Esperanto ne estu simpla lingvo sen etiko

[Johano Karlo Rinaldo]

Zamenhof forte suferis la decidon de tiama esperantistaro ne surpreni la internan ideon de Eo, t.e. liajn homaranajn ideojn

• Mi estas homo, kaj la tutan homaron mi rigardas kiel unu familion; la dividitecon de la homaro en diversajn reciproke malamikajn gentojn kaj gentreligiajn komunumojn mi rigardas kiel unu el la plej grandaj malfeliĉoj, kiu pli aŭ malpli frue devas malaperi kaj kies malaperon mi devas akceladi laŭ mia povo.
• Mi vidas en ĉiu homo nur homon, kaj mi taksas ĉiun homon nur laŭ lia persona valoro kaj agoj. ĉiun ofendadon aŭ premadon de homo pro tio, ke li apartenas al alia gento, alia lingvo aŭ alia socia klaso ol mi, mi rigardas kiel barbarecon.

Mi ĵus legis ke la usona universitato de Harvard decidis elimini ĉe la universitata doktoriĝo "master" la vorton "master", ĉar ĝi fontas el sklavista nomo.
Ja la lingvoj - ankaŭ la usona! - estas ĉiam atentaj al etikaj temoj.

Malgraŭ tio mi ege bedaŭras ke eĉ ne estis pridskutataj miaj du proponoj

- raso > besta/animala subspecio
- rasismo >  laŭhaŭtkolora homapartigismo
 ... esperanto ne estu nur lingvo malatenta al etiko, tamen ankaŭ modela lingvo laŭ etikaj tutmondaj valoroj.

JoKo

[Johano Karlo Rinaldo]

Johano Karlo Rinaldo
> ...miaj du proponoj

>> - raso > besta/animala subspecio
>> - rasismo > laŭhaŭtkolora homapartigismo

Vere mi jene modifas miajn du proponojn

1e - pri raso: peti eliminon (aŭ almenaŭ ke oni deklaru "arkaika") en la PIV
vortaro la 3an signifon (aro da homoj, kiuj pli-malpli klare montras ĉe kelkaj
korpaj trajroj). Kaj simile en la aliaj vortaroj.

2e - rasismo > laŭhaŭtkolora homapartigism

JoKo

[Michał Ryszard Balicki]

Pri la unua propono: „Subspeco” jam ekzistas en la vivoscienca vortprovizo kun tute
alia signifo ol „raso”. Ekzemple ni havas specon Canis lupus, al kiu apartenas kelkajn
subspecojn, ekzemple Canis lupus familiaris (hundo), Canis lupus dingo (dingo),
Canis lupus chanco (tibeta lupo) aŭ Canis lupus lupus (ordinara lupo, eŭropazia lupo).

Ni havas specon Homo sapiens kaj ties subspecojn Homo sapiens neanderthalensis
(neandertala homo), Homo sapiens sapiens (nuntempa homo, homo), Homo sapiens
fossilis (kromanjona homo), Homo sapiens idaltu (herta homo, antikva homo). Oni
povas diri pri rasoj de vivuloj apartenanataj al la sama subspeco aŭ speco, se ĝi ne
estas dividata en subspecojn.

Pri la dua: Ĉu vi vere opinias, ke forigo de la internacia, logike kunmetita, uzata vorto,

favore al io simile longa, kiel via dekunusilaba „laŭhaŭtkolora homapartigismo” lingvon

povas plibonigi? Sed eĉ se vi proponus malpli longan „haŭtkolorismo”, ties uzo signifus,

ke homaj rasoj egalas al grupoj de homoj havantaj la saman haŭtkoloron kaj tio ne veras.

Mi komprenas, ke uzo de la vorto „raso” povas estigi problemojn en buŝo de malbonuloj;

mi komprenas, ke ĝi portas kun si pezon de misuzoj okazintaj en la XIX kaj XX jarcento.

Sed tiuj faktoj ne signifas, ke ĉiu uzo de la vorto servas al dividado de homoj en grupojn

malamikajn, ĉar ja ne ĉiu dividado tion faras. Oni povas bone uzi je „raso” dirante pri

historio de grupoj de homoj, bazante sur la scienco de ilia genetiko. Kaj eĉ se al iu

ne plaĉas „raso” kaj ĝi opinias, ke rasoj entute ne ekzistas, ĝi povas plu uzi la vorton
„rasismo”, almenaŭ volante tiel esprimi, ke ekzistas malaprobenda ismo, kiu je ili fidas.

--
--
la vortoj, pri kiuj ni diskutas ĉi tie, estas troveblaj en la listoj ĉe:
http://bonalingvo.net/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj
---
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "la bona lingvo" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to la-bona-lingv...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.

--

ϻϐ

[Antonio De Salvo]

 

JoKo:

>Mi ĵus legis ke la usona universitato de Harvard decidis elimini ĉe la universitata doktoriĝo "master" la vorton "master", ĉar ĝi fontas el sklavista nomo.
>Ja la lingvoj - ankaŭ la usona! - estas ĉiam atentaj al etikaj temoj.

Mi respondas:

Mi aprezas, el etika vidpunkto, la zorgojn de Johano Rinaldo; sed certe nek mi nek li sukcesos, kiel oni diras en la tala, “rektigi la krurojn de la hundoj”, malgraux cxia sindonemo.

 

Pri la aparta demando: ni ne parolu pri etikaj temoj en la uson-angla: la modifoj/ anstatauxigoj estas tie farataj ne pro iu supera celo, sed nur por eviti civilajn pocesojn kaj monajn kompensojn favore al personoj kiuj sentas sin lingve diskriminaciataj: do la intervenoj okazas ne pro etikaj principoj, sed pro intereso. Kaj ne malofte oni sercxas pretekston por procesi, profitante la fakton, ke la usonaj tribunaloj estas tre pli komplezemaj ol, ekzemple, tiuj italaj (mi mem estis jugxisto dum 40 jaroj, gxis la fino de 2015, kaj mi tute ne estus praviginta, ekzemple, la postulon elimini la vorton “master”, simple cxar master signifas ne nur “mastro”, sed ankaux - kaj precipe, en cxi tiu kazo) - “magistro” (el la latina “magister”, siavice el “magis” = pli), do sen rilato kun la duopo mastro-sklavo, sed en rilato kun “majstro”.

Cetere, se el la itala lingvo oni devus elimini cxiujn vortojn kiuj povas memorigi mastrojn/ sklavojn, ekzemple oni ne plu rajtus diri ke oni “regas” iun lingvon, cxar en la itala la responda verbo estas “padroneggiare”, do konduti kiel padrone/ mastro.

Pli gxenerale: kiel oni diris jam antikve, “nomoj estas konsekvenco de ajxoj”; oni unue eliminu la diskriminaciojn, kaj nur poste oni povas pensi forigi ankaux la nomojn (pli precize: ne forigi, sed flankenmeti, cxar cxiam oni bezonos rilatigi sin al ne plu aktualaj terminoj, parolante pri malnovaj tempoj).

Gxis

Antonio De Salvo