|
Hem nasıl
ki dağların yüzünde ve karnındaki masnular, zeminin her tarafında, herbir
nevi aynı zamanda, aynı tarzda, yanlışsız, gayet mükemmel ve çabuk
yapılmaları ve bir iş bir işe mâni olmadan, sair nevilerle beraber karışık
iken karıştırmaksızın icadları, Senin rububiyetinin haşmetine ve hiçbir
şey ona ağır gelmeyen kudretinin azametine delâlet eder. Öyle de, zeminin
yüzündeki bütün zîhayat mahlûkların hadsiz hâcetlerini, hattâ mütenevvi
hastalıklarını, hattâ muhtelif zevklerini ve ayrı ayrı iştihalarını tatmin
edecek bir surette, dağların yüzlerini ve içlerini muntazam eşcar ve
nebatat ve madeniyatla doldurmak ve muhtaçlara teshir etmek cihetiyle,
Senin rahmetinin hadsiz genişliğine ve hâkimiyetinin nihayetsiz vüs’atine
delâlet ve toprak tabakatı içinde gizli ve karanlık ve karışık bulunduğu
halde, bilerek, görerek, şaşırmayarak, intizamla, hâcetlere göre ihzar
edilmeleriyle Senin herşeye taallûk eden ilminin ihatasına ve herbir şeyi
tanzim eden hikmetinin bütün eşyaya şümulüne ve ilâçların ihzârâtı ve
madenî maddelerin iddihârâtıyla rububiyetinin rahîmâne ve kerîmâne olan
tedâbirinin mehâsinine ve inâyetinin ihtiyatlı letâifine pek zâhir bir
surette işaret ve delâlet ederler.
Hem bu dünya hanında misafir
yolcular için koca dağları levâzımâtlarına ve istikbaldeki ihtiyaçlarına
muntazam ihtiyat deposu ve cihazat ambarı ve hayata lüzumu olan çok
definelerin mükemmel mahzeni olmak cihetinde işaret, belki delâlet, belki
şehadet eder ki, bu kadar kerîm ve misafirperver ve bu kadar hakîm ve
şefkatperver ve bu kadar kadîr ve rububiyetperver bir Sâniin, elbette ve
herhalde, çok sevdiği o misafirleri için, ebedî bir âlemde, ebedî
ihsânâtının ebedî hazineleri vardır. Buradaki dağlara bedel, orada
yıldızlar o vazifeyi görürler.
Ey Kàdir-i Külli Şey,
Dağlar ve
içindeki mahlûklar Senin mülkünde ve Senin kuvvet ve kudretinle ve ilim ve
hikmetinle musahhar ve müdahhardırlar. Onları bu tarzda tavzif ve teshir
eden Hâlıkını takdis ve tesbih ederler.
Ey Hâlık-ı Rahmân ve ey Rabb-i
Rahîm,
Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın talimiyle ve Kur’ân-ı
Hakîminin dersiyle anladım:
Nasıl ki semâ ve feza ve arz ve deniz
ve dağ, müştemilât ve mahlûklarıyla beraber Seni tanıyorlar ve
tanıttırıyorlar. Öyle de, zemindeki bütün ağaç ve nebatat, yaprakları ve
çiçekleri ve meyveleriyle Seni bedâhet derecesinde tanıttırıyorlar ve
tanıyorlar.
|
Lügatler
:
Aleyhissalatü Vesselâm : Allah’ın salât ve selâmı onun
üzerine olsun
arz : dünya
azamet : büyüklük, yücelik
bedâhet
derecesinde : ap açık bir şekilde
cezbedârâne : kendinden
geçmiş bir şekilde
cihazat : cihazlar,
donanımlar
cihet : yön, taraf
delâlet etmek : delil
olmak, işaret etmek
eşcâr : ağaçlar
feza :
uzay
hâcet : ihtiyaç
hadsiz : sayısız,
sınırsız
hakîm : her işini hikmetle yapan
hâkimiyet : egemenlik, hükümranlık
Hâlık :
herşeyi yaratan Allah
Hâlık-ı Rahîm : sonsuz merhamet ve
şefkatle herşeyi yaratan Allah
hareket-i zikriye : zikir
hareketi
haşmet : görkem, büyüklük
hikmet : Allah’ın
herşeyi belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli
yerinde yaratması
icad : var etme, yaratma
iddihârât :
biriktirmeler, depolamalar
ihata : herşeyi kuşatma
ihsânât : bağışlar, ikramlar,
iyilikler
ihtiyat : önlem alma, tedbirli hareket
etme
ihzar etmek : hazırlamak
ihzârât :
hazırlamalar
intizam : düzen, tertip
inâyet : Allah’ın
herşeyi düzen altına alıp saadet ve huzur veren sıfatı
istikbal
: gelecek zaman
kadîr : herşeye gücü yeten, sonsuz güç ve kudret
sahibi
Kàdir-i Külli Şey : sınırsız güç sahibi olan ve herşeye
gücü yeten Allah
kerîm : cömert, ikram sahibi
kerîmâne : lütufkâr ve cömert bir
şekilde
kudret : güç, kuvvet, iktidar
Kur’ân-ı Hakîm :
her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan
Kur’ân
letaif : güzellikler, incelikler
levâzımât :
gerekli olan şeyler
madeniyat : madenler
mahlûk :
yaratılmış
mahzen : depo
masnu : san’at eseri varlık
mehâsin :
güzellikler, iyilikler
misafirperver : misafir ağırlamayı
seven
muntazam : düzenli, intizamlı
musahhar : boyun
eğdirilmiş, emre verilmiş
müdahhar : depolanmış,
biriktirilmiş
müştemilât : içindekiler
mütenevvi : çeşitli
nebatat :
bitkiler
nevi : çeşit, tür
nihayetsiz : sınırsız, sonsuz
Rabb-i Rahîm :
sonsuz merhamet ve şefkat sahibi ve herşeyi terbiye ve idare eden
Allah
rahîmâne : merhamet ve şefkat ederek
rahmet : İlâhî şefkat, merhamet
Resul-i
Ekrem : Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed
(a.s.m.)
rububiyet : Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan
egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi
rububiyetperver :
terbiye etmeyi ve olgunlaştırıp mükemmelleştirmeyi seven
sair : diğer, başka
Sâni : herşeyi san’atla
yaratan Allah
semâ : gök
suret : şekil,
biçim
şefkatperver : acıyan, merhametli
şehadet etmek
: şahitlik, tanıklık etmek
şümûl : kapsamlılık, kuşatıcılık
taallûk
etmek : ilgilendirmek, ait olmak
tabakat : tabakalar, dereceler
takdis :
kutsama, Allah’ı her türlü eksiklik ve çirkinlikten yüce
tutma
talim : öğretme
tanzim
etmek : düzenlemek
tavsif : vasıflandırma
tavzif :
görevlendirme
tedâbir : tedbirler
tesbih etmek :
Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle
anmak
teshir etmek : boyun eğdirmek
umum :
bütün
vüs’at : genişlik
zâhir : açık,
âşikar
zemin : yer
zîhayat : canlı, hayat sahibi
ziynet :
süs |
