مبانی شعر-ترجیع بند و ترکیب بند

[keyvan moosavi]

Agar in email ra dorost nemibinid az gozineh View -> Encoding -> Unicode(UTF-8) Estefade koid!
_____________________________________________
چنانچه این ایمیل داخل پوشه اسپام شماست,با کلیک روی گزینه
not spam
از این پس ایمیلهای ما را در اینباکس خود خواهید داشت
_____________________________________________
اگر نمیتوانید تصاویر موجود در ایمیل را مشاهده کنید,روی گزینه
show image
کلیک کنید

به نام خدا

موضوع: مبانی شعر-ترجیع بند و ترکیب بند

با تشکر از ارسال کننده این مطلب به گروه خانه کتاب ایران
jabbari...@gmail.com

مبانی شعر > ترجیع بند و ترکیب بند

ترجیع بند: از قالب های خاص شعر فارسی می باشد.غزل هایی است هم وزن با
قافیه هایی متفاوت که در میان آن ها بیت ثابت و مصرّعی تکرار می شود.
بیت مصرّع: بیتی که هر دو مصراعش قافیه داشته باشند"مصرّع" است:
زان یار دلنوازم شکریست با شکایت/گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت
بی مزد بود و منّت هر خدمتی که کردم/یارب مباد کس را مخدوم بی عنایت
.
.
.
.
.
عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ/قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت
در شعری که خواندیم ،فقط بیت نخست "مصرّع" است زیرا "شکایت" و "حکایت"
قافیه هستند ولی ابیات دیگر،مصرّع نمی باشند.
گفتیم که در "ترجیع بند" غزل هایی است ؛به هر غزل ،یک "خانه" و به آن بیت
تکراری مصرّع"ترجیع" می گوییم.مضمونش مدح ،عشق و عرفان است.در این
قالب،چون به بیت ثابت و مکرری برمی گردیم(رجوع می کنیم) به آن "ترجیع
بند"می گوییم:
ای فدای تو هم دل و هم جان/وی نثار رهت هم این و هم آن
دل فدای تو، چون تویی دلبر/جان نثار تو ،چون تویی جانان
دل رهاندن ز دست تو،مشکل/جان فشاندن به پای تو آسان
راه وصل تو راه پر آسیب/درد عشق تو درد بی درمان
بندگانیم جان و کف بر لب/چشم بر حکم و گوش بر فرمان
.
.
.
.
.
.
این سخن می شنیدم از اعضا/همه حتی الورید والشریان
که یکی هست و هیچ نیست جز او*****************************
وحده لا اله الا
هو*****************************
از تو ای دوست نگسلم پیوند/ور به تیغم برند بند از بند
الحق ارزان بود زما صد جان/وز دهان تو نیم شکر خند
ای پدر!پندکم ده از عشقم/که نخواهد شد اهل این فرزند
.
.
.
.
.
.
که یکی هست و هیچ نیست جز او******************************
وحده لا اله الا
هو*******************************
چشم دل باز کن که جان بینی/آن چه نادیدنی است ،آن بینی
گر به اقلیم عشق روی آری/همه آفاق ،گلستان بینی
بر همه اهل آن زمین به مراد/گردش دور آسمان بینی
.
.
.
.
.
.
که یکی هست و هیچ نیست جز او*******************************
وحده لا اله الا
هو********************************
یار ،بی پرده از در و دیوار/در تجلی است یا اولی الابصار
شمع جویی و آفتاب بلند/روز بس روشن و تو در شب تار
چشم بگشا به گلستان و ببین/جلوه ی آب صاف در گل و خار
.
.
.
.
.
هاتف!ارباب معرفت که گهی /مست خوانندشان و گه هشیار
از می و بزم و ساقی و مطرب/وز مغ و دیر و شاهد و زنار
قصد ایشان نهفته اسراریست/که به ایما کنند گاه اظهار
پی بری گر به رازشان دانی/که همین است سر ّ آن اسرا
که یکی هست و هیچ نیست جز او********************************
وحده لا اله الا
هو********************************
(هاتف اصفهانی)
نکته:برای دیدن تمام این شعر می توانید به سایت "گنجور" مراجعه کنید.
در شعری که خواندید،چند غزل دیده می شود:
1-یک غزل با قافیه های "جان-آن-جانان-آسان و ......."
2-یک غزل با قافیه های"پیوند -بند-خند و......."
3-یک غزل با قافیه های"جان-آن-گلستان و ...."
4-یک غزل با قافیه های"دیوار-اولی الابصار - تار-خار و........."
به هرکدام از این غزل ها ،یک "خانه" یا"رشته" می گوییم.
یک بیت تکراری ستاره دار، بین این غزل ها (خانه ها) وجود دارد که به
آن "ترجیع"یا "برگردان" می گوییم؛یعنی "که یکی هست و هیچ نیست جز او/
وحده لا اله الا هو"بیت ترجیع است و تمام این شعر در قالب "ترجیع
بند"است.
/////////////////////////////////////////////////////////
ترکیب بند:شعری است که مثل ترجیع بند از چند بخش تشکیل شده که هر بخش آن
از نظر قافیه و محتوا ،یک غزل یا قصیده است.این بخش ها را بیت مصرّع
متفاوت و نا مکرری به هم می پیوندد؛یعنی آن چه در ترجیع بند با نام "بیت
برگردان" می شناختیم،در "ترکیب بند"
تکرار نمی شود بلکه از بخشی به بخش دیگر ،متفاوت می شود.پس آن بیت رابط
ستاره دار،دیگر تکراری نیست و قافیه اش از بخشی به بخش دیگر فرق می
کند.این مهم ترین تفاوت "ترجیع بند" و "ترکیب بند"است.محتوای ترکیب بند
تقریبا مانند ترجیع بند می باشد؛
حاوی رثا ،مدح و عشق است:
باز این چه شورش است که در خلق عالم است/باز این چه نوحه و چه عزا و چه
ماتم است
باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین/بی نفخ صور،خاسته تا عرش اعظم است
گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست/این رستخیز عام،که نامش محرّم است
.
.
.
.
خورشید آسمان و زمین ،نور مشرقین********************
پرورده ی کنار رسول خدا حسین********************
کاش آن زمان سرادق گردون نگون شدی/وین خرگه بلند ستون،بی ستون شدی
کاش آن زمان که کشتی آل نبی شکست/عالم تمام غرقه ی دریای خون شدی
.
.
.
آل نبی چو دست تظلم بر آورند***********************
ارکان عرش را به تلاطم در آورند*********************
روزی که شد به نیزه سر آن بزرگوار/خورشید سربرهنه برآمد زکوهسار
.
.
.
.
وآن گه ز کوفه ،خیل الم رو به شام کرد*******************
نوعی که عقل گفت: قیامت قیام کرد*******************
(محتشم کاشانی)
بیت های ستاره دار ،دیگر یکی و تکراری نیستند بلکه هر کدام قافیه ای جدا
دارند:
"مشرقین - حسین" قافیه ی بیت ستاره دار اول است.
"بر- در" قافیه ی بیت ستاره دار دوم است.
"شام - قیام" قافیه ی بیت ستاره دار سوم است.
تدوین:مریم جباری

 

راهنما:
- مشاهده راهنمای دانلود

- ورود به صفحه اصلی سایت

- ورود به گروه اینترنتی

- ارسال کتاب

- درخواست کتاب

 حــمـایــت از مــا-

پیگیری ما در شبکه های اجتماعی

    

این ایمیل از  طرف گروه اینترنتی خانه کتاب ایران برای شما ارسال شده است
خانه کتاب ایران یک کتابخانه مجازی رایگان برای دانلود کتابهای الکترونیکی,صوتی و موبایل است