İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarımı
53 views
Skip to first unread message
Yönetici
Aug 5, 2009, 4:44:40 PM8/5/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
040415013 N.Tuba DELİBAŞ
Aug 5, 2009, 5:29:26 PM8/5/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmalarında kullanılan 5 çeşit sav vardır. Bu savlar ve
savların
uygun tasarımları aşağıdaki gibidir.
a) Zamansal seyir
1-Retrospektif
2-Prospektif
3-Kesitsel
b)Grup sayısı
1-Tek kollu
2-iki kollu
3-Çok (>2) kollu
4-Tek bir hasta
c)Çalışılan ilacın türü
1-Tedavi edici
2-Profi laktik
d)Çalışmanın günlük klinik uygulamaya müdahale içerip içermemesi
1-Gözlemsel
2-Deneysel
e)Diğer
1-Tek merkezli vs. çok merkezli
2-Ulusal vs. uluslararası
3-Tanısal
4-Yaşam kalitesi
5-Farmakoekonomik
6-Tarama çalışmaları
7-Diğer [1]
[1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
Araştırması Tasarımları.sayı 215: 4-9
http://www.akademika.org/iku-dergisi/pdf/pdf_IKU_15.pdf
050415017 Hadi Muti DOĞAN
Aug 5, 2009, 7:55:03 PM8/5/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmaları iki çalışma şeklinde sınıflandırılır. Bunlar :
1. Analitik Çalışmalar: Karşılaştırma ve istatistiksel analiz yapılır. İkiye ayrılır :
-Deneysel , Klinik Çalışmalar
-Gözlemsel Çalışmalar
2. Descrıptıve Çalışmalar : Tanımlayıcı ve açıklayıcı çalışmalar olup karşılaştırma
ve istatistiksel analiz gerektirmez.
Bizi burda daha çok ilgilendiren analitik çalışmaları ele alalım.
-Deneysel , Klinik Çalışmalar
1.Randomize Kontrollü Çalışma : Prospektif bir tasarımdır.
2.Non-Randomize Kontrollü Çalışmalar : Prospektif bir tasarımdır.
- Gözlemsel Çalışmalar
1.Kohort Çalışma : Prospektif veya retrospektif olabilir.
2.Vaka Kontrollü Çalışma : Çoğunlukla retrospektiftir ancak nadiren prospektifde olabilir.
3.Kesitsel Çalışma : Belli bir grup hem etken hem de sonuç açısından araştırılır.
4.Kontrolsüz Araştırma : Bir tedavi yöntemi ya da ilacın , belli bir grup üzerindeki etkilerini
ortaya koymaya çalışır ancak kontrol grubu yoktur.
KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik syf: 4-31
060410067 Gürsel TEKİN
Aug 6, 2009, 12:24:52 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
TIP MAKALELERİNDE KULLANILAN ARAŞTIRMA TASARIMLAR
Bilimsel araştırma yapmaktaki temel amaç istidlal ve insanlığa
fayda sağlayabilme isteğidir. Araştırmanın amacına ulaşması ise,
gidilecek yerin (savın) bilinmesine ve tasarımın doğru oluşturulmasına
bağlıdır. Tasarımın hayati öneme sahip olmasının nedeni ise
araştırmanın kalan kısmına şekil verecek olmasıdır. İstatistiksel
yöntemlerden en iyi faydayı sağlayabilmemizde, yöntemleri
uygulayabileceği verileri derlememize bağlıdır. Tıp makalelerinin
planlanmasında "gözlemsel çalışmalar" ve "deneysel çalışmalar" olmak
üzere iki temel sınıflandırma çeşidi mevcuttur.
GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR
*Tanımlayıcı çalışmalar: Kişi, zaman ve yer açısından inceleme
yapılır. Grup hiçbir müdahalede bulunulmadan incelenir. Dolayısıyla
hipoteze gerek yoktur.
*Olgu-kontrol çalışmaları: Hastalıklı bir grubun, sağlam bir
grupla (kontrol grubu) karşılaştırılması ilkesine dayanır.
Retrospektif çalışmalardır. Araştırmadan sonuç elde edebilmek için iki
grubun demografik özellikleri benzerlik göstermelidir.
*Kesitsel çalışmalar: Bu tür çalışmalarda olay ya da hastalık
belli bir zaman diliminde incelenir. Bu çalışmayla belirli bir zaman
noktasında riskin toplumda görülme sıklığı belirlenir.
*Kohort tipi çalışmalar[ Küme Çalışmaları]: Kohort ortak
özellikleri olan ve belli bir zaman aralığında incelenen gruplardı
yani kümelerdir. Bu çalışmayla direkt olarak risk etkeni ve zamana
bağlı oluşan hastalık oranı hesaplanır. Prospektif veya retrospektif
olabilir.
DENEYSEL ÇALIŞMALAR
*Kendi kontrollü denemeler: Bu uygulamada üzerinde çalışılan
grup, hem deney grubu hem de kontrol grubudur. Hastalardan gerekli
ölçümler yapıldıktan sonra işlem uygulanır ve ikinci bir ölçüm
yapılır.
*Dış kontrollü denemeler: Daha önce farklı araştırmacılar
tarafından yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar kontrol grubu
olarak kullanır.
*Bağımsız eş zamanlı kontrollü denemeler: Biri deney
diğeri kontrol olmak üzere iki grup mevcuttur. Deneme iki gruba da eş
zamanlı olarak ve ortak koşullarda uygulanır. Bu tür çalışmalarda
gruplara alınan deney üniteleri homojen olmalıdır.Gruplara ayırma
yöntemine göre rasgeleleştirilmiş, rasgeleleştirilmemiş olarak ikiye
ayrılır
*Çapraz denemeler: Eş zamanlı ve denemelerin uygun
şekilde uygulanmasıyla elde edilir. Yani iki yöntem her gruba biri
diğerinin tersi olacak şekilde (çapraz) uygulanır.
*Faktöriyel denemeler: iki araştırma sorusunu aynı anda
cevaplamak için kullanılır. Örneğin 1 ve 2'yi inceliyorsak.
(-1,+1,-2,+2) olmak üzere (-1,-2) (-1,+2) (+1,-2) (+1,+2) şeklinde
dört araştırma grubu oluşturabiliriz.
Yaralanılan kaynak: Öğüş, E.- Yazıcı A. C. Tıp alanında yapılan
çalışmalarda yaygın olarak kullanılan araştırma düzenleri, Türkiye
Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28, 2008. 500-507
Bilimsel araştırma yapmaktaki temel amaç istidlal ve insanlığa
fayda sağlayabilme isteğidir. Araştırmanın amacına ulaşması ise,
gidilecek yerin (savın) bilinmesine ve tasarımın doğru oluşturulmasına
bağlıdır. Tasarımın hayati öneme sahip olmasının nedeni ise
araştırmanın kalan kısmına şekil verecek olmasıdır. İstatistiksel
yöntemlerden en iyi faydayı sağlayabilmemizde, yöntemleri
uygulayabileceği verileri derlememize bağlıdır. Tıp makalelerinin
planlanmasında "gözlemsel çalışmalar" ve "deneysel çalışmalar" olmak
üzere iki temel sınıflandırma çeşidi mevcuttur.
GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR
*Tanımlayıcı çalışmalar: Kişi, zaman ve yer açısından inceleme
yapılır. Grup hiçbir müdahalede bulunulmadan incelenir. Dolayısıyla
hipoteze gerek yoktur.
*Olgu-kontrol çalışmaları: Hastalıklı bir grubun, sağlam bir
grupla (kontrol grubu) karşılaştırılması ilkesine dayanır.
Retrospektif çalışmalardır. Araştırmadan sonuç elde edebilmek için iki
grubun demografik özellikleri benzerlik göstermelidir.
*Kesitsel çalışmalar: Bu tür çalışmalarda olay ya da hastalık
belli bir zaman diliminde incelenir. Bu çalışmayla belirli bir zaman
noktasında riskin toplumda görülme sıklığı belirlenir.
*Kohort tipi çalışmalar[ Küme Çalışmaları]: Kohort ortak
özellikleri olan ve belli bir zaman aralığında incelenen gruplardı
yani kümelerdir. Bu çalışmayla direkt olarak risk etkeni ve zamana
bağlı oluşan hastalık oranı hesaplanır. Prospektif veya retrospektif
olabilir.
DENEYSEL ÇALIŞMALAR
*Kendi kontrollü denemeler: Bu uygulamada üzerinde çalışılan
grup, hem deney grubu hem de kontrol grubudur. Hastalardan gerekli
ölçümler yapıldıktan sonra işlem uygulanır ve ikinci bir ölçüm
yapılır.
*Dış kontrollü denemeler: Daha önce farklı araştırmacılar
tarafından yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar kontrol grubu
olarak kullanır.
*Bağımsız eş zamanlı kontrollü denemeler: Biri deney
diğeri kontrol olmak üzere iki grup mevcuttur. Deneme iki gruba da eş
zamanlı olarak ve ortak koşullarda uygulanır. Bu tür çalışmalarda
gruplara alınan deney üniteleri homojen olmalıdır.Gruplara ayırma
yöntemine göre rasgeleleştirilmiş, rasgeleleştirilmemiş olarak ikiye
ayrılır
*Çapraz denemeler: Eş zamanlı ve denemelerin uygun
şekilde uygulanmasıyla elde edilir. Yani iki yöntem her gruba biri
diğerinin tersi olacak şekilde (çapraz) uygulanır.
*Faktöriyel denemeler: iki araştırma sorusunu aynı anda
cevaplamak için kullanılır. Örneğin 1 ve 2'yi inceliyorsak.
(-1,+1,-2,+2) olmak üzere (-1,-2) (-1,+2) (+1,-2) (+1,+2) şeklinde
dört araştırma grubu oluşturabiliriz.
Yaralanılan kaynak: Öğüş, E.- Yazıcı A. C. Tıp alanında yapılan
çalışmalarda yaygın olarak kullanılan araştırma düzenleri, Türkiye
Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28, 2008. 500-507
040415013 N.Tuba DELİBAŞ
Aug 6, 2009, 2:48:45 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Semra Karaman " Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik " adlı
yazısında
Bilimsel araştırmalardan analitik çalışmaları Deneysel-Klinik
çalışmalar
ve Gözlemsel çalışmalar olarak ikiye ayırmıştır.Yazısından anladığım
kadarıyla Deneysel-Klinik çalışmalardan Randomisazyon tekniğinin hem
pahalı
hem de etik ihlaline neden oluyorsa niye bu durum yerini sadece uygun
olmayan
durumlarda Gözlemsel çalışmalara bırakıyor.Ayrıca literatürde
randomizasyon tekniğiyle
yapılan çok sayıda yanıltıcı sorun varsa Randomizasyon tekniğinin
zamandan kazanç
sağlaması çok mu avantaj sağlamış oluyor, kaldıki Gözlemsel
çalışmalardan Cohort
çalışma etik dışı etkenleri gözlemliyorsa bu Tıpta bilimsel araştırma
için artı bir özellik değilmi? [1]
[1] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt
050415031 Burçin KUTLU
Aug 6, 2009, 5:46:02 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Semra Karaman " Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik " yazısında
"Randomize Kontrollü Çalışmalar" ın avantajları ve dezavantajlarından
bahsetmiştir ve "Randomize Kontrollü Çalışmaların sonuçlarına yalnızca
uygun şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir" şeklinde
de ekleme yapmıştır. Yani her araştırmada daha araştırmaya başlamadan
önce araştırmanın amacı ve bu amaca ulaşmak için en uygun tasarım ve
istatistiksel analizlerin de belirlenmesi ve uygunlanması gerekir.
Tıpki birçok makalede ya da araştırmada doğru istatistiksel
tekniklerin kullanılmamasından doğan birçok problem ve hata olduğu
gibi randomizasyon tasarım türü de uygulanması için gerekli koşulları
tam olarak sağladığında geçerli kabul edilebilir. Dolayısıyla maliyet
ve etik açıdan uygun değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir
faydası olmadığını, etik ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi
koşulları içinde uygulanması gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde
tıp gibi insanlık için son derece önemli olan bir bilim dalının bu
çalışmalar sonucu tüm insanlığa vereceği zararın da büyük olacağını
düşünüyorum.[1]
"Randomize Kontrollü Çalışmalar" ın avantajları ve dezavantajlarından
bahsetmiştir ve "Randomize Kontrollü Çalışmaların sonuçlarına yalnızca
uygun şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir" şeklinde
de ekleme yapmıştır. Yani her araştırmada daha araştırmaya başlamadan
önce araştırmanın amacı ve bu amaca ulaşmak için en uygun tasarım ve
istatistiksel analizlerin de belirlenmesi ve uygunlanması gerekir.
Tıpki birçok makalede ya da araştırmada doğru istatistiksel
tekniklerin kullanılmamasından doğan birçok problem ve hata olduğu
gibi randomizasyon tasarım türü de uygulanması için gerekli koşulları
tam olarak sağladığında geçerli kabul edilebilir. Dolayısıyla maliyet
ve etik açıdan uygun değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir
faydası olmadığını, etik ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi
koşulları içinde uygulanması gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde
tıp gibi insanlık için son derece önemli olan bir bilim dalının bu
çalışmalar sonucu tüm insanlığa vereceği zararın da büyük olacağını
düşünüyorum.[1]
050410019 Aliye DEMİRHAN
Aug 6, 2009, 6:19:18 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tuba Delibaş arkadaşımızın maddeler halinde belirttiği tasarımlardan
ilki olan zamansal seyir tasarımını aynı çalışmadan faydalanarak
tanımlamak istiyorum.Bu tanımlama önümüzde ki haftalarda yapacağımız
makalelerin istatistiksel değerlendirmelerinde bize yön gösterici
olacaktır.
Serbest Tıbbi Yazar/editör Dr. Selda Emre Aydıngöz ruhsatlandırma
öncesi ve sonrası klinik ilaç araştırması tasarımları başlıklı
çalışmasında araştırma türlerine şöyle yer vermiştir.
Sayın Aydıngöz'e göre bir çalışmanın tasarımı dendiğinde o tasarımın
değişkenleri kastedilmektedir.bu değişkenlerden biri de zamansal
seyirdir.
Zamansal Seyir:Bir çalışma dahil edilen gönüllülerin zaman içinde
izlenmesine göre;
-Retrospektif Çalışmalar:Şu andan geçmişe yönelik ya da geçmişten
bugüne yönelik verilerin değerlendirildiği
araştırmalardır.Retrospektif çalışmalar elde edilen veriler açısından
geçmişe dayalı olduğu için ve kontrol grubunun oluşturulmasının
güçlüğü nedeniyle prospektif çalışmalara göre daha az değerlidir.
