HABER ARAŞTIRMA VE UYGULAMA DERSİ NOTLARI

[bizkackisiyiz...@gmail.com]

SEZİN ARKADAŞIMIZA DERS NOTLARI İÇN TEŞEKKÜR EDERİZ.



Piramit Haber Sistemi 1860

Haber = Vaktinde verilen, toplumda çok sayıda kişiyi ilgilendiren,
etkileyen, kişilerin anlayacağı dilde yazılan…Olay, fikir veya
görüştür.

Haberin üç özelliği vardır:

1-) Yenilik = Haberin vaktinde verilmesi, bu haberin saatler içinde
değişimi.Her yeni çıkan haber, eskiyi yok eder.Yeni iletilerin alınıp
üretilip kitlelere gönderilmesi. (Radyo, TV, internet, gazete,
yoluyla)
2-) Hedef kitle = Toplumda çok sayıda kişiyi etkilemek.

Yerel yayınlar, ulusal yayınlar, bölgesel yayınlar

- Gazete ve TV’lerde;
Yaygın süreli yayın ( Hürriyet gaz.)
Yerel süreli yayın (Kadıköy gaz.)
Bölgesel süreli yayın (üç dört ili kapsayan tüm yayınlar)

- Radyolarda;
Yerel yayın
Bölgesel yayın
Ulusal yayın

Gazete ve TV açısından ulusallık kullanılmıyor, fakat radyo
yayıncılığında kullanılıyor bu ifade.
Yerel gazetelerde veya yerel TV’lerde yayınlarda haber listesinin ilk
sırasında, bulunduğu ilçenin haberleri yer alır.Ulusallarda yayınlanan
ilk sıradaki haberler, yerellerde son sıralarda yer alır.Çünkü bu
gazetelerin amaçları, hedef kitleleri bellidir.

Haber olabilmesi için; kuruluşun hedef kitlesi ne ise; yaptığı iş o
kadar büyüyor veya küçülüyor.Ya da tam tersi, yaptığı iş neyse, hedef
kitle de buna göre gelişiyor ya da geriliyor.

3-) Etkileme = Etkileme haberciliğin doğasında olan bir şeydir.Haberin
akılda kalıcı olup olmadığıdır.Örneğin; bugüne kadar çok depremler
olmuştur.Fakat hiçbiri 1999 depremi kadar akıllara yer
etmemiştir.çünkü bu depremde TV’de gösterilen görüntüler insanlar
üzerinde büyük etki yaratmıştır.Etki de ilgiyi oluşturduğu için,
akıldan çıkmayacak bir olay, bir haber oluşmuş oluyor.

Toplumu şöyle etkileyeyim diye haber yapılmaz.Bu zaten işin doğasından
gelir.Belli kurallar vardır.Bu kurallar ile etki ilgiyi oluşturulur.Bu
zaten bir kuraldır, haberciliğin doğasından gelir.Bunu yapmak için
özel bir çaba sarf edilmez.

Hitap edeceğimiz kitlenin büyüyüp küçülmesiyle, değişmesiyle,
haberimizin de etkisi küçülür veya büyür.Fakat etki ve ilgi
haberciliğin doğasından gelir.




HABERDE ANLAŞILIRLIK



Dil, haberde temel niteliktir.Doğruluk, çabukluk, tarafsızlık
nitelikleri ne kadar doğru şekilde yapılmış olursa olsun, tüm bunlar
anlaşılır şekilde yansıtılamazsa haberin bir anlamı kalmaz.Hedef
seçilmiş olan kitlenin anlayabileceği dil düzgün ve anlaşılır
kullanılmalıdır.

Dil konusunda yapılan, yeni oluşan kelimeler habercileri
bağlamaz.Toplumu dil konusunda etkilemek habercilerin işi
değildir.Kâbul görmüş olan kelimelerle, dille haber yapmak uygundur.Bu
tün dünyada böyle görülür.Toplumda herkesin anlayabileceği bir dili
yakalamak haberci için marifettir.

Haber = Önemli sayıdaki insanı ilgilendiren olayların, gerçeklerin,
görüşlerin zamanlı bir biçimde bildirilişidir.

Zaman ve önemli sayıdaki insan ( hedef kitle )  habercilikte ana
unsurlar



HABER MALZEMESİ



Toplumu ilgilendiren, etkileyen her olay bir haber malzemesidir.Olayın
kendisini haber olarak yorumlamak yanlıştır.Haberin konusunu, haber
diye nitelendirmek yanlıştır.Metinler hedef kitleye ulaştığı zaman,
ancak haber diye adlandırılabilir.

- Haber olayın güncel, olduğunca nesnel şekilde yansıtılmalıdır.Haber
olması için bir metne gereklilik vardır.Bu haber metni hazırlanırken;
aldatıcı tanımlamalardan, söz oyunlarından, taraf olmaktan
kaçınılmalıdır.Habercilik, olayı doğruca hedef kitleye, yalnızca olayı
ulaştırmalıdır.

Haber metni daima kısa olmalıdır.Haberin unsuru ( kaynaktan alınan
bilgiler) kısa tutmak gerekir.Ama hedef kitlelerin kafasında soru
işareti oluşturacak kısalıkta da olmamalıdır.Hızlı olmak adına,
haberciliğin temel ilke ve unsurlarından taviz verilmemelidir.

Haber spikerleri genel olarak, dünyada bir saniyede 2 kelime konuşur.

Haber metninin yazımında anlaşılırlık, yalınlık önemlidir.

Manşetler başlık değildir.Bir sunum tekniğidir.

Daima hedef kitle düşünülerek haber yapılmalıdır.Olayın gelişimi ile
iletimi arasındaki süre ne kadar kısa olursa, hedef kitlenin habere
ilgisi o kadar fazladır. (Çabukluk, haberin hızlı şekilde iletimi)

Konuyu (haber konusunu) aldıktan sonra, ne yapılacağı konusunda kafada
hemen bir şeyler oluşması gerekir ki, haberin iletimi çabuk olsun.

- Haber konusu ilginç olmalıdır.Her konunun ilginç yanını bulmak
marifettir.Bakış farklılıkları vardır.Herkes, haber konusunda farklı
ilginçlikler görebilir.

Olumsuzluklar hedef kitlede her zaman daha ilgi uyandırmıştır.İlgi
çekecek yönü bulmak için; haberin olumsuz taraflarını fark edebilmek
gerekir.olumsuzluklar her zaman ilgi çekicidir.

Haber yayınının kararını muhabir vermez.Her yazılan haber
yayınlanmayabilir.Mesaj doğru tespit edildiyse ve doğru bir yol
izlendiyse, haberin yayınlanma olasılığı yüksektir.

- Basın-yayın araçları
Basın = gazete, dergi, haber ajansları
Yayın = Radyo, TV
- Basın kuruluşları (yerel, yaygın(ulusal), bölgesel)
Basın yasaları şu an eksiktir.Çünkü elektronik gazeteler ile ilgili
henüz bir mevzuat yok.Mevzuat eksikliği var.Bununla ilgili ayrı yasa
çıkarmak yerine, belki de basın yasasına eklemeler olacaktır.Bu
konular hükümette görüşülür.



HABERİ OLUŞTURAN TEMEL ETMENLER



Muhabirin bir konuyu tartabilme açısından, bir haberi ortaya
koymasında yardımcı olarak;

1-) Sezgi = Muhabirin, haberi yazanın olayları ve olası sonuçları
anlayabilme yeteneği…Böyle biri olmak için; şüpheci, soruları kendi
kendine sorup cevap arama, acabaları çoğaltarak haber konusuna
ulaşabilmeyi sağlar.Başka bir gözle bakarsak bu yeteneğimiz gelişir.
(İyi muhabir olmak için)

2-) Birikim = Muhabirin genel kültür, tarih bilinci ve evrensel kimi
değerlere sahip olmasıdır. (Günlük olayları takip etmek, turist
seyahatleri, okuma görme işitme yoluyla iyi takip)
Bir konferansta, panelde on sayfa yazıdan mesaj çıkarılabilmeli.Eğer o
kişi hakkında bilgi sahibi değilseniz, yeni mesajı
yakalayamazsınız.Tarih bilinci, konuyu değerlendirme açısından
önemlidir.Mesela; Ortadoğu meselesi.Yunanistan, Sovyetler Birliği…
Haber midir değil midiri bulabilmek açısından bu etmenler önemlidir.

3-) Takdir Hakkı = Muhabirin, olayın veya durumun önceliklerini
saptarken ülkenin ve dünyanın güncel sorunlarına ilgili olması halinde
doğru kullanılabileceği bir belirleme hakkıdır.İnsiyatif
kullanabilme.Kendi başına karar verebilmek.Ne zaman ne yapacağını,
nerede duracağını bilmeli.Hata yapma hakkı yok.Haberci, hedef
kitleleri etkilemek için haber yazmaz.Bir konuyu birebir
aktarmalı.Mizansen haber de olmaz.TV’de olur ancak.Metinde
olmaz.Haberin daima kısa olması, dil kullanımı yalın olmalıdır.Haber
günü anlatır.





HABERDE YER ALAN TEMEL UNSURLAR



*Haber Değeri Kavramı = Geniş kitlelerin, doğru bilgilere ve
gerçeklere dayanan, dünya değiştikçe değişen, güçlenen ve
mükemmelleşen bir dünya gönlüne sahip olabilmelerini sağlamak.Bir
haber metni hiçbir zaman “ilginçlik” olsun diye kaleme alınmıyor.
“Önemlilik-anlamlılık” olmalı.Böyle olunca haberde ilgi kendiliğinden
oluyor.Beraberinde etkiyi meydana getirir.İlgi uyandırmak ve bu ilgiyi
sürekli sağlamak için haber kullanılmamalı.Bir haberin başarısı öznel
ve duygusal bağ yaratıyorsa daima başarılıdır.Olay önceden meydana
gelmiş ama habercilerin yeni haberi olmuşsa bu haber değeri taşır.

*Haberin Kıstasları =

1-) Aktarılan olayın hedef kitlelerin yorumunu doğrudan ya da dolaylı
olarak ne ölçüde etkilediği.

2-) Habere konu olarak olayların etkilediği kitle ne ölçüde büyükse,
haber değeri de o kadar büyüktür.Haber değeri ile etkilediği kitle
doğru orantılıdır.

3-) Olay ya da haber sonuçlarının ağırlığı, haber yapıp yapmama
aşamasında, hedef kitlenin ilgisini çekecek konular.

*Haberci sorumluluk sahibi olmalı, halkla iç içe olmalı, bilgili ve
yetenekli olmalıdır.
*Sorunlardan yola çıkarak haberler (soygun,cinayet, patlama vb.) ;
olaylardan yola çıkarak haber yapımını görüyoruz.(3 tane kıstas ile)
*Bu üç kıstastan yola çıkarak 2 tür haberin oluştuğunu görüyoruz..

1-) Ham Haber = Herhangi bir açıklama yapılmaksızın veya olayın
geçmişine ilişkin bilgi verilmek için sunulan bilgi.

2-) Açıklayıcı Haber = ?

*Ham haber daha çok yakın ve uzak çevremizde meydana gelen somut
bilgilerde ilgilidir.

1-) Somut Haber = Herhangi bir açıklama getirmeyen haber biçimidir.
(yangın, sel, trafik kazaları vb.)

2-) Soyut Haber = Bir ya da daha fala soyut kavramı içeren açıklamadan
hedef kitlenin anlamayacağı haber biçimidir.Konuyu ayrıntısıyla ortaya
koymaktır.Geri beslemeye önem verilir.Gerekli mesajları yerli yerine
oturtmak için haber sonunda bilgi verilmelidir.Anlaşılır bir amaç
ortaya koymak için…








HABERCİNİN TEMEL İLKELERİ



1-) Zamanlılık = Yeni, taze bilgilerin gerekli olduğunu
söyler.Çabukluk, hızlılık gerekiyor.Güveni de beraberinde getiren bir
ilke.Zamanında verilmeyen olay haber değildir.

2-) Yakınlık = Hedef kitleler yakınlarında olan olaylarla daha çok
ilgilenir.Kendi yaşadıkları, tanık oldukları veya etkilendikleri
olaylarla ilgilenirler.

3-) Önemlilik = Haber konusunun önemine karar verdiren, sonuç
ilkesidir.Haber midir değil midir sorusuna cevap verdiren sonuç temel
ilkesidir.Değerlendirme sonucuna bakılır.İhbarcı telefonlar olur bir
yangında.Şöyle böyle oldu, ölen yok diye…

4-) Sonuç = Haber yapılıp yapılmamak olaya bağlıdır.Doğru karar
verebilmek önemlidir.Beklentiyi karşılamak önemlidir.

5-) İlgi Çekicilik = Genelde sunumla ilgili…Gazetede başlık, sunucunun
söyleyecekleridir.Muhabirin elinde olan bir şeydir.