KOMPOST
7 views
Skip to first unread message
Goji Baba
Mar 9, 2011, 6:38:28 AM3/9/11
to İSMEK Bahçıvanlık Kursu 2010-2011
KOMPOST
Sürdürülebilir tarım, sanayi ve çevre düşünüldüğünde söz konusu bu üç
bileşenin de yaşam kalitesini olumlu etkilemesi ve desteklemesi için
kaynakları yok etmeden, kaynakların geri dönüşümlü olarak
değerlendirilmesi gerekmektedir.Burada en önemli husus, sanayinin
gelişmesi ve tarımın ilerlemesinin beraberinde tüm doğal kaynakları
tüketmemesi için, doğadaki en temel kural olan madde akışı döngüsünün,
dengeli bir şekilde işletilmesidir. Bu amaca yönelik olarak gerek
sanayi atıklarının, gerekse evsel ve tarımsal atıkların yeniden
değerlendirilmesi için kullanılacak yöntemlerden birisi organik
atıklardan kompost üretilmesidir. Doğal dengede atık madde yoktur, her
atık başka bir canlının gıdasını oluşturur ve sistem bu şekilde
devamlılığını sağlar.
Kompost toprak düzenleyicisi ve gübre değeri olan bir ürün olarak;
• Toprak erozyonunu azaltır, toprağın yüzeyinden içine su girişini
kolaylaştırır.
• Toprağa siyahımsı veya koyu kahverengi bir renk vererek toprağın
kolay ısınmasını sağlar.
• Topraktaki besin elementleri absorblayarak yıkanmasını önler,
toprağın pH’sını dengeler.
• Toprak solucanları, toprak böcekleri ve mikroorganizmalar için besin
kaynağı olur. Böylece toprak flora ve faunasını sağlıklı şekilde devam
etmesini sağlar.
• Toprak ıslahında kullanılır. Kumlu topraklarda su ve besin
maddelerini sünger gibi içine çeker, killi ağır toprakları daha
gözenekli hale getirir.
• Bahçelerde toprak yüzeyine malç olarak serildiğinde, yabancı
otlanmayı azaltır, hastalık yapıcı patojenler azalır.
• Saksılı bitki yetiştiriciliğinde yetiştirme ortamı olarak torf
yerine kullanılabilir.
• Alçak yerlerin doldurulmasında kullanılır
• Toprağın su tutma kapasitesini artırır
• Peyzaj düzenlemelerinde kullanılır
• Tarımsal üretimde fındıktan çaya, zeytinden narenciyeye, tüm sebze
ve süs bitkilerine uzanan geniş yelpazede, her türlü tarla ve sera
bitkisinin bütün ihtiyaçlarına cevap verecek besin elementlerinin
ayrışması devam ettiği sürece yavaş ve sürekli olarak gübre vazifesi
görür.
Hangi Materyalden Kompost Yapılır
Kompost yapımında her türlü organik atık, bitkisel (sebze, meyve,
yemek, ekmek vb. atıklar) ve hayvansal atıklar, gıda sanayi atıkları,
gıda sanayi ve evsel atıksu arıtma çamurları tek tek veya daha iyi
şekilde karışım olarak kompostlanabilir. Hasattan sonra tarla, bahçe
ve seralarda kalan bitkisel materyaller, buğday sapları, mısır sapı ve
koçanları, fındık dış kabuğu (züruf), şehir ve meyve bahçelerindeki
ağaç yaprakları, spor sahaları, park ve bahçelerden biçilen çim
atıkları, her türlü yabancı ot, büyükbaş hayvan ve kanatlı gübreleri,
mezbaha ve kesimhane atıkları, kompost yapımında kullanılabilecek ve
geri dönüşümü sağlanabilecek değerli organik atıklardır.
Kompost Yapımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Organik atıkların kompostlaştırılabilmesi için materyal içerisinde
aerob bakterilerin gelişip çoğalabileceği şartların oluşturulması
gerekir. Kompostlaştırma amacına yönelik çok farklı sistemler
geliştirilmiştir. Tüm sistemlerde genel olarak yapılması gerekenler
ise kompostu yapılacak organik materyalden inorganik fraksiyonların
ayrılması ve materyalde ayrışmanın hızlı olması için küçük parçalara
bölünmesi ve biyolojik parçalanmaya iyi ortam hazırlanmasıdır. Kompost
yaparken en iyi sonucu elde etmek için bazı önemli noktalara dikkat
edilmesi gerekir. Bunlar; doğru malzemenin doğru oranda
karıştırılması, malzemenin büyüklüğü, nem ve ısı miktarı, karıştırma,
kompost işlemlerinin ne kadar süreceği olarak sıralanabilir. Ayrıca
kompostlama biyolojisinin de bilinmesi gerekir.
Doğru Malzemenin Doğru Oranda Karıştırılması
Kompost için gerekli en önemli maddeler; azot bakımından zengin olan
yeşil bitki parçaları, karbonca zengin kuru bitki atıkları, su ve
havadır. Kompost yapabilmek için bu maddelerin hepsi gereklidir. Yeşil
maddeler azot sağlar ve mikroorganizmalara protein kaynağı olur. Yeşil
yapraklar, kahve, çay atıkları, bitki parçaları, meyve, sebze atıkları
ve çim kırpıntıları yeşil kısımlara örnek verilebilir. Karbon ise
mikroorganizmalar için gerekli enerji kaynağıdır. Her organik dokunun
belli bir karbon ve azot oranı (C:N) vardır. Kompost
mikroorganizmalarının aktiviteleri için en uygun C:N oranı 30:1’dir.
Bu denge farklı malzemelerin karıştırılması ile kolayca sağlanabilir.
Tablo 1. kompost içindeki maddelerin C:N oranı hakkında fikir
vermektedir. Karışıma sürekli ağaç kökenli atıklar ilave edildiğinde
kompost azot bakımından yetersiz kalmaktadır. Ayrıca kompost yığını
içindeki mikroorganizmalar her canlı gibi su ve havaya ihtiyaç
duyarlar. Su kompost yığını içindeki mikroorganizmaların büyümesini ve
kompost yığını içinde dolaşarak bu yığının ayrışmasını kolaylaştırır.
Kompostlaştırma Metotları
Havalı kompostlaştırma metotları, statik ve dinamik (karıştırmalı)
olmak üzere iki farklı şekilde yapılır. Statik metotta
kompostlaştırılacak madde statik (durgun) olarak kalır ve içine
basınçlı hava verilir. Dinamik metotta ise kompostlaştırılacak madde,
içine oksijen girişini sağlamak, sıcaklığı kontrol etmek için
periyodik olarak karıştırılır.
Yığın (Küme) Kompostlaştırma
Yığın kompostlaştırma, en eski yöntemlerden biridir.
Kompostlaştırılacak materyal 3.5-5 m eninde, 2m yüksekliğinde uzun
bir küme haline getirilir. Yığınlar düzenli olarak alt-üst edilerek
karıştırılır ve havalandırılması sağlanır. Yüksek hızlı sistemlerde 55
°C sıcaklık sağlanmalı ve yığınlar haftada iki defa aktarılmalıdır.
Yığınların aktarılması sırasında kötü kokular açığa çıkabilir. Tam
kompostlaştırma 3-4 haftada gerçekleşir. Bundan sonra kompost
olgunlaşması için 3-4 hafta aktarılmadan bırakılır. Bu yöntem
amatörler tarafından da kolaylıkla kullanılabilecek bir yöntemdir.
Havalandırmalı Statik Yığın Kompostlaştırma
Bu sistemde kompostlaştırılacak malzeme elenerek hazırlanır ve
havalandırma kanalları ile donatılmış ve temiz havanın aşağıya doğru
emildiği taraçalarda yığınlar haline getirilir. Bu sisteme benzer
olarak, tünel kompostlaştırma, konteynır kompostlaştırma gibi bir çok
alternatif kompostlaştırma metodu vardır. Bu sistemlerde kompost aynı
ön işlemlerden geçer, aradaki tek fark otomatik kontrol sistemleri,
ürün şekli ve miktarıdır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın
kompostlamada çıkabilecek problemler ve çözüm yolları özet olarak
Tablo 2’de verilmiştir.
Kompost Kalite Kriterleri
Kompostun toprağa uygulanması sonucu toprakta meydana gelen
değişiklikler incelendiğinde kompostun toprağı düzenleyici değerinin,
gübre değerinden daha üstün olduğu görülür. fiehir organik atıklarından
elde edilecek kompost gübresinin analizi hayvanlardan elde edilen
karışık ahır gübresi ile mukayeseli olarak Tablo 3’de verilmiştir.
Kompostun toprak üzerinde bu kadar çok olumlu etkisinin yanında bütün
tarımsal girdilerde olduğu gibi bazı dikkat edilmesi gereken yönleri
de vardır. Özellikle kentsel atıklardan yapılan kompost için en önemli
kriter, içerisinde bulunabilecek ağır metallerdir. Kentsel atıklardan
yapılan kompostun ağır metal düzeylerinin problem oluşturmayacak
düzeylerin altında bulunmasına dikkat edilmelidir.
Dünyada ve ülkemizde kompost kalite kriterlerinin belirlenmesinde en
önemli faktör içeriğindeki ağır metal konsantrasyonu ve patojen
miktarıdır. Kompost içindeki patojenler ve yabancı ot tohumlarının
inaktif hale gelmesi biyolojik işlem sırasında oluşan sıcaklığa ve bu
sıcaklıkta materyalin bekleme süresine bağlıdır. Bu nedenle bir çok
ülke biyolojik işlem sırasında oluşması gereken sıcaklığı ve bu
sıcaklıkta materyalin bekleme süresini kalite kriteri içerisine dahil
etmiştir. Ülkemizde 2001 yılı 24609 sayılı Toprak Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliğinde, kompost ile ilgili kalite kriterlerinde;
• Kompostun hijyenik yönden kusursuz olması, insan ve tüm canlı
sağlığını tehdit etmemesi,
• C:N oranının 35’den daha büyük olması halinde kompost reaksiyonunun
optimum şartlarda cereyan edebilmesi için, komposta azot beslemesinin
yapılması
• Kompostta organik madde kapsamının Kuru maddenin en az % 35’i
oranında olması
• Su oranının % 50’yi geçmemesi
• Kompost içinde cam, cüruf, metal, plastik, lastik, deri gibi
maddelerin % 2’yi geçmemesi
• Kompostun ağır metal muhtevasının üçer aylık aralarla analiz
edilmesi ve sınır değerleri geçmemesi, istenmektedir.
Sonuç
Toprakların sürekli işlenmesi, gübrelenmesi ve sulanmasıyla bozulan
fiziksel, kimyasal ve biyolojik yapılarını düzeltmek,
üretkenliklerinin devamlılığını sağlamak, organik maddenin toprakta
sürekli bulunmasına bağlıdır. Türkiye topraklarında bu oran düşüktür.
Toprakların ıslahına yönelik olarak kullanılabilecek alternatif
organik madde kaynaklarından birisi de komposttur. Kompost, toprak ve
üzerinde yetiştirilecek ürün bakımından en sağlıklı ve kullanılabilir
besin elementi yönünden en zengin olanlarından birisidir. Topraklardan
çeşitli nedenlerle uzaklaştırılan organik madde mutlaka tekrar
topraklara döndürülmelidir.
Kaynaklar
1. Eyüpoğlu, F., 1999. Türkiye topraklarının verim durumu. Toprak ve
Gübre Araş.Enst.Yayınları. No.220.Teknik Yay.No. T-67.Ankara.
2. Debosz, K., Petersen, S.O., Kure, L.K., Ambus, P. 2002. Evaluating
effects of sewage sludge and household compost on soil physical,
chemical and microbiological properties. Applied Soil Ecology 19, 237–
248.
3. Raviv, M., 1998. Horticultural uses of composted material. Acta
Horticulturae. 469, 225-234.
4. Ingelmo, F., Canet, R., Ibanez, M.A., Pomares, F., Garcia, J.,
1998. Use of msw compost, dried sewage sludge and other wastes as
partial substitutes for peat and soil. Bioresource Technology. 63, 123–
129.
5. Garcia-Gomez, A. Bernal M.P., Roig A. 2002. Growth of ornamental
plants in two composts prepared from agroindustrial wastes.
Bioresource Technology. 83, 81–87.
6. Akyüz, S., 1986. Kompost gübre üretim tesisi sanayi profili.
Tubitak Raporu. Ankara
Sürdürülebilir tarım, sanayi ve çevre düşünüldüğünde söz konusu bu üç
bileşenin de yaşam kalitesini olumlu etkilemesi ve desteklemesi için
kaynakları yok etmeden, kaynakların geri dönüşümlü olarak
değerlendirilmesi gerekmektedir.Burada en önemli husus, sanayinin
gelişmesi ve tarımın ilerlemesinin beraberinde tüm doğal kaynakları
tüketmemesi için, doğadaki en temel kural olan madde akışı döngüsünün,
dengeli bir şekilde işletilmesidir. Bu amaca yönelik olarak gerek
sanayi atıklarının, gerekse evsel ve tarımsal atıkların yeniden
değerlendirilmesi için kullanılacak yöntemlerden birisi organik
atıklardan kompost üretilmesidir. Doğal dengede atık madde yoktur, her
atık başka bir canlının gıdasını oluşturur ve sistem bu şekilde
devamlılığını sağlar.
Kompost toprak düzenleyicisi ve gübre değeri olan bir ürün olarak;
• Toprak erozyonunu azaltır, toprağın yüzeyinden içine su girişini
kolaylaştırır.
• Toprağa siyahımsı veya koyu kahverengi bir renk vererek toprağın
kolay ısınmasını sağlar.
• Topraktaki besin elementleri absorblayarak yıkanmasını önler,
toprağın pH’sını dengeler.
• Toprak solucanları, toprak böcekleri ve mikroorganizmalar için besin
kaynağı olur. Böylece toprak flora ve faunasını sağlıklı şekilde devam
etmesini sağlar.
• Toprak ıslahında kullanılır. Kumlu topraklarda su ve besin
maddelerini sünger gibi içine çeker, killi ağır toprakları daha
gözenekli hale getirir.
• Bahçelerde toprak yüzeyine malç olarak serildiğinde, yabancı
otlanmayı azaltır, hastalık yapıcı patojenler azalır.
• Saksılı bitki yetiştiriciliğinde yetiştirme ortamı olarak torf
yerine kullanılabilir.
• Alçak yerlerin doldurulmasında kullanılır
• Toprağın su tutma kapasitesini artırır
• Peyzaj düzenlemelerinde kullanılır
• Tarımsal üretimde fındıktan çaya, zeytinden narenciyeye, tüm sebze
ve süs bitkilerine uzanan geniş yelpazede, her türlü tarla ve sera
bitkisinin bütün ihtiyaçlarına cevap verecek besin elementlerinin
ayrışması devam ettiği sürece yavaş ve sürekli olarak gübre vazifesi
görür.
Hangi Materyalden Kompost Yapılır
Kompost yapımında her türlü organik atık, bitkisel (sebze, meyve,
yemek, ekmek vb. atıklar) ve hayvansal atıklar, gıda sanayi atıkları,
gıda sanayi ve evsel atıksu arıtma çamurları tek tek veya daha iyi
şekilde karışım olarak kompostlanabilir. Hasattan sonra tarla, bahçe
ve seralarda kalan bitkisel materyaller, buğday sapları, mısır sapı ve
koçanları, fındık dış kabuğu (züruf), şehir ve meyve bahçelerindeki
ağaç yaprakları, spor sahaları, park ve bahçelerden biçilen çim
atıkları, her türlü yabancı ot, büyükbaş hayvan ve kanatlı gübreleri,
mezbaha ve kesimhane atıkları, kompost yapımında kullanılabilecek ve
geri dönüşümü sağlanabilecek değerli organik atıklardır.
Kompost Yapımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Organik atıkların kompostlaştırılabilmesi için materyal içerisinde
aerob bakterilerin gelişip çoğalabileceği şartların oluşturulması
gerekir. Kompostlaştırma amacına yönelik çok farklı sistemler
geliştirilmiştir. Tüm sistemlerde genel olarak yapılması gerekenler
ise kompostu yapılacak organik materyalden inorganik fraksiyonların
ayrılması ve materyalde ayrışmanın hızlı olması için küçük parçalara
bölünmesi ve biyolojik parçalanmaya iyi ortam hazırlanmasıdır. Kompost
yaparken en iyi sonucu elde etmek için bazı önemli noktalara dikkat
edilmesi gerekir. Bunlar; doğru malzemenin doğru oranda
karıştırılması, malzemenin büyüklüğü, nem ve ısı miktarı, karıştırma,
kompost işlemlerinin ne kadar süreceği olarak sıralanabilir. Ayrıca
kompostlama biyolojisinin de bilinmesi gerekir.
Doğru Malzemenin Doğru Oranda Karıştırılması
Kompost için gerekli en önemli maddeler; azot bakımından zengin olan
yeşil bitki parçaları, karbonca zengin kuru bitki atıkları, su ve
havadır. Kompost yapabilmek için bu maddelerin hepsi gereklidir. Yeşil
maddeler azot sağlar ve mikroorganizmalara protein kaynağı olur. Yeşil
yapraklar, kahve, çay atıkları, bitki parçaları, meyve, sebze atıkları
ve çim kırpıntıları yeşil kısımlara örnek verilebilir. Karbon ise
mikroorganizmalar için gerekli enerji kaynağıdır. Her organik dokunun
belli bir karbon ve azot oranı (C:N) vardır. Kompost
mikroorganizmalarının aktiviteleri için en uygun C:N oranı 30:1’dir.
Bu denge farklı malzemelerin karıştırılması ile kolayca sağlanabilir.
Tablo 1. kompost içindeki maddelerin C:N oranı hakkında fikir
vermektedir. Karışıma sürekli ağaç kökenli atıklar ilave edildiğinde
kompost azot bakımından yetersiz kalmaktadır. Ayrıca kompost yığını
içindeki mikroorganizmalar her canlı gibi su ve havaya ihtiyaç
duyarlar. Su kompost yığını içindeki mikroorganizmaların büyümesini ve
kompost yığını içinde dolaşarak bu yığının ayrışmasını kolaylaştırır.
Kompostlaştırma Metotları
Havalı kompostlaştırma metotları, statik ve dinamik (karıştırmalı)
olmak üzere iki farklı şekilde yapılır. Statik metotta
kompostlaştırılacak madde statik (durgun) olarak kalır ve içine
basınçlı hava verilir. Dinamik metotta ise kompostlaştırılacak madde,
içine oksijen girişini sağlamak, sıcaklığı kontrol etmek için
periyodik olarak karıştırılır.
Yığın (Küme) Kompostlaştırma
Yığın kompostlaştırma, en eski yöntemlerden biridir.
Kompostlaştırılacak materyal 3.5-5 m eninde, 2m yüksekliğinde uzun
bir küme haline getirilir. Yığınlar düzenli olarak alt-üst edilerek
karıştırılır ve havalandırılması sağlanır. Yüksek hızlı sistemlerde 55
°C sıcaklık sağlanmalı ve yığınlar haftada iki defa aktarılmalıdır.
Yığınların aktarılması sırasında kötü kokular açığa çıkabilir. Tam
kompostlaştırma 3-4 haftada gerçekleşir. Bundan sonra kompost
olgunlaşması için 3-4 hafta aktarılmadan bırakılır. Bu yöntem
amatörler tarafından da kolaylıkla kullanılabilecek bir yöntemdir.
Havalandırmalı Statik Yığın Kompostlaştırma
Bu sistemde kompostlaştırılacak malzeme elenerek hazırlanır ve
havalandırma kanalları ile donatılmış ve temiz havanın aşağıya doğru
emildiği taraçalarda yığınlar haline getirilir. Bu sisteme benzer
olarak, tünel kompostlaştırma, konteynır kompostlaştırma gibi bir çok
alternatif kompostlaştırma metodu vardır. Bu sistemlerde kompost aynı
ön işlemlerden geçer, aradaki tek fark otomatik kontrol sistemleri,
ürün şekli ve miktarıdır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın
kompostlamada çıkabilecek problemler ve çözüm yolları özet olarak
Tablo 2’de verilmiştir.
Kompost Kalite Kriterleri
Kompostun toprağa uygulanması sonucu toprakta meydana gelen
değişiklikler incelendiğinde kompostun toprağı düzenleyici değerinin,
gübre değerinden daha üstün olduğu görülür. fiehir organik atıklarından
elde edilecek kompost gübresinin analizi hayvanlardan elde edilen
karışık ahır gübresi ile mukayeseli olarak Tablo 3’de verilmiştir.
Kompostun toprak üzerinde bu kadar çok olumlu etkisinin yanında bütün
tarımsal girdilerde olduğu gibi bazı dikkat edilmesi gereken yönleri
de vardır. Özellikle kentsel atıklardan yapılan kompost için en önemli
kriter, içerisinde bulunabilecek ağır metallerdir. Kentsel atıklardan
yapılan kompostun ağır metal düzeylerinin problem oluşturmayacak
düzeylerin altında bulunmasına dikkat edilmelidir.
Dünyada ve ülkemizde kompost kalite kriterlerinin belirlenmesinde en
önemli faktör içeriğindeki ağır metal konsantrasyonu ve patojen
miktarıdır. Kompost içindeki patojenler ve yabancı ot tohumlarının
inaktif hale gelmesi biyolojik işlem sırasında oluşan sıcaklığa ve bu
sıcaklıkta materyalin bekleme süresine bağlıdır. Bu nedenle bir çok
ülke biyolojik işlem sırasında oluşması gereken sıcaklığı ve bu
sıcaklıkta materyalin bekleme süresini kalite kriteri içerisine dahil
etmiştir. Ülkemizde 2001 yılı 24609 sayılı Toprak Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliğinde, kompost ile ilgili kalite kriterlerinde;
• Kompostun hijyenik yönden kusursuz olması, insan ve tüm canlı
sağlığını tehdit etmemesi,
• C:N oranının 35’den daha büyük olması halinde kompost reaksiyonunun
optimum şartlarda cereyan edebilmesi için, komposta azot beslemesinin
yapılması
• Kompostta organik madde kapsamının Kuru maddenin en az % 35’i
oranında olması
• Su oranının % 50’yi geçmemesi
• Kompost içinde cam, cüruf, metal, plastik, lastik, deri gibi
maddelerin % 2’yi geçmemesi
• Kompostun ağır metal muhtevasının üçer aylık aralarla analiz
edilmesi ve sınır değerleri geçmemesi, istenmektedir.
Sonuç
Toprakların sürekli işlenmesi, gübrelenmesi ve sulanmasıyla bozulan
fiziksel, kimyasal ve biyolojik yapılarını düzeltmek,
üretkenliklerinin devamlılığını sağlamak, organik maddenin toprakta
sürekli bulunmasına bağlıdır. Türkiye topraklarında bu oran düşüktür.
Toprakların ıslahına yönelik olarak kullanılabilecek alternatif
organik madde kaynaklarından birisi de komposttur. Kompost, toprak ve
üzerinde yetiştirilecek ürün bakımından en sağlıklı ve kullanılabilir
besin elementi yönünden en zengin olanlarından birisidir. Topraklardan
çeşitli nedenlerle uzaklaştırılan organik madde mutlaka tekrar
topraklara döndürülmelidir.
Kaynaklar
1. Eyüpoğlu, F., 1999. Türkiye topraklarının verim durumu. Toprak ve
Gübre Araş.Enst.Yayınları. No.220.Teknik Yay.No. T-67.Ankara.
2. Debosz, K., Petersen, S.O., Kure, L.K., Ambus, P. 2002. Evaluating
effects of sewage sludge and household compost on soil physical,
chemical and microbiological properties. Applied Soil Ecology 19, 237–
248.
3. Raviv, M., 1998. Horticultural uses of composted material. Acta
Horticulturae. 469, 225-234.
4. Ingelmo, F., Canet, R., Ibanez, M.A., Pomares, F., Garcia, J.,
1998. Use of msw compost, dried sewage sludge and other wastes as
partial substitutes for peat and soil. Bioresource Technology. 63, 123–
129.
5. Garcia-Gomez, A. Bernal M.P., Roig A. 2002. Growth of ornamental
plants in two composts prepared from agroindustrial wastes.
Bioresource Technology. 83, 81–87.
6. Akyüz, S., 1986. Kompost gübre üretim tesisi sanayi profili.
Tubitak Raporu. Ankara
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages