YAYIN ETİĞİ İLKELERİ

[050410023 Seda EMMEZOĞLU]

Anahtar kelimeler : bilim ve etik
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ İLKELERİ
Bilimsel ve sanatsal araştırmalar bilimsel gelişmenin, bilimsel
gelişme de insanlığın bugün ulaştığı yaşam düzeyini daha da ileriye
götürmesinin ana koşullarından biridir. Bilimsel araştırmalar bilgi
üretmeyi, var olan bilgiyi sınayarak geliştirmeyi ve\veya karşılaşılan
sorunları gidermeyi amaçlarlar. Her bilimsel araştırma sonucunda elde
edilen bulguların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak ifade ve kanıtlarla
desteklenerek yayınlanması ve tartışmaya açılması beklenir. Yayın,
bilimsel araştırmanın son ve en önemli aşaması olup bilimsel
araştırmanın ulaştığı sonuçların duyurulup tartışmaya açılmasını
sağlar. Başkalarının bilgi ve değerlendirmelerine sunulmayan bir
araştırmanın bilime ve insanlığa katkısından da söz edilemez.
Yayınların bu işlevi yerine getirebilmesi ise her şeyden önce yayının
kalitesine bağlıdır. Bunun tek ölçütü olmasa bile, yayının kalitesi
araştırmanın kalitesinin de bir göstergesidir.
Bilim insanlarının ve sanatçılarının araştırmaları sonunda sundukları
kavramsal, kuramsal ve deneysel sonuçlar veya bilgiler, onların en
değerli mesleki varlıklarıdır. Öte yandan, bilim adamları
sunduklarının sorumluğunu da taşırlar; çalışmalarının planlanmasından
sunumuna kadar, yayınlanan çalışmaların her aşamasında yönteme ilişkin
etik kurallara uygun davranıldığına ilişkin güvence vermiş sayılırlar.
Bu nedenle, araştırmacıların gözetmeleri gereken etik ilkeleri
tanımaları büyük önem taşır.
Araştırma ve yayın etiği, son yıllarda değişik bilimsel kuruluş ve
komisyonların titizlikle irdeleyerek, karşılaşılan etik sorunları en
aza indirmek ve saptanan etik ilkeleri araştırmacılara kazandırmak
için yoğun çaba harcadıkları bir alandır. Yayın etiği konusunda
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Çalışma Esasları, Committee on
Publication Ethics (COPE [1]) ve International Committee of Medical
Journals Editors (ICMJE [2]) ve American Chemical Society (ACS [3])
tarafından yayınlanmış olan ilkeler de göz önüne alınarak, aşağıdaki
ilkeler önerilmektedir.
II. ETİK, ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ VE ETİK İLKE LER VE SORUMLULUKLAR
a. Etik Etik, insanlar arası ilişkilerde yaşanan değer yargıları
sorunlarını inceleyen ve bu konulara ilişkin bilgiler ortaya koyan bir
alandır.
b. Araştırma ve Yayın Etiği
Bilimsel yayınların dürüstlük, açıklık, başkalarının fikirlerine ve
yaratılarına saygı gibi temel ilkelere uygun biçimde yapılmasını
sağlamayı amaçlayan ve bunun gerçekleşmesi için -kimi etik ilkeler
geliştirme de içinde olmak üzere- çalışmalar yapan uygulamalı etik
alanıdır.
c. Etik İlkeler
Bilim ve sanat insanlarının araştırmanın planlanması, yürütülmesi,
sunulması ve yayınlanmasında aşağıdaki temel etik ilke ve standartlara
göre davranmaları beklenir: ,
i. Araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve bulguların analizi
sürecinde dürüstlük ve açıklık ilkelerine bağlı kalınması,
ii. Benzer araştırmaları yapan araştırmacıların ve sanatçıların fikir
ve bulgularına saygılı olunması ve yayın aşamasında gerekli atıflarda
bulunulması,
iii. Bilimsel araştırmanın ve yayının her aşamasında objektif
olunması,
iiii. Sağlık Bakanlığı'nın insan üzerinde yapılan ilaç araştırmaları
ile ilgili yönetmeliğine uygun davranılması,
iiiii. İyi klinik uygulamaları ilkelerine uygun davranılması.
Bilim insanı, bir araştırmacı olarak, yalnız kendisini değil, içinde
bulunduğu veya kendisine bağlı araştırma grubunun tüm üyelerini de
bilimsel araştırma ve yayında etik dışı davranışlarda bulunmamaları
konusunda eğitmeli ve muhtemel girişimleri kesinlikle önlemelidir.
ETİK DIŞI DAVRANIŞLAR
Bilimsel araştırma, yayın ve sanatsal uygulamalarda karşılaşılan
aşağıdaki türden davranışlar Hacettepe Üniversitesi tarafından etik
dışı olarak kabul edilmektedir:
I. Aşırmacılık ( Plagiarism ) :
1. Korsanlık ( Piracy ): Başka birisine ait yapıtı (yazılı, basılı ve
elektronik ortamdaki yapıtı) sanatsal uygulamaları olduğu gibi alarak
kendi adıyla sunmak,
2. Başka birisine ait yapıtın (yazılı, basılı ve elektronik ortamdaki
yapıtın) bir bölümünü bilimsel yayın kurallarına uygun bir biçimde
atıfta bulunmadan kendi yapıtı gibi sunmak,
3. Kaynak yapıta, sanatsal uygulamalara uygun ve kuşkuya yer
bırakmayacak biçimde bilimsel yayın kurallarına uygun olarak
göndermeler yapmadan, başkalarına ait düşünce, bulgu ve sanatsal
uygulamaları kendisinmiş gibi sunmak,
4. Başkalarına ait düşünce, bulgu ve sanatsal uygulamaları bunların
alıntı olduğunu apaçık biçimde gösterecek -örneğin çift tırnak içinde
yazarak, metin içinde işaretleyerek, dipnotta ya da metnin sonunda