-Prospektif Çalışmalar:Verilerin ileriye dönük olarak izlendiği
çalışmalar olarak tanımlanabilir."Araştırmanın temel sorusuna yönelik
ortam yaratılarak izleme süresi sonunda ne olduğu değerlendirilir."
-Ksitsel Çalışmalar:Gönüllülerin hiç izlenmedikleri ya da çok kısa
süre izlendikleri verilere dayanan çalışmalar olarak tanımlanabilir.
Dr.Selda Emre Aydıngöz Ruhsatlandırma Öncesi ve Sonrası Klinik İlaç
Araştırması Tasarımları (2006) Sayı 215
On 6 Ağustos, 12:46, 050415031 Burçin KUTLU <0504150...@gmail.com>
wrote:
ilki olan zamansal seyir tasarımını aynı çalışmadan faydalanarak
tanımlamak istiyorum.Bu tanımlama önümüzde ki haftalarda yapacağımız
makalelerin istatistiksel değerlendirmelerinde bize yön gösterici
olacaktır.
Serbest Tıbbi Yazar/editör Dr. Selda Emre Aydıngöz ruhsatlandırma
öncesi ve sonrası klinik ilaç araştırması tasarımları başlıklı
çalışmasında araştırma türlerine şöyle yer vermiştir.
Sayın Aydıngöz'e göre bir çalışmanın tasarımı dendiğinde o tasarımın
değişkenleri kastedilmektedir.bu değişkenlerden biri de zamansal
seyirdir.
Zamansal Seyir:Bir çalışma dahil edilen gönüllülerin zaman içinde
izlenmesine göre;
-Retrospektif Çalışmalar:Şu andan geçmişe yönelik ya da geçmişten
bugüne yönelik verilerin değerlendirildiği
araştırmalardır.Retrospektif çalışmalar elde edilen veriler açısından
geçmişe dayalı olduğu için ve kontrol grubunun oluşturulmasının
güçlüğü nedeniyle prospektif çalışmalara göre daha az değerlidir.
-Prospektif Çalışmalar:Verilerin ileriye dönük olarak izlendiği
çalışmalar olarak tanımlanabilir."Araştırmanın temel sorusuna yönelik
ortam yaratılarak izleme süresi sonunda ne olduğu değerlendirilir."
-Ksitsel Çalışmalar:Gönüllülerin hiç izlenmedikleri ya da çok kısa
süre izlendikleri verilere dayanan çalışmalar olarak tanımlanabilir.
Dr.Selda Emre Aydıngöz Ruhsatlandırma Öncesi ve Sonrası Klinik İlaç
Araştırması Tasarımları (2006) Sayı 215
On 6 Ağustos, 12:46, 050415031 Burçin KUTLU <0504150...@gmail.com>
wrote:
040410004 Mustafa Emre ALBAYRAK
Aug 6, 2009, 7:04:25 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
> Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
> yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
Tıp alanında yapılan araştırmalar nitel ve nicel araştırmalar olmak
> yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
üzere
2 türdür.
Nitel araştırmalar insan davranışlarını, içinde bulunduğu ortamda
araştırmayı ve
çok yönlü açıklamayı amaçlayan yöntemlerdir ve sayısal veri
içermezler.
Nicel araştırmalar ise;
1) Gözlemsel araştırmalar:
a)Tanımlayıcı araştırmalar (vaka takdimi, vaka serisi, ekolojik
çalışmalar(korelasyon çalışmaları), ± kesitsel araştırmalar)
b)Analitik araştırmalar (± kesitsel araştırmalar, vaka-kontrol tipi
çalışmalar, kohort tipi araştırmalar)
2) Deneysel araştırmalar.
Üçüncü bir grup olarak, tipleri "metodolojik" araştırmalar başlığı
altında, geçerlilik ve güvenilirlik
analizlerini içeren çalışmalar bu sınıflamaya eklenebilir.
Gözlemsel araştırmaları temel olarak inceleyecek olursak;
a)Tanımlayıcı Araştırmalar:
1)Vaka takdimi:Tanımlayıcı araştırmaların en temel tipidir.Mevcut
durumlar ışığında tek
bir hastanın özellikleri hakkında bilgi verir.
2)Ekolojik çalışmalar(korelasyon çalışmaları):Hastaların zaman içinde
veya toplumun alt grupları içinde
dağılımına ilişkin farklılıklar hakkında bilgi verir.Bu tipte
araştırmalar, mevcut veriye dayalı olarak,
çoğu zaman farklı kayıt sistemlerinin bağlanması ile elde edilir ve
"hipotez yaratmaya" yöneliktir.
3)Kesitsel araştırmalar:Toplumlarda ya da toplumun alt gruplarında,
kişilerin belirli bir etkene maruz kalma durumunu ve
hasta olma durumunu eş zamanlı olarak çalışan araştırmalardır.Hem
tanımlayıcı hemde analitik araştırmalar arasında
yer alırlar.
b)Analitik araştırmalar:
1)Vaka-kontrol araştırmaları:ilgilenilen hastalığa sahip kişiler ile
("vakalar"), bunlara benzer ancak hastalığı olmayan kişiler
("kontroller")den oluşan bir grubu inceler.
2)Kohort tipi araştırmalar:Bu tip çalışmalarda kişiler öncelikle
çalışılan hastalık açısından incelenir.Hasta
olanlar çalışma dışında bırakılır.Hasta olmayanlar ilhileinile etkene
maruz olma durumları incelenir ve tüm grup (kohort)
hastalığı geliştirme durumları incelenir.
Deneysel araştırmaları temel olarak incleyecek olursak;
1)Metodolojik araştırmalar:Bu tip araştırmalar çoğu zaman sağlık
alanında geliştirilmiş eski bir yöntem ile,yeni kullanılan bir
yöntemin,
geçerlilik ve güvenilirlik açısından karşılaştırılmasında
kullanılır.Buradaki geçerlilik,ölçülmek istenilen olgunun doğru
seçilip seçilmediğidir.
Güvenilirlik ise testlerin tekrar edildiğnde aynı sonucu vermesidir.Bu
iki durumun yüksek olması istenilen durumdur.
1)ÇAKIR,Banu.Tıbbi Araştırma Teknikleri:Temel Özellikler,Yarar ve
Kısıtlılar,Olası Hata Kaynakları.143-151
http://www.toraks.org.tr/kisokulu3-ppt-pdf/Banu_cakir.pdf
2)ERGÖR,Gül.Temel Araştırma Teknikleri
http://www.toraks.org.tr/kisokulu6-ppt-pdf/temel_arastirma_teknikleri.pdf
seda emmezoğlu
Aug 6, 2009, 8:04:56 AM8/6/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Gürsel TEKİN arkadaşımızın gönderdiği makaleyi okuduğumda kohort tipi çalışmaların retrospektif ve prospektif olabileceği dikkatimi çekti.Sayın Ersin ÖĞÜŞ ve arkadaşı makalesinde olgu-kontrol çalışmalarını da retrospektif çalışmalar olarak nitelemiştir.Bu aşamada iki çalışma tipinde de hemen hemen aynı yöntemler takip edilmektedir . Hangi retrospektif durumlarda olgu- kontrol çalışması değilde kohort tipi çalışma tercih edilmelidir.
06 Ağustos 2009 07:24 tarihinde 060410067 Gürsel TEKİN <grsl...@gmail.com> yazdı:
050415025 Özge S. KARAGÖZ
Aug 6, 2009, 8:13:16 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Not: Hocam Tuba arkadaşım ile birbirimizden habersiz olarak aynı
kaynağı kullanmışız. Fakat ben kendi yorumlarımı ekledim. Ödevlerin
içerikleri birbirinden farklı. Tartışmayı saat 3 te açacaksınız diye
saate bakmadan çalıştım. Tuba arkadaşım daha erken gönderdiği için ben
de sonradan hazırladığım ödevi gönderdim hocam.
TIP ARAŞTIRMALARINDA KULLANILAN TASARIM TÜRLERİ
"Yeni geliştirilen bir ilacın toplumun kullanımına sunulmasından önce
ve ruhsatlı olarak kullanımı sırasında, çeşitli aşamalardan oluşan
bilimsel araştırmalar ile insanlar üzerinde klinik olarak denenmesi
zorunludur. Bu araştırmaların tasarlanması, elde edilecek verinin
değerini belirleyen ilk ve en önemli aşamadır. Temel olarak tüm
bilimsel çalışmalar için geçerli olan deneysel tasarım ilkeleri klinik
ilaç araştırmaları için de geçerlidir." Aydıngöz (2006:5)
Bu ödevde tıpta ilaç araştırmalarında kullanılan araştırma
tasarımlarından bazılarına kısaca yer verilmiştir.
1) ZAMANSAL SEYİR
a) Retrospektif Çalışmalar: bir anlamda konuyla ilgili çeşitli
değişkenlerin geçmişten bugüne kadar taranması anlamına gelmektedir.
b) Prospektif Çalışmalar: Bu araştırmalar değişkenin ortama sürülerek
etkilerinin izlendiği ve değerlendirildiği araştırmalardır.
c) Kesitsel Çalışmalar: Bu araştırmalar belli bir zaman dilimi
alınarak değişkenlerin etkilerinin sadece o süreç sınırları içerisinde
izlenerek değerlendirildiği araştırmalardır.
2) GRUP SAYISINA GÖRE ARAŞTIRMALAR
a) Tek Kollu Çalışmalar: Tek grubun olduğu, aynı değişkenin deneklere
aynı şekilde uygulandığı çalışmalardır.
b) Çift ya da Çok Kollu Çalışmalar: Katılımcıların farklı gruplara
alındıklar çalışmalardır.
3) ÇALIŞMANIN GÜNLÜK KLİNİK UYGULAMAYA MÜDAHALE İÇERİP İÇERMEMESİ:
a) Gözlemsel Çalışmalar: Bir rapor etme çalışmasıdır. Bir araştırmada
katılımcının o ana kadar ki özgün özelliklerinin listelenmesi,
raporlanmasıdır.
b) Deneysel Çalışmalar: Bağımsız değişkenin, bağımlı değişkene
etkisinin kontrollü koşullarda yapıldığı çalışmalardır. Aynı
koşullarda aynı sonuçları vereceğinden güvenilirdir.
KAYNAKLAR
Aydıngöz S. E . "Ruhsatlandırma Öncesi ve Sonrası Klinik İlaç
Araştırması Tasarımları." IKU Dergisi. Sayı: 15, 2006: 5-7
http://www.akademika.org/iku-dergisi/
On 6 Ağustos, 00:29, 040415013 N.Tuba DELİBAŞ <0404150...@gmail.com>
wrote:
kaynağı kullanmışız. Fakat ben kendi yorumlarımı ekledim. Ödevlerin
içerikleri birbirinden farklı. Tartışmayı saat 3 te açacaksınız diye
saate bakmadan çalıştım. Tuba arkadaşım daha erken gönderdiği için ben
de sonradan hazırladığım ödevi gönderdim hocam.
TIP ARAŞTIRMALARINDA KULLANILAN TASARIM TÜRLERİ
"Yeni geliştirilen bir ilacın toplumun kullanımına sunulmasından önce
ve ruhsatlı olarak kullanımı sırasında, çeşitli aşamalardan oluşan
bilimsel araştırmalar ile insanlar üzerinde klinik olarak denenmesi
zorunludur. Bu araştırmaların tasarlanması, elde edilecek verinin
değerini belirleyen ilk ve en önemli aşamadır. Temel olarak tüm
bilimsel çalışmalar için geçerli olan deneysel tasarım ilkeleri klinik
ilaç araştırmaları için de geçerlidir." Aydıngöz (2006:5)
Bu ödevde tıpta ilaç araştırmalarında kullanılan araştırma
tasarımlarından bazılarına kısaca yer verilmiştir.
1) ZAMANSAL SEYİR
a) Retrospektif Çalışmalar: bir anlamda konuyla ilgili çeşitli
değişkenlerin geçmişten bugüne kadar taranması anlamına gelmektedir.
b) Prospektif Çalışmalar: Bu araştırmalar değişkenin ortama sürülerek
etkilerinin izlendiği ve değerlendirildiği araştırmalardır.
c) Kesitsel Çalışmalar: Bu araştırmalar belli bir zaman dilimi
alınarak değişkenlerin etkilerinin sadece o süreç sınırları içerisinde
izlenerek değerlendirildiği araştırmalardır.
2) GRUP SAYISINA GÖRE ARAŞTIRMALAR
a) Tek Kollu Çalışmalar: Tek grubun olduğu, aynı değişkenin deneklere
aynı şekilde uygulandığı çalışmalardır.
b) Çift ya da Çok Kollu Çalışmalar: Katılımcıların farklı gruplara
alındıklar çalışmalardır.
3) ÇALIŞMANIN GÜNLÜK KLİNİK UYGULAMAYA MÜDAHALE İÇERİP İÇERMEMESİ:
a) Gözlemsel Çalışmalar: Bir rapor etme çalışmasıdır. Bir araştırmada
katılımcının o ana kadar ki özgün özelliklerinin listelenmesi,
raporlanmasıdır.
b) Deneysel Çalışmalar: Bağımsız değişkenin, bağımlı değişkene
etkisinin kontrollü koşullarda yapıldığı çalışmalardır. Aynı
koşullarda aynı sonuçları vereceğinden güvenilirdir.
KAYNAKLAR
Aydıngöz S. E . "Ruhsatlandırma Öncesi ve Sonrası Klinik İlaç
Araştırması Tasarımları." IKU Dergisi. Sayı: 15, 2006: 5-7
http://www.akademika.org/iku-dergisi/
On 6 Ağustos, 00:29, 040415013 N.Tuba DELİBAŞ <0404150...@gmail.com>
wrote:
050410020 Gözde DOĞAN
Aug 6, 2009, 8:55:21 AM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Seda Emmezoğlu' nun da belirttiği gibi olgu kontrol ve kohort çalışma
türlerinde retrospektif çalışmalar üzerinde çalışılmaktadır fakat
kohort tipi çalışmalarda risk faktörü üzerinde durulmaktadır. Ayrıca
hastalık oranıda hesaplanabilmektedir. Olgu-kontrol çalışmalarının
tercih edilmesinin sebebi olarak da Sayın Öğüş, nadir olayları
göstermiştir. Çünkü burada verilerin hasta kayıtlarından elde
edilmesinden dolayı hem zaman hem de maddi bakımdan daha avantajlı
olduğunu belirtmiştir.
