teknopati-o
Renato Corsetti
Ĉu ne?
Renato
Antonio De Salvo
Renato Corsetti:
>teknopati-o
--> profesi-a mal-san-o
Ĉu ne?
Mi respondas:
PIV mem indikas cxi tiun alternativon.
Persone, tamen, mi preferas paroli pli gxenerale pri “labormalsano”, analoge al “laborakcidento” kaj “labormedicino”, cxar “laboro” ampleksas jen tiun memnsan jen tiun manan.
Mi kutimas, ja, je distingo, kiun oni draste faras en itala lingvo, inter “professione” (= profesio) kaj “mestiere” (= metio); la unua termino estas rezervita al la tiel diritaj “liberalaj artoj” (kuracisto, advokato, instruisto ktp), dum la dua al la manaj laboroj (masonisto, elektristo, lignajxisto ktp); iom kontrauxtendence, tamen, en la itala oni parolas pri “malattia professionale” ankaux kiam temas pri malsano ligita kun metio (ekzemple, asbestozo) - kaj, cetere, estas malfacile trovi malsanon ligitan kun liberala profesio, krom se temas pri profesiuloj kiuj manipulas kemiajxojn aux mastrumas radiadon kaj simile.
En esperanto, laux la difino en NPIV (“cxiu okupo, per kiu oni akiras vivrimedojn”) kaj laux la uzo farita de Zamenhof (“profesio de fisxkaptisto”), sxajnas ke tia distingo ne ekzistas; sed laux mi gxi estas bezonata, se oni volas/ devas trafe traduki nacilingvajn tekstojn, en kiuj tiu diferenco ekzistas kaj ecx estas emfazata (en itala lingvo, ekzemple, kiam oni volas diri ke iu kuracisto estas monavida, oni diras ke por tiu kuracisrto “medicino ne estas profesio, sed metio”, kaj se oni volas diri ke aktoro estas aktoracxo, oni diras ke li estas “mestierante” = fusxmetiisto).
Estas interese rigardi, kiel oni diras “profesia malsano” en kelkaj lingvoj:
angle: occupational disease
germane: Berufskrankheit
pole: choroba zawodowa
france: maladie professionnelle
hispane: enfermedad profesional
itale: malattia professionale
Gxis
Antonio
Renato Corsetti
Persone, tamen, mi preferas paroli pli gxenerale pri “labormalsano”
teknopati-o --> labor-mal-sano
Mi komprenas ke la prefero pri "profesi-" estas iom latineca. Kiel oni dira tion en la japana?
Amike
Renato
Harri Laine
sed mi volas forte kontraŭdiri la opininion de Antonio pri "profesio",
ĉar mi timas, ke tio iel videblos en la rekomendoj de la Bonvortaro.
Antonio De Salvo skribis, 3.11.2008 21:03:
> Mi kutimas, ja, je distingo, kiun oni draste faras en itala lingvo,
> inter “professione” (= profesio) kaj “mestiere” (= metio); la unua
> termino estas rezervita al la tiel diritaj “liberalaj artoj” (kuracisto,
> advokato, instruisto ktp), dum la dua al la manaj laboroj (masonisto,
> elektristo, lignajxisto ktp);
...
> estas bezonata, se oni volas/ devas trafe traduki nacilingvajn tekstojn,
> en kiuj tiu diferenco ekzistas kaj ecx estas emfazata
Mi povas tute egale argumenti, ke tia distingo estas *ne* bezonata sed
embarasa kaj malutila, se oni tradukas nacilingvajn tekstojn, en kiuj
la diferenco *ne* ekzistas kaj eĉ estas apenaŭ komprenebla. Malutilege
estas, se oni eĉ provas enkonduki en Esperanton tiujn malestimajn
nuancojn, kiujn la ekzemploj de Antonio montras ekzistantaj en la
itala "mestiere". La zamenhofa "profesio de fiŝkaptisto" kaj la PIVa
difino estas tute adekvataj. – Aŭ ĉu vi proponas iun alian vorton ekz.
por la germana "Beruf", sveda "yrke", finna "ammatti"?
Okaze de nepra bezono oni ja povas paroli pri "metia profesio",
"liberala profesio" (kvankam tian uzon de "liberala" mi opinias iom
stranga). Ja ekzistas ankaŭ alitipaj klasadoj, ekz. blukoluma,
blankakoluma, manlabora, intelektula, korpa, mensa, ktp.
Kvankam vortoj similaj al "profesio" en kelkaj lingvoj rilatas ĉefe al
intelektula laboro, tamen la adjektivo samradika ("professional" aŭ io
simila) povas havi tute ĝeneralan signifon "laboranta kontraŭ pago" aŭ
"lerta en sia laboro". Ankaŭ tion oni vidu kiel subtenon al la pli
ĝenerala signifo de nia "profesio", kiu aperas ĉe Z, kaj en niaj
klasikaj vortaroj (Kabe, PV...).
Pri "teknopatio" (mi ekridis vidante tian vorton, kiu ŝajnas al mi
lingva karikaturo aŭ satiraĵo) mi opinias, ke "labormalsano", kiun
preferas Antonio, estas tre bona, sed ankaŭ "profesia malsano" estas
akceptebla.
Amike
Harri
Renato Corsetti
liberala [2oa] (profesio, eduko) = kler-a, ne-tehxnik-a
Se oni rigardas en PIV pri "liberala" oni trovas amaseton da signifoj, kaj en la 2-a Oficala Aldono oni enkondukis ĝin eĉ sen traduko, ĉar tiu vorto laŭ la akademianoj apartenas al Espernato laŭ la 15-a regulo.
Amike
Renato
Pilar Otto
el lingvo, kiu distingas kiel la itala, oni certe povas elturnigxi per
kunmetajxoj, adjektivoj k.s. Mi suspektas, ke laux la distingo de Antonio
tiu, kiu perlaboras sian panon ludante pianon, plenumas profesion, sed tiu,
kiu perlaboras sian panon agordante (la saman) pianon, plenumas metion -
kvankam ambaux uzas siajn manojn por la plenumo de la laboro! Ni atentu
ankaux pri la adverbo "profesi(ec)e" = "ne-amator(ec)e": metiisto, ekz.
masonisto, povas tre profesie plenumi sian laboron.
Otto
Harri Laine
> Eble vi sugestas ke ni havu linion de ĉi tiu speco:
>
> liberala [2oa] (profesio, eduko) = kler-a, ne-tehxnik-a
Eble jes, se vi opinias, ke "liberala" signifas tion. Sed ĉu ne
profesio estu "klerula" kaj eduko eble "(ĝenerale) kleriga"?
Harri
Renato Corsetti
| liberala [2oa] (profesio, eduko) = kler-a, ne-tehxnik-a Harri:
Eble jes, se vi opinias, ke "liberala" signifas tion. Sed ĉu ne profesio estu "klerula" kaj eduko eble "(ĝenerale) kleriga"?
liberala [2oa] (profesio, eduko) = kler-a, kler-ul-a, ne-tehxnik-a (pri profesio); (ĝeneral-e) kler-ig-a (pri eduko) Kion vi pensas? Renato
Antonio De Salvo
Mi notis la malfavorajn reagojn al mia pledo por distingo inter profesio kaj
metio.
Mi allasas, ke lauxgrade malaperas la iama distingo inter "intelektaj
profesioj" kaj "manaj profesioj", kaj cxiam pli oni akceptas la ideon, ke
oni ne tiom konsideru la tipon de laboro, kiom la fakton, ke oni faras gxin
profesie, nome surbaze de akirita klerigo, konstante kaj kiel cxefan
vivrimedon: en cxi tiu senco mi komprenas ankaux la esprimon de Zamenhof pri
profesio de fisxkaptisto (do, ne amatora fisxkaptisto, sed iu kiu gajnas
sian panon per fisxkaptado).
Krome, konfirme al la tezo de Harri Laine kaj malkonfirme al la mia, mi
devas agnoski ke la itala verkisto Alessandro Manzoni (1785-1873), kies
romano "La Gefiancxoj" estas ankoraux hodiaux proponata al la italaj
lernantoj kiel modelo de bona itala lingvo, skribis pri la cxefrolulo ke
"esercitava la PROFESSIONE di filatore di seta", kvankam en la esperanta
traduko de Battista Cadei tio farigxas "li praktikis la METION de
silko-sxpinisto" (mi vetus, tamen, ke se simpla itala lernanto skribus ion
similan al la frazo de Manzoni, li ricevus malbonan noton: sed estas konate,
ke "al potenculo, cxio permesita").
Plie: en la itala ekzistas la esprimo (sankciita en la punkodo) "profesia
deliktulo", kiu indikas homon, kiu cxerpas siajn vivrimedojn el deliktoj.
Krome (mi devas honeste agnoski la fenomenojn al mi malfavorajn) la lernejo,
kiu havigas fakan klerigon cele al praktikado de metio, nomigxas en la itala
"scuola professionale" (por-profesia lernejo), dum tiu kiu klerigas por
praktikado de profesio je abiturienta nivelo nomigxas "teknika instituto".
Konklude: mi akceptas ne fari distingojn. Se, eventuale, mi devos
diferencigi pianiston disde agordisto (laux la proponita ekzemplo) mi nomos
la unuan "artisto", kaj la duan "metiartisto".
Amike
Antonio De Salvo