|
Hem nasıl ki dağların yüzünde ve karnındaki masnular, zeminin
her tarafında, herbir nevi aynı zamanda, aynı tarzda, yanlışsız, gayet
mükemmel ve çabuk yapılmaları ve bir iş bir işe mâni olmadan, sair
nevilerle beraber karışık iken karıştırmaksızın icadları, Senin
rububiyetinin haşmetine ve hiçbir şey ona ağır gelmeyen kudretinin
azametine delâlet eder. Öyle de, zeminin yüzündeki bütün zîhayat
mahlûkların hadsiz hâcetlerini, hattâ mütenevvi hastalıklarını, hattâ
muhtelif zevklerini ve ayrı ayrı iştihalarını tatmin edecek bir surette,
dağların yüzlerini ve içlerini muntazam eşcar ve nebatat ve madeniyatla
doldurmak ve muhtaçlara teshir etmek cihetiyle, Senin rahmetinin hadsiz
genişliğine ve hâkimiyetinin nihayetsiz vüs’atine delâlet ve toprak
tabakatı içinde gizli ve karanlık ve karışık bulunduğu halde, bilerek,
görerek, şaşırmayarak, intizamla, hâcetlere göre ihzar edilmeleriyle Senin
herşeye taallûk eden ilminin ihatasına ve herbir şeyi tanzim eden
hikmetinin bütün eşyaya şümulüne ve ilâçların ihzârâtı ve madenî
maddelerin iddihârâtıyla rububiyetinin rahîmâne ve kerîmâne olan
tedâbirinin mehâsinine ve inâyetinin ihtiyatlı letâifine pek zâhir bir
surette işaret ve delâlet ederler.
Hem bu dünya hanında misafir
yolcular için koca dağları levâzımâtlarına ve istikbaldeki ihtiyaçlarına
muntazam ihtiyat deposu ve cihazat ambarı ve hayata lüzumu olan çok
definelerin mükemmel mahzeni olmak cihetinde işaret, belki delâlet, belki
şehadet eder ki, bu kadar kerîm ve misafirperver ve bu kadar hakîm ve
şefkatperver ve bu kadar kadîr ve rububiyetperver bir Sâniin, elbette ve
herhalde, çok sevdiği o misafirleri için, ebedî bir âlemde, ebedî
ihsânâtının ebedî hazineleri vardır. Buradaki dağlara bedel, orada
yıldızlar o vazifeyi görürler.
Ey Kàdir-i Külli Şey,
Dağlar ve
içindeki mahlûklar Senin mülkünde ve Senin kuvvet ve kudretinle ve ilim ve
hikmetinle musahhar ve müdahhardırlar. Onları bu tarzda tavzif ve teshir
eden Hâlıkını takdis ve tesbih ederler.
Ey Hâlık-ı Rahmân ve ey Rabb-i
Rahîm,
Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın talimiyle ve Kur’ân-ı
Hakîminin dersiyle anladım:
Nasıl ki semâ ve feza ve arz ve deniz
ve dağ, müştemilât ve mahlûklarıyla beraber Seni tanıyorlar ve
tanıttırıyorlar. Öyle de, zemindeki bütün ağaç ve nebatat, yaprakları ve
çiçekleri ve meyveleriyle Seni bedâhet derecesinde tanıttırıyorlar ve
tanıyorlar.
|
Lügatler
:
Aleyhissalatü Vesselâm : Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun
arz
: dünya
azamet : büyüklük, yücelik
bedâhet derecesinde : ap açık
bir şekilde
cezbedârâne : kendinden geçmiş bir
şekilde
cihazat : cihazlar, donanımlar
cihet : yön,
taraf
delâlet etmek : delil olmak, işaret etmek
eşcâr
: ağaçlar
feza : uzay
hâcet : ihtiyaç
hadsiz : sayısız,
sınırsız
hakîm : her işini hikmetle
yapan
hâkimiyet : egemenlik, hükümranlık
Hâlık : herşeyi yaratan
Allah
Hâlık-ı Rahîm : sonsuz merhamet ve şefkatle herşeyi
yaratan Allah
hareket-i zikriye : zikir
hareketi
haşmet : görkem, büyüklük
hikmet : Allah’ın herşeyi
belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde
yaratması
icad : var etme, yaratma
iddihârât : biriktirmeler,
depolamalar
ihata : herşeyi kuşatma
ihsânât : bağışlar, ikramlar, iyilikler
ihtiyat : önlem
alma, tedbirli hareket etme
ihzar etmek :
hazırlamak
ihzârât : hazırlamalar
intizam : düzen,
tertip
inâyet : Allah’ın herşeyi düzen altına alıp saadet ve
huzur veren sıfatı
istikbal : gelecek zaman
kadîr :
herşeye gücü yeten, sonsuz güç ve kudret sahibi
Kàdir-i Külli
Şey : sınırsız güç sahibi olan ve herşeye gücü yeten
Allah
kerîm : cömert, ikram sahibi
kerîmâne : lütufkâr ve cömert bir şekilde
kudret : güç,
kuvvet, iktidar
Kur’ân-ı Hakîm : her âyet ve sûresinde sayısız
hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân
letaif : güzellikler,
incelikler
levâzımât : gerekli olan
şeyler
madeniyat : madenler
mahlûk : yaratılmış
mahzen :
depo
masnu : san’at eseri varlık
mehâsin : güzellikler,
iyilikler
misafirperver : misafir ağırlamayı
seven
muntazam : düzenli, intizamlı
musahhar : boyun
eğdirilmiş, emre verilmiş
müdahhar : depolanmış,
biriktirilmiş
müştemilât :
içindekiler
mütenevvi : çeşitli
nebatat :
bitkiler
nevi
: çeşit, tür
nihayetsiz : sınırsız, sonsuz
Rabb-i Rahîm : sonsuz merhamet
ve şefkat sahibi ve herşeyi terbiye ve idare eden
Allah
rahîmâne
: merhamet ve şefkat ederek
rahmet : İlâhî şefkat, merhamet
Resul-i Ekrem : Allah’ın
en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)
rububiyet : Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan egemenliği,
yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi
rububiyetperver : terbiye
etmeyi ve olgunlaştırıp mükemmelleştirmeyi
seven
sair : diğer, başka
Sâni : herşeyi san’atla yaratan
Allah
semâ : gök
suret : şekil,
biçim
şefkatperver : acıyan, merhametli
şehadet etmek
: şahitlik, tanıklık etmek
şümûl : kapsamlılık, kuşatıcılık
taallûk etmek :
ilgilendirmek, ait olmak
tabakat : tabakalar, dereceler
takdis : kutsama, Allah’ı
her türlü eksiklik ve çirkinlikten yüce tutma
talim :
öğretme
tanzim etmek : düzenlemek
tavsif :
vasıflandırma
tavzif : görevlendirme
tedâbir :
tedbirler
tesbih etmek : Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak
şanına lâyık ifadelerle anmak
teshir etmek : boyun
eğdirmek
umum : bütün
vüs’at : genişlik
zâhir : açık, âşikar
zemin :
yer
zîhayat : canlı, hayat sahibi
ziynet :
süs |