Ayrıca, Gürsel Tekin' in yer verdiği tasarım türlerinden tamamlayıcı
çalışmanın önemine Sayın Öğüş, kohort tipi çalışmalara hipotezlerin
kurulmasıyla destek verdiği görüşündedir.
kaynak:Öğüş, E.- Yazıcı A. C. Tıp alanında yapılan
çalışmalarda yaygın olarak kullanılan araştırma düzenleri, Türkiye
Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28, 2008. 500-507
> > > yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?- Alıntıyı gizle -
>
> - Alıntıyı göster -
türlerinde retrospektif çalışmalar üzerinde çalışılmaktadır fakat
kohort tipi çalışmalarda risk faktörü üzerinde durulmaktadır. Ayrıca
hastalık oranıda hesaplanabilmektedir. Olgu-kontrol çalışmalarının
tercih edilmesinin sebebi olarak da Sayın Öğüş, nadir olayları
göstermiştir. Çünkü burada verilerin hasta kayıtlarından elde
edilmesinden dolayı hem zaman hem de maddi bakımdan daha avantajlı
olduğunu belirtmiştir.
Ayrıca, Gürsel Tekin' in yer verdiği tasarım türlerinden tamamlayıcı
çalışmanın önemine Sayın Öğüş, kohort tipi çalışmalara hipotezlerin
kurulmasıyla destek verdiği görüşündedir.
kaynak:Öğüş, E.- Yazıcı A. C. Tıp alanında yapılan
çalışmalarda yaygın olarak kullanılan araştırma düzenleri, Türkiye
Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28, 2008. 500-507
On 6 Ağustos, 15:04, seda emmezoğlu <o050410...@gmail.com> wrote:
> Gürsel TEKİN arkadaşımızın gönderdiği makaleyi okuduğumda kohort tipi
> çalışmaların retrospektif ve prospektif olabileceği dikkatimi çekti.Sayın
> Ersin ÖĞÜŞ ve arkadaşı makalesinde olgu-kontrol çalışmalarını da
> retrospektif çalışmalar olarak nitelemiştir.Bu aşamada iki çalışma tipinde
> de hemen hemen aynı yöntemler takip edilmektedir . Hangi retrospektif
> durumlarda olgu- kontrol çalışması değilde kohort tipi çalışma tercih
> edilmelidir.
>
> 06 Ağustos 2009 07:24 tarihinde 060410067 Gürsel TEKİN
> <grsl....@gmail.com>yazdı:
> Gürsel TEKİN arkadaşımızın gönderdiği makaleyi okuduğumda kohort tipi
> çalışmaların retrospektif ve prospektif olabileceği dikkatimi çekti.Sayın
> Ersin ÖĞÜŞ ve arkadaşı makalesinde olgu-kontrol çalışmalarını da
> retrospektif çalışmalar olarak nitelemiştir.Bu aşamada iki çalışma tipinde
> de hemen hemen aynı yöntemler takip edilmektedir . Hangi retrospektif
> durumlarda olgu- kontrol çalışması değilde kohort tipi çalışma tercih
> edilmelidir.
>
> 06 Ağustos 2009 07:24 tarihinde 060410067 Gürsel TEKİN
>
> - Alıntıyı göster -
050415017 Hadi Muti DOĞAN
Aug 6, 2009, 9:05:06 AM8/6/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Öncelikle Tuba arkadaşıma gönderdiğim Semra Karaman ' ın makalesini okuyup soru
yönelttiği için ve Burçin arkadaşım da cevapladığı için teşekkür ederim. Burçin arkadaşımın
dediği gibi Randomize Kontrollü Çalışmaların sonuçlarına yalnızca uygun şekilde tasarlanıp
uygulandıkları sürece güvenilebilir. Uygun bir Randomize Kontrollü Çalışmada yeterince büyük
örneklem , yanıtlanabilir araştırma sorusu , uygun kontrol grubu ve uygun etkinlik ölçütlerinin
bulunacağından bahsediyor.Bunlar olmadığında da Tuba arkadaşımın dediği gibi etik sorunlar
doğurabilir ve ayrıcada pahalıdır.Zaman kaybına da yol açar. Ancak başta bizim için öncelıklı olan
zaman değil tabiki de etik ihlaline olanak tanımadan uygun tasarımın basta yakalanmasının
önemli olmasıdır .Semra Karaman da yazısında bunu belirterek demiştir: 'Literatürde kötü
tasarlanmış ve yanıltıcı sonuçlar veren çok sayıda RKÇ ye rastlanabilir'. Bu konuda daha duyarlı yaklaşılması
gerektiğini düşünüyorum.
merve memiş
Aug 6, 2009, 1:41:44 PM8/6/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Seda Emmezoğlu arkadaşımın sorusunu Semra Karaman'ın "tıpta bilimsel araştırma ve istatistik" http://209.85.129.132/search?q=cache:NHDLZi182g4J:anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt+semra+karaman+t%C4%B1pta+bilimsel+ara%C5%9Ft%C4%B1rma+ve+istatistik&cd=1&hl=tr&ct=clnk&gl=tr
makalesinden yararlanarak cevaplarsak: Kohort çalışma hastalık ortaya çıkana kadar takip edip kontrol grubuyla karşılaştırırken, vaka kontrol ise hastalıktan başlayıp kontrol grubuyla karşılaştırmasını yapar. İkisi de hem retrospektif hem de prospektif durumlarda kullanılabiliyorken, hastalıktan mı başlanıldığı yoksa hastalık sonucuna mı ulaşıldığı konusu göz önüne alınarak araştırma yapılır. Ayrıca vaka kontrol çalışması daha ucuz ve pratik olması, bunun yanı sıra BİOS' a (yani yan tutmaya) açık olması, kohortla seçim yapılmasında kriter taşıyabilir.
06 Ağustos 2009 15:04 tarihinde seda emmezoğlu <o0504...@gmail.com> yazdı:
seda emmezoğlu
Aug 6, 2009, 2:36:23 PM8/6/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Soruma cevap bulmamda yardımcı olan arkadaşlarım Gözde Doğan ve Merve Memiş'e teşekkür ederim. Kohort tipi ve olgu-kontrol çalışmalarını birbirinden ayıran başlıca özellik hastalığın gelişme sürecinde takip edilme yöntemleridir diyebiliriz anladığım kadarıyla.Kohort tipi çalışmada hastalık başlangıç sürecinden itibaren kontrol grubu ve ilgilenilen grup gözlemlenirken olgu- kontrol çalışmalarında iki grubun hikayeleri dikkate alınmaktadır. Aslında zannettiğim gibi benzer yöntemler izlenmeyip Sayın Semra Karamanın belirttiği gibi olgu-kontrol çalışma kohort çalışmanın tam tersi yöntem izlenmektedir.Arkadaşlarıma tekrar tesekkür ederim.
06 Ağustos 2009 20:41 tarihinde merve memiş <05041...@gmail.com> yazdı:
040415022 Yiğit GÜNDÜR
Aug 6, 2009, 3:45:04 PM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Burçin KUTLU arkadaşımız Semra Karamanın " Tıpta Bilimsel
Araştırma Ve İstatistik" yazısı çerçevesinde yaklaştığı yazı metninde
Randomize Kontrollü Çalışmalara dair tespitlerine değinmek istiyorum.
Randomize Kontrollü Çalışmaların(RKÇ) sonuçlarına yalnızca uygun
şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir ve gerekli
koşullar sağlandığı takdirde araştırmada en geçerli tasarımlardan
olabilir. Burçin KUTLU'nun metninde belirttiği gibi her araştırmada
ayrılığım oluşmaktadır. "Dolayısıyla maliyet ve etik açıdan uygun
Fikir ayrılığım şu noktada gerçekleşmektedir. Bence RKÇ zamandan
kazanç sağlamaktan ziyade diğer etkenlerden dolayı göz önünde
bulundurmalıdır. Burçin arkadaşımızın yaptığı kıyaslama her ne kadar
etik açısından bakıldığında doğru olursa olsun yetersiz görüyorum
çünkü RKÇ hem çalışmaların etkinliğinin sınıflandırılmasında level I
konumda olup klinik araştırma dizaynı için altın standart kabul
edilir. [2] hem de Dr. Selda Emre AYDINÖZ'ün "Ruhsatlandırma Öncesi ve
Sonrası Klinik İlaç Araştırması Tasarımları" adlı metninde RKÇ
avantajlarından belirttiği gibi bilinmeyen ya da ölçülemeyen
değişkenlerin etkisini kontrol edebilen tek tasarımdır.[3] Araştırmada
ki verim için zamandan kazançtan ziyade bu etkenlerin daha önemli
olduğunu düşünmekteyim.
----------
[1] Burçin KUTLU - "İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarım" adlı
tartışma konusuna ait yazı metni
http://groups.google.com.tr/group/istatistiksel/browse_thread/thread/7e7e12c0fce4d046?hl=tr#
[2] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (s:9-10-11, s:
46-49)
[3] 1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
Araştırma Ve İstatistik" yazısı çerçevesinde yaklaştığı yazı metninde
Randomize Kontrollü Çalışmalara dair tespitlerine değinmek istiyorum.
Randomize Kontrollü Çalışmaların(RKÇ) sonuçlarına yalnızca uygun
şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir ve gerekli
koşullar sağlandığı takdirde araştırmada en geçerli tasarımlardan
olabilir. Burçin KUTLU'nun metninde belirttiği gibi her araştırmada
daha araştırmaya başlamadan önce araştırmanın amacı ve bu amaca
ulaşmak için en uygun tasarım ve istatistiksel analizlerin de
belirlenmesi ve uygunlanması gerekir. Tıpki birçok makalede ya da
araştırmada doğru istatistiksel tekniklerin kullanılmamasından doğan
birçok problem ve hata olduğu gibi randomizasyon tasarım türü de
uygulanması için gerekli koşulları tam olarak sağladığında geçerli
kabul edilebilir. Yazı metninin sonunda yapılan kıyaslamada fikir
ulaşmak için en uygun tasarım ve istatistiksel analizlerin de
belirlenmesi ve uygunlanması gerekir. Tıpki birçok makalede ya da
araştırmada doğru istatistiksel tekniklerin kullanılmamasından doğan
birçok problem ve hata olduğu gibi randomizasyon tasarım türü de
uygulanması için gerekli koşulları tam olarak sağladığında geçerli
ayrılığım oluşmaktadır. "Dolayısıyla maliyet ve etik açıdan uygun
değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir faydası olmadığını, etik
ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi koşulları içinde
uygulanması gerektiğini düşünüyorum" [1]
ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi koşulları içinde
Fikir ayrılığım şu noktada gerçekleşmektedir. Bence RKÇ zamandan
kazanç sağlamaktan ziyade diğer etkenlerden dolayı göz önünde
bulundurmalıdır. Burçin arkadaşımızın yaptığı kıyaslama her ne kadar
etik açısından bakıldığında doğru olursa olsun yetersiz görüyorum
çünkü RKÇ hem çalışmaların etkinliğinin sınıflandırılmasında level I
konumda olup klinik araştırma dizaynı için altın standart kabul
edilir. [2] hem de Dr. Selda Emre AYDINÖZ'ün "Ruhsatlandırma Öncesi ve
Sonrası Klinik İlaç Araştırması Tasarımları" adlı metninde RKÇ
avantajlarından belirttiği gibi bilinmeyen ya da ölçülemeyen
değişkenlerin etkisini kontrol edebilen tek tasarımdır.[3] Araştırmada
ki verim için zamandan kazançtan ziyade bu etkenlerin daha önemli
olduğunu düşünmekteyim.
----------
[1] Burçin KUTLU - "İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarım" adlı
tartışma konusuna ait yazı metni
http://groups.google.com.tr/group/istatistiksel/browse_thread/thread/7e7e12c0fce4d046?hl=tr#
[2] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (s:9-10-11, s:
46-49)
[3] 1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
050410019 Aliye DEMİRHAN
Aug 6, 2009, 5:03:28 PM8/6/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Öncelikle Burçin Kutlu arkadaşımıza Semra Karaman'ın "Tıpta Bilimsel
Araştırma ve İstatistik" başlıklı yazıya ulaşmamızı sağladığı için
teşekkür ediyorum.Randomize Kontrollü Çalışmalara dair tespitlerine de
Yiğit Gündür arkadaşımızın yorumunu da dikkatle okudum ve yazıyı
tekrar inceledim.Sayın Karaman yazısında RKÇ'ı seçme nedenlerini şöyle
sıralamış;
-prospektif tasarım
-kontrollü ortam
-yan tutma en aza indirilebilir
-neden-sonuç ilişkisi göreceli olarak daha güvenilir bir şekilde
ortaya konabilir
-yeni tedavi yöntemlerini denemek için en uygun çalışma yöntemidir.[1]
Belirtilen gerekçeler bence istatistiksel analizlerin belirlenmesi ve
uygulanması sürecinde göz ardı edilemeyecek derecede önemli pozitif
yönlü gerekçelerdir.Ancak tasarımın ideal şekilde belirlenmesi
belirtilen nedenlerin sonuçlarını da olumlu kılar.Sayın Karaman
yazısında ideal RKÇ tasarımına ise şu şekilde yer vermiştir;
-yeterince büyük örneklem
-anlaşılabilir ve yanıtlanabilir araştırma sorusu
-uygun kontrol grubu
-uygun etkililik ölçütleri
-güvenilir randomizasyon ölçütleri
-maksimum körleme
-çalışmaya katılan tüm hastaların analize katılması[2]
Yiğit arkadaşımızın Dr.Selda Emre Aydıngöz'ün "Ruhsatlandırma Öncesi
Ve Sonrası Klinik İlaç Araştırması Tasarımları" başlıklı metinden "
yola çıkarak RKÇ tasarımının uygun olabileceği söylevine bu açıdan
katılıyorum.Çünkü yukarıda belirtilen ideal RKÇ tasarımı şartları göz
önünde bulundurularak yapılan çalışmada minimum hatayla sonuç alma
olasılığı yüksek görünmektedir.Bu sonuç uğruna da zamandan kayıp[4]
göz ardı edilebilir diye düşünüyorum.Ancak sayın Karaman yazısında
RKÇ'ın dezavantajlarınıda şu şekilde sıralamıştır;
-pahalıdır
-her zaman mümkün değildir
-etik sorunlar olabilir
-hazırlanan özel şartlar nedeniyle genel populasyona
genellenemeyebilir
-uygun olmayan durumlarda mecburen gözlemesel çalışmalara başvurulur.
[5]
Açıkcası RKÇ için belirtilen dezavantajlar da bu tasarımın kullanımı
açısından kafamı karıştırmadı değil.Etik olmama ihtimali gibi önemli
gerelçeler de tasarımı kullanım açısından negatif bir olgudur.Bu
açıdan da Burçin Kutlu arkadaşımızın "Dolayısıyla maliyet ve etik
buluyorum.sonuç olarak bence Randomize kontrollü çalışmalar her
araştırma için uygun olmayabilir ancak ideal şartlar sağlandığında ve
dezavantajlar mümkün olduğunca minimize edildiğinde kullanımı diğer
çalışmalara göre daha uygun olabilir.O araştırma için RKÇ nin
kullanımı daha doğru sonuçlar verebilir diye düşünüyorum.