kaynakçada belirterek- biçimde dile getirmeden sunmak,
5. Alıntı yapılan kaynağa ilişkin bilgi vermemek veya eksik bilgi
vermek,
6. Yalnızca farklı kelimeler ve ifadeler kullanarak, kısmen
değiştirerek başkalarına ait araştırma sonuçlarını ya da düşünceleri
ve uygulamaları kendisininmiş gibi sunmak. ,
II. Uydurmacılık ( Fabrication )
7. Yapılmayan bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek ve/veya
yapılmayan bir araştırmaya dayandırarak sahte bulgular ortaya koymak,
III. Saptırmacılık veya Çarpıtma ( Falsification )
8. Araştırma ve uygulamaların yöntem veya sonuçlarını kasıtlı olarak
saptırmak ve değiştirmek,
9. Yapılan araştırma ve uygulamaların, araştırmanın ve uygulamanın
niteliğini bozacak derecede farklı bir biçimde sunmak,
10. Kullanılmayan bir araştırma materyalini ve/veya cihazı kullanılmış
gibi göstermek,
11. Araştırma sürecini, sürecin niteliğini değiştirecek biçimde,
olduğundan farklı sunmak,
12. Araştırma kayıtlarını kasıtlı olarak değiştirmek,
13. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve onun değişen 4110
sayılı maddelerine aykırı davranmak
IV. Yayın Tekrarı ( Duplication )
14. Aynı araştırmayı veya makaleyi bilgi vermeksizin yeniden diğer
yayın organlarına göndermek ya da yayımlamak,
(Yayın içeriğinin birden fazla uzmanlık alanını ilgilendirdiği,
yayının farklı bir dilde yayınlanmasında yarar görüldüğü vb.
durumlarda yayın tekrarı, bazı kurallara uyulması koşuluyla, kabul
edilebilir. Bu tür durumlarda her iki yayın organından onay alınması
ve ikinci yayında ilk yayın yerine ilişkin bibliyografik bilgilere
mutlaka yer verilmesi gerekir.)
V. Dilimleme ( Salami Slicing )
15. Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü ve
niteliğini bozmadan tek bir makale olarak yayınlamak olanaklı iken
parçalara ayırarak iki veya daha çok sayıda yayın yapmak. ,
VI. Destekleyenleri Belirtmeme
16. Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren
kişi, kurum veya kuruluşlar ile onların araştırmadaki katkılarını açık
bir biçimde belirtmemek,
(Bu hem etik bir sorumluluk olan, destekleyen kişi ve kuruluşların
adlarının da yayınla birlikte duyurulması anlamında, hem de
araştırmanın yapılmasında ve ulaşılan sonuçlarda destekleyen kişi ve
kuruluşların -istedikleri sonuçların elde edilmesi konusunda-
yönlendirici olup olmadıklarının saptanması bakımından önem
taşımaktadır. Bu nedenle destekleyenlerin belirtilmemesi araştırmada
bilimsel yanıltmaca olarak nitelenmektedir.)
VII. Hayali Yazarlık
17. Araştırmaya ve/veya yayına aktif katkısı olmayan kişi veya
kişileri, konumları ya da sıfatları nedeniyle, yazarlar listesine
almak,
18. Araştırmaya açık ve araştırmanın gidişi açısından önemli bir aktif
katkısı olmayan kişilerin adını yazarlar listesine koymak veya
yazarlıkla bağdaşamayacak katkılarına dayanarak yeni yazar (veya
yazarlar) eklemek veya yazar sıralamasını değiştirmek,
19. Araştırma ve makalede ortak araştırıcı ve yazarlardan araştırmada
ve/veya makalede aktif katkısı bulunanların isimlerini çıkarmak,
20. Yazar sıralamasını gerekçesiz veya uygun olmayan bir biçimde
değiştirmek, örneğin
a) araştırmaya katılanları, yazarlar listesinde araştırmaya aktif
katkılarına göre sıralamamak,
b) ya da araştırmaya katkısı açık bir biçimde diğerlerinden az olan
birini yazarlar listesinde daha üst sıralara koymak . ,
21. Yabancı dilden kitap, makale vb. tercüme ederek, kendi yazmış gibi
basmak . ,
22. Yüksek Lisans ve Doktora çalışmalarından çıkan yayınlarda
öğrencinin veya danışmanın ismini yazmamak. n yazılmaması,
23. İnsanlar ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik
kurallara uymamak
24. Helsinki Bildirgesi ve iyi hekimlik ilkelerine saygılı
davranmamak
VIII. Araştırma ve yayın etiği ilkeleri ile bağdaşmayan diğer
davranışlarda bulunmak.
KAYNAKÇA
Andersen, D., Attrup,L. Axelsen, N. and Riss, P.( Eds). ( 1992).
Scientific Dishonesty and Good Scientific Practice . The Danish
Medical Research Council, Copenhagen
Güven, H. ve Gidener, S.( Ed).( 2003) Bilims el Düşünce ve Araştırmada
Etik . D.E.U. Yayınları.
National Academy of Sciences. (1992). Responsible Science: Ensuring
the Integrity of the Research Process . Volume I. Panel on Scientific
Responsibility and Conduct of Research. Committee on Science,
Engineering, and Public Policy. National Academy Press, Washington, D.
C.
Tepe, H. ( Ed). ( 2000). Etik ve Meslek Etikleri . Türkiye Felsefe
Kurumu Yayınları, Ankara.
TÜBİTAK. ( 1998). Yayın Etiği Sempozyumu Kitabı , Ankara
Türkiye Bilimler Akademisi.( 2002). B ilimsel Araştırmada Etik ve
Sorunları , Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, Ankara
http://www.plagiarism.org/research_site/e_what_is_plagiarism.html
http://www.hun.edu.tr/duyuru/rekduy/aetik.shtml

[050410044 Gözde ÖZÇIRPAN]

Anahtar kelimeler :Yayın, Etik

Etik bir çalışma faaliyetinde bulunan insanların ahlak
ilkelerini,davranış biçimlerini,
görevlerini ve zorunluluklarını belirleyen kurallar zinciri olarak
tanımlanabilir (1).Etik,
yasalardan farklı olarak, çoğunlukla yazılı ve kesin koşullar
içermez.Zamana,değişen
koşullara,toplumsal gereksinim ve bilimsel gelişmelere bağlı olarak
değişimler
gösterebilir.Ancak temelindeki "iyilik etme","kötülük etmeme","adil
davranma" gibi ana
belirleyiciler değişmez.

Bilimsel araştırmalar ve onların doğal sonuçları olan bilimsel
yayınlar üzerinde son
yıllarda çok önemli etik sorunlar belirmiş ve toplumun her kesiminin
ilgisini üzerinde toplamıştır
(2,3,4,5,6,7).Akademik yaşamda ilerleme için araştırma ve bilimsel
yayın zorunluluklarının
getirilmesi bu yayınların doğruluk düzeylerinin de saptanması
problemini doğurmuştur.Bilimsel
bir yayının ve onun dayanağı olan araştırmanın doğruluk düzeyi sadece
dergi editörlerini,akademik yöneticileri,bilimsel okuyucuları değil
tüm toplumu ilgilendirmektedir.Örnek olarak bir ilaç konusunda yapılan
yanıltıcı bir yayını ele alabiliriz.Bu çalışma için toplum çeşitli
kaynaklardan büyük maddi destekler vermektedir.O alanda çalışan birçok
kişinin maaşları ve diğer ödemeleri gene toplum tarafından
sağlanmaktadır.İlacın yanlış tanıtılması ile bilimsel çevreler
yanılacak ve sonuçta o ilacın denendiği veya uygulandığı birçok kişi
kötü yönde etkilenecektir.Böyle yanıltıcı bir yayının o kişi,kurum ve
ülke için getireceği olumsuz yankılar da yabana atılamaz.

Bilimsel yanıltmanın genelde 2 biçimi olduğu
bilinmektedir."Özensiz araştırma" veya "disiplinsiz araştırma" adı
verilen şeklinde aslında kötü niyetli olmayan ancak bilimsel
metodolojiye uymayarak yanlış sonuçlara ulaşan araştırmacılar
tanımlanmaktadır.Bilerek yapılan
yanıltıcı yayınlar için ise "bilimsel sahtekarlık","bilimsel
yalancılık","bilimsel saptırma" gibi
başlıklar kullanılmaktadır.Ancak her iki durumda da bilim çevreleri ve
toplumun yanıltılmakta ve
zarar görmektedir.

Tablo 1. Bilimsel Yanıltma Biçimleri
I. Yazarlık Hakkı Sorunları (Sorumsuz Yazarlık)
II. Korsanlık (plajerizm)
III. Uydurmacılık (fabrikasyon)
IV. Çoklu yayın (duplikasyon)
V. Bölerek yayınlama (salamizasyon)
VI. İnsan-hayvan etiğine saygısızlık
VII. Kaynakların taraflı seçilmesi
VIII. Taraflı yayın (çıkar çatışması)

Bilimsel yanıltmanın hemen her ülkede var olduğu
düşünülmektedir.Genelde araştırıcı ve
öğrenciler arasında yapılan anketlerde bazı bilim dallarında % 40'lara
varan oranlarda bilimsel
yanıltma yapıldığı bildirilmiştir (14)..Ancak yakalanan ve bir şekilde
kanıtlanarak suçluların
cezalandırıldığı durumlar çok daha azdır.Bu konuda dergi editörlerine
büyük sorumluluklar
düşmektedir.Yayın için gönderilen makalelerin özenli bir
değerlendirmeden geçirilmesi,
konularında uzman hakemlere danışılması, yazarların önceki yayın ve
araştırma faaliyetlerinin
incelenmesi gerekebilir.. Editör çalışmanın özelliğine göre
araştırmacıların eğitim ve uzmanlık
düzeylerini, çalışmanın o merkezde, eldeki olanaklarla ve belirtilen
zaman dilim içinde yapılmış
olmasının olasılığını saptamalıdır.Literatüre tümüyle ters veya
tümüyle uygun çalışmalar dikkat
çekicidir.Farklı uzmanlık alanlarını içeren araştırmalarda yazarlar
arasında o dallara uygun
kişilerin bulunup bulunmadığı incelenmelidir.İstatistiksel analizlerin
uzman istatistikçiler yardımı
ile yapılması veya denetlenmesi gereklidir.Son yıllarda birçok dergi
istatistik bakımdan yazıları
değerlendiren özel editörlere başvurmaktadır.

Bilimsel yanıltmanın saptanması ve duyurulmasında okurlara da
önemli sorumluluklar
düşmektedir.Kuşkulu bir yayınla karşılaşan okuyucu bu konuyu daha
derinlemesine inceleyerek
editöre mektup yazmalıdır.Bu bilimsel dürüstlüğün bir koşuludur.Çünkü
yanlış veya yanıltıcı bir
yayın, daha önce de açıklandığı gibi, tüm insanlığı yanıltma
potansiyeline sahiptir.
Yanıltıcı yayınların saptanması ve bilim kamuoyuna duyurulması,
kişiler yanı sıra
kurumları ve ülkeleri de yaralayabilmektedir.Son yıllarda ülkemizden
uluslararası forumlara
yansıyan bilimsel yanıltma örnekleri çıkmıştır (15).Saygın dergilerde
su yüzüne çıkan bu olaylar
ülkemizden giden makale örneklerine karşı editörlerde,okurlarda ve
bilim kamuoyunda olumsuz
bir imaj doğmasına neden olmuştur.

İnsanların bilimsel yanıltma yollarına başvurmalarının çeşitli
nedenleri vardır.Tümüyle
İyi niyetli ancak yanlış araştırma ve yayınlar olabileceği gibi kötü
amaçlı, kişisel veya kurumsal
çıkar sağlamaya yönelik saptırmalar da bulunabilir.Bu durumlarda
ilgililerin uygun şekillerde
uyarılmaları veya cezalandırılmaları gereklidir.Günümüzde akademik
yükseltmeler,iş
başvuruları,araştırma fonalarına başvurular ve akademik prestij
kaygıları, insanları daha çok
yayın yapma baskısı altına almıştır.Bu baskının bir sonucu da bilimsel
saptırmanın artması
olmuştur.Ancak bilimin gelişebilmesi için temel koşul geçmişte yapılan
ve yayınlananların doğru
olduğunun bilinmesidir. Bilim örülen bir duvar gibi her araştırıcının
üste koyduğu yeni tuğlalarla
yükselir.Alttaki tuğlaların çürüklüğü duvarın tümünden yıkılması
sonucunu getirir.Elimizdeki
bilgilerin en doğru biçimde bizden sonraki nesillere aktarılması,
bilime ve insanlığa karşı
vazgeçilmez sorumluluğumuzdur.

1. Bishop C,How to Edit a Scientific Journal,ISI Press,Philadelphia,
1984,s.74.
2. Kansu E,Bilimsel Yanıltma ve Önlenmesi,Dünyada ve Türkiye'de
Bilim,Etik ve Üniversite,
Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları,1994.
3. Andersen D,Attrup L,Axelsen N,Riis P,Scientific Dishonesty & Good
Scientific
Practice,Danish Medical Research Council,1992.
4. Yayın Etiği, Sempozyumu,TÜBİTAK Yayınları,Ankara,1996
5. American college of Physicians,Ethics Manual,Fourth Edition,Ann
Intern Med 128:576-
594,1998.
6. Lynch A,Publication of research:The ethical dimension,J Dent Res,
73:1778-1782,1994.
7. Malone RE,Ethical issues in publication of research,J emerg Nurs,
3:281-3,1998
8. International Committee of Medical Journal Editors,Uniform
requirements for manuscripts
submitted to biomedical journals,Can Med Assoc J,150:147-154,1994 .
9. Yank V,Rennie D,Disclosure of researcher contributions:A study of
original research articles
in the Lancet,Ann Intern Med,130:661-670,1999.
1. Horton R,Smith R,Time to redefine authorship,BMJ,312:723,1996.
2. Kern MJ,Notice of duplicate publication,Am J Cardiol,72:548,1994.
3. Editorial,Redundant publication:deja Vu II,Hepatology,
20:247-48,1994.
4. Editorial III,Dual publication of abstracts,Brit J Anaest,
66:5,1991.
5. Swazey JP,Anderson MS,Lewis KS,Ethical problems in academic
research,Am
Scientist,81:542-53,1993
6. Farndon J R,Büchler M,Two articles for comparison,Brit J Surg,
86:598-99,1999.

[040410025 Özgür İNAN]

Anahtar kelimeler :Yayın, Etik

ARAŞTIRMA SÜRECİ VE SONUÇLARIYLA İLGİLİ ETİK KURALLAR

Bir bilimsel araştırmanın değerini, daha açık bir ifadeyle,
yinelenebilirliğini ve güvenirliğini zedeleyen tüm girişimler,
bilimsel yanıltma (scientiŞc misconduct) adıyla anılmaktadır. Bilimsel
yanıltma, iki biçimde ortaya çıkmaktadır ve bunların her ikisi de eşit
derecede tehlikeli ve etik açıdan kabul edilemez durumlardır [8-10]:

*

Bilimsel ihmal/disiplinsiz araştırma (scientific negligence/
sloppy research)
*

Bilimsel saptırma/kasıtlı sahtekarlık (scientific fraud/
deliberate dishonesty)

Bilimsel ihmal ve bilimsel saptırma, aşağıda örneklerle
açıklanmaktadır.

1. Bilimsel İhmal

Bilimsel ihmal (disiplinsiz araştırma), bilimsel araştırmaların
gereklerini tam olarak yerine getirmeden yapılan araştırmalar
sonucunda ortaya çıkan bilimsel yanıltmadır. Bilimsel ihmalde,
araştırmacı kasıtlı olarak değil, bilgi, beceri ya da deneyim
yetersizliğinden dolayı yanlış bilgi sunmakta; dolayısıyla, yalnızca
başkalarını bilimsel olarak yanıltmakla kalmamakta, kendi kendini de
kandırmış olmaktadır [8].

Deneysel sürecin gereği gibi yürütülmemesi ya da araştırma verilerini
analiz etmek için uygun istatistiksel tekniklerin seçilmemesi bilimsel
ihmale örnek olarak gösterilebilir. Araştırma verilerinin uygun
olmayan bir istatistiksel teknikle analiz edilmesi (örneğin,
parametrik olmayan bir teknik kullanılması gerekirken parametrik bir
teknik kullanılması), istatistiksel olarak anlamlı, ancak, tümüyle
yanlış bulgularla sonuçlanabilir. Benzer şekilde, bir deneysel
araştırmada, birinci grupta yapılan deneysel uygulama ile ikinci
grupta yapılan deneysel uygulamada, bağımsız değişken dışında başka
değişkenlerin de işe karışması (örneğin, bir gruba daha fazla zaman
ayrılması ya da farklı bir ortam sunulması), o grup için farklı
sonuçlar doğurabilir. Bu sonucun, gruplardan birinde yapılan
uygulamanın daha etkili çıktığı şeklinde yorumlanması ise, tümüyle
yanlış olabilir.

2. Bilimsel Saptırma

Bilimsel saptırma, yapılan bilimsel araştırmanın süreçlerini ya da
sonuçlarını kasıtlı olarak saptırmak; dolayısıyla,
araştırmanınyinelenebilirliğini ve araştırma bulgularının
güvenirliğini bozmaktır [9]. Deney sürecinde yer almadığı halde,
araştırmada deneysel uygulamanın sonuçlarını etkileyebilecek ek
uygulamalara yer verilmesi, araştırma süreci ile ilgili bir bilimsel
saptırma örneği olarak gösterilebilir. Araştırma sonuçlarıyla ilgili
yapılabilecek saptırmalar üç grupta toplanmaktadır [8]:

1.

Çarpıtma (falsification/fudging): Çarpıtma, araştırmada belli
veri noktalarının, örneğin, istatistiksel verilerin doğru sonuç almayı
engelleyebilecek biçimde değiştirilmesidir.
2.

Gizleme (finagling): Gizleme, yapılan araştırma sonucunda elde
edilen bulguların bazılarının, özellikle de araştırmacının
beklentileri doğrultusunda çıkmayan bulguların, rapor edilmemesidir.
3.

Uydurma (forgery/fabrication): Uydurma, araştırmada toplanmayan
verilerin toplanılmış gibi gösterilmesidir.

Bulgularla ilgili yukarıda sıralanan saptırmaların hiç biri, ne derece
önemsiz görünürse görünsün, kabul edilemez. Diğer bir deyişle,
bilimsel saptırma, haŞf ya da şiddetli de olsa sahtekarlıktır.

1.Wiersma, W. (1995). Research Methods in Education: An
İntroduction (6. baskı). Boston, Massachusetts: Allyn and Bacon.
2.Best, J. W., ve Kahn, J. V. (1998). Research in Education (5.
baskı). Boston, Massachusetts: Allyn and Bacon.
3.Wiseman, D. C. (1999). Research Strategies for Education.
Belmont, California: Wadsworth Publishing Company.
4.Türkiye Bilimler Akademisi Bilim Etiği Komitesi (2002). Bilimsel
Araştırmada Etik ve Sorunları. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi
Yayınları.
5.Institute of Laboratory Animal Resources (1996). Guide for the
Care and Use of Laboratory Animals. Washington, DC: National Academy
Press

[Yönetici]

Etik üzerine tartışmıyorsunuz, ahlaki suç işliyorsunuz.

On 21 Temmuz, 21:28, 040410025 Özgür İNAN <ozgurina...@gmail.com>
wrote:

[050410019 Aliye DEMİRHAN]

ETİK, ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ VE ETİK İLKE LER VE SORUMLULUKLAR

a. Etik

Etik, insanlar arası ilişkilerde yaşanan değer yargıları sorunlarını
inceleyen ve bu konulara ilişkin bilgiler ortaya koyan bir alandır.

b. Araştırma ve Yayın Etiği

Bilimsel yayınların dürüstlük, açıklık, başkalarının fikirlerine ve
yaratılarına saygı gibi temel ilkelere uygun biçimde yapılmasını
sağlamayı amaçlayan ve bunun gerçekleşmesi için -kimi etik ilkeler
geliştirme de içinde olmak üzere- çalışmalar yapan uygulamalı etik
alanıdır.

c. Etik İlkeler

Bilim ve sanat insanlarının araştırmanın planlanması, yürütülmesi,
sunulması ve yayınlanmasında aşağıdaki temel etik ilke ve standartlara
göre davranmaları beklenir: ,

i. Araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve bulguların analizi
sürecinde dürüstlük ve açıklık ilkelerine bağlı kalınması,

KAYNAKÇA

Andersen, D., Attrup,L. Axelsen, N. and Riss, P.( Eds). ( 1992).
Scientific Dishonesty and Good Scientific Practice . The Danish
Medical Research Council, Copenhagen

Güven, H. ve Gidener, S.( Ed).( 2003) Bilims el Düşünce ve Araştırmada
Etik . D.E.U. Yayınları.

National Academy of Sciences. (1992). Responsible Science: Ensuring
the Integrity of the Research Process . Volume I. Panel on Scientific
Responsibility and Conduct of Research. Committee on Science,
Engineering, and Public Policy. National Academy Press, Washington, D.
C.

Tepe, H. ( Ed). ( 2000). Etik ve Meslek Etikleri . Türkiye Felsefe
Kurumu Yayınları, Ankara.

TÜBİTAK. ( 1998). Yayın Etiği Sempozyumu Kitabı , Ankara

Türkiye Bilimler Akademisi.( 2002). B ilimsel Araştırmada Etik ve
Sorunları , Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, Ankara

http://www.hun.edu.tr/duyuru/rekduy/aetik.shtml sitesinden
faydalanılmıştır.

[020415012 Çiğdem COŞAR]

Anahtar kelimeler : yayın etiği, etik ilkeler, tıbbi araştırmalarda
etik, e-anket

TIBBİ ARAŞTIRMA VE YAYINLARDA ETİK NİYE ÖNEMLİDİR?

"Yapılan bilimsel araştırma, o etkinlik alanında sahip olunan
ayrıntı bilgisini çoğaltmaya yöneliktir.Eğer herhangi bir araştırma
başına bilimsel sıfatını alacaksa, kimi niteliklere sahip
olmak zorundadır.Yani ancak bilimsel olmanın gerektirdiği koşulları
tam olarak taşıyan çalışmalar "bilimsel" olarak adlandırılır.
Araştırmalarda bilimsellik, salt teknik olanaklara sahip
olmakla gelişmez. Belirli bir yaklaşıma (mentalite) sahip olmayı
gerektirir. Araştırıcının yöntemli çalışması bilimsel etkinlikte
başarının ön koşullarındandır. Yeterince donanımlı bir çalışma
ortamına (labaratuara, hastaneye, vs.) araştırmaların
sürdürülmesine yetecek ekonomik kaynağa sahip olmak,
bilimsel çalışmanın maddi ve toplumsal gerek koşullarındandır .
Ama hazırlık, varsayım oluşturma, denetli gözlem
ve deneylerin yapılması ve sonuçta verilerin yayınlanması
aşamalarında da bilim üreten kişinin kendini etik açıdan da
sorgulamasını ve kendisiyle hesaplaşmasını gerektirecek bir süreç
içinde bulunması zorunludur. Bu süreç, hangi alanda çalışırsa
çalışsın, ancak yöntem sahibi olan ve neden,
nasıl sorularını kendine yönelten bilimsel araştırıcı için geçerlidir.
( Arda, B., 1999)" [1 : 136, 137]

E-ANKETLERLE YAPILAN TIBBİ ARAŞTIRMALARDA ETİK

"İnsan denkleri üzerindeki tıbbi araştırmalar genel bilimsel
ilkelere uygun olmalı; tam bir bilimsel literatür bilgisine
dayanmalıdır.
İnsan denekleri üzerindekiher bir çalışmanın açık bir protokolle
formüle edilmesi gerekir. Bu protokol, değerlendirme,
yorum, rehberlik ve uygun bulduğunda onay vermek için özel
olarak atanmış; araştırmacıdan, sponsordan ya da olumsuz
başka etkilerden bağımsız bir etik inceleme kuruluna sunulmalıdır.
Bu bağımsız kurul, araştırma deneylerinin yapıldığı ülkenin yasa
ve düzenlemeleri ile uyum halinde olmalıdır. Araştırma protokolünde
her zaman, göz önüne alınan etik noktaların açıklanması ve Helsinki
Bildirgesi'ndedile getirilen ilkelere uyumlu olduğunun belirtilmesi
gerekir. (bkz : sayfa 137 Helsinki Bildirgesi).
Helsinki madde 27: Hem yazarların hem yayımcıların
etik yükümlülükleri bulunmaktadır. Araştırma sonuçlarının
yayımlanmasında araştırmacılar sonuçların doğruluğunu koruma
mecburiyetindedirler. Negatif sonuçlar da yayımlanmalı ya da
olmazsa halka duyurulmalıdır. Fon kaynakları, kurumsal bağlantılar,
ve olası çıkar çatışmaları yayında bildirilmelidir. Bu bildirgede yer
alan
ilkelere uymayan deney raporları yayına kabul edilmemelidir.
Helsinki Bildirgesi olarak bilinen "İnsan Denekleri Üzerindeki
Tıbbi
Araştırmalarda Etik İlkeler" başlığıyla Dünya Tıp Birliği (WMA)
tarafından yayınlanan bildirgedeayrıntılı maddelerle tanımlanan
etik ilkeler tıbbi araştırma amaçlı e-anketler için de aynen
geçerlidir. Günümüzde istatistik alanında yaşanan gelişmeler,
bilgisayar teknolojisi ile birleşince uygulanması ve değerlendimesi
kolaylaşan sosyal bilimlerin farklı araştırma yöntemlerinin tıpta
kullanılması da giderek artmaktadır." [1 : 138, 139]

" ARAŞTIRMA ETİK KURALLARI ÜYELERİNİN E-ANKET
TEKNİĞİ İLE YAPILAN TIBBİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARDA
DEĞERLENDİRME YAPARKEN DİKKAT ETMESİ GEREKEN
UNSURLAR:

* Araştırma protokolü; araştırmanın hangi amaçla,kimlere
yönelik yapıldığı, e-anket uygulanacak elektronik sitenin
ne kadar süreyle açık olduğu, araştırmanın tümüyle hangi sürede
tamamlanacağı, kullanılacak değerlendirme kriterleri, varsa
destekleyen kuruluşlar açıkça yazılmalıdır.

* Bilimsel literatür taraması; öncelikle yeterli bilimsel literatür
taraması yapılmış olmalıdır.

* Aydınlatılmış Onam; e-anketlerde giriş sayfasına anketi
yanıtlaması hedeflenen kesime yönelik hitapla başlayan kısa
bir açıklama ile araştırmanın adı, hangi amaçla yapıldığı,
mahremiyet açısından ikilemli yönleri, ilgili kuruluşlar ve
araştırmayı yürüten kişilerin açık ismi ve bilimsel niteliği ile
adresi yer almalıdır.

* Mahremiyet; iyi düzenlenmiş e-anketlerin en avantajlı yönü
olabilecekken, çoğunlukla bilgisizlik nedeniyle en çok gözardı
edilen yönüdür. Araştırmaya özgü bir web sayfasının linki hedef
kitleye değişik duyuru yöntemleriyle iletilerek, buradan ankete
ulaşmaları sağlanmalıdır. Kişilere e-posta yolu ile anket
gönderilerek, aynı yolla yanıt istemek mahremiyet açısından
uygun değildir.

* Uygun istatistiksel analiz; elde edilen verilerin ayrıntılı
analizlere
olanak tanıyacak biçimde değerlendirilmesini sağlayan bilgisayar
programları aracılığıyla istatistik alanı, farklı uzmanlık alanlarında
kolayca kullanılmaya başlanmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken
en önemli nokta uygun istatistiksel analiz yönteminin seçilmesidir.
Gerektiğinde bu konuda istatistik uzmanından görüş alınması ve
teşekkür bölümünde belirtilmesi etik açıdan uygundur.

* Hediye; e-anketlerde verilen hediye yada teşvik edici faktörlerin
doğru biçimde açıklanması, yanıltıcı bilgi verilmemesi ve verilme
koşulları,
zamanı ve ulaştırılma biçiminin açıkça belirtilmesi de etik açıdan
önemlidir.
E-anketlerle önerilen teşvik edici hediyelerin etik niteliği yanısıra
etkinliğini
de değerlendiren araştırmalar yapılmaktadır. (Cobanoglu, Cobanoglui
2003)

* Olumsuz sonuçların da yayınlanması; tüm bilimsel araştırmalarda
olduğu
gibi olumsuz sonuçların da yayınlanması önemlidir. Böylece o konudaki
çalışmayı düşünen öteki bilim insanlarının doğru biçimde yönlenmesi
ve kaynak israfı önlenecektir.

* Sonuçların bir bütün olarak yayınlanması; tüm sonuçlar bireylerin
kişisel
bilgilerinden bağımsız ve mahremiyeti zedelemeyecek biçimde bütün
olarak
yayınlanmalıdır. E-anketlerle çalışmanın en güzel yönlerinden birisi
de,
doldurulan anketlerin doğrudan istatistiksel analiz programlarına
aktarılmasını sağlayan elektronik yazılımlarla araştırmanın her
aşamasında, girilen her anketle sonuçların işlenmiş halleriyle
izleyerek,
tüm süreç boyunca takip edebilmektir.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

"Tıbbi bilimsel araştırmalar, öteki bilimsel araştırma ve yayın
etiği kurallarına uygun olmasının yanısıra, tıbbın öznesi ve
nesnesi insan olan uygulamalı bilimsel bir etkinlik olması nedeniyle,
insan onurunun ve araştırma kapsamındaki hasta yada sağlıklı
insan ve hayvanların gönencinin korunması sorumluluğu ile ilgili
olarak, oldukça rafineleşmiş etik kurallara uygun yürütülmek
zorundadır. Bu durum sosyal bilimlerin araştırma yöntemlerinin
tıp alanında uygulanması sırasında da geçerlidir.
Anket tekniği önemli bir araştırma yöntemidir ve e-anketler
gelişen istatistik ve bilgisayar programları ile veri toplamayı ve
bunların analizini çok kolaylaştırmaktadır. Tıp alanında e-anket
tekniği ile yapılan araştırmaların, araştırmanun bilimsel olarak
düzgün ve doğru planlanması, yürütülmesi ve yayınlanması
süreçlerinin etik boyutlarının kendine özgü yönleriyle
tartışılması ve etik kurallar tarafından onaylanması son
derece önemlidir. Öncelikle konunun etik boyutuyla ilgili
farkındalık ve sorun yaşanmasını engelleyecek etik standartları
oluşturmak, araştırma etik kurullarının ve yayın aşamasında
editörlerle birlikte hakemlerin sorumluluğundadır." [1 : 139, 140]


TÜRK FARMAKOLOJİ DERNEĞİ BİLİM VE YAYIN ETİĞİ
İLKELERİ :

" 1- Araştırma planlanması, yürütülmesi, sunulması ve
yayımlanması sürecinde dürüst ve açık olmalıdır.

2-Benzer konularda çalışan diğer araştırıcıların yaptığı
çalışmalara saygı göstermeli, kaynak göstermeden alıntı
yapmamalıdır.

3-Bilimsel araştırma ve yayın sürecinde nesnellikten şaşmamalıdır.

4-Yalnız kendisi için değil, çalıştığı kurum ve mensubu olduğu
camia içindeki meslektaşları ve gençler için de örnek alınacak
şekilde davranmalı ve etik kural ihlallerine karşı duyarlı ve uyanık
olmalıdır.

5-Bilimsel etik kuralların yerleşmesi ve kabul görmesi için
etrafındakilere eğitim verebilmelidir.

6-Üyeler bir etik ihlal durumu ile karşılaştıklarında üzerini
örtmeye çalışmamalıdır.

**Araştırma süreci karmaşık ve çok yönlü bir süreçtir.
Farmakoloji alanında mesleki eğitim alan lisansüstü düzeydeki
öğrencilerin sadece birer öğrenci değil aynı zamanda araştırma
kariyeri başındaki genç araştırıcılar oldukları unutulmamalıdır.
Doktora ya da tıpta uzmanlık eğitimi, "araştırma yoluyla yapılan"
eğitimdir. Yani araştırma yapmak, başlı başına programın temel
hedeflerinden birisidir. Dolayısıyla, araştırma ortamı olmayan
ve rutin araştırma yapılmayan kurumlarda sadece teorik olarak
eğitim yapılması etik bakımdan uygun değildir.
Araştırma yapılan ortamların sadece teknik donanım ve bilgi ile
doldurulması da araştırıcı nitelikleri ve etik davranış gibi çok
önemli
özelliklerin kazandırılması için yeterli değildir. Her farmakoloğun bu
açılardan da yetkin bir şekilde yetiştirilmesi ve evrensel bilim
camiasında saygın bir yer edinmesi temel önceliklerimizden
birisidir.
Bilimsel etkinliklerde genel olarak yayın sayısı ve yayınlanan
dergilerin impakt faktörleri önemli olduğu için; bu durum bilim
adamları ve birlikte çalıştıkları araştırma grupları üzerinde büyük
bir baskı oluşturmaktadır. Bilimsel makale yayınlayan
farmakologların sadece etik ilkelerin farkında olmaları yeterli
olmayıp,
aynı zamanda bunları akademik yaşamlarına geçirmeleri ve
bu ilkelerin takipçisi olmaları gerekmektedir." [2 : 1]

YAZARLIK HAKLARI

"1. Yazarlık, bir araştırmanın yayımlanması sırasında
araştırmaya katkı yapan ve katılan tüm kişilerin adlarının
sıralanması demektir. Yazarlık hakkı sadece metin
yazarının değildir. İlke olarak araştırma sonuçları anonim
olarak yayımlanmaz.

2. Yazar sıralamasında, esas bilimsel katkının kime
ait olduğunun da belirlendiği bir düzen bulunur. Bu nedenle,
daha araştırmaya başlarken ve araştırma süresince yazarlık
konusu ilgili kişilerle tartışılmalı, hatta yazılı bir protokol
haline getirilmelidir.

3. Yazar listesine, araştırma fikrini ortaya atan, planlanması,
tasarımı ve yapılması ile yorumlanmasına bizzat katkı ve
emek harcayanlar alınır.

4. Maddi kaynak, mekan veya malzeme olarak katkıda
bulunanlar, idari sorumlular, bazı teknik analiz ve hizmetlerde
bulunanlar ile örnek temininde (hasta örnekleri vb.) yardımcı
olanlar alınmaz; ancak, kendilerine teşekkür edilebilir.

5. Yayın sürecinde, ilgili dergi/kurum ile yazışmaları yapan
"baş yazar" (corresponding (primary) author) olarak kabul edilir.
Baş yazar, yaptığı yazışmaları diğer yazarlarla paylaşmalı,
gerekli işlemleri zamanında ve doğru olarak yapmalıdır.
Bu anlamda yayın sürecinde hem diğer yazarlara hem de
yayınlayan dergiye karşı sorumludur. Yayın sürecinde hakemlerin
değerlendirmeleri ile çıkan yeni durumlar tüm yazarlar tarafından
paylaşılmalı ve gerekli yanıta diğer yazarların katkı yapması
sağlanmalıdır.

6. Tüm yazarların makalenin içeriği konusunda sorumluluk
aldığı kabul edilir. Bir makalede herhangi bir katkısı olmayan bir
kişinin yazar olması etik dışıdır. Aynı şekilde yayına önemli
katkısı olan birinin yazarlar arasında yer almaması da etik dışıdır. "
[2 : 2]

[1] KAYNAKLAR:
1. ARDA, B. "Yayın Etiği", İyi Klinik Uygulamalar,
Tasarımdan Yayına Bilimsel Araştırmalar,
Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yayını.
1999.S: 149-162.
2. ÇOBANOĞLU N., Tıp Etiği, İlke Yayınevi, Ankara, 2007
3. COBANOGLU, C.,COBANOGLU, N., The Effect of
Intencives in Web Surveys : Application and Ethical Consideration,
International Journal of Market Research, 2003, Vol: 45;4 p. 475-488.
4. ÇOBANOĞLU, N., "Tıp Alanında Bilimsel Araştırma ve
Yayın Etiği" Demokrasi ve Politika, Ed.Ayşegül Mengi.
İmge Kitabevi, Ankara, 2007.s. 379-389.
5. ÇOBANOĞLU, N., "Tıbbi Bilimsel Yayınlarda Etik Kurullar
ve Kurallar" Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık-2007,
Yılmaz, O. (ed) TÜBİTAK Yayınları, 2007.s 120-128

http://www.ulakbim.gov.tr/cabim/vt/uvt/tip/sempozyum6/cobanoglu.pdf




[2] KAYNAKLAR:
1. Ethical aspects of publishing. Editorial. Hans -Jürgen Möller.
World J Biol Psychiatry, 2006; 7(2); 66-9.
2. Committee on Publication Ethics (COPE).
Guidelines on publication practice.
http://www.publicationethics.org.uk/guidelines
Erişim tarihi: 04.04.2007
3. Standarts for ethical publication. Am J Rhinology,
2006;Nov-Dec; 20 (6); 559.
4. International Committee of Medical Journal Editors.

Uniform requirements for manuscripts submitted to

biomedical journals: writing and editing for biomedical publication.
www.icmje.org (2006 Jul 7) Erişim tarihi: 04.04.2007
5. Guidelines for the Conduct of Research in the Intramural Research
Program at NIH
http://www.nih.gov/news/irnews/guidelines.htm
Erişim tarihi: 29.03.2007
6. Bilimsel yayın yapılırken karşılaşılan etik sorunlar
hakkında bilmeniz gerekenler, Hacettepe Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Enstitüsü,
http://www.saglikbilimleri.hacettepe.edu.tr/Etik/SBE_Etik_sorunlar_web.pdf
Erişim tarihi: 29.03.2007.
7. Guidelines: Responsible Conduct Regarding Scientific Communication,
Society for Neuroscience
http://www.sfn.org/index.cfm?pagename=responsibleConduct&section=publications
Erişim tarihi: 29.03.2007.

www.tfd.org.tr/tfd_etik.doc