Arjuna Vishada Yoga
Rajeev Raghunath
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ।। ३०
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
I am unable to stand; my mind whirls as it were; and Kesava, I see
adverse omens. (30)
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ।। ३१
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
I do not foresee any good ensuing from the slaughter of kinsmen in
battle. O Krishna, I hanker not for victory or empire or pleasures
even. (31)
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ।। ३२
Of what avail to us is kingdom or enjoyment or even life, O Govinda ?
(32)
येषामर्थे काण्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ।। ३३
Those for whose sake we seek kingdom, enjoyments and pleasures, they
stand here in battle, staking life and property. (33)
आचार्याः पितरः पुत्राः तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः संबन्धिनस्तथा ।। ३४
Teachers, fathers, sons as well as gradfathers, maternal uncles,
father-in-law, grandsons, brothers-in-law and other relatives. (34)
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोकराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ।। ३५
Though myself slain by them, I would not, O Madhusudana, seek to slay
them even for the sake of dominations over the three worlds, how then
for the earth ? (35)
निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ।। ३६
What delight can we derive, O Janardana, by doing away with these sons
of Dhrtarashtra ? Sin only will accrue to us by slaying these
desperadoes. (36)
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ।। ३७
We should not therefore slay the sons of Dhratarashtra, our kinsmen;
for, how can we, O Madhava, killing our own kinsmen, be happy ? (37)
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ।। ३८
Although these, with understanding clouded by grees, see no guilt in
the extermination of a family, no crime in hostility to friends. (38)
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ।। ३९
Why should we not learn to recoil from such a sin, O Janardana, we who
see evil in the destruction of a family ? (39)
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभिभवत्युत ।। ४०
In the decline of a family, its time-honoured usages perish; with the
perishing of sacred rites, impiety overtakes the entire family. (40)
अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ।। ४१
With the growth of impiety, O Krishna, the family women become
unchaste; and women getting corrupted, O Varshneya, caste admixture
ensues. (41)
सङ्करो नरकायैव कुल्घ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ।। ४२
Hell is verily the lot of the family and family destroyers through
caste admixture; for, their ancestors fall deprived of manes-cakes and
libations. (42)
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ।। ४३
The everlasting caste-virtues and the family-merits get ruined because
of the caste-confusion created by the bad deeds of the family-
destroyers. (43)
उत्सन्न कुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ।। ४४
We have heard, O Janardana, that hell is verily the long lasting abode
of the men whose family religious practices have been broken. (44)
अहो बत महत् पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ।। ४५
Goaded by the greed of the pleasures of a kingdom, we are, alas, bent
on perpetrating the great sin of killing our kinsmen. (45)
यदि मामप्रतीकाराम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युः तन्मे क्षेमतरं भवेत् ।। ४६
Should the sons of Dhrtarashtra with weapons in hand slay me,
unresisting and unarmed in the battle, that would indeed be better for
me. (46)
सञ्जय उवाच :-
एवमुक्त्वाऽर्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ।। ४७
Sanjaya said :-
So saying, overwhelmed with sorrow in the battle-field, Arjuna sat on
the seat of his chariot, abandoning his bow and arrows. (47)
इति श्रीमद्भगवद्गीतसूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अर्जुनविषादयोगो नाम
प्रथमोऽध्यायः ।।
In the Upanishad of BHagavad-Gita, the knowledge of Brahman, the
Supreme and the Science of Yoga and the dialogue between Sri Krishna
and Arjuna, this is the first discourse designated: The Despondency of
Arjuna