aşı uygulamaları

[Goji Baba]

http://hobibahcemiz.net/viewtopic.php?f=67&t=10#p20

Bitkilerin üretilmesinde uzun zamandan beri uygulanan bir metottur.
Doğada, ormanlarda dalların birbirlerine sürtünmesiyle kendiliğinden
oluşan bir çeşit aşılanmanın ilk insanlar tarafından görülerek meyve
ağaçlarının iyileştirilmesinde kullanılmaya başladığı düşünülmektedir.
İyi nitelikli bir ağacın tohumu ya da bir meyvenin çekirdeği ekilse,
sonuçta o bitkinin özelliklerini taşımayan değişik bir bitki elde
edilebilir; bunun sebebi, bunların çoğunun hibritlerden, melezlerinden
elde edilmiş olmasıdır. Bu sebepten tohumla yapılan üretimde
nitelikleri değişerek asıllarına (anacına) benzemeyen başka çeşitler
ortaya çıkar. İşte bu sebepten, aşılama ve çelikleme metotları ortaya
çıkmıştır. Çelikleme ve aşılama ile yapılan üretimlerde bitkinin
özellikleri
bozulmadan devam eder.
Aşı ile üretme tekniği; üretilmesi istenen bitkinin bir parçasının,
kökünden
faydalanmak istenen başka bir bitkiyle kaynaştırarak tek bir bitki
olarak yetiştirme tekniğidir.
Aşı ile üretimde kullanılan bazı teknik terimler vardır: Bunlar;
Kalem: Bitkinin toprak üstü kısmını yani gövde dallarını oluşturmak
üzere, asıl
üretilmesini istediğimiz bitkiden alınan kısma kalem veya göz denir.
Kalem, üzerinde birkaç uyur göz bulunan bitki parçasıdır. Bu parçanın
göz olarak alınması halinde, bir tek gözden oluşan ve sürgünden alınan
üretken bir parça söz konusudur.
Anaç: Aşılanmış bitkinin ileride kök sistemini oluşturacak alt
kısmıdır. Bir çöğür,
köklendirilmiş bir çelik veya daldırılmış bir anaç olabilir. Kök
anacın, kalem ise alınan
bitkinin genotipine sahiptir.
Kambiyum: Bitkinin kabukla (floem), odun (ksilem) arasında bulunan
ince bir
dokudur. Hücreleri meristematiktir. Bunlar, bölünme ve yeni hücreler
teşkil etme
yeteneğindedir.
Kallus: Yaralanmış bitki dokularından ve bunların çevresinde meydana
gelen
paranşim hücreleri yığınına verilen addır. Anaç ve kalemin birleştiği
aşı bölgesinde bunların canlı hücrelerinden meydana gelir.
Aşılamada bitkinin genotipi (toprak üstü bitki organlarıyla) aynen
korunmuş olur. Aynı şekilde bazı bitki türlerinde erkek veya dişi
organlar ayrı ayrı bulunur. Böyle bir bitkinin bir yerde tek bulunması
halinde ya erkek ya da dişidir. Hangisi olursa olsun bu bitkiden tohum
sağlanamaz. Çevreden bir tozlaşma ile bu sağlansa da nitelikleri fark
edecektir. Bu durumda çelikten üretimde de iyi bir köklenme
sağlanamazsa aynı nitelikleri taşıyan bireylerin aşı ile üretilmesi
tek yol olur.
Bazen de bir ağaç herhangi bir nedenden çok zarar görmüş ise bunun bir
veya birkaç dalına yapılan aşı ile bu ağaç yeniden canlandırılabilir.
Bazen de aynı bitki üzerinde farklı dalla, farklılık gösteren
bireylerden alınan kalemlerle aşılanarak aynı bitki üzerinde çeşitli
tip ve renkler oluşturulabilir.
Aşı ile üretim, çelikle üretimi zor olan gerçek tohum bağlamayan
bitkiler için önemlidir. Bitki türüne bağlı olarak göz aşısı ve kalem
aşısı olmak üzere iki yöntem uygulanır.
Göz Aşısı
Üzerinde bir göz veya tomurcuk bulunan (altında odunsu dokuyu içeren
veya içermeyen) küçük bir odun parçasından alınan, bir kalem
kullanarak yapılan aşılama yöntemine göz aşısı veya tomurcuk aşısı
denir. Bu yolla bir kalemden çok sayıda aşı materyali alma olasılığı
vardır. Dolayısıyla bu yöntem, değerli çeşitlerin üretilmesinde
ekonomik ve amatörlerin de kolaylıkla uygulayabileceği bir aşı
yöntemidir.
Bu aşının yapıldığı zaman, gözün kabuktan kolayca ayrıldığı dönemdir;
çünkü büyüme sırasında kambiyum hücreleri yumuşak ve içleri su
doludur; bu yüzden odundan kolaylıkla ayrılabilir. Göz aşısı,
yöntemlerinden en çok kullanılan T göz aşı yöntemidir. Bu aşı ilkbahar
sonu yaz başlangıcında ve sonbaharda olmak üzere iki mevsimde yapılır.
Bunlardan mayıs-haziran aylarında yapılan göz aşısına Sürgün göz aşısı
ve eylül-ekim aylarında yapılana da durgun göz aşısı denir. Sürgün göz
aşısı, kışa kadar büyüme
yaparken, durgun göz aşısı, dinlenme devresine girip kışı öyle
geçirir; ancak ilkbaharda sürmeye başlar Bu suretle daha kuvvetli
büyür. Yaz dönemi kısa süren bölgelerde don riski nedeniyle durgun göz
aşısı yapmak isabetli olur.
Göz aşısı, kalem alınacak bitkinin yıllık sürgünlerin olgunlaşmış
olanlarından seçilir. Kesilen bu parçanın yaprakları, yaprakların
yarısı kalacak şekilde koparılır. Gözü çıkarmak için sürgün, elde ters
tutulur. Aşı çakısı ile göz hafifçe kesilir. Üzerine aşı yapılacak
olan anacın yumuşak kabuklu bir yerinde çakı ile T harfi şeklinde bir
çizgi yapılarak kabuk, çakının ucu ile hafifçe kaldırılır (açılır) ve
bu açılan yarığa evvelce hazırlanmış göz yerleştirilir. Gözün dışarıda
kalan kısmı kesilerek atılır. Rafya ile sıkıca bağlanır. 15 gün
sonra rafya çözülür veya kesilip atılır.


Kalem Aşısı
Üzerinde üç-beş göz bulunan odunlaşmış, bir yaşında sürgünlerden
alınan kalemlerin anaç üzerine yerleştirilmesiyle yapılan aşılama
yöntemidir. Bahçe ve süs bitkileri ile meyve ağaçlarında uygulanılır.
Çeşit değiştirilmesi, yaralanan bitkilerin onarılması amacıyla
kullanılabilir. Kalem aşıları farklı şekillerde uygulanabilir.
Bunlardan bazıları şunlardır:
Bindirme veya kopulasyon aşı; aşılanacak olan anacın çapı ile kalemin
çapı
aynı olmalıdır. Anaç ve kalem birbirine yapışacak şekilde ve eğik
olarak kesilir. Bu kesilen yüzeyler birbiri ile iyice çakışacak
şekilde birleştirilerek sıkıca bağlanır. Bu tarz aşılamanın mevsimi
mart-nisan aylarıdır.

Yanaştırma aşı; tohumdan üretilmesi halinde bazı özellikleri kaybolan
süs
bitkilerinden, kısa zamanda büyük ve sağlıklı bir birey elde etmek
için uygulanır. Bu şekilde aşının yarasının kapanması çabuk olur.
Yanaştırma metodunda anaç ile kalemin birbirleri ile yapışacak
yüzeyleri kambiyum
tabakalarına kadar açılıp her ikisinin açılan yüzeyleri üst üste
getirilip sıkıca bağlanır. Yaranın hava almaması için de macunlanır.

Yarma aşı; genelde bitkilerin tepe kısmına yapılır. Yarma aşı
yapılacak ağaçlar yaşlı ve kuvvetli olmalıdır. Çiftçilerimiz bu aşıyı
iyi bilirler. Aşılanacak anacın tepesi düz bir şekilde kesilir.
Kesilen yüzey, keskin bir bıçakla düzeltilir ve pürüzleri giderilir.
Daha sonra özel aşı baltası ile ve ağaç tokmakla vurularak anaç
ortasından yarılır. Aşı kalemlerinin uçları sivriltilerek, anaçta
açılan yarığın iki tarafına iki kalem yerleştirilir. Rafya ile
bağlanıp aşı macunu sürerek yara yerleri örtülür. Böylece aşının
tutması sağlanmış olur.