สมบัติผู้ดี.... คุณมีหรือไม่

[Pu]

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6
ทรงอธิบายถึงความหมายของผู้ดีความตอนหนึ่งว่า
...ผู้ดีไม่ได้หมายถึงคนมีทรัพย์ ไม่ได้หมายถึงคนมีสกุล
แต่หมายถึงคนที่ประพฤติปฏิบัติดีทั้งกาย วาจา
และที่สำคัญคือใจ ขอทานเขาก็เป็นผู้ดีได้...

เจ้าพระยาวิสุทธิ์สุริยศักดิ์ (OSK ม.ร.ว.เปีย มาลากุล บิดา OSK ม.ล.ปิ่น
มาลากุล)
ซึ่งต่อมาท่านได้รับยศเป็นเจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี
ได้เรียบเรียงหนังสือสมบัติผู้ดีไว้ตั้งแต่พ.ศ.2455 พบคุณสมบัติผู้ดีไว้
10 บท
แต่ละบทครอบคลุมทั้งกายจริยา วจีจริยา และมโนจริยา หรือกาย วาจา ใจ
สรุปเป็นตัวอย่างดังนี้...

บทที่ 1 ผู้ดีย่อมรักษาความเรียบร้อย ไม่ใช้กิริยาอันกล้ำกรายบุคคล
ไม่สอดสวนวาจาหรือแย่งชิงพูด
ไม่ปล่อยใจให้ฟุ้งซ่านกำเริบหยิ่งยโส

บทที่ 2 ผู้ดีย่อมไม่ทำอุจาดลามก
ใช้เสื้อผ้าเครื่องแต่งตัวอันสะอาดเรียบร้อย
ไม่กล่าวถึงสิ่งโสโครกพึงรังเกียจในท่ามกลางชุมชน
พึงใจที่จะรักษาความสะอาด

บทที่ 3 ผู้ดีย่อมมีสัมมาคารวะ นั่งด้วยกิริยาอันสุภาพเฉพาะหน้าผู้น้อย
ไม่พูดจาล้อเลียนผู้ใหญ่
เคารพยำเกรงบิดามารดาและอาจารย์ นับถือนอบน้อมต่อผู้ใหญ่
มีความอ่อนหวานแก่ผู้น้อย

บทที่ 4 ผู้ดีย่อมมีกิริยาเป็นที่รัก ไม่ทำกิริยารื่นเริงเมื่อเขามีทุกข์
ไม่เที่ยวติเตียนสิ่งของที่เขาตั้งแต่งไว้ในบ้านที่ตนไปสู่
ไม่กล่าวสรรเสริญรูปกายบุคคลแก่ตัวเขาเอง
ไม่พูดเคาะแคะสตรีกลางประชุม และย่อมรู้จักเกรงใจคน

บทที่ 5 ผู้ดีย่อมเป็นผู้มีสง่า มีกิริยาอันผึ่งผายองอาจ
จะยืนนั่งย่อมอยู่ในลำดับอันสมควร
พูดจาฉะฉานชัดถ้อยความ มีความรู้จักงามรู้จักดี
มีอัชฌาสัยอันกว้างขวางเข้าไหนเข้าได้

บทที่ 6 ผู้ดีย่อมปฏิบัติการงานดี ทำการอยู่ในระเบียบแบบแผน
ไม่ละเลยที่จะตอบจดหมาย
พูดสิ่งใดย่อมให้เป็นที่เชื่อถือได้ เป็นผู้รักษาความสัตย์
ไม่เป็นผู้เกียจคร้าน

บทที่ 7 ผู้ดีย่อมเป็นผู้ใจดี
เมื่อเห็นเหตุร้ายหรืออันตรายจะมีแก่ผู้ใดย่อมต้องรีบช่วย
ไม่เยาะเย้ยถากถางผู้กระทำผิดพลาด ไม่ใช้วาจาอันข่มขี่
ไม่มีใจอันโหดเหี้ยมเกรี้ยวกราดแก่ผู้น้อย
เอาใจโอบอ้อมอารีแก่ผู้อื่น

บทที่ 8 ผู้ดีย่อมไม่เห็นแก่ตัวฝ่ายเดียว
เป็นผู้ใหญ่จะไปมาลุกนั่งย่อมไว้ช่องให้ผู้น้อยมีโอกาสบ้าง
ไม่ขอแยกผู้หนึ่งมาจากผู้ใดเพื่อพาไปพูดจาความลับกัน ไม่มีใจมักได้
ไม่พึงใจการหยิบยืมข้าวของทองเงินซึ่งกันและกัน

บทที่ 9 ผู้ดีย่อมรักษาความสุจริตซื่อตรง
ไม่ละลาบละล้วงเข้าห้องเรือนแขกก่อนเจ้าของบ้านเขาเชิญ
ไม่ซอกแซกไต่ถามธุระส่วนตัวหรือการในบ้านของเขา
เป็นผู้รักษาความไว้วางใจของผู้อื่น

บทที่ 10 ผู้ดีย่อมไม่ประพฤติชั่ว
ไม่เป็นพาลเที่ยวเกะกะระรั้วและกระทำร้ายคน
ไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนเจ็บอายเพื่อความสนุกยินดีของตน
ไม่เป็นพาลพอใจทะเลาะวิวาท
ไม่พอใจนินทาว่าร้ายกันและกัน ไม่ปองร้ายผู้อื่น
มีความเหนี่ยวรั้งใจตนเอง เป็นผู้มีความละอายแก่บาป