Fw: [pazhooheshgar] اهمیت ذکر شریف صلوات
S.ahmad toosi
Best Regards Seyed.Ahmad Toosi --- On Sat, 2/5/11, Taher Habibzadeh <habibzad...@yahoo.com> wrote:
|
Jafar Rezazadeh
رابطه با تدبر در قرآن كريم شامل تعريف لغوي، تعريف كاربردي و مفهومي
تدبر، سطوح و مراحل تدبر و برخي كليدها و روشهاي تدبر در آيات قرآن كريم
بيان شده اميد است مورد توجه و استفاده همكاران قرار گيرد.
تدبر در قرآن
تعريف لغوي:
1- قاموس قرآن تدبر يعني به عواقب يك امر نظر كردن و در آن فرك و تأمل نمودن
2- تفسير نمونه: در ذيل آيه 82 نساء؛ در اصل از ماده «دبر» به معني «پشت
سر و عاقبت چيزي» است. بنابر اين «تدبرن يعني «بررسي نتايج و عواقب و پشت
و روي چيزي». تفاوت تدبر با تفكر اين است كه تفكر مربوط به بررسي علل و
خصوصيات يك موجود است، اما تدبر مربوط به بررسي عواقب و نتايج آن.
3- پژوهشي پيرامون تدبر در قرآن: تدبر در لغت «ژرف انديشي و عاقبت انديشي
ميباشد.
تعريف كاربردي و مفهومي:
تدبر عبور از سطوح اوليه و مفاهيم ظاهري آيات و ورود انديشمندانه به
لايههاي ژرف براي كشف حقايق پنهاني است؛ حقايقي كه بدون توجه و ژرف
انديشي بر ما آشكار نميشود..و. گام نهادن در اقيانوس بي كران معارف
آسماني قرآن كريم از يك سو نيازمند ژرفانديشي و از سوي ديگر در گرو دل
سپردن درباره اهميت تدبر ميفرمايد:
• كتاب انزلناه اليك مبارك ليدبروا و آياته و ليتذكر اولوالالباب(صاد29)
• افلا يتدبرون القرآن ام علي قلوب اقفالها(محمد (ص) 24
امام علي عليه السلام ژرف انديشي در قرآن را بهار دلها دانستهاند: « و
قرآن را بياموزيد كه آن زيباترين سخن است و در آن ژرف بينديشيد كه بهار
دل هاست» (نهجالبلاغه خطبه 110)
در پرتو تدبر، اسرار نهفته قرآن آشكار ميشو. اين جاست كه نه فقط آيهها
كه زير و برمها نيز به سخن ميآيند و هر يك پيامي، نكتهاي، دلالتي،
لطيفهاي و رازي را با مؤمن ژرفانديش باز ميگويند .
در زبان عرب به زنبور عسل و به زمين مهياي كشت و زرع كه مرزبندي شده است،
دبره گفته ميشود، چرا كه زنبور در تردد است و دائماً به عقب و جلو مي
رود. چ
برخي كليدها و روش هاي تدبر در آيات قرآن كريم
الف- كشف ارتباطات
1- درك ارتباط با آيات قبل و بعد
الف- مواردي كه با حروف ربط يا موصولات به يكديگر مربوط ميشوند؛ مانند:
-... هدياللمتقين* الذين يؤمنون بالغيت و... (بقره 3و2)
- الم تر ان الله يولج الليل و النهار...* ذلك بان الله هوالحق(لقمان 29 و 30)
- ... فتبارك الله احسن الخالقين *ثم انكم بعد ذلك لميتون* ثم انكم
يومالقيامته تبعثون (تكوين انسان در دنيا، آن گاه مرگ، آن گاه
رستاخيز)(مؤمنون 14 تا 16
ب- مواردي كه بدون ادات خاص ربط است؛ مانند:
• ... فاذهب انت و ربك فقاتلا انا ههنا قاعدون* قال رب اني لا املك الا
نفسي و اخي فافرق بيننا و بين القوم الفاسقين* (با تأمل در ارتباط ميان
دو آيه مشخص ميشود آنها كه به حضرت موسي ميگفتند تو و خدايت بجنگيد،
فاسق بودهاند).
2- ارتباط عبارات يا جملات داخل يك آيه با يكديگر
• فاقم وجهك للدين حنيفا فطره الله التي فطرالناس عليها(روم 30)
ارتباط فطرت الهي با دين خدا
• ان ربك يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر انه كان بعباده خبيرا بصيرا(اسراء 30)
ربط جمله اخير آيه با صدر آن قابل توجه است.
3- توجه به شروع و ختم آيه به
ويژه صفات الهي مذكور در آخر آيه؛ مانند:
• والسارق و السارقه فاقطعوا ايديهما جزاء بماكسبا نكالاً من الله و الله
عزيز حكيم
• صفت عزت و حكمت الهي در چنين آيه اي بسيار معنا دار است (مائده 38)
• قول معروف و مغفره خير من صدقه يتبعها اذي و الله غني حليم
توجه به غنا و حلم الهي در موضوع صدقه دادن با منت و آزار (بقره 236)
• خطابات اول آيات ( يا ايها الذين آمنو يا ايها الناس يا اهل الكتاب و
...)كه مي تواند معرف عام يا خاص بودن موضوع آيه باشد .
• توجه به تعبيرات آخر آيات كه گاهي نتيجه و غايت موضوع آيه را بيان مي كند مانند :
كتب عليكم الصيام ...لعلكم تتقون و گاهي نيز شرط فهم و استفاده از موضوع
آيه را ياد آور مي شود مانند بسياري از آيات كه با تعابير "لقوم
يتفكرون"و امثال آن پايان مي پذيرد.
ب- استخراج نكات از آيه
اين امر شايد كليد خاص آموزشي نداشته باشد و دستيابي به آن محصول انس
مستمر با قران كريم و تدبر در آيات است ( مانند بيشتر مطالبي كه در ذيل
آيات در تفسير راهنما و تفسير نور آمده كه از اين سنخ است ) ولي مي توان
روشها و كليد ها ي براي آن ابداع كرد ، از جمله :
كشف موضوع يا موضوعات آيه و دادن عنوان به آنها ، مانند :
عنوان " وعده خدا، وعده شيطان "براي آيه 268 بقره
عنوان " خير كثير " براي آيه 269 بقره
عنوان "نيكي و نيكو كاري " يا " متقين راستين "براي آيه 177 بقره
دريافت ارتباط علي – معلولي ، شرط و مشروط و ...ميان اجزاء يك آيه يا چند
آيه ، مانند ...
• فقلت استغفروا ربكم انه كان غفارا *يرسل السماء عليكم مدرارا*
و يمددكم باموال و بنين و يجعل لكم جنات و يجعل لكم انهارا (نوح 10 تا 20)
استغفار الهي موجب افزايش نعمات الهي مي شود ( باران ، ثروت ، فرزندان ، باغ و ...)
• و من الناس من يعبد الله علي حرف ... خسر الدنيا و الاخره ...(حج11)
عبادت خداوند در حاشيه زندگي ، موجب خسارت در دنيا و آخرت مي شود يعني
خسراني قطعي و روشن .
• و كذلك مكنا ليوسف ... و لا نضيع اجر المحسنين * و لا جر الاخر خير
للذين آمنوا وكانوا يتقون (يوسف 57)
تقواي الهي علاوه بر اجر آجر آخرت ، پاداش دنيوي نيز دارد.
طرح سوال از آيات
گاهي مي توان با طرح سوال برخي نكات ظريف تر ايات را در معرض دقت و توجه
قرار داد مانند :
چرا در سوره به دنبال ضرورت حمد براي خدا ( الحمد الله )وصف رب العالمين آمده است ؟
ج- استفاده از نكات و قواعد صرفي ، نحوي، بلاغي زبان عربي و علوم قراني
اين روش ( كليد ) بسيار مفصل و مبسوط است كه ضمن هماهنگي با درس عربي
بايد ساده ترين ، پر كاربردترين و زيبا ترين آنها استخراج شود .اصل اين
مطالب و قواعد در درس عربي بيان ميشود و تمرين و كشف مصاديق متنوع آنها
در درس قران .
به برخي از اين موارد به طور نمونه اشاره ميشود .
تقدم و تاخر اجزاي اصلي جمله كه موجب تاكيد و يا حصر مي شود .اين امر به
كرات در قران كريم به كار رفته است ، مانند :
اياك نعبد و اياك نستعين ،و علي الله فيتوكل المومنون ،و لله الغزه و
لرسوله و للمومنين
نوع زمان به كار رفته و يا معلوم و مجهول بودن فعل براي مثال به كار بردن
زمان ماضي براي افعال محقق الوقوع كه در آينده اتفاق مي افتد ،مانند:
اتي امر الله فلاتستعجلوه ، اقترب للناس حسابهم و ...
و يا به كار بردن فعل مجهول به جاي معلوم كه گاهي براي تلطيف مساله است ، مانند:
كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلهم
يا گاهي براي مهم نبودن توجه به فاعل است ، مانند:
فاذا قضيت الصلاه ...
تمام شدن نماز مهم است نه اينكه چه كساني نماز را تمام كردن .
وجه سوالي بودن جملات :حقيقت استفهام طلب فهم است اما سوال به طور مجاز
در وجوه بسيار متنوعي به كار مي رود ، مانند :
استفهام حقيقي : قال قائل منهم كم لبثتم (كهف 19) ،ا انك لانت يوسف ( يوسف 90)
استفهامات مجازي :
• استفهام انكاري :هل يستوي الذين يعملون و الذين لايعلمون ( زمر 9)
• استفهام توبيخي :افبا لبا طل يو منون و بنعمه الله يكفرون ( عنكبوت 67)
كيف تكفرون بالله وكنتم امواتا فاحيا كم ...( بقره 28 )
• استفهام تشويقي :... هل ادلكم علي تجاره تنجيكم من عذاب اليم و ...( صف 10)
• تشخيص موارد تاكيد در جمله و وجه آمدن آن
مانند : انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون
غير از موارد مشخص شده ، اسميه بودن هر دو جمله نيز مفيد تاكيد است
• پيدا كردن جواب قسم و تناسب آن با قسم ،
مانند : والعصر ان الانسان لفي خسر و التين و الزيتون و طور سنين
د- امثال قران كريم :امثال قران فراموش شده اي در تدبر در آيات است .
قران كريم دستور به تفكر در امثال داده است . يافتن نكات ظريف در مثال
هاي قران كريم و كشف تناسب آنها با موضوعات مطرح شده در آيات ، بحثي
بسيار تفكر انگيز و جذاب و آموزنده است ، مانند آيه 31 سوره حج كه به
زيبا ترين شكل بي پناهي ، تنهايي و حيراني انسان مشرك را به تصوير كشيده
است .
علي اكبر بهزيون- سرگروه الهيات و معارف اسلامي شهرستان تخت جلگه شماره
پرسنلي: 3154811
لوازم تدبر
منظور مجموعه ويژگيهاي اعتقادي، روحي و قلبي است كه فرد تدبر كننده در
آيات شريفه قرآن براي بهره مندي واقعي از آثار و نتايج تدبر، بايد واجد
آن ها باشد .بديهي است اين ويژگيها و شرايط عمدتاً شرط كمال هستند، يعني
هر چه بيشتر وجود داشته باشند، صاحب خود را از ثمرات تدبر بهره مند تر
ميسازند. بشخي از اهم اين ويژگيها به شرح ذيل است:
1- دارا بودن اصول و مباني اعتقادي و ايماني و توجه داشتن به ضرورت بهره
گيري از ثقل دوم دين در تبيين كامل ثقل اكبر
2- ايمان به قرآن كريم به عنوان كتاب خدا كه حاوي متقن ترين ارشادات و
هدايتهاي الهي است.
3- داشتن روح حقيقت جويي و پذيرش آموزهها يالهي
4- قصد قربت و خلوص نيت در كشف حقايق و برخورداري از تقواي الهي
5- طهارت جسماني و روحاني
6- انس با قرآن كريم از راه خوندن مستمر آن
7- برخورداري از عقل، يعني آنچه آن را «لب» مينامد.
> Stay on top of your group activity without leaving
> the page you're on - Get the Yahoo! Toolbar now.
>
>
>
>
>
> Switch to: Text-Only, Daily Digest • Unsubscribe • Terms of Use
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
> .
>
>
>
>
>
> __,_._,___
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>