,
klarigis, ke la kunmetoj de adjektivo kun sia substantivo estas
danghera escepto al la regulo, ke en aglutina lingvo oni kunmetas nur
substantivon kun sia prepozitivo (notu ke predikativo estas esence,
kaj en kelkaj lingvoj praktike, prepozitivo). Ghi estas escepto ankau
en la etnaj aglutinaj lingvoj (kaj en la europaj neaglutinaj lingvoj
ech havas similan, sed ne saman, formon).
Mi rimarkigas, ke ciaj germanaj ekzemploj estas ghustaj, sed tamen
relative maloftaj kunmetoj. Kaj preskau chiuj zamenhofajhoj havas
ekvivalenton en la germana au la angla lingvoj.
Oni povus fari en Esperanto regulon, ke tiaj esceptoj estas akceptata
procedo sub la regulo, ke ili faratas nur en certaj kazoj. Do ke la
relative malmultaj esceptoj farighas nova kategorio de akcepteblaj
kunmetajhoj, sed nur kun la kondicho, ke ili estas bezonataj kaj ke
ili karakterizighas per speciala specialeco, malinkluzivante do la
gheneralan kaj chian kunmeton de la normale nelegitaj kombinoj de
adjektivo kun sia substantivo. Char Zamenhof jam kreis kelkajn tiajn
kunmetojn, imite al la germanaj, pluraj bonlingvanoj opinias, ke ni
daurigu fari tiajn esceptojn char tio farighis regulo (ne formulita
de Zamenhof).
Mi esperas ke ili faras tion nur en kazoj de absoluta bezono, se ne
eblas trovi "normalajn" kunmetojn, char la Esperantistaro eble, kaj
eble ludeme, povus alkutimighi al ghenerala kunmetado de iu ajn
kombino de adjektivo kaj substantivo. Mi estas pesimisma pri tio,
aliaj ne.
Amike, Marcel. (adreso: <mar...@melburno.org.au>.
> MI ne scias kial rapidvojo ne estas permesita en Esperanto. Mi konas multe
> da esperantaj vortoj similaj al rapidvojo. Ekzemple:
>
> - Altlernejo, Altfrekvenco
> - Bondeziroj, bongusto, bonŝanco
> - Mezlernejo
> - Plenopovo, plennokto
> - Tujmesaĝo, tujmesaĝilo
>
> En la germana lingvo estas multe da similaj vortoj: Ekzemple:
>
> - Schnellzug
> - Eilpost
> - Gutachtung
> - Hochofen, Hochschule
> - Kühlschrank
> - Schnellbahn, Schnellimbiß, Schnellpost
>
> En PIV trovas ankaŭ kelkaj similaj vortoj, bongusto, bonordoro
>
> via amike
> Abengo
>
mar...@melburno.org.au
Feb 24, 2012, 8:34:38 AM2/24/12
to la-bona...@googlegroups.com
El Marcel precipe al Harri, Marcos, kaj Pjer kaj iliaj samideanoj:
Mi ne komprenas kion ci volas diri per la ĉi subaj misteraj
filozofiaĵoj, kaj mi do ne povas komplezi vin per klarigado. .
Sed mi legis en cia mesaĝo pri la ideo de iu Ŝerpijoo, ke
Esperanto estas pli izola lingvo ol aglutina lingvo. Mo penos
klarigi al vi, kial mi trovas tiun ideon sensencaĵo. Mi parolas
nur pri la ideo, ne pri la kredantoj ante ĝin.
1) Komparante la europajn aglutinajn lingvojn kun la neaglutinaj
lingvoj oni diferencigas ilin pro tiu aglutineco au ĝia manko.
La diferenco estas grava, ĉar la fenomeno mem estas grava en
lingvoj. Sed tio estas nur unu karakteraĵo de lingvoj. Aliaj
estas ekz. la verbsistemo kaj la deklinacio, kaj pluraj aliaj. Sed
ĉi tiuj neaglutinecaj karakteraĵoj estas similaj en la du
grupoj de lingvoj, au almenau pli similaj ol la aglutineco, kiu faras
novajn vortojn per kungluado, kion la aliaj ne kapablas (sed ĉi
lastaj havas alian manieron por formi novajn nociojn per vortoj). La
aglutinaj lingvoj do tendencas havi pli longajn vortojn, kion la
aliaj parolantoj trovas malfacila. Esperanto estas tia aglutina
lingvo.
2) La normala kunmetado konsistas en a) kunmeto de substantivo kun
sia prepozitiva determinanto (vagonaro sub la tero > subtervagonaro;
Zug unter dem Grund > Untergrundzug). En plej multaj kazoj la
prepozicio estas forlasita (ĉambro por dormi > dormĉambro)
Eblas ankau aldoni adjektivon :varmakvobano; Warmwasserbad. Ci tiu
kunmetado estas tre riĉa, kaj tial grava karakteraĵo.
3) Esperanto uzas la samajn regulojn por sia aglutineco kiel la
etnaj lingvoj, sed ĝi havas ekstran klason de aglutina
vortfarado, kiu nur iomete kaj nerimarkeble okazas en la etnaj
lingvoj: la adjektiva kunmetaĵo de adjektivo kun sia
substantivo: sub la ĉielo > subĉiela. La etnaj lingvoj ne
ŝatas tiajn kunmetojn, sed havas ion similan: adverbo el
substantivo kun sia prepozicio: bergauf = surmonten. Pro ĉi tiu
ekstra klaso de kunmetaĵoj en Esperanto, ĝi estas eĉ
pli aglutina ol la normalaj, do superaglutina.
4) Karaktero de la aglutina kunmetado estas, ke oni normale povas
uzi kaj uzas ĉiun el la du (au pli) elementoj de kunmetaĵo
aparte: tablo kaj tuko; blua kaj ĉielo. Helblua > hela koloro;
blua rozo: hellblau > helle Farbe, blaue Rose.
5) En Esperanto oni strikte ne metas inter la du elementojn iun ajn
gramatikan difinilon : e, j, n. La etnaj lingvoj obeas ĉi tiun
regulon kun kelkaj esceptoj: Tierenparadis = *animalojparadizo.
Tamen en Esperanto oni havas la ekstran regulon, ke oni povas meti
"kosmetikan" literon "o" inter la du elementoj por faciligi la
prononcadon. Ĉi tiu kosmetikaĵo ne havas kategorian
(substantivan) signifon nek funkcion, ĉar unu vorto povas esti
en nur unu kategorio (Z faris nur kelkajn esceptojn: dum la tago;
dum li legis. .
6) Ĉiuj aglutinaj lingvoj povas uzi "finaĵojn", t.o.
kategoriilojn kaj la pluraligilo (j) kaj la kazigilo (esence ĝi
estas anstatauanto de prepozicio, eĉ en Esperanto). Ciu
kunmetaĵo povas finiĝi per kategorigilo (nur kvar el la
Esperantaj kategorioj havas specialan finaĵon) kaj per
pluraligilo kaj per kazigilo, same kiel la nekunmetitaj vortoj. Tio
kutime okazas ankau en etnaj lingvoj.
7) Por praktikaj tialoj en Esperanto oni nomas la finaĵojn
radikoj, ĉar tiel oni povas pli facile vidi, kiu estas la nuda
radiko. Oni povas diri la samon pri la etnaj lingvoj. En ĉiuj
tiuj lingvoj la finaĵoj ne havas la saman karakteron kiel la
(aliaj) radikoj, ĉar oni normale ne uzas ilin aparte, nek en
Esperanto nek en etnaj lingvoj. Oni povas diri ke kunmetaĵo
konsistas el tri radikoj, sed tio estas sensenca ĉar oni neniam
uzas la trian radikon (finaĵon) kiel memstaran radikon au
vorton. En neniu lingvo. Do ne estas en tio diferenco inter
Esperanto kaj la aliaj aglutinaj lingvoj. Kaj eĉ se por
praktikaj tialoj ni en Esperanto parolas pri tri elementoj en
kunmetaĵo (oni povus diri la saman pri etnaj lingvoj), la
finaĵo ne elvenis el sendepende uzata radiko, nur el
ŝajnradiko. Krome en Esperanto ne ĉiuj kunmetaĵoj
havas finaĵon: mal-antau. Same en etnaj lingvoj. La
finaĵoj estas gravaj, ĉar ili pliprecizigas le sencon, sed
kiel karakteraĵo ili ne estas en Esperanto gravaj, ĉar
funkciantaj same kiel en la etnaj lingvoj. Do estas sensenca diri ke
Esperanto pro la finajoj estas malpli aglutina, izola, ĉar la
samo okazas en etnaj lingvoj. Kontraue: Esperanto estas pli aglutina
ol la aliaj, pro punkto 3).
Amike, Marcel Leereveld, Melburno.
Mi ne komprenas kion ci volas diri per la ĉi subaj misteraj
filozofiaĵoj, kaj mi do ne povas komplezi vin per klarigado. .
Sed mi legis en cia mesaĝo pri la ideo de iu Ŝerpijoo, ke
Esperanto estas pli izola lingvo ol aglutina lingvo. Mo penos
klarigi al vi, kial mi trovas tiun ideon sensencaĵo. Mi parolas
nur pri la ideo, ne pri la kredantoj ante ĝin.
1) Komparante la europajn aglutinajn lingvojn kun la neaglutinaj
lingvoj oni diferencigas ilin pro tiu aglutineco au ĝia manko.