[1,2,5] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
[3] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
[4] Yiğit Gündür'ün Burçin KUTLU'nun "İstatistiksel Sav ve Araştırma
Tasarım" adlı
tartışma konusuna ait yazı metnine verdiği cevap
[6] Burçin KUTLU - "İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarım" adlı
-
On 6 Ağustos, 22:45, 040415022 Yiğit GÜNDÜR
> tartışma konusuna ait yazı metnihttp://groups.google.com.tr/group/istatistiksel/browse_thread/thread/...
> [2] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistikhttp://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (s:9-10-11, s:
>
> - Alıntıyı göster -
Araştırma ve İstatistik" başlıklı yazıya ulaşmamızı sağladığı için
teşekkür ediyorum.Randomize Kontrollü Çalışmalara dair tespitlerine de
Yiğit Gündür arkadaşımızın yorumunu da dikkatle okudum ve yazıyı
tekrar inceledim.Sayın Karaman yazısında RKÇ'ı seçme nedenlerini şöyle
sıralamış;
-prospektif tasarım
-kontrollü ortam
-yan tutma en aza indirilebilir
-neden-sonuç ilişkisi göreceli olarak daha güvenilir bir şekilde
ortaya konabilir
-yeni tedavi yöntemlerini denemek için en uygun çalışma yöntemidir.[1]
Belirtilen gerekçeler bence istatistiksel analizlerin belirlenmesi ve
uygulanması sürecinde göz ardı edilemeyecek derecede önemli pozitif
yönlü gerekçelerdir.Ancak tasarımın ideal şekilde belirlenmesi
belirtilen nedenlerin sonuçlarını da olumlu kılar.Sayın Karaman
yazısında ideal RKÇ tasarımına ise şu şekilde yer vermiştir;
-yeterince büyük örneklem
-anlaşılabilir ve yanıtlanabilir araştırma sorusu
-uygun kontrol grubu
-uygun etkililik ölçütleri
-güvenilir randomizasyon ölçütleri
-maksimum körleme
-çalışmaya katılan tüm hastaların analize katılması[2]
Yiğit arkadaşımızın Dr.Selda Emre Aydıngöz'ün "Ruhsatlandırma Öncesi
Ve Sonrası Klinik İlaç Araştırması Tasarımları" başlıklı metinden "
RKÇ
avantajlarından belirttiği gibi bilinmeyen ya da ölçülemeyen
değişkenlerin etkisini kontrol edebilen tek tasarımdır."[3] sözünden
avantajlarından belirttiği gibi bilinmeyen ya da ölçülemeyen
yola çıkarak RKÇ tasarımının uygun olabileceği söylevine bu açıdan
katılıyorum.Çünkü yukarıda belirtilen ideal RKÇ tasarımı şartları göz
önünde bulundurularak yapılan çalışmada minimum hatayla sonuç alma
olasılığı yüksek görünmektedir.Bu sonuç uğruna da zamandan kayıp[4]
göz ardı edilebilir diye düşünüyorum.Ancak sayın Karaman yazısında
RKÇ'ın dezavantajlarınıda şu şekilde sıralamıştır;
-pahalıdır
-her zaman mümkün değildir
-etik sorunlar olabilir
-hazırlanan özel şartlar nedeniyle genel populasyona
genellenemeyebilir
-uygun olmayan durumlarda mecburen gözlemesel çalışmalara başvurulur.
[5]
Açıkcası RKÇ için belirtilen dezavantajlar da bu tasarımın kullanımı
açısından kafamı karıştırmadı değil.Etik olmama ihtimali gibi önemli
gerelçeler de tasarımı kullanım açısından negatif bir olgudur.Bu
açıdan da Burçin Kutlu arkadaşımızın "Dolayısıyla maliyet ve etik
açıdan uygun
değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir faydası olmadığını, etik
ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi koşulları içinde
uygulanması gerektiğini düşünüyorum"[6] yorumunu yerinde
değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir faydası olmadığını, etik
ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi koşulları içinde
buluyorum.sonuç olarak bence Randomize kontrollü çalışmalar her
araştırma için uygun olmayabilir ancak ideal şartlar sağlandığında ve
dezavantajlar mümkün olduğunca minimize edildiğinde kullanımı diğer
çalışmalara göre daha uygun olabilir.O araştırma için RKÇ nin
kullanımı daha doğru sonuçlar verebilir diye düşünüyorum.
[1,2,5] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
[3] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
[4] Yiğit Gündür'ün Burçin KUTLU'nun "İstatistiksel Sav ve Araştırma
Tasarım" adlı
tartışma konusuna ait yazı metnine verdiği cevap
[6] Burçin KUTLU - "İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarım" adlı
tartışma konusuna ait yazı metni
http://groups.google.com.tr/group/istatistiksel/browse_thread/thread/...
-
On 6 Ağustos, 22:45, 040415022 Yiğit GÜNDÜR
> [2] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistikhttp://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (s:9-10-11, s:
> 46-49)
> [3] 1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
> Araştırması Tasarımları.sayı 215: 4-9http://www.akademika.org/iku-dergisi/pdf/pdf_IKU_15.pdf
> [3] 1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
>
> On 6 Ağustos, 12:46, 050415031 Burçin KUTLU <0504150...@gmail.com>
> wrote:
>
>
>
> > Semra Karaman " Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik " yazısında
> > "Randomize Kontrollü Çalışmalar" ın avantajları ve dezavantajlarından
> > bahsetmiştir ve "Randomize Kontrollü Çalışmaların sonuçlarına yalnızca
> > uygun şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir" şeklinde
> > de ekleme yapmıştır. Yani her araştırmada daha araştırmaya başlamadan
> > önce araştırmanın amacı ve bu amaca ulaşmak için en uygun tasarım ve
> > istatistiksel analizlerin de belirlenmesi ve uygunlanması gerekir.
> > Tıpki birçok makalede ya da araştırmada doğru istatistiksel
> > tekniklerin kullanılmamasından doğan birçok problem ve hata olduğu
> > gibi randomizasyon tasarım türü de uygulanması için gerekli koşulları
> > tam olarak sağladığında geçerli kabul edilebilir. Dolayısıyla maliyet
> > ve etik açıdan uygun değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir
> > faydası olmadığını, etik ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi
> > koşulları içinde uygulanması gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde
> > tıp gibi insanlık için son derece önemli olan bir bilim dalının bu
> > çalışmalar sonucu tüm insanlığa vereceği zararın da büyük olacağını
> > düşünüyorum.[1]
>
> > [1] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
>
> >http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt- Alıntıyı gizle -
> On 6 Ağustos, 12:46, 050415031 Burçin KUTLU <0504150...@gmail.com>
> wrote:
>
>
>
> > Semra Karaman " Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik " yazısında
> > "Randomize Kontrollü Çalışmalar" ın avantajları ve dezavantajlarından
> > bahsetmiştir ve "Randomize Kontrollü Çalışmaların sonuçlarına yalnızca
> > uygun şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir" şeklinde
> > de ekleme yapmıştır. Yani her araştırmada daha araştırmaya başlamadan
> > önce araştırmanın amacı ve bu amaca ulaşmak için en uygun tasarım ve
> > istatistiksel analizlerin de belirlenmesi ve uygunlanması gerekir.
> > Tıpki birçok makalede ya da araştırmada doğru istatistiksel
> > tekniklerin kullanılmamasından doğan birçok problem ve hata olduğu
> > gibi randomizasyon tasarım türü de uygulanması için gerekli koşulları
> > tam olarak sağladığında geçerli kabul edilebilir. Dolayısıyla maliyet
> > ve etik açıdan uygun değilse zamandan kazanç sağlamasının hiçbir
> > faydası olmadığını, etik ihlaline fırsat vermeden her tasarımın kendi
> > koşulları içinde uygulanması gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde
> > tıp gibi insanlık için son derece önemli olan bir bilim dalının bu
> > çalışmalar sonucu tüm insanlığa vereceği zararın da büyük olacağını
> > düşünüyorum.[1]
>
> > [1] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
>
>
> - Alıntıyı göster -
040415022 Yiğit GÜNDÜR
Aug 7, 2009, 5:43:52 AM8/7/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
İstatistiksel sav için sav'ı tam olarak tanımlamak gerekirse:
yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri nelerdir?
Sav veya tez, bilimsel yöntemde belli ön bilgilere dayanılarak, henüz
kanıtlanmamış fakat mevcut bilgilerle mantıksal olarak çelişmeyen,
bilimsel araştırma sürecinde doğrulanmaya çalışılan düşüncelerdir.
Tartışma konumuza dair, üç farklı yazara ait üç tür tanımlama
gerçekleştirdik arkadaşlar. N.Tuba DELİBAŞ, Dr. Selda AYDINGÖZ'ün
"Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik Araştırması Tasarımları"
yardımıyla bir açıklayıcı tanımlamada bulundu. Hadi Muti DOĞAN, Sayın
Semra KARAMAN'nın "Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik" adlı yazısı
yardımıyla açıklayıcı tanımlamada bulundu. Gürsel TEKİN'de , Dr. Ersin
ÖĞÜŞ ve Dr. Ayşe Canan YAZICI'nın "Tıp Alanında Yapılan Çalışmalarda
Yaygın Olarak Kullanılan Araştırma Düzenleri" adlı yazısından
yararlanarak bir açıklayıcı tanımlamada bulunmuştur.
Dikkatimi çeken, üç tür tanımlamada da farklı tür sınıflandırma
kullandık ve tartışmamızın istatistiksel sav yapıları ve bu sav
yapılarına uygun tasarım türleri üzerine olduğunu düşünürsek. Yapılan
tanımlamalar arasında ki varsa ince farkları, eksiklikleri, fazlaları,
yanlışları tartışma metnimiz doğrultusunda incelemeyi teklif ediyorum.
Şunda hemfikiriz aklın yolu birdir! Ve yapılan tanımlamalar doğrudur
fakat ben itiraf etmek isterim ki yapılan üç tanımlamayı da tartışma
konumuz doğrultusunda okuduğumda kafam karışıyor.
Örnek vermem gerekirse Gürsel TEKİN Tıp makalelerinin
planlanmasında iki temel sınıflandırma olarak Gözlemsel ve Deneysel
Çalışmaları dikkate alarak alt yöntemlere değinirken, N.Tuba BÜYÜKBAŞ
ise tanımlamasında Gözlemsel ve Deneysel Çalışmaları, tasarım
değişkeni bakımından çalışmanın günlük klinik uygulamaya müdahale
içerip içermemesi durumuna ait bir tasarım olarak ele almıştır ve
uygun tasarım türlerini tasarım DEĞİŞKENLERİNİ göz önüne alarak ana
başlıklara ayırmıştır. [*]
Sizce tartışma konumuz bazında, bu üç ayrı tanımlama arasında kayda
değer fark var mıdır? Varsa nelerdir?
------
[*] "İstatistiksel Sav ve Araştırma Tasarımı" tartışma platformu
http://groups.google.com.tr/group/istatistiksel/browse_thread/thread/7e7e12c0fce4d046?hl=tr#
merve memiş
Aug 7, 2009, 6:01:31 AM8/7/09
to istatisti...@googlegroups.com, İstatistiksel Danışmanlık
Rica ederim Seda arkadaşım ama bir yerde yanlış anlaşılma var. Kohort tipi çalışma hastalık başlangıcından itibaren izlenmiyor. Şöyle örnek verecek olursak, sağlığa zararlı bir alışkanlığı olan grup zaman içinde takip ediliyor ve bu sürede de kontrol grubuyla karşılaştırılıyor. Sonucunda bir hastalık olması gerekmiyor. Şayet böyle bir gereklilik olsa prospektif çalışma pek mantıklı olmazdı.Ama benim de anlamadığım başka bir konu ise vaka-kontrol çalışmalarında bias olayının ne düzeyde kabul edilebilir olup bu durumun kontrol altında nasıl tutulduğudur.
06 Ağustos 2009 21:36 tarihinde seda emmezoğlu <o0504...@gmail.com> yazdı:
040415013 N.Tuba DELİBAŞ
Aug 7, 2009, 2:08:24 PM8/7/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yazdıkları kaynaklardan faydalandığımız sayın Dr. Selda AYDINGÖZ,
sayın Semra KARAMAN ve sayın Dr. Ersin ÖĞÜŞ ve Dr. Ayşe Canan YAZICI
'nın
yazılarındaki farklılıklar bence sadece usluplarından kaynaklanan
farklılıklardır.
[1] AYDINGÖZ,Selda. (2006) Ruhsatlandırma Öncesi Ve Sonrası Klinik
[2] KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt
[3] Öğüş, E.- Yazıcı A. C. Tıp alanında yapılan
040410025 Özgür İNAN
Aug 8, 2009, 2:29:30 PM8/8/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Merve MEMİŞ arkadaşımızın " vaka-kontrol çalışmalarında bias olayının
olursam. Vaka- kontrol çalışmalarında seçilen hastalıklı grup ve
kontrol grubu seçilirken bias yaşanmaması için örneklemin tesadüfi
seçilmesi gerekir. Örnek verecek olursak herhangi bir hastalığın
tedavisi için seçilen hastalıklı grubun tesadüfilik olmadan seçilmesi
durumunda seçilen hastaların yaş ortalamaları önemlidir çünkü bilinen
bir gerçektir ki genç hastaların uygulanacak dogru tedaviye cevap
verme süresi yaşlı hastalara göre daha kısadır. Hastalıklı
gruptakilerin yaş ortalamasının düşük olması tedavinin etki süresi ve
etkiledikleri hasta grubu hakkında bize yanlış bilgiler verebilir.
Araştırmacının hastalıklı grubu böyle seçmesi bias olayının sınırları
içine girer.
ne düzeyde kabul edilebilir olup bu durumun kontrol altında nasıl
tutulduğudur? " sorusuna makalelerden anladığım kadar cevap verecek
olursam. Vaka- kontrol çalışmalarında seçilen hastalıklı grup ve
kontrol grubu seçilirken bias yaşanmaması için örneklemin tesadüfi
seçilmesi gerekir. Örnek verecek olursak herhangi bir hastalığın
tedavisi için seçilen hastalıklı grubun tesadüfilik olmadan seçilmesi
durumunda seçilen hastaların yaş ortalamaları önemlidir çünkü bilinen
bir gerçektir ki genç hastaların uygulanacak dogru tedaviye cevap
verme süresi yaşlı hastalara göre daha kısadır. Hastalıklı
gruptakilerin yaş ortalamasının düşük olması tedavinin etki süresi ve
etkiledikleri hasta grubu hakkında bize yanlış bilgiler verebilir.
Araştırmacının hastalıklı grubu böyle seçmesi bias olayının sınırları
içine girer.
050415016 Durdane H. DENLİ
Aug 9, 2009, 12:33:18 PM8/9/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Merve Memiş'in "vaka-kontrol çalışmalarında bias olayının ne düzeyde
kabul edilebilir olup
bu durumun kontrol altında nasıl tutulur?" sorusuna aydınlık getirmek
istiyorum.
Vaka-kontrol çalışmalarında araştırılan hastalığı taşıyan grup
araştırılan hastalığı taşımayan kontrol grubu ile karşılaştırılır.[1]
Bu karşılaştırılma yapılırken bazı dezavantajlarla karşılaşılır.
Bunlardan biri "BİAS OLAYI"dır.Vaka-kontrol çalışmalarında bias
olasılığı yüksektir.
Bias olayının vaka-kontrol çalışmalarında kontrolü; vakaların ve
kontrollerin seçimlerinin doğru yapılması ile sağlanabilir.
Vakaların seçimi;
-belirlenmiş bir zaman periyodu boyunca hastane kliniklerinden
seçilirse,
-tanımlanmış bir genel toplumdaki tüm hasta kişiler seçime katılırsa
Kontrollerin seçimi;
-vakaların arkadaşları , komşuları veya akrabalarından seçilirse,
-yaş,cinsiyet, sosyoekonomik durum vaka grubu ile benzer olursa
bias olasılığı kontrol altında tutulabilir.[2]
[1]KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (slayt:28)
[2]DÖNMEZ Levent. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Temel Araştırma
Teknikleri
www.toraks.org.tr/...ppt.../Temel_Arastirma_Teknikleri-3_72008.ppt
On 7 Ağustos, 13:01, merve memiş <05041503...@gmail.com> wrote:
> Rica ederim Seda arkadaşım ama bir yerde yanlış anlaşılma var. Kohort tipi
> çalışma hastalık başlangıcından itibaren izlenmiyor. Şöyle örnek verecek
> olursak, sağlığa zararlı bir alışkanlığı olan grup zaman içinde takip
> ediliyor ve bu sürede de kontrol grubuyla karşılaştırılıyor. Sonucunda bir
> hastalık olması gerekmiyor. Şayet böyle bir gereklilik olsa prospektif
> çalışma pek mantıklı olmazdı.Ama benim de anlamadığım başka bir konu ise
> vaka-kontrol çalışmalarında bias olayının ne düzeyde kabul edilebilir olup
> bu durumun kontrol altında nasıl tutulduğudur.
>
> 06 Ağustos 2009 21:36 tarihinde seda emmezoğlu <o050410...@gmail.com> yazdı:
kabul edilebilir olup
bu durumun kontrol altında nasıl tutulur?" sorusuna aydınlık getirmek
istiyorum.
Vaka-kontrol çalışmalarında araştırılan hastalığı taşıyan grup
araştırılan hastalığı taşımayan kontrol grubu ile karşılaştırılır.[1]
Bu karşılaştırılma yapılırken bazı dezavantajlarla karşılaşılır.
Bunlardan biri "BİAS OLAYI"dır.Vaka-kontrol çalışmalarında bias
olasılığı yüksektir.
Bias olayının vaka-kontrol çalışmalarında kontrolü; vakaların ve
kontrollerin seçimlerinin doğru yapılması ile sağlanabilir.
Vakaların seçimi;
-belirlenmiş bir zaman periyodu boyunca hastane kliniklerinden
seçilirse,
-tanımlanmış bir genel toplumdaki tüm hasta kişiler seçime katılırsa
Kontrollerin seçimi;
-vakaların arkadaşları , komşuları veya akrabalarından seçilirse,
-yaş,cinsiyet, sosyoekonomik durum vaka grubu ile benzer olursa
bias olasılığı kontrol altında tutulabilir.[2]
[1]KARAMAN Semra. ( 2001) Tıpta Bilimsel Araştırma Ve İstatistik
http://anestezi.med.ege.edu.tr/sem/2009/15_bai.ppt (slayt:28)
[2]DÖNMEZ Levent. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Temel Araştırma
Teknikleri
www.toraks.org.tr/...ppt.../Temel_Arastirma_Teknikleri-3_72008.ppt
On 7 Ağustos, 13:01, merve memiş <05041503...@gmail.com> wrote:
> Rica ederim Seda arkadaşım ama bir yerde yanlış anlaşılma var. Kohort tipi
> çalışma hastalık başlangıcından itibaren izlenmiyor. Şöyle örnek verecek
> olursak, sağlığa zararlı bir alışkanlığı olan grup zaman içinde takip
> ediliyor ve bu sürede de kontrol grubuyla karşılaştırılıyor. Sonucunda bir
> hastalık olması gerekmiyor. Şayet böyle bir gereklilik olsa prospektif
> çalışma pek mantıklı olmazdı.Ama benim de anlamadığım başka bir konu ise
> vaka-kontrol çalışmalarında bias olayının ne düzeyde kabul edilebilir olup
> bu durumun kontrol altında nasıl tutulduğudur.
>
>
> > Soruma cevap bulmamda yardımcı olan arkadaşlarım Gözde Doğan ve Merve
> > Memiş'e teşekkür ederim. Kohort tipi ve olgu-kontrol çalışmalarını
> > birbirinden ayıran başlıca özellik hastalığın gelişme sürecinde takip edilme
> > yöntemleridir diyebiliriz anladığım kadarıyla.Kohort tipi çalışmada hastalık
> > başlangıç sürecinden itibaren kontrol grubu ve ilgilenilen grup
> > gözlemlenirken olgu- kontrol çalışmalarında iki grubun hikayeleri dikkate
> > alınmaktadır. Aslında zannettiğim gibi benzer yöntemler izlenmeyip Sayın
> > Semra Karamanın belirttiği gibi olgu-kontrol çalışma kohort çalışmanın tam
> > tersi yöntem izlenmektedir.Arkadaşlarıma tekrar tesekkür ederim.
>
> > 06 Ağustos 2009 20:41 tarihinde merve memiş <05041503...@gmail.com> yazdı:
> > Soruma cevap bulmamda yardımcı olan arkadaşlarım Gözde Doğan ve Merve
> > Memiş'e teşekkür ederim. Kohort tipi ve olgu-kontrol çalışmalarını
> > birbirinden ayıran başlıca özellik hastalığın gelişme sürecinde takip edilme
> > yöntemleridir diyebiliriz anladığım kadarıyla.Kohort tipi çalışmada hastalık
> > başlangıç sürecinden itibaren kontrol grubu ve ilgilenilen grup
> > gözlemlenirken olgu- kontrol çalışmalarında iki grubun hikayeleri dikkate
> > alınmaktadır. Aslında zannettiğim gibi benzer yöntemler izlenmeyip Sayın
> > Semra Karamanın belirttiği gibi olgu-kontrol çalışma kohort çalışmanın tam
> > tersi yöntem izlenmektedir.Arkadaşlarıma tekrar tesekkür ederim.
>
>
> > Seda Emmezoğlu arkadaşımın sorusunu Semra Karaman'ın "tıpta bilimsel
> >> araştırma ve istatistik"
> >>http://209.85.129.132/search?q=cache:NHDLZi182g4J:anestezi.med.ege.ed...
> > Seda Emmezoğlu arkadaşımın sorusunu Semra Karaman'ın "tıpta bilimsel
> >> araştırma ve istatistik"
> >> makalesinden yararlanarak cevaplarsak: Kohort çalışma hastalık ortaya
> >> çıkana kadar takip edip kontrol grubuyla karşılaştırırken, vaka kontrol ise
> >> hastalıktan başlayıp kontrol grubuyla karşılaştırmasını yapar. İkisi de hem
> >> retrospektif hem de prospektif durumlarda kullanılabiliyorken, hastalıktan
> >> mı başlanıldığı yoksa hastalık sonucuna mı ulaşıldığı konusu göz önüne
> >> alınarak araştırma yapılır. Ayrıca vaka kontrol çalışması daha ucuz ve
> >> pratik olması, bunun yanı sıra BİOS' a (yani yan tutmaya) açık olması,
> >> kohortla seçim yapılmasında kriter taşıyabilir.
>
> >> 06 Ağustos 2009 15:04 tarihinde seda emmezoğlu <o050410...@gmail.com>yazdı:
> >> çıkana kadar takip edip kontrol grubuyla karşılaştırırken, vaka kontrol ise
> >> hastalıktan başlayıp kontrol grubuyla karşılaştırmasını yapar. İkisi de hem
> >> retrospektif hem de prospektif durumlarda kullanılabiliyorken, hastalıktan
> >> mı başlanıldığı yoksa hastalık sonucuna mı ulaşıldığı konusu göz önüne
> >> alınarak araştırma yapılır. Ayrıca vaka kontrol çalışması daha ucuz ve
> >> pratik olması, bunun yanı sıra BİOS' a (yani yan tutmaya) açık olması,
> >> kohortla seçim yapılmasında kriter taşıyabilir.
>
050415044 Cem ŞENER
Aug 10, 2009, 7:10:33 AM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMA TİPLERİ
Epidemiyoloji;toplumlarda sağlık ve hastalıkla ilgili olayların
nedenlerini ve dağılımlarını inceleyen, elde edilen sonuçların sağlık
sorunlarının ve hastalıkların önlenmesi/kontrolüne yönelik olarak
kullanılmasını konu edinen çalışma disiplini. hastalıkların dağılımı
ve etiyolojisi temel konuları olmakla beraber,19. yy'da temel olarak
infeksiyon hastalıkları ile ilgilenilmiş; günümüzde bulaşıcı olmayan
hastalıkların değerlendirilmesi de konuları arasına girmiştir.olayları
kişi, yer, zaman, neden ve sonuç ilişkileri açısından inceleyen bilim
dalıdır.Tek cümleyle ifade edilmek istenirse: insan topluluklarında
hastalık ve sakatlıkların dağlımını ve bu dağılımını
belirleyen etmenleri inceleyen bilim dalıdır.
Epidemiyolojik araştırma tipleri temel olarak ikiye ayrılır;
sonrasında alt başlıkları çeşitlenebilir.Eğer araştırmacı olarak biz
sadece gözlemliyor,sürece müdahale etmiyorsak, "GÖZLEME DAYALI
ARAŞTIRMALAR" diyoruz. Bu grupta, bir ya da daha çok grup izleniyor ve
bulgular kaydediliyor. Ya da olmuş süreçlerdeki bulgular çözümleniyor.
Ancak, bir müdahalemiz varsa genel olarak DENEYE DAYALI ARAŞTIRMALAR
deniyor. Bu müdahale bir ilaç,bir işlem (eğitim,vb) ya da bir tedavi
olabiliyor.
GÖZLEME DAYALI ARAŞTIRMALAR 4 grupta toplanabilir.
Bir grup olgunun bazı özellikleri bir rapor halinde yayınlanırsa buna
"OLGU-SUNUM" ya da "OLGU SERİSİ" denir. Olgu serileri genellikle daha
sonraki bir araştırmanın kaynağını oluştururlar. Daha sonraki üç
araştırma, araştırmanın zaman uzunluğu ve zaman yönü ile ilgilidir.
KOHORT ve OLGU-KONTROL ARAŞTIRMALARI, tanımlanmış başlangış ve bitiş
noktaları ile geniş bir zaman diliminde sürerler. Bu nedenle bu
araştırmalara zaman zaman "longitudinel" araştırmalar da denir. Bu iki
araştırma arasındaki en önemli fark, araştırma sorusunun yönü ile
ilgilidir. Kohort araştırmalar, bir risk faktöründen olguya ya da
çıktıya doğru giden ileriye dönük araştırmalardır. Oysa,olgu kontrol
araştırmaları olgu ya da çıktıdan risk faktörlerine giden geriye
dönük araştırmalardır.KESİTSEL ARAŞTIRMALAR ise; belli bir anda belli
bir gruptan toplanan verilerin analizine dayanır.
DENEYE DAYALI ARAŞTIRMALAR 3 grupta toplanabilir.
1-Randomize Kontrollü Deneyler
2-Saha Deneyleri
3-Toplum Deneyleri
Bu çalışmayı Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı
Anabilim Dalı öğretim üyesi Dr.Pınar Okyay'ın Araştırma İle İlgili
Temel Kavramlar adlı çalışmasından yararlanarak özet şeklinde
paylaşmak istedim.Bu çalışmanın tamamını power point sunumu olarak
incelemek isteyen arkadaşlar aşağıdaki linkten ulaşabilirler.
(http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=8&url=http%3A
%2F%2Fwww.bibalex.org%2FSupercourse%2FSupercoursePPT
%2F34011-35001%2F34851.ppt&ei=oPt_SvXwENfLjAfT88nwAQ&usg=AFQjCNEiysY6KkTphBRkZARiyybbENYvTw&sig2=LXKhoFlmRHhIwGLcCpz3Ng)
Epidemiyoloji;toplumlarda sağlık ve hastalıkla ilgili olayların
nedenlerini ve dağılımlarını inceleyen, elde edilen sonuçların sağlık
sorunlarının ve hastalıkların önlenmesi/kontrolüne yönelik olarak
kullanılmasını konu edinen çalışma disiplini. hastalıkların dağılımı
ve etiyolojisi temel konuları olmakla beraber,19. yy'da temel olarak
infeksiyon hastalıkları ile ilgilenilmiş; günümüzde bulaşıcı olmayan
hastalıkların değerlendirilmesi de konuları arasına girmiştir.olayları
kişi, yer, zaman, neden ve sonuç ilişkileri açısından inceleyen bilim
dalıdır.Tek cümleyle ifade edilmek istenirse: insan topluluklarında
hastalık ve sakatlıkların dağlımını ve bu dağılımını
belirleyen etmenleri inceleyen bilim dalıdır.
Epidemiyolojik araştırma tipleri temel olarak ikiye ayrılır;
sonrasında alt başlıkları çeşitlenebilir.Eğer araştırmacı olarak biz
sadece gözlemliyor,sürece müdahale etmiyorsak, "GÖZLEME DAYALI
ARAŞTIRMALAR" diyoruz. Bu grupta, bir ya da daha çok grup izleniyor ve
bulgular kaydediliyor. Ya da olmuş süreçlerdeki bulgular çözümleniyor.
Ancak, bir müdahalemiz varsa genel olarak DENEYE DAYALI ARAŞTIRMALAR
deniyor. Bu müdahale bir ilaç,bir işlem (eğitim,vb) ya da bir tedavi
olabiliyor.
GÖZLEME DAYALI ARAŞTIRMALAR 4 grupta toplanabilir.
Bir grup olgunun bazı özellikleri bir rapor halinde yayınlanırsa buna
"OLGU-SUNUM" ya da "OLGU SERİSİ" denir. Olgu serileri genellikle daha
sonraki bir araştırmanın kaynağını oluştururlar. Daha sonraki üç
araştırma, araştırmanın zaman uzunluğu ve zaman yönü ile ilgilidir.
KOHORT ve OLGU-KONTROL ARAŞTIRMALARI, tanımlanmış başlangış ve bitiş
noktaları ile geniş bir zaman diliminde sürerler. Bu nedenle bu
araştırmalara zaman zaman "longitudinel" araştırmalar da denir. Bu iki
araştırma arasındaki en önemli fark, araştırma sorusunun yönü ile
ilgilidir. Kohort araştırmalar, bir risk faktöründen olguya ya da
çıktıya doğru giden ileriye dönük araştırmalardır. Oysa,olgu kontrol
araştırmaları olgu ya da çıktıdan risk faktörlerine giden geriye
dönük araştırmalardır.KESİTSEL ARAŞTIRMALAR ise; belli bir anda belli
bir gruptan toplanan verilerin analizine dayanır.
DENEYE DAYALI ARAŞTIRMALAR 3 grupta toplanabilir.
1-Randomize Kontrollü Deneyler
2-Saha Deneyleri
3-Toplum Deneyleri
Bu çalışmayı Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı
Anabilim Dalı öğretim üyesi Dr.Pınar Okyay'ın Araştırma İle İlgili
Temel Kavramlar adlı çalışmasından yararlanarak özet şeklinde
paylaşmak istedim.Bu çalışmanın tamamını power point sunumu olarak
incelemek isteyen arkadaşlar aşağıdaki linkten ulaşabilirler.
(http://www.google.com.tr/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=8&url=http%3A
%2F%2Fwww.bibalex.org%2FSupercourse%2FSupercoursePPT
%2F34011-35001%2F34851.ppt&ei=oPt_SvXwENfLjAfT88nwAQ&usg=AFQjCNEiysY6KkTphBRkZARiyybbENYvTw&sig2=LXKhoFlmRHhIwGLcCpz3Ng)
040410010 Sinan BAŞAL
Aug 10, 2009, 8:49:18 AM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Bir arastırmadan doğru ve güvenilir sonuçlar elde edebilmek için,
arastırmadan elde edilen
verilerin amaca uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmeleri ve
yorumlanmaları gerekmektedir.
Bilindiği üzere istatistiksel analiz yöntemleri ancak belli ilkelere
göre planlanmıs ve yürütülmüs
arastırmalardan elde edilen verilere uygulanabilmektedir. Bu kurallara
uyulmadan elde edilen
verilerin güvenilir bir biçimde değerlendirilmesi mümkün olmaz.
Arastırmalar öyle planlanıp
yürütülmelidir ki, mümkün olan en kısa zamanda ve en az masrafla
belirli ihtimallerle kesin ve
güvenilir sonuçlara varılabilsin. Bu çalısmada, tıp alanında yaygın
olarak kullanılmakta olan
gözlemsel ve deneysel arastırma düzenlerinin en doğru biçimde ve
istatistiksel değerlendirmeler
için gereken ön sartlara uygun bir sekilde hazırlanması ve yürütülmesi
için uyulması gereken
kurallar ele alınmıstır ve literatürde yer alan söz konusu deneme
düzenleri ile yapılan çalısmalardan
küçük örnekler verilmistir.
Kaynak: Dr. Ersin ÖĞÜS,
Dr. Ayse Canan YAZICI
Biyoistatistik AD,
Baskent Üniversitesi Tıp Fakültesi,
Ankara
arastırmadan elde edilen
verilerin amaca uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmeleri ve
yorumlanmaları gerekmektedir.
Bilindiği üzere istatistiksel analiz yöntemleri ancak belli ilkelere
göre planlanmıs ve yürütülmüs
arastırmalardan elde edilen verilere uygulanabilmektedir. Bu kurallara
uyulmadan elde edilen
verilerin güvenilir bir biçimde değerlendirilmesi mümkün olmaz.
Arastırmalar öyle planlanıp
yürütülmelidir ki, mümkün olan en kısa zamanda ve en az masrafla
belirli ihtimallerle kesin ve
güvenilir sonuçlara varılabilsin. Bu çalısmada, tıp alanında yaygın
olarak kullanılmakta olan
gözlemsel ve deneysel arastırma düzenlerinin en doğru biçimde ve
istatistiksel değerlendirmeler
için gereken ön sartlara uygun bir sekilde hazırlanması ve yürütülmesi
için uyulması gereken
kurallar ele alınmıstır ve literatürde yer alan söz konusu deneme
düzenleri ile yapılan çalısmalardan
küçük örnekler verilmistir.
Kaynak: Dr. Ersin ÖĞÜS,
Dr. Ayse Canan YAZICI
Biyoistatistik AD,
Baskent Üniversitesi Tıp Fakültesi,
Ankara
020415012 Çiğdem COŞAR
Aug 10, 2009, 9:46:52 AM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp araştırmalarında karşımıza çıkan sav yapıları
ve uygun tasarım türlerine ışık tutacağını düşündüğüm
bazı prensipleri, klinik araştırmaların kritik analizinde
kullanılan yöntemlerin doğruluğunu dolayısıyla cevapların
geçerliliğini
sorgulamak amacıyla dikkat edilmesi gereken metodolojik konular
hakkında daha kapsamlı ve açıklayıcı bulduğum aşağıdaki bilgileri
paylaşmanın yararlı olacağını düşünüyorum:
"Materyal ve Metod Bölümü
1. Randomizasyon
Randomizasyon çalışmaya dahil olma kriterlerine uygun deneklerin
çalışmaya katıldıktan sonra hangi gruba ayrılacaklarının gerek
araştırmacı
gerekse deneğin kendisi tarafından
öngörülemeyecek şekilde rastlantısal olarak belirlenmesi demektir.
Deneklerin çalışma ve kontrol gruplarına rastgele ayrılması çalışma
gruplarının etkinliği incelenecek olan tedavi dışındaki tüm faktörler
açısından
benzer özelliklere sahip olmasını sağlamak amacıyla yapılır.
Değerledirilen sonuç parametresinde gözlenecek bir farkın incelenen
tedavi dışında başka bir faktöre bağlı olmadığı sonucuna ancak bu
şekilde varılabilir.
Randomizasyon gerek bazal parametrelerde gerekse sonuç ölçütünde
tesadüfi bir farkın asla olmayacağını garanti edemez.
Ancak araştırmacıların bilinçli veya bilinçsiz olarak örneğin daha
iyi
prognozlu hastaları bir gruba kötü prognozlu hastaları diğer gruba
yönlendirmesine engel olur.
Randomizasyon çeşitli yöntemlerle yapılabilir:
Basit randomizasyon her yeni hasta çalışmaya katıldığında hangi gruba
ayrılacağına
yazı tura atarak karar verilmesidir. Basit randomizasyon
uygulandığında çalışma
tamamlandığında iki gruptaki deneklerin sayıları arasında büyük
farklılık olabilir.
Çalışma ve kontrol gruplarındaki hasta sayıları arasındaki fark
büyüdükçe
yapılacak istatistik analizin güvenilirliği azalacaktır. Bu durumu
önlemek için
kullanılacak iyi bir yöntem blok randomizasyondur.
Blok randomizasyonda tüm deneklerin sayısı bloklara bölünür ve her bir
blok
içerisindeki hastalar çalışma ve kontrol gruplarına eşit olarak
dağılır.
Sonuçta çalışma tamamlandığında her iki gruptaki hasta sayısı eşit
olacaktır.
İdeal yöntem katılan heryeni hastanın hangi grupta olacağının hasta
kaydı
başlamadan önce hazırlanan blok randomizasyon listesi araştırmacı ve
hastalardan gizli tutularak üçüncü bir
şahıs tarafından bildirilmesidir. Bu yöntemin bir faydası da çalışmaya
bir kez
katılan bir hastanın grubunun ancak çalışmaya kaydı yapıldıktan sonra
belirlenmesi ve araştırmacı veya hastanın çalışma grubuna göre
katılımdan
vazgeçmesinin önlenmesidir.
Hastaların dosya numaraları, ismlerinin harfleri, baş vuru günleri
gibi öngörülebilir
belirteçlere göre gruplara ayrılması yöntemlerine genel olarak
"quasi-randomisation(randomizasyon benzeri yöntem)" denir. Bu
yöntemler
uygun koşullarda doğru uygulandıklarında oldukça basit ve etkin
olmalarına rağmen
prensip olarak çalışmaya
katılması olası bir hastanın katıldığı takdirde hangi gruba gireceği
araştırmacı
tarafından öngörülebileceği için bilinçli veya bilinçsiz olarak
yönlendirmeye açıktır.
Çalışma planlanırken randomizasyon noktası deneysel girişime
olabildiğince
yakın olmalıdır.
Bunun amacı çalışmaya katılıp randomize edilen deneklerin incelenen
girişim dışında
nedenlere bağlı olarak çalışmadan çıkmasını (drop-out) minimuma
indirmektir.
Örnek olarak luteal faz desteği ile ilgili bir çalışma yapılacaksa
hastalar
siklus başında değil, oosit toplama günü veya embryo transferi günü
çalışmaya
katılmalı ve randomize edilmelidir. Burada amaç yetersiz over yanıtı,
fertilizasyon kusuru gibi luteal destekten ilgisiz nedenlerle
hastaların
çalışmadan çıkmasının önüne geçmektir.
Gerçek randomizasyon yapılmayan çalışmalar veya randomizasyon yöntemi
açıkça belirtilmeyen çalışmalar yönlendirmeye açık olabilir ve
sonuçları
şüpheyle karşılanmalıdır.
2. Randomizasyon bilgisinin gizlenmesi (Allocation Concealment)
Potansiyel deneklerin çalışmaya katılmaları halinde hangi grupta yer
alacakları
veya çalışma sırasında hangi grupta yer aldıkları bilinirse sonuçlar
bilinçli
veya bilinçsiz olarak yönlendirilebilir.
Bu koşul hem deneği çalışmaya kaydeden araştırmacı, hem tedaviyi
uygulayan araştırmacı, hem deneğin kendisi hem de sonucu değerlendiren
araştırmacı için geçerlidir.
Çalışmaya katılma kriterlerine uyan bir hastayla görüşen araştırmacı
eğer deneğin hangi çalışma grubuna gireceğini önceden bilir veya
kestirebilirse
kendi fikrine göre o hastayı çalışmaya hiç katmamayı seçebilir.
Örneğin araştırılan yeni bir ilacın kontrol grubundaki tedaviye
kıyasla
daha iyi olacağını düşünen bir araştırmacı sempati duyduğu bir hastayı
kontrol grubuna gireceğini bildiği takdirde çalışmaya dahil etmeyip
ona
deney grubundakitedaviyi uygulamayı tercih edebilir.
Buna "seçim yanlılığı (selection bias)"denir.
Seçim yanlılığını önlemenin yollarının başında çalışma süreci boyunca
katılım kriterlerine uyan her hastanın ardışık olarak çalışmaya
dâhil edilmesi gelir. Bu uygulama makalede açıkça belirtilmiş
olmalıdır.
Randomizasyon listesi araştırmacı ve hastalardan gizlenmiş ve her bir
deneğin dahil olacağı grup ancak o denek çalışmaya kayıt edildikten
sonra
ideal olarak çalışmada direkt bir rolü olmayan üçüncü bir şahıs
tarafından
araştırmacıya bildirilmiş olmalıdır.
Grup dağılımının önceden hazırlanan numaralı opak zarflar içerisinde
araştırmacıya önceden verilmiş olması açık nedenlerden dolayı
ideal bir yöntem değildir.
Araştırmacı önce zarfı açtıktan sonra hastayı çalışmaya kaydedip
etmemeye
karar vermiş olabilir.
Bir araştırma makalesinde randomizasyon yönteminin belirtilmesi kadar
çalışma gruplarına dağılımın nasıl bildirildiğin belirtilmiş olması da
önemlidir.
3. Maskeleme (Körleme, blinding)
Bir hastanın uygulanan bir tedavi veya girişime yanıtını belirleyen
tek faktör
ilacın içeriği veya girişimin kendisi değildir.
Mekanizması henüz tam olarak açıklanmış olmasa da "plasebo etkisi"
denilen
bir kavram mevcuttur.
Uygulanan tedavinin biyolojik bir etkinliği olmadığı halde kendisine
fayda sağlayacağını düşünen hastalarda, özellikle subjektif
değerlendirmelere
dayanan sonuç ölçütlerinde iyileşmeler gözlenebilmektedir.
Sonuçları etkileyebilecek bir diğer fenomen de "Hawthorne etkisi"dir.
Hawthorne etkisi terimi gözlem altında olduğunu bilen deneklerin
davranışlarında
oluşan değişiklikleri tanımlamak için kullanılır.
Bunlara ek olarak bir deneğin hangi grupta olduğunu bilmesi çalışma
protokolüne
uyumunu etkileyebilir.
Aktif tedavi grubuna katılacağı düşüncesiyle çalışmaya dahil olan bir
denek plasebo grubunda olduğunu öğrenmesi halinde çalışmayı terk
edebilir,
aktif gruptaki ilaç ulaşılabilir ise kendisi alıp kullanabilir.
Araştırmacı açısından bakıldığında ise hastanın grubunu bilmesi
halinde aktif tedavi
grubundaki bir hastayla daha yakından ilgilenebilir, tedavisinde ve
takibinde
daha fazla özen gösterebilir. Ölçümler sırasında rakamları
farklı yönlerde yuvarlayabilir, veya subjektif değerlendirmelerde
bir grup lehine davranabilir.
Sonuç ölçütlerini değerlendirenler de benzer şekillerde davranabilir.
Bu nedenle mümkün
olduğu sürece deneklerin gruplara dağılımı çalışma tamamlanıp
randomizasyon kodu açıklanana kadar ne araştırmacılar ne de
denekler tarafından anlaşılamayacak şekilde çalışma
tasarlanmış olmalıdır.
İlaç etkinliği araştırmalarında maskeleme plasebo ile sağlanabilse de
farklı özelliklere sahip ilaçlar karşılaştırılıyorsa double dummy
tasarım uygundur.
Yani oral yolla kullanılan bir ilaç ile injeksiyon şeklinde kullanılan
bir ilaç
karşılaştırılıyorsa ideal uygulama bir gruba aktif tablet ve plasebo
injeksiyon
diğer gruba plasebo tablet ve aktif
injeksiyon verilmesidir. Günlük uygulama sayısı farklı ilaçlar
kıyaslanıyorsa da aynı koşul
geçerlidir. Günde bir kez alınan A ilacıyla günde üç kez alınan B
ilacı karşılaştırılıyorsa, bir
gruba günde bir kez A ilacı yanında günde üç kez plasebo tablet, diğer
gruba günde
bir kez plasebo yanında günde üç kez B ilacı verilmiş olmalıdır.
Cerrahi girişimleri değerlendiren araştırmalarda prensip farklı
olmamakla beraber plasebo
cerrahi (sham operasyonu) uygulamanın kendine has riskleri olduğundan
etik koşullar
dikkate alınmalıdır. Sham operasyon uygun görülmediğinde tercih
edilecek
bir yöntem aktif cerrahi uygulanan bir grup hastanın sonuçlarıyla daha
önce
alternatif cerrahi yöntemin uygulanmış olduğu hastaların sonuçlarını
karşılaştırmak olabilir.
Bu durumda seçilen kontrol grubunun çalışma grubuna benzerliği ve
nasıl derlendiği dikkatle incelenmelidir.
4. Eşlik eden uygulamalar
Randomize kontrolü bir çalışmanın amacı iki grup arasındaki tek
farklılığın
sadece etkinliği araştırılan tedavi olmasıdır. Bir gruba çalışmanın
amacında
belirtilen uygulamanın yanında ek bir ilaç daha uygulanmışsa sonuçta
gözlenen
farkın araştırılan tedaviye mi yoksa ek uygulamaya mı bağlı olduğu
bilinemez.
Örnek olarak iki farklı gonadotropin türünün sonuç üzerindeki etkisi
incelenirken
bir gruba farklı bir luteal destek protokolü uygulamışsa gebelik
oranları arasında
gözlenen farkın sadece gonadotropin türünden kaynaklandığından
emin olunamaz.
Uygulama farklılıkları sadece verilen ilaçlar olarak algılanmamalıdır.
Eğer bir gruptaki
denekler diğer gruba kıyasla daha sık monitörize edilmişse, farklı bir
ekip
tarafından tedavi edilmişse de sonuçlar farklı olabilir.
Prensip olarak iki grup arasındaki tek fark sadece ve sadece
araştırılan
tedavi veya girişim olmalıdır."[1]
[1]TSRM Bilimsel Çalışma Grubu, Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği
Araştırma MakalelerininKritik Analizinde Metodolojik Kavramlar
www.tsrm.org.tr/index.php?option=com_rubberdoc...
ve uygun tasarım türlerine ışık tutacağını düşündüğüm
bazı prensipleri, klinik araştırmaların kritik analizinde
kullanılan yöntemlerin doğruluğunu dolayısıyla cevapların
geçerliliğini
sorgulamak amacıyla dikkat edilmesi gereken metodolojik konular
hakkında daha kapsamlı ve açıklayıcı bulduğum aşağıdaki bilgileri
paylaşmanın yararlı olacağını düşünüyorum:
"Materyal ve Metod Bölümü
1. Randomizasyon
Randomizasyon çalışmaya dahil olma kriterlerine uygun deneklerin
çalışmaya katıldıktan sonra hangi gruba ayrılacaklarının gerek
araştırmacı
gerekse deneğin kendisi tarafından
öngörülemeyecek şekilde rastlantısal olarak belirlenmesi demektir.
Deneklerin çalışma ve kontrol gruplarına rastgele ayrılması çalışma
gruplarının etkinliği incelenecek olan tedavi dışındaki tüm faktörler
açısından
benzer özelliklere sahip olmasını sağlamak amacıyla yapılır.
Değerledirilen sonuç parametresinde gözlenecek bir farkın incelenen
tedavi dışında başka bir faktöre bağlı olmadığı sonucuna ancak bu
şekilde varılabilir.
Randomizasyon gerek bazal parametrelerde gerekse sonuç ölçütünde
tesadüfi bir farkın asla olmayacağını garanti edemez.
Ancak araştırmacıların bilinçli veya bilinçsiz olarak örneğin daha
iyi
prognozlu hastaları bir gruba kötü prognozlu hastaları diğer gruba
yönlendirmesine engel olur.
Randomizasyon çeşitli yöntemlerle yapılabilir:
Basit randomizasyon her yeni hasta çalışmaya katıldığında hangi gruba
ayrılacağına
yazı tura atarak karar verilmesidir. Basit randomizasyon
uygulandığında çalışma
tamamlandığında iki gruptaki deneklerin sayıları arasında büyük
farklılık olabilir.
Çalışma ve kontrol gruplarındaki hasta sayıları arasındaki fark
büyüdükçe
yapılacak istatistik analizin güvenilirliği azalacaktır. Bu durumu
önlemek için
kullanılacak iyi bir yöntem blok randomizasyondur.
Blok randomizasyonda tüm deneklerin sayısı bloklara bölünür ve her bir
blok
içerisindeki hastalar çalışma ve kontrol gruplarına eşit olarak
dağılır.
Sonuçta çalışma tamamlandığında her iki gruptaki hasta sayısı eşit
olacaktır.
İdeal yöntem katılan heryeni hastanın hangi grupta olacağının hasta
kaydı
başlamadan önce hazırlanan blok randomizasyon listesi araştırmacı ve
hastalardan gizli tutularak üçüncü bir
şahıs tarafından bildirilmesidir. Bu yöntemin bir faydası da çalışmaya
bir kez
katılan bir hastanın grubunun ancak çalışmaya kaydı yapıldıktan sonra
belirlenmesi ve araştırmacı veya hastanın çalışma grubuna göre
katılımdan
vazgeçmesinin önlenmesidir.
Hastaların dosya numaraları, ismlerinin harfleri, baş vuru günleri
gibi öngörülebilir
belirteçlere göre gruplara ayrılması yöntemlerine genel olarak
"quasi-randomisation(randomizasyon benzeri yöntem)" denir. Bu
yöntemler
uygun koşullarda doğru uygulandıklarında oldukça basit ve etkin
olmalarına rağmen
prensip olarak çalışmaya
katılması olası bir hastanın katıldığı takdirde hangi gruba gireceği
araştırmacı
tarafından öngörülebileceği için bilinçli veya bilinçsiz olarak
yönlendirmeye açıktır.
Çalışma planlanırken randomizasyon noktası deneysel girişime
olabildiğince
yakın olmalıdır.
Bunun amacı çalışmaya katılıp randomize edilen deneklerin incelenen
girişim dışında
nedenlere bağlı olarak çalışmadan çıkmasını (drop-out) minimuma
indirmektir.
Örnek olarak luteal faz desteği ile ilgili bir çalışma yapılacaksa
hastalar
siklus başında değil, oosit toplama günü veya embryo transferi günü
çalışmaya
katılmalı ve randomize edilmelidir. Burada amaç yetersiz over yanıtı,
fertilizasyon kusuru gibi luteal destekten ilgisiz nedenlerle
hastaların
çalışmadan çıkmasının önüne geçmektir.
Gerçek randomizasyon yapılmayan çalışmalar veya randomizasyon yöntemi
açıkça belirtilmeyen çalışmalar yönlendirmeye açık olabilir ve
sonuçları
şüpheyle karşılanmalıdır.
2. Randomizasyon bilgisinin gizlenmesi (Allocation Concealment)
Potansiyel deneklerin çalışmaya katılmaları halinde hangi grupta yer
alacakları
veya çalışma sırasında hangi grupta yer aldıkları bilinirse sonuçlar
bilinçli
veya bilinçsiz olarak yönlendirilebilir.
Bu koşul hem deneği çalışmaya kaydeden araştırmacı, hem tedaviyi
uygulayan araştırmacı, hem deneğin kendisi hem de sonucu değerlendiren
araştırmacı için geçerlidir.
Çalışmaya katılma kriterlerine uyan bir hastayla görüşen araştırmacı
eğer deneğin hangi çalışma grubuna gireceğini önceden bilir veya
kestirebilirse
kendi fikrine göre o hastayı çalışmaya hiç katmamayı seçebilir.
Örneğin araştırılan yeni bir ilacın kontrol grubundaki tedaviye
kıyasla
daha iyi olacağını düşünen bir araştırmacı sempati duyduğu bir hastayı
kontrol grubuna gireceğini bildiği takdirde çalışmaya dahil etmeyip
ona
deney grubundakitedaviyi uygulamayı tercih edebilir.
Buna "seçim yanlılığı (selection bias)"denir.
Seçim yanlılığını önlemenin yollarının başında çalışma süreci boyunca
katılım kriterlerine uyan her hastanın ardışık olarak çalışmaya
dâhil edilmesi gelir. Bu uygulama makalede açıkça belirtilmiş
olmalıdır.
Randomizasyon listesi araştırmacı ve hastalardan gizlenmiş ve her bir
deneğin dahil olacağı grup ancak o denek çalışmaya kayıt edildikten
sonra
ideal olarak çalışmada direkt bir rolü olmayan üçüncü bir şahıs
tarafından
araştırmacıya bildirilmiş olmalıdır.
Grup dağılımının önceden hazırlanan numaralı opak zarflar içerisinde
araştırmacıya önceden verilmiş olması açık nedenlerden dolayı
ideal bir yöntem değildir.
Araştırmacı önce zarfı açtıktan sonra hastayı çalışmaya kaydedip
etmemeye
karar vermiş olabilir.
Bir araştırma makalesinde randomizasyon yönteminin belirtilmesi kadar
çalışma gruplarına dağılımın nasıl bildirildiğin belirtilmiş olması da
önemlidir.
3. Maskeleme (Körleme, blinding)
Bir hastanın uygulanan bir tedavi veya girişime yanıtını belirleyen
tek faktör
ilacın içeriği veya girişimin kendisi değildir.
Mekanizması henüz tam olarak açıklanmış olmasa da "plasebo etkisi"
denilen
bir kavram mevcuttur.
Uygulanan tedavinin biyolojik bir etkinliği olmadığı halde kendisine
fayda sağlayacağını düşünen hastalarda, özellikle subjektif
değerlendirmelere
dayanan sonuç ölçütlerinde iyileşmeler gözlenebilmektedir.
Sonuçları etkileyebilecek bir diğer fenomen de "Hawthorne etkisi"dir.
Hawthorne etkisi terimi gözlem altında olduğunu bilen deneklerin
davranışlarında
oluşan değişiklikleri tanımlamak için kullanılır.
Bunlara ek olarak bir deneğin hangi grupta olduğunu bilmesi çalışma
protokolüne
uyumunu etkileyebilir.
Aktif tedavi grubuna katılacağı düşüncesiyle çalışmaya dahil olan bir
denek plasebo grubunda olduğunu öğrenmesi halinde çalışmayı terk
edebilir,
aktif gruptaki ilaç ulaşılabilir ise kendisi alıp kullanabilir.
Araştırmacı açısından bakıldığında ise hastanın grubunu bilmesi
halinde aktif tedavi
grubundaki bir hastayla daha yakından ilgilenebilir, tedavisinde ve
takibinde
daha fazla özen gösterebilir. Ölçümler sırasında rakamları
farklı yönlerde yuvarlayabilir, veya subjektif değerlendirmelerde
bir grup lehine davranabilir.
Sonuç ölçütlerini değerlendirenler de benzer şekillerde davranabilir.
Bu nedenle mümkün
olduğu sürece deneklerin gruplara dağılımı çalışma tamamlanıp
randomizasyon kodu açıklanana kadar ne araştırmacılar ne de
denekler tarafından anlaşılamayacak şekilde çalışma
tasarlanmış olmalıdır.
İlaç etkinliği araştırmalarında maskeleme plasebo ile sağlanabilse de
farklı özelliklere sahip ilaçlar karşılaştırılıyorsa double dummy
tasarım uygundur.
Yani oral yolla kullanılan bir ilaç ile injeksiyon şeklinde kullanılan
bir ilaç
karşılaştırılıyorsa ideal uygulama bir gruba aktif tablet ve plasebo
injeksiyon
diğer gruba plasebo tablet ve aktif
injeksiyon verilmesidir. Günlük uygulama sayısı farklı ilaçlar
kıyaslanıyorsa da aynı koşul
geçerlidir. Günde bir kez alınan A ilacıyla günde üç kez alınan B
ilacı karşılaştırılıyorsa, bir
gruba günde bir kez A ilacı yanında günde üç kez plasebo tablet, diğer
gruba günde
bir kez plasebo yanında günde üç kez B ilacı verilmiş olmalıdır.
Cerrahi girişimleri değerlendiren araştırmalarda prensip farklı
olmamakla beraber plasebo
cerrahi (sham operasyonu) uygulamanın kendine has riskleri olduğundan
etik koşullar
dikkate alınmalıdır. Sham operasyon uygun görülmediğinde tercih
edilecek
bir yöntem aktif cerrahi uygulanan bir grup hastanın sonuçlarıyla daha
önce
alternatif cerrahi yöntemin uygulanmış olduğu hastaların sonuçlarını
karşılaştırmak olabilir.
Bu durumda seçilen kontrol grubunun çalışma grubuna benzerliği ve
nasıl derlendiği dikkatle incelenmelidir.
4. Eşlik eden uygulamalar
Randomize kontrolü bir çalışmanın amacı iki grup arasındaki tek
farklılığın
sadece etkinliği araştırılan tedavi olmasıdır. Bir gruba çalışmanın
amacında
belirtilen uygulamanın yanında ek bir ilaç daha uygulanmışsa sonuçta
gözlenen
farkın araştırılan tedaviye mi yoksa ek uygulamaya mı bağlı olduğu
bilinemez.
Örnek olarak iki farklı gonadotropin türünün sonuç üzerindeki etkisi
incelenirken
bir gruba farklı bir luteal destek protokolü uygulamışsa gebelik
oranları arasında
gözlenen farkın sadece gonadotropin türünden kaynaklandığından
emin olunamaz.
Uygulama farklılıkları sadece verilen ilaçlar olarak algılanmamalıdır.
Eğer bir gruptaki
denekler diğer gruba kıyasla daha sık monitörize edilmişse, farklı bir
ekip
tarafından tedavi edilmişse de sonuçlar farklı olabilir.
Prensip olarak iki grup arasındaki tek fark sadece ve sadece
araştırılan
tedavi veya girişim olmalıdır."[1]
[1]TSRM Bilimsel Çalışma Grubu, Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği
Araştırma MakalelerininKritik Analizinde Metodolojik Kavramlar
www.tsrm.org.tr/index.php?option=com_rubberdoc...
050415043 Cüneyt SOYDAN
Aug 10, 2009, 12:27:20 PM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
merhaba arkadaşlar;
Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yapıları
ve bu sav yapılarına uygun tasarım türleri ilgili bilgi toplamak
amaçlı çalışırken
bir çok kaynakla karşılaştım ama genel içerik olarak bu tartışma
grubunda yazan bilgilerle aynılar.
Bundan dolayı bu bilgileri geliştirici çok fazla şey yazamayacağım
fakat size bi kaynak önermek istiyorum.
Bu DR.Levent TÜTÜNCÜ'nün TIPTA BİLİMSEL ARAŞTIRMA
YÖNTEMLERİ,İSTATİSTİK VE YAYIN ETİĞİ
adlı slayt şeklindeki sunumu.Bu slaytta genel olarak
1- bilimsel araştırmaların genel sınıflandırılmasından (konu
başlıklarıyla)
2- başlık içeriklerinden
3- yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarından
4- yüzeysel istatistikten(bir araştırmacının olmazsa olmazı)
5- yayın etiğiyle ilgili bilgilerden bahsetmiş.
Yani bu slaytla donem başından itibaren edindiğimiz bilgilerin büyük
kısmını özellikle tartışma gruplarındaki bilgilerin genelini bir arada
bulabilrsin.
Bilimsel araştırmaların genel sınıflandırılması
analitik çalışmalar
( ! )deneysel çalışmalar(alt başlıkları ve
içerikleriyle)
( ! )gözlemsel çalışmalar
(ayrıca yontemlerın avantaj ve dezavantajlarından bahsetmesiyle
faydalı olcagını dusunuyorum)
descrıptıve çalışmalar
Olgu serileri
Olgu sunumları
Eksper görüşü
sistematik derleme hakkında
randomize kontrollü çalışmalar(RTC)
avantajları
dezavantajları
ana basamakları
Non-Randomize kontrollu çalışmalar
Kohort Çalışma
Çalışmaların etkinliğinin sınıflandırılması
( Neden istatistik hakkında bilgi sahibi olmalıyız ? şeklinde bi
başlıkla istatistiğe giriş yaparak genel istatistik terimlerini ve
bazılarının formullerını vermıs)
daha sonra bilimsel makalelerin gerkliliğinden başlayarak bu
gerekliliğin giderilmesi içinde nasıl davranılması gerektiğini (etik)
anlatarak sunumu bitirmiş okumanızı en azından bi göz atmanızı tavsiye
ederim makale değerlendirmesindede yardımcı olabilir sizlere
arkadaşlar bilgisayarinizda bulunsun.umarım sizler için faydalı
olur ...
kaynak:http://www.samsun.saglik.gov.tr/ppt/istatistik/sunu4.ppt den
sunuma ulaşabilirsiniz ...
Tıp araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yapıları
amaçlı çalışırken
bir çok kaynakla karşılaştım ama genel içerik olarak bu tartışma
grubunda yazan bilgilerle aynılar.
Bundan dolayı bu bilgileri geliştirici çok fazla şey yazamayacağım
fakat size bi kaynak önermek istiyorum.
Bu DR.Levent TÜTÜNCÜ'nün TIPTA BİLİMSEL ARAŞTIRMA
YÖNTEMLERİ,İSTATİSTİK VE YAYIN ETİĞİ
adlı slayt şeklindeki sunumu.Bu slaytta genel olarak
1- bilimsel araştırmaların genel sınıflandırılmasından (konu
başlıklarıyla)
2- başlık içeriklerinden
3- yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarından
4- yüzeysel istatistikten(bir araştırmacının olmazsa olmazı)
5- yayın etiğiyle ilgili bilgilerden bahsetmiş.
Yani bu slaytla donem başından itibaren edindiğimiz bilgilerin büyük
kısmını özellikle tartışma gruplarındaki bilgilerin genelini bir arada
bulabilrsin.
Bilimsel araştırmaların genel sınıflandırılması
analitik çalışmalar
( ! )deneysel çalışmalar(alt başlıkları ve
içerikleriyle)
( ! )gözlemsel çalışmalar
(ayrıca yontemlerın avantaj ve dezavantajlarından bahsetmesiyle
faydalı olcagını dusunuyorum)
descrıptıve çalışmalar
Olgu serileri
Olgu sunumları
Eksper görüşü
sistematik derleme hakkında
randomize kontrollü çalışmalar(RTC)
avantajları
dezavantajları
ana basamakları
Non-Randomize kontrollu çalışmalar
Kohort Çalışma
Çalışmaların etkinliğinin sınıflandırılması
( Neden istatistik hakkında bilgi sahibi olmalıyız ? şeklinde bi
başlıkla istatistiğe giriş yaparak genel istatistik terimlerini ve
bazılarının formullerını vermıs)
daha sonra bilimsel makalelerin gerkliliğinden başlayarak bu
gerekliliğin giderilmesi içinde nasıl davranılması gerektiğini (etik)
anlatarak sunumu bitirmiş okumanızı en azından bi göz atmanızı tavsiye
ederim makale değerlendirmesindede yardımcı olabilir sizlere
arkadaşlar bilgisayarinizda bulunsun.umarım sizler için faydalı
olur ...
kaynak:http://www.samsun.saglik.gov.tr/ppt/istatistik/sunu4.ppt den
sunuma ulaşabilirsiniz ...
050410044 Gözde ÖZÇIRPAN
Aug 10, 2009, 12:50:21 PM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tartışmaya katılan arkadaşlarım yararlandıkları kaynaklarla tıp
anlaşılabilir şekilde ortaya koymuşlardır.Özellikle Dr.Ersin ÖĞÜŞ ve
Semra KARAMAN'ın yazmış oldukları makaleler benim bu konuda bilgi
sahibi olmamı sağlamıştır.
Tıp araştırmalarında yaygın olarak kullanılan istatistiksel sav
yapılarının istatistikle bağlantısı; özellikle, deneysel
araştırmalarda, bir hipotezin kabule değer olup olmadığının
belirtilmesi ve araştırma sonuçlarının objektif olarak yorumu ancak
modern istatistik metotlarına dayanmak suretiyle mümkündür.
İstatistik Metoduna dayanmayan araştırmalar ve bunlarla ulaşılan
sonuçlar bilimsel sayılmamaktadır.Bu nedenle bilimsel araştırmalarda
istatistik önemli bir rol oynamaktadır.Burdanda anlaşıldığı gibi
istatistik başta tıp olmak üzere biyoloji,antropoloji, sosyoloji,
psikoloji, iktisat, işletme, kuantum fiziği vb.... özetle tüm bilim
dalları, yöntem kuruluşları, teknoloji, iş ve piyasa araştırmalarında
kullanıldığını görmekteyiz.
Kaynak
www.matematikegt.gazi.edu.tr/mat/temelkavram/.istatistikdoc -
araştırmalarında yaygın olarak karşılaşılan istatistiksel sav
yapılarını ve bu sav yapılarına uygun tasarım türlerini en
anlaşılabilir şekilde ortaya koymuşlardır.Özellikle Dr.Ersin ÖĞÜŞ ve
Semra KARAMAN'ın yazmış oldukları makaleler benim bu konuda bilgi
sahibi olmamı sağlamıştır.
Tıp araştırmalarında yaygın olarak kullanılan istatistiksel sav
yapılarının istatistikle bağlantısı; özellikle, deneysel
araştırmalarda, bir hipotezin kabule değer olup olmadığının
belirtilmesi ve araştırma sonuçlarının objektif olarak yorumu ancak
modern istatistik metotlarına dayanmak suretiyle mümkündür.
İstatistik Metoduna dayanmayan araştırmalar ve bunlarla ulaşılan
sonuçlar bilimsel sayılmamaktadır.Bu nedenle bilimsel araştırmalarda
istatistik önemli bir rol oynamaktadır.Burdanda anlaşıldığı gibi
istatistik başta tıp olmak üzere biyoloji,antropoloji, sosyoloji,
psikoloji, iktisat, işletme, kuantum fiziği vb.... özetle tüm bilim
dalları, yöntem kuruluşları, teknoloji, iş ve piyasa araştırmalarında
kullanıldığını görmekteyiz.
Kaynak
www.matematikegt.gazi.edu.tr/mat/temelkavram/.istatistikdoc -
050415023 Öznur HOROZOĞLU
Aug 10, 2009, 1:01:04 PM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Cem Şener arkadaşım teşekkür ederim konuya farklı bir bakış açısıyla
bakmışsın ve epidemiyoloji hakkında gerekli bilgileri vermişsin. Ben
de istatistiksel sav yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım
türleri hakkında araştırma yaparken tartışma konumuzla ilgili
örnekleri olan "Epidemiolojik Araştırma Türleri" adlıpower point
sunumunu çok beğendim.
Bu sunumda özellikle dikkat çekmek istediğim nokta sunumun sonunda
olan uygulama I ve uygulama II örnekleridir. Uygulama I de vaka kohort
araştırması olurken uygulama II de kohort araştırması olmuştur. İki
örnekte de görüldüğü gibi bu iki tür arasındaki en önemli fark
uygulama I de anket cevapları sonucuna göre yöntem belirlenirken
uygulama II de gözlemsel verilerden yararlanarak sonuçlar elde
edilmiştir.(1)
(1) DEMİR Ahmet Uğur. Epidemiolojik Araştırma Türleri
http://www.toraks.org.tr/uyku_bozuk_2007/Ahmet_Ugur_Demir_epidemiolojik.pdf
bakmışsın ve epidemiyoloji hakkında gerekli bilgileri vermişsin. Ben
de istatistiksel sav yapıları ve bu sav yapılarına uygun tasarım
türleri hakkında araştırma yaparken tartışma konumuzla ilgili
örnekleri olan "Epidemiolojik Araştırma Türleri" adlıpower point
sunumunu çok beğendim.
Bu sunumda özellikle dikkat çekmek istediğim nokta sunumun sonunda
olan uygulama I ve uygulama II örnekleridir. Uygulama I de vaka kohort
araştırması olurken uygulama II de kohort araştırması olmuştur. İki
örnekte de görüldüğü gibi bu iki tür arasındaki en önemli fark
uygulama I de anket cevapları sonucuna göre yöntem belirlenirken
uygulama II de gözlemsel verilerden yararlanarak sonuçlar elde
edilmiştir.(1)
(1) DEMİR Ahmet Uğur. Epidemiolojik Araştırma Türleri
http://www.toraks.org.tr/uyku_bozuk_2007/Ahmet_Ugur_Demir_epidemiolojik.pdf
Yönetici
Aug 10, 2009, 4:40:38 PM8/10/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Bu tartışma başlığı altında, odaklanmanız gereken hangi tür
istatistiksel savlar için hangi tasarım biçimlerinin
kullanılabileceğiydi. Bu tartışma sizi bir araştırmanın tasarımı ile
savları arasındaki uygunluk üzerine tanı koyabilecek düzeye
getirmeliydi. Bunun için istatistiksel sav yapılarının ve tasarım
biçimlerinin örneklerle derinlik kazandırılmış tanımları üzerinde önce
ortak bir görüş geliştirmelisiniz. Sonra da istatistiksel sav yapısı
ile araştırma tasarım türü arasında bir bağıntı olup olamayacağını
tartışmalısınız.
On 10 Ağustos, 19:27, 050415043 Cüneyt SOYDAN <05041504...@gmail.com>
wrote:
istatistiksel savlar için hangi tasarım biçimlerinin
kullanılabileceğiydi. Bu tartışma sizi bir araştırmanın tasarımı ile
savları arasındaki uygunluk üzerine tanı koyabilecek düzeye
getirmeliydi. Bunun için istatistiksel sav yapılarının ve tasarım
biçimlerinin örneklerle derinlik kazandırılmış tanımları üzerinde önce
ortak bir görüş geliştirmelisiniz. Sonra da istatistiksel sav yapısı
ile araştırma tasarım türü arasında bir bağıntı olup olamayacağını
tartışmalısınız.
On 10 Ağustos, 19:27, 050415043 Cüneyt SOYDAN <05041504...@gmail.com>
wrote:
040410049 Selim ÖZTÜRK
Aug 20, 2009, 3:06:27 PM8/20/09
to İstatistiksel Danışmanlık
Tıp alanın da yapılan araştırmaların planlanmasın da değişik
sınıflandırmalar olmasına karsın
en yaygın kullanılanı analitik çalışmalar için, "gözlemsel çalışmalar"
ve "deneysel çalışmalar" olarak yapılan sınıflandırmadır. Bunlar da
kendi araların da, araştırmanın amacı, sekli, kullanılan istatistik
yöntemler gibi kriterlere göre tekrar sınıflandırılırlar.
BİLİMSEL ARAŞTIRMALARIN GENEL SINIFLANDIRILMASI
ANALİTİK ÇALIŞMALAR
Karşılaştırma ve istatistiksel analiz yapılır
1.)DENEYSEL, KLİNİK
(EXPERIMENTAL-INTERVENTIONAL) ÇALIŞMALAR
2.)GÖZLEMSEL (OBSERVATIONAL) ÇALIŞMALAR
DESCRIPTIVE ÇALIŞMALAR
Tanımlayıcı, açıklayıcı çalışmalar
(Karşılaştırma ve istatistiksel analiz genellikle gerektirmez)
DENEYSEL - KLİNİK ÇALIŞMALAR
1-)Kendi kontrollü denemeler (trials with selfcontrol)
2-)Dış kontrollü denemeler (historical controltrials)
3-)Bağımsız eş zamanlı kontrollü denemeler (con current control
trials)
4-)Çapraz denemeler (cross-over trials)
5-)Faktöriyel denemeler (factorial trials)
GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR
1-)Cohort çalışma
2-)Vaka-kontrollü (Case-Control) çalışma
3-)Kesitsel (Cross-sectional) çalışma
4-)Kontrolsüz araştırma
DESCRIPTIVE ÇALIŞMALAR
1-)Olgu serileri (Case series)
2-)Olgu sunumları (Case report)
3-)Eksper görüşü (Expert opinion)
sınıflandırmalar olmasına karsın
en yaygın kullanılanı analitik çalışmalar için, "gözlemsel çalışmalar"
ve "deneysel çalışmalar" olarak yapılan sınıflandırmadır. Bunlar da
kendi araların da, araştırmanın amacı, sekli, kullanılan istatistik
yöntemler gibi kriterlere göre tekrar sınıflandırılırlar.
BİLİMSEL ARAŞTIRMALARIN GENEL SINIFLANDIRILMASI
ANALİTİK ÇALIŞMALAR
Karşılaştırma ve istatistiksel analiz yapılır
1.)DENEYSEL, KLİNİK
(EXPERIMENTAL-INTERVENTIONAL) ÇALIŞMALAR
2.)GÖZLEMSEL (OBSERVATIONAL) ÇALIŞMALAR
DESCRIPTIVE ÇALIŞMALAR
Tanımlayıcı, açıklayıcı çalışmalar
(Karşılaştırma ve istatistiksel analiz genellikle gerektirmez)
DENEYSEL - KLİNİK ÇALIŞMALAR
1-)Kendi kontrollü denemeler (trials with selfcontrol)
2-)Dış kontrollü denemeler (historical controltrials)
3-)Bağımsız eş zamanlı kontrollü denemeler (con current control
trials)
4-)Çapraz denemeler (cross-over trials)
5-)Faktöriyel denemeler (factorial trials)
GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR
1-)Cohort çalışma
2-)Vaka-kontrollü (Case-Control) çalışma
3-)Kesitsel (Cross-sectional) çalışma
4-)Kontrolsüz araştırma
DESCRIPTIVE ÇALIŞMALAR
1-)Olgu serileri (Case series)
2-)Olgu sunumları (Case report)
3-)Eksper görüşü (Expert opinion)
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages