radiestz-o

[Renato Corsetti]

Ĉu

radiestez-o --> verg-o-diven-ad-o ?

Amike

Renato

[Antonio De Salvo]

Renato Corsetti:

>Ĉu
>radiestez-o --> verg-o-diven-ad-o ?

Unuavide, rabdomancio kaj radiestezo sxajnas sinonimoj, cxar ja temas pri tio, ke oni sercxas per vergo kasxitajn objektojn; tamen:

1) rabdomancio montras la ilon, per kiu oni sercxas (rabdo = vergo), dum radiestezo montras la rimedon, tra kiu oni sercxas (radi-o, en la senco radiado);

2) cxe rabdomancio oni utiligas vergon, kaj cxe radiestezo pendolon;

3) rabdomancio estas agado (divenado), dum radiestezo estas kapablo (sentokapablo);

4) mi dubas, ke radiestezo estas “divenado” (krom se per tiu vorto oni komprenas sercxadon de kasxitaj objektoj).

Gxis

Antonio

 

 

 

 

[Renato Corsetti]

Antonio:

4) mi dubas, ke radiestezo estas “divenado” (krom se per tiu vorto oni komprenas sercxadon de kasxitaj objektoj).

Tion mi komprenis de NPIV. Ĉiuokaz emi estas preta sekvi vin. Kiel estu nia linio:

radioestezo --> ..................?

Amike

Renato

[Antonio De Salvo]

Antonio:

>4) mi dubas, ke radiestezo estas “divenado” (krom se per tiu vorto oni komprenas sercxadon de kasxitaj objektoj).

Renato:

>Tion mi komprenis de NPIV. Ĉiuokaz emi estas preta sekvi vin. Kiel estu nia linio:

radioestezo --> ..................?

Mi ne scias kion proponi; eble radiosentumo aux radiokaptado, sed mi dubas, ke neniu komprenos, pri kio temas.

Gxis

Antonio

 

[Renato Corsetti]

Antonio:

Mi ne scias kion proponi; eble radiosentumo aux radiokaptado, sed mi dubas, ke neniu komprenos, pri kio temas.

Bone. Ni atendu sugestojn d ela aliaj.

Amike

Renato

[ro-esp]

Law mi cxi tiea uzado de -diven- ne helpas tiujn kiuj konas la vorton
(NL-e "raden, gissen", angle "guess" , germane "raten", F-e "deviner")

La "NL-a" vorto kiun proponas Desmedt (radiesthesie)ne troveblas en
mia enciklopedio. "Rabdomantie" jes troveblas.

Cxi momente mi do favoras linion kia:
-radiestezio--> rabdumad(teori?)o

gxis, Ronaldo

[Renato Corsetti]

Ronaldo:

Cxi momente mi do favoras linion kia:
-radiestezio--> rabdumad(teori?)o

Jes, sed tio kuntrenas, ke vi akceptas la radikon "rabd-". Eble ni ne solvos la problemon pri radioestezo, se neniu diros al ni, kiel oni diras ĝin en la hebrea, ĉina, japana, persa, ktp.

Amike

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

> Eble ni ne solvos la problemon pri radioestezo, se neniu diros al ni, kiel oni diras ĝin en la hebrea, ĉina, japana, persa, ktp.

Ĉu nederlanda vorto ankaŭ povus helpi? "Roedelopen"? Roede tiukaze signifas vergon, lopen estas marŝi en Nederlando, kuri en Flandrio. La vergo uzata de iuj por "sensi" iujn (science ne pruvitajn) radiojn nomiĝas "wichelroede". La vorto "wichelen" laŭ mia kompreno signifas "radiestezi".

En franclingva vikipedio

 http://fr.wikipedia.org/wiki/Radiesth%C3%A9sie

oni asertas, ke la vorto radiesthésie anstataŭas la arĥaikan vorton rhabdomancie.

Ĉu radiestezo -> verg-o-sens-ad-o ?

 

Amike salutas

Leo

 

[Antonio De Salvo]

Leo De Cooman:

>Ĉu radiestezo -> verg-o-sens-ad-o ?

 

Laux mi, jes

Gxis

Antonio

 

[Nguyen Xuan Thu]

Eblas, ke la vjetnama helpus.

 

rhabdomancie (fr.) tradukas per thuật bói que /thuat boj kŭe/ thuat = arto; boi = diveni; que: bastoneto, stango.
rhabdomancien (fr.) tradukas per thầy bói que. /thej boj kŭ/ = thay = isto; boi = diveni; que: bastoneto. La tuta vorto signifas : homo, kiu divenas per bastoneto. perbastoneta divinisto.

 

radiesthésie (fr.) tradukas per khả năng cảm tia /ĥa nang kam tie/ . Kha nang = ebleco, kapableco, cam = senti; tia = radio

La tuta vorto signifas: kapableco senti la radiojn (supoze emisiitajn de objektoj kiel stango, bastoneto, pendolo ktp) por trovi oron, akvon, monon, eĉ por kuraci.

radiesthésiste(fr) tradukas per người cảm tia = la persono, kiu praktikas tiun arton. radisentemulo.

 

Do la 2 vortoj ne estas tute sinonimoj.Radioestezio estas pli ĝenerala.  Ne nepras, ke la ilo uzata ĉikaze estu stangeto aŭ bastoneto. 

 

Amike,

Thu 
 

Version: 8.5.364 / Virus Database: 270.12.67/2174 - Release Date: 06/13/09 17:54:00

[Antonio De Salvo]

Post la valora kontribuo de Nguyen Xuan Thu:

 

radiosensado

Gxis

Antonio

 

 

[Renato Corsetti]

Dankon al ĉiuj lastatempaj kontribuintoj kaj aparte al Nguyen Xuan Thu. Se Zamenhof (kaj la redaktantoj de PIV) estus konintaj la turkan kaj la vjetnaman, Espernato estus tute alia.


mi konsentas pri

radiestez-o --> radi-o-sens-ad-o

sed mi eĉ preferus

radiestez-o --> radi-o-sent-ad-o

Ni ja esprimis dubojn pri la radiko "sens-" en aliaj partoj de la listo.

Amike

Renato

[LajzTajfuno]

Saluton!

Tion mi ne jam sciis!
Mi scivolas, kia diferenco estas inter *radiko* senc- kaj sent-.

Dankon!

[Renato Corsetti]

Lajz:

Mi scivolas, kia diferenco estas inter *radiko* senc- kaj sent-.

"senc-o" estas la signifo de io.
"sent-i" estas la ricevado de impreso pri io ĉefe per la internaj sent-organoj aŭ per tuŝado.

Amike

Renato

[LajzTajfuno]

Ve, mi mistipis...

Kiel pri "sens-"?

[Pilar Otto]

LajzTajfuno skribis:

> Ve, mi mistipis...
>
> Kiel pri "sens-"?

"Senso", laux iuj bonlingvuloj "sentumo", estas cxiu el la manieroj, per
kiuj la korpo registras ion. Tradicie (almenaux en okcidento) oni diras, ke
la homo havas 5 sensojn: vidon, auxdon, flaron, guston kaj palpon.
(Instruisto mia tamen asertis, ke la homo havas 14 sensojn!) La verbo
"sensi" do signifas "registri per ajna sens-organo".

Amike,
Otto

[Leo De Cooman]

Otto skribis:

> (Instruisto mia tamen asertis, ke la homo havas 14 sensojn!) La verbo
> "sensi" do signifas "registri per ajna sens-organo".

Saĝan instruiston vi havis!
Kiam oni diras "mi sentas malsaton", ne temas pri la sama tuŝorgano, kiu
sentas varmon, ktp.

Amike salutas
Leo

[Renato Corsetti]

Otto:

> "Senso", laux iuj bonlingvuloj "sentumo"

Efektiv een nia listo ni havas tion.

Atentu je tio, kion nature diras parolanto de Esperanto kiel Leo en
posta mesaĝo: "mi sentas malsaton" kaj ne "mi sensas malsaton".

Amike

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

>Atentu je tio, kion nature diras parolanto de Esperanto kiel Leo en
posta mesaĝo: "mi sentas malsaton" kaj ne "mi sensas malsaton".

Mi ankaŭ ne skribis "mi sentumas malasaton", nek "mi vidis, mi aŭdis", ktp.
Eble estis tajperaro mia :-)

Amike salutas
Leo

[Renato Corsetti]

Leo:

Mi ankaŭ ne skribis "mi sentumas malasaton"

Ne, Leo, vi parolas kiel normala parolanto de normla Esperanto. Ankaŭ mi diras "mi sentas malsaton" kaj ankaŭ aliaj 2 milionoj da esperantistoj (se ili estas tiom). Kaj oni diras ankaŭ "mi sentas malvarmon", "mi sentas amon", "mi sentas doloreton en la dekstra orelo", ktp.

Amike

Renato

[Pilar Otto]

Mi sentas(!) bezonon diri, ke mia mesagxo pri "senso" estis intencita nur
kiel respondo al demando. Tiun respondon mi volis doni kiel eble plej
senpartie kaj senpolemike. Mi ja scias, ke SENT rilatas ne nur al la
senso/sentumo, kiun mi en la alia mesagxo nomis "palpo". Mi jxus uzis la
verbon, montrante ne al registrado de io ekstera, sed al mensa stato. Mi
ankaux scias, ke tiu vorto en la latina lingvo havis signifon tre vastan,
kiu diverse manifestigxis en diversaj latinidaj lingvoj: en la franca gxi
povas signifi "flari". En la hispana lingvajxo de mia bopatrino, kiu
naskigxis en Galegujo, "sentir" ofte signifas "auxdi", kiel en la klasika
kaj antauxklasika hispana. Mi ne mirus, se "sentire" signifus "auxdi" ankaux
en la moderna itala.

Otto

> AVG trovis neniun viruson en la sendita mesagho
> Checked by AVG - www.avg.com
> Version: 8.5.364 / Virus Database: 270.12.70/2177 - Release Date:
> 06/15/09 05:54:00

[Renato Corsetti]

Otto:

Mi ne mirus, se "sentire" signifus "auxdi" ankaux 
en la moderna itala.

Precize. Tiu estas la ĉefa vorto por "aŭdi".  "Udire" estas tro literatura. Dum mia tuta vivo mi ne aŭdis iun diri en normala konversacio "odo" por "mi aŭdas". Ĉiuj normale diras "sento". Antonio povas precizigi miajn impresojn.

Krome oni sentas ĉion alian per la animo, per la korpo, ktp.

Amike

Renato

[ro-esp]

From: Renato Corsetti

Ronaldo:
>> Cxi momente mi do favoras linion kia:
>> -radiestezio--> rabdumad(teori?)o

> Jes, sed tio kuntrenas, ke vi akceptas la radikon "rabd-".

neeviteble, cxar mi ne bone kapablas esprimi la aferon sen vorto tia

From: "Leo De Cooman"

> Ĉu nederlanda vorto ankaŭ povus helpi? "Roedelopen"?

*wichel*roede lopen (ne konfuzu kun spitsroeden ;-))

> Roede tiukaze signifas vergon, lopen estas marŝi en Nederlando,
> kuri en Flandrio. La vergo uzata de iuj por "sensi" iujn (science ne
> pruvitajn) radiojn nomiĝas "wichelroede".

efektive

> La vorto "wichelen" laŭ mia kompreno signifas "radiestezi".

law mia enciklopedio, gxi signfas "awguri, prognozi,profeti",
same kiel la germana "wickern". Se mi bone memoras, la
angla termino estas wogle(-rod)

> Ĉu radiestezo -> verg-o-sens-ad-o ?

kaj se okazas ne per vergo, sed per pendolo (?pendel) ?

From: Nguyen Xuan Thu

> Eblas, ke la vjetnama helpus.

> *rhabdomancie* (fr.) tradukas per *thuật bói que* /thuat boj kŭe/

thuat =
> arto; boi = diveni;

Mi ekkredas ke la problemo fontas el la franca: "deviner" signifas
kaj "awguri" kaj "diveni". Vjetnam iam estis franca kolonio, cxu ?

From: "Antonio De Salvo"

> radiosensado

tio povus esti interpretata kiel sensado den radioj kies ekzisto jes
estas science pruvita. Alivorte: tiu termino estas tro malpreciza

gxis, Ronaldo

[Antonio De Salvo]

 

Otto:

>Mi ne mirus, se "sentire" signifus "auxdi" ankaux  en la moderna itala.

Renato:

>Precize. Tiu estas la ĉefa vorto por "aŭdi".  "Udire" estas tro literatura. Dum mia tuta vivo mi ne aŭdis iun diri en normala konversacio "odo" por "mi aŭdas". Ĉiuj normale diras "sento". Antonio povas precizigi miajn impresojn.
>Krome oni sentas ĉion alian per la animo, per la korpo, ktp.

Fakte, “senti” estas falsa amiko por italaj esperantistoj, cxar en la itala “sentire” montras preskaux cxiujn eblajn manierojn de perceptado (escepte de vido): per la oreloj (= auxdi), per la tusxo, per la flaro, per la gusto, per la hauxto, per la korpaj organoj, per la animo. La verbo “udire” (el la latina “audire” = auxdi) estas klera termino, kiun la ordinara itala homo uzas nur en skriba kunteksto (la itala parolata lingvo estas alia ol tiu skriba).

 

En esperanto, kontrauxe, estas neta distingo inter “senti” kaj “auxdi”; ekzemple:

Jeremia 51,51: ni hontis, kiam ni aŭdis la insulton (Z);

(en la itala, oni diras sendistinge “sentire vergogna” = honti, senti honton kaj “sentire l’insulto” = auxdi la insulton)

 

krome, apud la uzo de “senti”, en esperanto oni emas utiligi, anstataux verbo+substantivo, la verbigon de la substantivo plus ek-:

 

Ijob 4,14: cxiuj miaj ostoj eksentis timon (Z);

Ijob 14, 9: eksentinte la odoron de akvo, gxi denove verdigxas (Z)

Ijob 17,8: la justuloj eksentos teruron (Z);

 

1 Samuelo 18,12: Saul ektimis Davidon (Z);

Josxuo 7,21: mi ekdeziris ilin (Z);

aux oni utiligas –igx:

Genezo 32,7: Jakob tre ektimis kaj afliktigxis (Z);

Jesaja 26,18: ni turmentigxis (Z);

Jesaja 57,10: pro tio vi ne lacigxis (Z);

2 Samuelo 4,1: la tuta Izrael konsternigxis (Z);

aux oni utiligas suferi:

Genezo 41,55 la tuta Egipta lando eksuferis malsaton (Z)

Gxis

Antonio

 

[Fra Simo]

2009/6/16, ro-esp <ro-...@dds.nl>:

From: Renato Corsetti


Ronaldo:
>> Cxi momente mi do favoras linion kia:
>> -radiestezio--> rabdumad(teori?)o

> Jes, sed tio kuntrenas, ke vi akceptas la radikon "rabd-".

neeviteble, cxar mi ne bone kapablas esprimi la aferon sen vorto tia

 

      La greka vorto "rhabdos" (en kiu la fina konsonanto estas kaza finajho) signifas "vergo" (tial ankaue lau la temoj kaj kuntekstoj "baston(et)o", "brancho", "strio", verso"...). Kial do Esperante parolante diri greke "rabd/o" anstatau Esperante "verg/o" ?  Kiam, pro ne sufichanta kunteksto, oni bezonas apartan vorton por tia vergo, per kiu oni divenadas, facile estas diri "diven/verg/o" : oni trovas en la PIV anstatau difino ghuste tiun fortradukajhon (ni jam scias, ke ofte en tiu(j) vortaro(j) simile okazas).

 

     Ni tamen eble devas plu cerbumi, pro tio, ke "radiesteziistoj" ne nur helpe de vergoj serchadas, kaj ke eble ni volos diferencigi ilian arton disde antauaepoka vergodivenado, kiun lastan iuj volus nomi "rabdomanci/o", kontraue al "radiestezi/o". Tamen povus okazi, ke ni venus al tiu konkludo, ke "(diven/)verg/o" malgraue povas sufichi.

[Fra Simo]

2009/6/15, Renato Corsetti <renato....@gmail.com>:

     En nia ssv-tabelo ni ja havas la jenan paragrafon :

sens·o [8oa] ~ sent·il·o, sent·um·o 

     La demandojn pri sufikso ni nun preterlasu. Klare estas, ke radikon "sens/", kunpushighantan signife kun "sent/" kaj sone kun "senc/", ni ne rajtas enlasi en Esperanton.
 

 

[Pilar Otto]

Francisko:
> La greka vorto "*rhabdos*" (en kiu la fina konsonanto estas kaza

> finajho) signifas "vergo" (tial ankaue lau la temoj kaj kuntekstoj
> "baston(et)o", "brancho", "strio", verso"...). Kial do Esperante

> parolante diri greke "*rabd/o*" anstatau Esperante "*verg/o*" ?

> Kiam, pro ne sufichanta kunteksto, oni bezonas apartan vorton por tia

> vergo, per kiu oni divenadas, facile estas diri "*diven/verg/o*" :
> oni trovas en la *PIV*anstatau difino ghuste tiun fortradukajhon (ni

> jam scias, ke ofte
> en tiu(j)
> vortaro(j) simile okazas).

Por-informe: en la norvega oni diras "ønskekvist", lauxvorte
"dezir-brancxeto" aux "dezir-vergo". En la hispana mi ne konas vorton por la
vergo mem, sed ja por la uzisto de tia vergo. Atentu, Renato: TIU VORTO
ESTAS ARABDEVENA: "zahorí". Jen kion la vortaro de la Hispana Regxa Akademio
diras pri gxi:

zahorí.
(
Del
ár.
hisp.
*zuharí, y este
del
ár.
clás.
zuhari, geomántico,
der. de
azzuharah
, Venus).
1. com.
Persona a quien se atribuye la facultad de descubrir lo que está oculto,
especialmente
manantiales subterráneos.
2. com.
Persona perspicaz y escudriñadora, que descubre o adivina fácilmente lo que
otras
personas piensan o sienten.

Versxajne vi ne bezonas tradukon, cxar la vortoj de la klarigo suficxe
similas al la respondaj Esperantaj vortoj. Esceptoj eble estas "manantial" =
"fonto" kaj "escudriñadora" = "sercxema, esplorema". Mi eble diru, ke "ár.
hisp." signifas "Hispanuja araba", "ár clás." "klasika araba", "der."
"derivita", kaj "com." "komungenra", do kaj vira kaj ina.

Otto

[Renato Corsetti]

Otto:

en la norvega oni diras "ønskekvist", lauxvorte 
"dezir-brancxeto" aux "dezir-vergo".

Interese.

zahorí.
azzuharah
  

Efektive azzuharah laŭ mia vortaro estas Venuso (la diino kaj la planedo).

Interesaj vortaraj vojaĝoj.

amike

Renato

[Bertilo Wennergren]

Otto skribis:

> Por-informe: en la norvega oni diras "ønskekvist", lauxvorte
> "dezir-brancxeto" aux "dezir-vergo".

Bele. Tian vorton la Sveda lingvo ne havas.

Mi nun ne havas PIV-on aŭ ian ajn alian vortaron ĉemane, sed
laŭ mia (kadukiĝanta) memoro en PIV troviĝas la kunmetaĵo
"divenvergo", kiu - se mi ne eraras - signifas ĝuste tion.

--
Bertilo Wennergren <http://bertilow.com>

[Renato Corsetti]

Bertilo:

laŭ mia (kadukiĝanta) memoro en PIV troviĝas la kunmetaĵo
"divenvergo", kiu - se mi ne eraras - signifas ĝuste tion.

Jes! Kaj tion ni registris en la listojn.

Amike

Renato

[Fra Simo]

2009/6/15, Antonio De Salvo <antonio...@tiscali.it>:

Post la valora kontribuo de Nguyen Xuan Thu:

 

radiosensado

     Kio do estas "radio/o" ?

 

     Pri "sens/" mi jam diris sufichajn kialojn, pro kiuj ni ghin malrekomendu.

[Antonio De Salvo]

Antonio:

>radiosensado

 

Francisko:

>Kio do estas "radio/o" ?

 

Mi intencis paroli pri radi-o en la senco 2 de NPIV (elsendajxo de neluma fonto), uzante ankaux la “o” por pli facila elparolo kaj komprenebleco (NPIV diras ankaux, por distingi la signifon disde la radiado de luma fonto).

Cetere, tio jam okazas cxe multaj vortoj kunmetitaj per “radi-o”: radioastronomio, radioelektro, radioterapio ktp.

Gxis

Antonio

 

[Renato Corsetti]

Antonio:

Mi intencis paroli pri radi-o en la senco 2 de NPIV (elsendajxo de neluma fonto), uzante ankaux la “o” por pli facila elparolo kaj komprenebleco

Perfekte. Ĝenerale oni retenas la "-o" eĉ en "radi-o-amator-o", kiu povus esti "radi-amatoro". Cetere ni, la italoj, estas retenantoj de lig-vokaloj pro pli bela elparolo (subjektiva juĝo).

(NPIV diras ankaux, por distingi la signifon disde la radiado de luma fonto).

Ĉu NPIV enkondukas la radikon radio-o?

amike

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

>Ĉu NPIV enkondukas la radikon radio-o?

 

Grava demando!

Kiam afero iĝas populara, kiaj aŭtomobilo, radiotelegrafio, radiotelefonio, en iuj lingvoj oni tre (tro?) facile mallongigas la vorton indikantan ĝin.

Grava demando ŝajnas al mi, ĉu Esperanto silente sekvu tiun emon.

Ĉu radio (ankaŭ) estas radi(o)aparato?

Ĉu la oficialigo de "aŭt-o" (8a oficiala aldono) estis bona decido?

Ĉu aŭtomato estas mato, kiun oni uzas en aŭtomobilo? Ĉu aŭtonoma estas adjektivo, kiaj "Fiata, Opela, Forda, Golfa"?   ;-)

Ĉu aŭtoro estas aŭt-oro? aŭ auto-ro?

Ĉu aŭtogena rilatas al geno de aŭto?    ;-)

 

Mi scias, ke sufiĉas diri, ke la radiko de tiaj vortoj estas aŭtomat-, aŭtor-, ... sed mi iom dubas, ĉu tiu klarigo kontentigas la korean kamparanon, kiu decidis lerni la bonan lingvon.

 

Amike salutas

Leo

[Fra Simo]

2009/6/19, Antonio De Salvo <antonio...@tiscali.it>:

     CHu do estas pli facile elparoli la sonotrion "ioe" au "ioa" au "iot", ol la sonoduon "ie" au "ia" au "it" ?!  Malfacile estus kredi, ke pro tio Antonio, post aliaj, preferas komence de iuj vortoj "radio..."-n al "radi..."-n.

     Pri la komprenebleco : oni finajhon vortinterne lasas por plifaciligi la elparoladon, pri kio chi tie ne temas (krom se iu jese respondos al mia komenca demando), char tiam la celo estas malhelpi kunpushighon de konsonantoj, kio ne povas okazi, se la postvenanta vortero estas sufikso, au radiko komencighanta per vokalo simile al la sufiksoj, au, efektive, por malhelpi eblan miskomprenon, sed tian, kian kauzus eraron en la dismeto de la vorto je vorteroj (ekzemple, en  "post/e/ul/o", ke neniu erare kvazaurekonos la radikon "postul/", au iu "mult/o/pov/a" ne "havas multajn povojn", sed ja "multon povas", au "di/o/am/ant/o" certe estas komprenebla kiel "amanto de dio(j)" kaj ne "diamant/o").

     CHi tie temas pri io alispeca : oni volas komprenigi, ke "radi..." havas alian signifon; ol en la vorto "radi/o". Oni do uzas iun radikon alian, ol ka Fundamentan "radi/". Ke vortaristoj ne volas konfesi, ke tio naskas novan radikon "radio/", kvankam ili ankau ne volas malrekomendi la vortojn komencighantajn per ilia supozata "radi/o/", tio estas por ni aparte pripensinda. Prave Renato levis la demandon, kaj Leo skribis, ke tiu estas grava :

 

2009/6/19, Leo De Cooman <Leo.De...@pandora.be>:

Renato skribis:

>Ĉu NPIV enkondukas la radikon radio-o?

     Tion ghi faras, kvankam ne konfesante, ke ghi ghin faras. Vidu pli supre !

 

Grava demando!

Kiam afero iĝas populara, kiaj aŭtomobilo, radiotelegrafio, radiotelefonio, en iuj lingvoj oni tre (tro?) facile mallongigas la vorton indikantan ĝin.

Grava demando ŝajnas al mi, ĉu Esperanto silente sekvu tiun emon.

Ĉu radio (ankaŭ) estas radi(o)aparato?

Ĉu la oficialigo de "aŭt-o" (8a oficiala aldono) estis bona decido?

Ĉu aŭtomato estas mato, kiun oni uzas en aŭtomobilo? Ĉu aŭtonoma estas adjektivo, kiaj "Fiata, Opela, Forda, Golfa"?   ;-)

Ĉu aŭtoro estas aŭt-oro? aŭ auto-ro?

Ĉu aŭtogena rilatas al geno de aŭto?    ;-)

 

    SHajnas al mi, ke ni devas apartigi du temojn : unuflanke, tiun de la stumpigo de iuj vorteroj (au ech de iuj kunmetajhoj, ekzemple de "fotograf/ajh/" al "fot/"), kiu okazas ne vere interne de Esperanto, sed per uzo en Esperantaj kuntekstoj de iuj alilingvajhoj (tiaj estas ankau la vortokomenca "radio..." kaj vorto "radi/o" kun signifo "radiofonio", "radiofonia elsendejo" k. t. p. [pri bonalingveco de "radiofoni/" mi momente nenian havas opinion] ), kiun ni devas kontraubatali pro la fremdeco kaj, precipe, pro tio, ke ghi rompas la konstantecon forman kaj signifan de la vorteroj, kaj, aliflanke, tiun de la miskomprenoj au shercoj eblaj pro diversaj dismetoj de iu sama literocheno, kion certe neniu povos plene malhelpi.

     Pri "radio" mi ne certas, ke ne utilus efektive kaj malkashe havi radikon "radio/", kun alia signifo, ol "radi/", sed en la nuna momento mi ne havas pri tio firman opinion.

 Mi scias, ke sufiĉas diri, ke la radiko de tiaj vortoj estas aŭtomat-, aŭtor-, ... sed mi iom dubas, ĉu tiu klarigo kontentigas la korean kamparanon, kiu decidis lerni la bonan lingvon.

 

     Prave, ke tio ne sufichas !  Ni mem devas ne uzi, kaj ni devas malrekomendi la stumpigitajn formojn.

     Oni, kompreneble, devas pri chiu vorto au vortero aparte pripensi. Ekzemple, char "kinematograf(i)/" ne estas Fundamentaj (dum "fotograf/" ja estas tia), mi opinias, ke "kin/" estas aprobinda). Oficialigo de "aut/" eblus nur post maloficialigo de "automobil/", sed, kiel ofte, la pli longa estas preferinda ;  cetere neniu el tiuj du estas necesa, char sufichus "(motor/)char/o" : francalingvaj Kanadanoj diras "char" <shar> anstatau la Francujana "auto" <oto'> au "automobile" <otomobil'>, kaj illi tre bone fartas je tio..

      Indus el la NPIV (eble ankau el la unua PIV kaj aliaj PIV-lingvaj vortaroj) kompare pristudi la postmetadon de "o" post "radi/" (kiu ja estas prezentata kvazau ghi estus la radiko "radi/", en la 2-a vicparagrafo de la paragrafo pri tiu) al la antaumetado de "o" antau la PIV-lingva vortero "graf/" (anoncata kiel "sufikso" en la tria paragrafo pri "graf/") au antau la PIV-lingva vortero "log/" (kiu ne aperas en tiu formo, sed ja kiel  "sufikso" "olog/").

[Leo De Cooman]

 François skribis:

>    Indus el la NPIV (eble ankau el la unua PIV kaj aliaj PIV-lingvaj vortaroj) kompare pristudi la postmetadon de "o" post "radi/" (kiu ja estas prezentata kvazau ghi estus la radiko "radi/", en la 2-a vicparagrafo de la paragrafo pri tiu) al la antaumetado de "o" antau la PIV-lingva vortero "graf/" (anoncata kiel "sufikso" en la tria paragrafo pri "graf/") au antau la PIV-lingva vortero "log/" (kiu ne aperas en tiu formo, sed ja kiel  "sufikso" "olog/").

 

Jen ĉiuj PIVaj kapvortoj komencantaj per "radi". Mi ankaŭ povas tuj trovi la vortojn enhavantajn donitan litergrupon.

Grasliteraj substrekitaj vortoj estas fundamentaj aŭ oficialigitaj.

Sufiĉas sendi tiun litergrupon al mi.

 

Amike salutas

Leo

 

radiacio: AN

radiala:

p1; FIZ

radiano:

MAT

radiatoro:

8, KOM

radiestezo:

SC; ~isto

radikala:

1, KOM, POL; ~ismo, ~ulo

radikalo:

. GR, K, MAT

radiklo:

AN; ~a, ~ito

radiko:

FU, BO, AN, GR, MAT; ~a, NTR, MAT, TR, ~aĵo, ~aro, BO, GR, ~ato, MAT, ~eto, BO, ~ilo, MAT, ~fruktoj, BO, ~indico, MAT, ~propra, BO, ek~i, NTR, el~igi, el~iĝi, en~igi, en~iĝi, sen~a, klab~ozo, pivot~o, BO

radio:

FU, KOM, SCI, GEM, TEK; ~a, FIZ, TEK, ~i, NTR, ~adi, NTR, FIZ, ~ado, FIZ, FLUORESKA ~ado, KONTRAŬNORMA ~ado, R, KORPUSKLA ~ado, KOSMA ~ado, NEDEPENDA ~ado, NORMALA ~ado, ONDA ~ado, TRANSRUĜA ~ado, TRANSVIOLA ~ado, ~eto, ~uloj, ZO, ~atoro, ~floroj, BO, dis~i, TR, el~i, TR, el~ometro, R, pri~i, TR, sur~i, TR, sur~ado, MED, K, alfa~oj, FIZ, beta~oj, FIZ, gama~oj, FIZ, iks~oj, kanal~oj, katod~oj, rentgen~oj, MA, sun~o

radio-:

p1; AS, KOM

radioaktiva:

FIZ; ~eco

radioamatoro:

p1; KOM

radiofonio:

KOM, TEL

radiofono:

KOM

radiografi:

9, KOM, TEL

radiografio:

MED

radiogramo:

SC, KOM

radiolarioj:

ZO

radiolarit/o:

p2

radiologo:

~io

radiometro:

p1; SC

radioskopio:

MED

radiumo:

K; ~terapio, alfa~aktiveco, beta~aktiveco, gama~aktiveco

radiuso:

GEM, AN; ~a, flug~o

[Renato Corsetti]

Dankon, Leo, pro la listo de vortoj kun radi-.

Mi aldonas ilin al la listo de la iam pritraktotaj vortoj.

Amike

Renato

[ro-esp]

Date: Tues 16 Jun 2009 13:55
From: Fra Simo

>> Ronaldo:
>> >> Cxi momente mi do favoras linion kia:
> >>> -radiestezio--> rabdumad(teori?)o
>
> > Jes, sed tio kuntrenas, ke vi akceptas la radikon "rabd-".
>
> > neeviteble, cxar mi ne bone kapablas esprimi la aferon sen vorto tia

Francisko:

> La greka vorto "*rhabdos*" (en kiu la fina konsonanto estas kaza
> finajho) signifas "vergo" (tial ankaue lau la temoj kaj kuntekstoj
> "baston(et)o", "brancho", "strio", verso"...). Kial do Esperante
> parolante diri greke "*rabd/o*" anstatau Esperante "*verg/o*" ?

Pardonu, mi ne celis ke mi bezonas vorton por la vergo... mi
sentas bezonon je vorto por la procedo/verbo per kiu oni trovu
akvon aw ion alian.

> Kiam, pro ne sufichanta kunteksto, oni bezonas apartan vorton
> por tia vergo, per kiu oni divenadas, facile estas diri "*diven/verg/o*"

efektive, sed por mi, oni ne *divenas* akvon, sed *detektas* gxin.
Se resp german- aw angl-lingvano renkontus vorton "ratezweig" aw
"guessing-branch"...nu, multaj el ili ecx ne povus *diveni* pri kio temas

>: oni trovas en la *PIV*

mi ne parolas la pivan...

> anstatau difino ghuste tiun fortradukajhon (ni jam scias, ke ofte
> en tiu(j) vortaro(j) simile okazas).

jes, pli facilas imiti, ol agnoski ke esp-o por iu nocio ne jam havas
tawgan vorton...
gxis, Ronaldo

[Renato Corsetti]

Ronaldo:

oni ne *divenas* akvon, sed *detektas* gxin.

Ĉu detekt-i --> trov-i, mal-kovr-i ?

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Francisko (respondante al Antonio)

     CHu do estas pli facile elparoli la sonotrion "ioe" au "ioa"  au "iot" , ol la sonoduon "ie"  au "ia"  au "it"  ?!  Malfacile estus kredi, ke pro tio Antonio, post aliaj, preferas komence de iuj vortoj "radio..."-n al "radi..."-n.

Fakte mi mem kredas, ke por italoj estas pli facile elparoli /ra'dioel'sendo/ kun la du akcentoj sur "di" kaj "sen" ol elparoli /ra'diel'sendo/, sed tio esta snur mia subjektiva impreso. Ĉiuokaze tio neniel influas la naturon de la radiko "radi-" kaj de la finaĵo "-o".

CHi tie temas pri io alispeca : oni volas komprenigi, ke "radi..." havas alian signifon; ol en la vorto " radi/o". Oni do uzas iun radikon alian, ol ka Fundamentan "radi/". Ke vortaristoj ne volas konfesi, ke tio naskas novan radikon "radio/", kvankam ili ankau ne volas malrekomendi la vortojn komencighantajn per ilia supozata "radi/o/", tio estas por ni aparte pripensinda.

Certe.  Aliflnke mi ne konsilus forlasi la radikon "radi-" por radio. Ĝi estas tiom internacia, kiom oni povus deziri. Certe PIV ree strangas kun la du radikoj radi- kaj radio-.

Krome mi kiel Leo estas kontraŭ tro facila redukto de radikoj.

antau la PIV-lingva vortero "log/" (kiu ne aperas en tiu formo, sed ja kiel  "sufikso" "olog/").

Mi kredas, ke tio estas simpla misdivido de la grek-latinaj kleraj vortoj.

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Francisko:

[pri bonalingveco de "radiofoni/" mi momente nenian havas opinion]

Sed kion fakte signifas "radiofonio"? Laŭ NPIV radiofonio = radiotelefonio, dum radiofono estas evitinda formo por radioricevilo.

Francisko ŝajne uzas la radikon en la ĝenerala signifo de "radiodissendado".

Unue ni devus interkonsenti pri la signifoj, antaŭ ol serĉi samsignifajn esprimojn.

Amike

Renato

[Leo De Cooman]

Ronaldo skribis:

>    oni ne *divenas* akvon, sed *detektas* gxin.

Renato skribis:

> Ĉu detekt-i --> trov-i, mal-kovr-i ?

Detekti estas vorto uzata en elektr(onik)o. Permesu min rakonti, kiel mi "detektis" radiofoniajn elsendojn aĝante 12 jarojn per tiel nomata kristalricevilo, kiun mi heredis post la morto de mia patro.

Tiu ricevilo ne bezonis aldonan elektrofonton, sufiĉis la energio el la elektromagnetaj ondoj kaptitaj de la anteno. La detektilo estis peco da galeno, mineralo konsistanta grandparte el plumba sulfido PbS. Mi devis serĉi sur tiu galeno taŭgan kristaleton, kiu unudirekte tralasis la altfrekventan kurenton. Puŝante metalan drateton sur ĝin mi foje sukcesis aŭdi la elsenditan sonon.

Tiu "detekto" do fakte estis "trovo, malkovro"...

Poste sciencistoj sukcesis fari taŭgajn kristalojn (ni diras "unukristalojn", ĉu taŭga vorto?) el germanio, poste el silicio kaj aliaj materioj, kiuj ambaŭ siavice estis bazo por la konstruado de transistoroj.

 

Do "detekti" origine estis "trovo"... Tiu vorto estis "kaptita" de teĥnikistoj, ne de "detektivoj" (oficialigitaj de la naŭa aldono)

 

Amike salutas

Leo

 

[Fra Simo]

2009/6/20, Renato Corsetti <renato....@uniroma1.it>:

Francisko (respondante al Antonio)

     CHu do estas pli facile elparoli la sonotrion "ioe" au "ioa"  au "iot" , ol la sonoduon "ie"  au "ia"  au "it"  ?!  Malfacile estus kredi, ke pro tio Antonio, post aliaj, preferas komence de iuj vortoj "radio..."-n al "radi..."-n.

Fakte mi mem kredas, ke por italoj estas pli facile elparoli /ra'dioel'sendo/ kun la du akcentoj sur "di" kaj "sen" ol elparoli /ra'diel'sendo/, sed tio esta snur mia subjektiva impreso. Ĉiuokaze tio neniel influas la naturon de la radiko "radi-" kaj de la finaĵo "-o".

 

     Se konfirmighus, ke tiuj  "radi..." kaj "o" ne estas uzeblaj alie, ol kune en "radio...", oni ne havus tie radikon "radi/" kaj finajhon "o(/)", sed ja novan radikon "radio/", kiu tamen, alie ol chiuj radikoj de Esperanto, stumpighus al "radi/" antau efektive vortofina finajho kaj eble antau iuj sufiksoj (per tio ighante ne-distingebla disde la jama radiko "radi/").

CHi tie temas pri io alispeca : oni volas komprenigi, ke "radi..." havas alian signifon; ol en la vorto " radi/o". Oni do uzas iun radikon alian, ol ka Fundamentan "radi/". Ke vortaristoj ne volas konfesi, ke tio naskas novan radikon "radio/", kvankam ili ankau ne volas malrekomendi la vortojn komencighantajn per ilia supozata "radi/o/", tio estas por ni aparte pripensinda.

Certe.  Aliflnke mi ne konsilus forlasi la radikon "radi-" por radio.

     Chu chi tie "radio" estas la Esperanta vorto "radi/o", au chu la alilingva vorto "radio" (franca "radio" <radjo'>, kiu tiusignife rezultatas el stumpigho de "radiophonie" <radjofoni'>) ?

Ĝi estas tiom internacia, kiom oni povus deziri.

 

     CHu vere "radi", sen posta "o", "estas tiom internacia, kiom oni povus deziri", kiam temas pri dissendado de sonoj per Herc-radioj ?  Mi tre dankus por ekzemploj. SHajnas al mi, ke nur unupeca "radio" estas tia.

Certe PIV ree strangas kun la du radikoj radi- kaj radio-.

Krome mi kiel Leo estas kontraŭ tro facila redukto de radikoj.

 

     Mi, pro tiu principo, ke en Esperanto la formoj de la radikoj estas senshanghaj (kun la du esceptoj el la Regulo 16-a) opinias, ke ni nepre devas kontraubatali chiajn stumpigojn de vorteroj. SHajnas el lia tiutema mesagho, ke tio estas la starpunkto ankau de Leo (chu ne ?), kio neniel estas miriga, se ankau Leo estas Esperantisto.

     (Stumpigho de vortobazoj antau "chj/" au "nj/" estas io tute alispeca, ne rilatanta al nia nuna temo.)

 

ankau la PIV-lingva vortero "log/" (kiu ne aperas en tiu formo, sed ja kiel  "sufikso" "olog/").

Mi kredas, ke tio estas simpla misdivido de la grek-latinaj kleraj vortoj.

 

     Efektive, en tiaspecaj vortoj grekaj au el greka materialo en ia alia lingvo rekunmetitaj, la "o" estas parto de la unua vortobazo, nome ligvokalo aldonita al ties radikajho kaj atendanta finajhon (kazan au similan) au duan parton de kunmetajho, sed ghi neniel estas peco de tiu dua parto nek (laudevene !) de tiu finajho.

     Tiaj retranchoj ne malofte okazas en neklerula ne regata lingvoshanghighado, sed neniel devus okazi interne de Esperanto. CHi tiuj lastaj vortoj apenau havas sencon pri la PIV-lingvo, kiu, kontraue al Esperanto, chiam ajn pretas enpreni ne-digestatajn fremdajhojn.

 

[Marcos Cramer]

Francisko demandis:

> CHu vere "radi", sen posta "o", "estas tiom internacia, kiom oni povus deziri", kiam temas pri dissendado
> de sonoj per Herc-radioj ?  Mi tre dankus por ekzemploj. SHajnas al mi, ke nur unupeca "radio" estas tia.

Ĉe vortoj internaciaj, kiuj internacie finiĝas per "o", Esperanto kutime igas tiun "o" finaĵo, kaj do alprenas radikon ne finiĝantan per "o", kiel ekzemple ĉe "kaka/o" kaj "studi/o". Nur se tiu procedo kreas iun problemon (ekzemple jam ekzistantan radikon), tiam oni konservas la "o" en la radiko, kiel ĉe "metro/o".

Mi mem en Esperanto uzas kelkajn vortojn baziĝantajn sur internaciaj reduktitaj vortoj, ekzemple "aŭto", "foto", "buso" kaj "radio". Ĉi tiuj kvar estas ne nur tre internaciaj, sed ankaŭ tre disvastiĝintaj en Esperanto, do laŭ mi ne havas sencon, ke ni malrekomendu ilin. "aŭto" kaj "foto" ĉiuokaze jam estas oficialaj. Se ni malrekomendus ilin en nia listo, tio laŭ mi nur plidistancigus nin de la reala lingvo, kiun Piron en sia libro "La bona lingvo" tre alte taksis.

Aldone, pli mallongaj formoj pli bone taŭgas por uzado en vortfarado, ĉar el kunmetado de pluraj longaj radikoj facile povas rezulti monstroj. Do malrekomendo de mallongaj radikoj ankaŭ povas konduki al malpli-uzo de kunmetaĵoj kaj sekve pli-uzo de multaj novradikoj.

Amike,

Marcos

[Renato Corsetti]

Leo:

Permesu min rakonti, kiel mi "detektis" radiofoniajn elsendojn aĝante 12 jarojn per tiel nomata kristalricevilo, kiun mi heredis post la morto de mia patro.

Jam je 12 jaroj vi estis danĝere tro teĥnika!

Tiu "detekto" do fakte estis "trovo, malkovro"...

Bone. Tion mi provizore registras.

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Francisko:

 Se konfirmighus, ke tiuj  "radi..." kaj "o" ne estas uzeblaj alie, ol kune en "radio...",

Tamen mi ofte uzas esprimojn kiel "radi-a dissendo", "radi-e dissendi". Mi ankoraŭ sentas la ligon al la komenca radiko "radi-". Eble ni devus pensi pri aldonoj al tiu  radiko por precizigi la aferojn:

radi-(o-)ricev-il-o
radi-(o-)send-il-o/staci-o

ktp.


Amike

renato

[Renato Corsetti]

Marcos:

Mi mem en Esperanto uzas kelkajn vortojn baziĝantajn sur internaciaj reduktitaj vortoj

En ordo, kaj ni ne malrekomendas ilin, sed se la Akademio estus iom pensinta antaŭ ol oficialigi "aŭto", tio, laŭ mi estus estinta pli bona. Memoru pri la ŝerco de Prion pri la ĉino, kiu provas kompreni la vorton "aŭtonoma".


Cetere PIV kun sia "aŭto-" en sciencaj vortoj kontribuas al la problemo.

Amike

Renato

[Marcos Cramer]

Cetere PIV kun sia "aŭto-" en sciencaj vortoj kontribuas al la problemo.

Tio estas la vera problemo. La radiko "aŭt/o" anstataŭ "aŭtomobil/o" ne estas problemo. Sed se oni PIV-lingve komencas tute libere uzi "prefikson" "aŭto-", tio estas vera problemo. Krom en oficialaj vortoj komenciĝantaj per "aŭto-" kaj kelkaj specialaj fakvortoj malfacile anstataŭigeblaj per kunmetaĵoj, oni nepre evitu tian prefiksecan "aŭto-".

Amike,

Marcos

[Pilar Otto]

Leo:

> Permesu min rakonti, kiel
> mi "detektis" radiofoniajn elsendojn aĝante 12 jarojn per tiel nomata
> kristalricevilo, kiun mi heredis post la morto de mia patro.

Ankaux mi dum mia infanagxo havis spertojn kun tiaj aparatoj - sed tiujn mi
eventuale rezervos por miaj memuaroj.

Otto

[Leo De Cooman]

François skribis:

> SHajnas el lia tiutema mesagho, ke tio estas la starpunkto ankau de Leo (chu ne ?), kio neniel estas miriga, se ankau Leo estas Esperantisto.

 

Senpripensa ŝanĝo de radikoj povas estigi problemojn, kiel mi provis montri per aŭtomobilo iĝinta aŭto, pro kio aŭtomato iĝas mato por aŭtomobilo, ktp.

 

Amike salutas

Leo 

[ro-esp]

From: Renato Corsetti

Ronaldo:

>> oni ne *divenas* akvon, sed *detektas* gxin.

>Ĉu detekt-i --> trov-i, mal-kovr-i ?

"Trovi" jes, sed nur se per iu tehxnika rimedo
"malkovri" ne, cxa ja tio kio kovras la akvon restas surloke

gxis, Ronaldo

[Fra Simo]

2009/6/21, Marcos Cramer <marcos...@gmail.com>:

Francisko demandis:

> CHu vere "radi", sen posta "o", "estas tiom internacia, kiom oni povus deziri", kiam temas pri dissendado
> de sonoj per Herc-radioj ?  Mi tre dankus por ekzemploj. SHajnas al mi, ke nur unupeca "radio" estas tia.

 

     El la chi-subaj klarigoj de Marcos kaj el la ankau veninta rego de Renato (pri kiuj mi ne komprenas, kial en mia leterkesto che "gmail" ili venas aparte, kaj ne kiel respondoj al mia mesagho en la sama "interparolado") mi komprenas, ke la respondo al mia demando estas nea, kaj ke en aliaj lingvoj ne trovighas tiaj ekzemploj, kiajn mi petis.

Ĉe vortoj internaciaj, kiuj internacie finiĝas per "o", Esperanto kutime igas tiun "o" finaĵo, kaj do alprenas radikon ne finiĝantan per "o", kiel ekzemple ĉe "kaka/o" kaj "studi/o".

 

     Indas, ke ni konsideru la demandon, chu prave oni tiel faras (mi ne diras, ke ni nepre devas tuj tiun temon ghisfunde pristudi). Unu el la priatentindajhoj estas, ke per tia stumpigo oni igas la "internacian" vort(er)on malpli rekonebla tiam, kiam post ghi venas io alia ol la finajho "o", kio en vera, libera Esperanto nepre ofte okazas : chu, ekzemple, "dek/euro/a el/spez/o" au "euro/a mon/er/o" ne estas pli klaraj por konanto de la monunuo en multaj lingvoj nomata "euro", ol "dek/eur/a el/spez/o" au "eur/a mon/er/o" ?  Simile, chu ne estus pli bone, ke la japanaj urbonomoj finighantaj per <oo> (o longa) ankau en Esperanto finighu per "...o/o", kaj ke ili sian o ne plene perdu en adjektivoj au kunmetajhoj ? Pri la grekaj inonomoj finighantaj per akcentita omega (o longa) mi ankorau pli firmas ; devas esti "Mirto/o", "Klio/o", ne "Mirt/o", "Kli/o" kiel en la NPIV (en la unua PIV la radiko estas ghusta ;  bedaurinde venas post ghi finajho "a" anstatau "o").

 

     Pri "kakao" estas iel simile, kiel pri la nova "radio" ;  en la NPIV oni trovas "kakaoarbo", "kakaofabo", "kakaopulvoro", kontraue ql "kaka/o",  kaj "kaka/uj/o", do kun efektiva formo "kakao/" de la radiko antau alia radiko, "kaka/" nur antau la finajho "o" au sufikso.

     Pri boneco (= neceseco de nova radiko) de "studi", kun au sen posta o, mi ege dubas.

Nur se tiu procedo kreas iun problemon (ekzemple jam ekzistantan radikon), tiam oni konservas la "o" en la radiko, kiel ĉe "metro/o".

 

     Pri "radio" la chefa demando estas ghuste tiu de kunpushigho kun la Fundamenta "radi/". (Ke "metro/o", bedaurinde ofta che niaj Moskvaj samideanoj, estas tipe "malbona" vorto anstatau "sub/ter/a fer/voj/o", kiel ni,  malprave, diras en Parizo, au "urb/a fer/voj/o" au io smila, tio al ni devus esti klara, sed ne rilatas al nia momenta temo).

Mi mem en Esperanto uzas kelkajn vortojn baziĝantajn sur internaciaj reduktitaj vortoj, ekzemple "aŭto", "foto", "buso" kaj "radio". Ĉi tiuj kvar estas ne nur tre internaciaj, sed ankaŭ tre disvastiĝintaj en Esperanto, do laŭ mi ne havas sencon, ke ni malrekomendu ilin.

     Ankau misuzado de la artikolo au de la akuzativo estas tre disvastighintaj che multaj siadiraj Esperantistoj (kaj akcidente okazas ankau che iuj bonaj konantoj de nia lingvo). CHu ni tial ne malrekomendu ilin ?

"aŭto" kaj "foto" ĉiuokaze jam estas oficialaj.

     Ankau la Akademio ne rajtas kontraui tiun fundamentan trajton de Esperanto, eble la plej gravan el chiuj, ke la formoj de la vorteroj estas en tiu lingvo senshanghaj (kun nur du esceptoj, tre specialaj).

     Krome, tiel multajn malsaghajn decidojn faris kaj plu faradas la Akademio, multaj ech krude kontrau-Fundamentaj, ke oficialeco ne povas esti per si mem por ni decidiga.

Se ni malrekomendus ilin en nia listo, tio laŭ mi nur plidistancigus nin de la reala lingvo, kiun Piron en sia libro "La bona lingvo" tre alte taksis.

Aldone, pli mallongaj formoj pli bone taŭgas por uzado en vortfarado, ĉar el kunmetado de pluraj longaj radikoj facile povas rezulti monstroj. Do malrekomendo de mallongaj radikoj ankaŭ povas konduki al malpli-uzo de kunmetaĵoj kaj sekve pli-uzo de multaj novradikoj.

     Kunmetado de radikoj preskau neniam estas ne-evitebla. Ekzemple, anstatau "substantiv/deklinaci/tabel/kompil/ad/o" oni povas diri "kompil/ad/o de tabel/o(/j) de deklinaci/o(/j) de (la )substantiv/o/j".

[Renato Corsetti]

Ronaldo:

"malkovri" ne, cxa ja tio kio kovras la akvon restas surloke

Mi pensis pri malkovri en metafora senco, alivorte "trovi".

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Ekzameninte ankaŭ la situacion en Vikipedio,

mi kredas ke la ideo de NPIV, ke "radiofonio" estas egala al "radiotelefonio" ne estas ĝusta.

Laŭ Vikipedio

radiofoni-o = radia dissendado

Kion vi pensas?

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Mi ne sukcesi trovi uzojn de "radiofono" en Esperanto.

Laŭ PIV

radiofon-o = radi-o-ricev-il-o

Kion vi pensas?

Renato

[Leo De Cooman]

Pri radiotelefonio/ radiofonio:

En la komencaj jaroj oni sukcesis telegrafi per elektromagnetaj ondoj. Tio estas multege pli facile ol transsendi sonojn: sufiĉis simple ŝalti/malŝalti la sendilon. Nur multe poste, post invento de la triodo (= trielektroda elektrona tubo) eblis moduli la intensecon de la altfrekvenca kurento. (Mi konscias, ke mi uzas nefundamentajn vortojn...) 

Do ni eble samtempe konsideru radiotelegrafon, radiotelegrafion, ktp.

Amike salutas

Leo

----- Oorspronkelijk bericht -----

Van: Renato Corsetti

Aan: la-bona...@googlegroups.com

Verzonden: woensdag 24 juni 2009 21:49

Onderwerp: (la bona lingvo) radiofoni-o - radiotelefoni-o - radiofon-o

---

Neniu viruso estas trovita en la ricevita mesagho
Checked by AVG - www.avg.com
Version: 8.5.374 / Virus Database: 270.12.89/2197 - Release Date: 06/23/09 05:54:00

[Renato Corsetti]

Leo:

En la komencaj jaroj oni sukcesis telegrafi per elektromagnetaj ondoj. Tio estas multege pli facile ol transsendi sonojn: sufiĉis simple ŝalti/malŝalti la sendilon. Nur multe poste, post invento de la triodo (= trielektroda elektrona tubo) eblis moduli la intensecon de la altfrekvenca kurento. (Mi konscias, ke mi uzas nefundamentajn vortojn...) 

Kara Lero, forgesu ke vi estas teĥnikisto kaj respondu al simpla demando:

ĉu "radiotelefonio" havas ion komunan kun "telefonoj"?

Bonvolu respondi nur jes aŭ ne kaj ne aldoni klarigojn.

Amike

Reanto

[Leo De Cooman]

Jes

----- Oorspronkelijk bericht -----

Van: Renato Corsetti

Aan: la-bona...@googlegroups.com

Verzonden: zondag 28 juni 2009 20:25

Onderwerp: (la bona lingvo) radiofoni-o - radiotelefoni-o

---

Neniu viruso estas trovita en la ricevita mesagho
Checked by AVG - www.avg.com

Version: 8.5.374 / Virus Database: 270.12.93/2206 - Release Date: 06/27/09 17:55:00

[Renato Corsetti]

Leo:

Jes

Dankon, Leo. Nun mi komprenis.

Sekva demando:

PIV diras ke

A)
radiofonio = radiotelefonio

El Vikipedio mi komprenas ke

B)
radiofoni-o = radia dissendado

Kiu el tiuj du linioj estas prava laŭ vi? Se neniu el ili kion vi skribus apud

radiofonio = ..........................

Amike

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

> Sekva demando:
PIV diras ke
A)
radiofonio = radiotelefonio
El Vikipedio mi komprenas ke
B)
radiofoni-o = radia dissendado
Kiu el tiuj du linioj estas prava laŭ vi? Se neniu el ili kion vi skribus apud
radiofonio = ..........................

Vi memorigas min pri la tempo de la ekzamenoj   ;-)

Nun mi rajtas respondi per pli da vortoj ol nur jes/ne, ĉu ne?

Radiotelefonio = transporto de sono per elektromagnetaj ondoj modulitaj proporcie al la sono.

 

Mi provas klarigi: en klasika telefono la soninformo estas transportata de kurento varianta laŭ la sonpremo en la mikrofono. Tiu kurento "fluas" tra metalaj (kutime kupraj) dratoj de la parolanto al la aŭskultanto (do de sendilo al ricevilo). Tie la kurento trafluas solenoidon* (bobeno farita per izolita kupra drato. Memoru "elektromagneton"). Tio estigas en la solenoido magnetan kampon proporcian al la kurento. Tiu kampo plifortigas kaj malplifortigas la kampon de permanenta* (daŭra)magneto en la aŭskultilo kaj proporcie pli kaj malpli, altiras feran plateton antaŭ tiu  magneto. La plato do vibras laŭ la kurento, do laŭ la sonpremo en la mikrofono de la parolanto.

En "radiotelefonio" la sonpremo en la mikrofono de la sendilo "modulas" (= proporcie ŝanĝas) la sendatajn ondojn. Tio povas okazi laŭ diversaj manieroj:

- la sonpremo ŝanĝas la "amplitudon" de la sendataj ondoj en la sistemo nomata "amplituda modulado"

- la sonpremo ŝanĝas la frekvencon de la sendataj ondoj en la sistemo nomata "frekvenca modulado".

(pri faza modulado mi ne parolos ĉi tie).

En la ricevilo tiuj ŝanĝiĝoj de amplitudo aŭ frekvenco estas transformataj en elektra kurento (aŭ tensio) proporcia al la ricevata ŝanĝiĝo. Tiu kurento (eventuale tensio) vibrigas la "konuson" de "laŭtparolilo" (aŭ la plateto de aŭskultilo), kiu siavice "premas" la aeron. Niaj oreloj sensas* tiujn premŝanĝiĝojn... ni simple diras, "ke ni aŭdas" ilin.

___

Por iom kompliki la aferon, permesu min kompletigi vian demandaron   :-)

Post la kapvorto "telefon/o" vi trovos "telefonio"n.

Laŭ NPIV: fonio = radiotelefonio.

De kie venas tiu termino "fonio"? Vi verŝajne scias, ke ekzistas radioamatoroj, ankaŭ Esperantistoj, kiuj cetere havas sian forumon... (kvankam mi konstruis sendilon, kiam mi aĝis eble 15 jarojn, mi ne estas radioamatoro). Ekzistas reguloj pri radiotrafiko. Supozeble oni rajtas/povas uzi iujn frekvencojn nur por radiotelegrafio, dum aliajn oni rajtas uzi por radiotelefonio. Kaj ĉar homoj emas mallongigi la ofte uzatajn terminojn, ili diras "fonio"n anstataŭ "radiotelefonio", tute kiel iuj emas diri "aŭto"n anstataŭ "aŭtomobilo"n.

___

Dudekkelkaj aliaj vortoj finiĝas per "fon", el kiuj multaj rilatas al sono, tamen ne: fono (iusence!), plafono, ĉifono, kolofono, grifono, bufono... se mi ne eraras.

Se dezirindas, mi sendos la liston pri tiuj "sonaj -fonoj".

 

Se iu deziras havi mian vortartraserĉan programon (inkluzive de la PIVa kapvortaro + vinjetoj, ktp), mi volonte metos la simplan version en mian retejon kaj donos ĝian adreson al la interesatoj.

Se iu ŝatas mian parolantan programon, tiu povas jam elŝuti ĝin ĉe:

http://users.telenet.be/griza_leono/Prononci_tekstojn.zip 

Sufiĉas malzipi* (malkunpremi) ĝin, ĝi tuj funkciu en via komputilo uzanta la mastruman sistemon Windows XP.

La tuto "pezas" nur 1800 kilooktetojn.

 

Kiu havas alian sistemon (Makintoŝ, Linuks, ) KAJ disponas la programon REALbasic, tie trovos ankaŭ mian fontoprogramon kaj la sondosierojn kaj povos mem kompili mian fontoprogramon por sia komputilo. (Tiukaze bonvolu sendi la kompilitan programon al mi)

 

Amike salutas

Leo

 

[Renato Corsetti]

Kara Leo,

mi sciis, ke estas tre danĝere permesi al vi uzi iom pli da vortoj.

Post la kapvorto "telefon/o" vi trovos "telefonio"n.

Ĉu ni havu la linion:

telefoni-o --> telefon-ad-o, telefon-sistem-o, telefon-send-ad-o?

Laŭ NPIV: fonio = radiotelefonio.

fonio --> son-send-ad-o ĉu?

Amike

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

> mi sciis, ke estas tre danĝere permesi al vi uzi iom pli da vortoj.

;-)

 

>> Post la kapvorto "telefon/o" vi trovos "telefonio"n.

>Ĉu ni havu la linion:
telefoni-o --> telefon-ad-o, telefon-sistem-o, telefon-send-ad-o?

 

Mi proponas:

   telefoni-o -->telefona fako

> Laŭ NPIV: fonio = radiotelefonio.

fonio --> son-send-ad-o ĉu?

Ne nur sendado, mi proponas:

fonio --> sona radiokomunik-(ad-)o, voĉa radiokomunik-(ad-)o

Se "radio" estus evitenda en tiu senco, eblus:

fonio --> sona (per-)onda komunik-(ad-)o, voĉa (per-)onda komunik-(ad-)o

aŭ:

fonio --> sona sendrata komunik-(ad-)o, voĉa sendrata komunik-(ad-)o  (nacilingve: draadloos/ sans fil)

aŭ: anstataŭ sendrata, pli ĝuste: senkondukt(il)a (sed mi ĵus vidis, ke kondukt- estas neoficiala radiko. Kiel bonlingvisto do konektas sian radioaparaton al la elektra reto?)

Mi konstatas, ke vi bone komprenis mian tekston   :-)

 

Amike salutas

Leo

[Renato Corsetti]

Leo:

fonio --> sona radiokomunik-(ad-)o, voĉa radiokomunik-(ad-)o

Se "radio" estus evitenda en tiu senco, eblus:

fonio --> sona (per-)onda komunik-(ad-)o, voĉa (per-)onda komunik-(ad-)o

aŭ:

fonio --> sona sendrata komunik-(ad-)o, voĉa sendrata komunik-(ad-)o  (nacilingve: draadloos/ sans fil)

aŭ: anstataŭ sendrata, pli ĝuste: senkondukt(il)a

Ĉu

foni-o --> sona ond-o-komunik-o ?

Mi provis simpligi.

(sed mi ĵus vidis, ke kondukt- estas neoficiala radiko. Kiel bonlingvisto do konektas sian radioaparaton al la elektra reto?)

Verŝajne per  lig-drato.

Mi konstatas, ke vi bone komprenis mian tekston   :-)

Bedaŭrinde jes.

Renato

[Leo De Cooman]

Renato skribis:> Ĉu

foni-o --> sona ond-o-komunik-o ?
Mi provis simpligi.

 

Mi do proponas:

foni-o --> sona komunik-(ad-)o

aŭ

foni-o --> voĉa komunik-(ad-)o

Kion Andreas aŭ Leopold diras pri tio?

 

Amike salutas

Leo

[Leo De Cooman]

Renato skribis:

>> (sed mi ĵus vidis, ke kondukt- estas neoficiala radiko. Kiel bonlingvisto do konektas sian radioaparaton al la elektra reto?)

> Verŝajne per  lig-drato.

 

Drato/ fadeno/ ŝnuro/ kablo/ fibro/

Bonlingvisto tiucele nepre ne uzu filamenton* aŭ stajon*

:-)

Serioze: en tia elektra lig-drato estu almenaŭ 2 dratoj, aŭ multe pli da maldikaj dratoj en almenaŭ du aroj, se oni deziras malrigidan ligilon.

 

Amike salutas

Leo

 

* ne oficialigitaj vortoj

[Renato Corsetti]

Leo:

Bonlingvisto tiucele nepre ne uzu filamenton* aŭ stajon*

:-)

Serioze: en tia elektra lig-drato estu almenaŭ 2 dratoj, aŭ multe pli da maldikaj dratoj en almenaŭ du aroj, se oni deziras malrigidan ligilon.

Eĉ ne rakonto pri tiuj aferoj al ni.

Amike

Renato

[Renato Corsetti]

Leo:

foni-o --> sona komunik-(ad-)o

aŭ

foni-o --> voĉa komunik-(ad-)o

Provizore mi registris:

foni·o → son·a komunik·(ad·)o

Amike

Renato