La diferenco estas grava, ĉar la fenomeno mem estas grava en
lingvoj. Sed tio estas nur unu karakteraĵo de lingvoj. Aliaj
estas ekz. la verbsistemo kaj la deklinacio, kaj pluraj aliaj. Sed
ĉi tiuj neaglutinecaj karakteraĵoj estas similaj en la du
grupoj de lingvoj, au almenau pli similaj ol la aglutineco, kiu faras
novajn vortojn per kungluado, kion la aliaj ne kapablas (sed ĉi
lastaj havas alian manieron por formi novajn nociojn per vortoj). La
aglutinaj lingvoj do tendencas havi pli longajn vortojn, kion la
aliaj parolantoj trovas malfacila. Esperanto estas tia aglutina
lingvo.
2) La normala kunmetado konsistas en a) kunmeto de substantivo kun
sia prepozitiva determinanto (vagonaro sub la tero > subtervagonaro;
Zug unter dem Grund > Untergrundzug). En plej multaj kazoj la
prepozicio estas forlasita (ĉambro por dormi > dormĉambro)
Eblas ankau aldoni adjektivon :varmakvobano; Warmwasserbad. Ci tiu
kunmetado estas tre riĉa, kaj tial grava karakteraĵo.
3) Esperanto uzas la samajn regulojn por sia aglutineco kiel la
etnaj lingvoj, sed ĝi havas ekstran klason de aglutina
vortfarado, kiu nur iomete kaj nerimarkeble okazas en la etnaj
lingvoj: la adjektiva kunmetaĵo de adjektivo kun sia
substantivo: sub la ĉielo > subĉiela. La etnaj lingvoj ne
ŝatas tiajn kunmetojn, sed havas ion similan: adverbo el
substantivo kun sia prepozicio: bergauf = surmonten. Pro ĉi tiu
ekstra klaso de kunmetaĵoj en Esperanto, ĝi estas eĉ
pli aglutina ol la normalaj, do superaglutina.
4) Karaktero de la aglutina kunmetado estas, ke oni normale povas
uzi kaj uzas ĉiun el la du (au pli) elementoj de kunmetaĵo
aparte: tablo kaj tuko; blua kaj ĉielo. Helblua > hela koloro;
blua rozo: hellblau > helle Farbe, blaue Rose.
5) En Esperanto oni strikte ne metas inter la du elementojn iun ajn
gramatikan difinilon : e, j, n. La etnaj lingvoj obeas ĉi tiun
regulon kun kelkaj esceptoj: Tierenparadis = *animalojparadizo.
Tamen en Esperanto oni havas la ekstran regulon, ke oni povas meti
"kosmetikan" literon "o" inter la du elementoj por faciligi la
prononcadon. Ĉi tiu kosmetikaĵo ne havas kategorian
(substantivan) signifon nek funkcion, ĉar unu vorto povas esti
en nur unu kategorio (Z faris nur kelkajn esceptojn: dum la tago;
dum li legis. .
6) Ĉiuj aglutinaj lingvoj povas uzi "finaĵojn", t.o.
kategoriilojn kaj la pluraligilo (j) kaj la kazigilo (esence ĝi
estas anstatauanto de prepozicio, eĉ en Esperanto). Ciu
kunmetaĵo povas finiĝi per kategorigilo (nur kvar el la
Esperantaj kategorioj havas specialan finaĵon) kaj per
pluraligilo kaj per kazigilo, same kiel la nekunmetitaj vortoj. Tio
kutime okazas ankau en etnaj lingvoj.
7) Por praktikaj tialoj en Esperanto oni nomas la finaĵojn
radikoj, ĉar tiel oni povas pli facile vidi, kiu estas la nuda
radiko. Oni povas diri la samon pri la etnaj lingvoj. En ĉiuj
tiuj lingvoj la finaĵoj ne havas la saman karakteron kiel la
(aliaj) radikoj, ĉar oni normale ne uzas ilin aparte, nek en
Esperanto nek en etnaj lingvoj. Oni povas diri ke kunmetaĵo
konsistas el tri radikoj, sed tio estas sensenca ĉar oni neniam
uzas la trian radikon (finaĵon) kiel memstaran radikon au
vorton. En neniu lingvo. Do ne estas en tio diferenco inter
Esperanto kaj la aliaj aglutinaj lingvoj. Kaj eĉ se por
praktikaj tialoj ni en Esperanto parolas pri tri elementoj en
kunmetaĵo (oni povus diri la saman pri etnaj lingvoj), la
finaĵo ne elvenis el sendepende uzata radiko, nur el
ŝajnradiko. Krome en Esperanto ne ĉiuj kunmetaĵoj
havas finaĵon: mal-antau. Same en etnaj lingvoj. La
finaĵoj estas gravaj, ĉar ili pliprecizigas le sencon, sed
kiel karakteraĵo ili ne estas en Esperanto gravaj, ĉar
funkciantaj same kiel en la etnaj lingvoj. Do estas sensenca diri ke
Esperanto pro la finajoj estas malpli aglutina, izola, ĉar la
samo okazas en etnaj lingvoj. Kontraue: Esperanto estas pli aglutina
ol la aliaj, pro punkto 3).
Amike, Marcel Leereveld, Melburno.
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages