|
Demek o
maddeler kimin mülkü ise, bütün ondan yapılan şeyler de onundur. Tarla
kimin ise, mahsulât da onundur. Deniz kimin ise, içindekiler de
onundur.
Hem bak: Bu dokunan şeyler, bu nescolunan münakkaş
kumaşlar, birtek maddeden yapılıyor. O maddeyi getiren, ihzar eden ve ip
haline getiren, elbette, bilbedâhe, birdir. Çünkü o iş iştirak kabul
etmez. Öyle ise, bütün nescolunan san’atlı şeyler ona mahsustur.
Hem
de bak: Bu dokunan, yapılan şeylerin herbir cinsi bütün memleketin her
tarafında bulunuyor, bütün ebna-yi cinsleriyle öyle intişar etmiş, beraber
olarak, birbiri içinde, bir tarzda, bir anda yapılıyor, nescediliyor.
Demek birtek zâtın işidir; birtek emirle hareket ediyor. Yoksa, böyle bir
anda, bir tarzda, bir keyfiyette, bir heyette ittifak ve muvafakat
muhaldir.
Öyle ise, bu san’atlı şeylerin herbirisi, o gizli zâtın bir
ilânnâmesi hükmünde, onu gösteriyor. Güya herbir çiçekli kumaş, herbir
san’atlı makine, herbir tatlı lokma, o mu’ciznümâ zâtın birer sikkesi,
birer hâtemi, birer nişanı, birer turrası hükmünde, lisan-ı hâl ile
herbirisi der: “Ben kimin san’atıyım; bulunduğum sandıklar ve dükkânlar da
onun mülküdür.” Ve herbir nakış der: “Beni kim dokuduysa, bulunduğum top
da onun dokumasıdır.” Herbir tatlı lokma der: “Beni kim yapıyor,
pişiriyorsa, bulunduğum kazan dahi onundur.” Herbir makine der: “Beni kim
yapmışsa, memlekette intişar eden bütün emsalimi de o yapıyor. Ve bütün
memleketin her tarafında bizi yetiştiren odur. Demek memleketin mâliki de
odur. Öyle ise, bütün bu memlekete, bu saraya mâlik kimse, o bize mâlik
olabilir.” Meselâ, nasıl mîrîye mahsus tek bir palaska veyahut birtek
düğmeye mâlik olmak için, onları yapan bütün fabrikalara mâlik olmak
lâzımdır ki, onlara hakikî mâlik olsun. Yoksa, o boşboğaz başıbozuktan,
“Mîrî malıdır” diye elinden alınıp tecziye edilir.
Elhasıl:
Nasıl bu memleketin anâsırı, memlekete muhit birer maddedir. Onların
mâliki de bütün memlekete mâlik birtek zat olabilir. Öyle de, bütün
memlekette intişar eden san’atlar, birbirine benzediği ve birtek sikke
izhar ettikleri için, bütün memleket yüzünde intişar eden masnular, herbir
şeye hükmeden tek bir zâtın san’atları olduğunu gösteriyorlar.
|
Lügatler :
alâmet : işaret
ânâsır : unsurlar,
elementler
bilbedâhe : ap açık bir şekilde
ebna-yı
cins : aynı cinsten gelenler
elhasıl : özetle, sonuç
olarak
emsal : benzerler
hakikî : gerçek,
doğru
hâtem : mühür, damga
ihâta :
kuşatıcılık
ihzar etme : hazırlama
ilânnâme :
duyuru
intişar etme : yayılma
iştirak :
ortaklık
ittifak : birleşme
izhar :
gösterme
keyfiyet : durum, nitelik, özellik
lisan-ı
hâl : hal ve beden dili
mahsulât : ürünler
mahsus
: özgü
mâlik : sahip
masnu : san’at eseri
varlık
mîrî : devlete, kamuya âit
mu’ciznümâ : mu’cize
gösteren
muhal : imkansız
muhit : her tarafı
kuşatan
muvafakat : uygunluk
mülk : sahip olunan
şey
münakkaş : nakışlı
müteaddit : birçok,
çeşitli
nesc : dokuma, örme
nescetme : dokuma,
örme
palaska : askerlerin kullandığı geniş kemer
saray-ı
muhteşem : ihtişamlı, görkemli saray
sikke : madenî para
gibi şeyler üzerine vurulan mühür, işaret
tecziye :
cezalandırma
turra : padişahın mührü ve imzası
vahdet
: birlik
|
